Cơ sở văn hóa việt nam

Đề bài Phân tích tác động của điều kiện tự nhiên, xã hội ảnh hưởng đến văn hóa ở địa phương anhchị Bài làm Văn hóa có thể được coi là yếu tố tất yếu quyết định giá trị, dấu ấn của bất cứ một địa phương nào Để tồn tại lâu dài và duy trì được tính khu biệt tương đối, mỗi địa phương đều cần có những bản sắc văn hóa có phần nổi trội và coi nó như một “căn cước” của riêng mình Một địa phương dù có lớn về diện tích nhưng dấu ấn văn hóa mờ nhạt ắt.

BÀI KIỂM TRA ĐIỀU KIỆN Học phần: Cơ sở văn hóa Việt Nam

Đề bài: Phân tích tác động của điều kiện tự nhiên, xã hội ảnh hưởng đến văn hóa ở địa phương anh/chị.

Bài làm

Văn hóa có thể được coi là yếu tố tất yếu quyết định giá trị, dấu ấn của bất cứ một địa phương nào Để tồn tại lâu dài và duy trì được tính khu biệt tương đối, mỗi địa phương đều cần có những bản sắc văn hóa có phần nổi trội và coi

nó như một “căn cước” của riêng mình Một địa phương dù có lớn về diện tích nhưng dấu ấn văn hóa mờ nhạt ắt sẽ không thể so sánh được với một vùng đất nhỏ nhưng luôn khẳng định được giá trị đặc sắc trong văn hóa Văn hóa mỗi địa phương có những nét riêng là thế nhưng chúng vẫn luôn được hình thành bởi những yếu tố chung, cốt lõi và một trong số đó chính là điều kiện tự nhiên , xã hội Đây có thể nói là những thành tố bước đầu, căn bản, mang tính gốc rễ để tạo

ra nền tảng cho văn hóa mỗi địa phương tồn tại Theo quan điểm của tác giả Trần Ngọc Thêm: “Văn hóa là hệ thống hữu cơ các giá trị vật chất và tinh thần

do con người sáng tạo và tích lũy qua các quá trình hoạt động thực tiễn và trong

sự tương tác giữa con người với môi trường tự nhiên và môi trường xã hội” Để làm rõ hơn cho nhận định này, tôi xin phép được đi vào phân tích sự tác động trên tại địa phương của tôi: làng Triều Khúc, Hà Nội

Con người sinh ra, lớn lên, tồn tại, gắn bó với tự nhiên, bởi vậy, mối quan hệ giữa con người và tự nhiên cũng là một mặt cơ bản của đời sống văn hóa xã hội Trong cuộc sống, sản xuất ra của cái vật chất là yếu tố quan trọng hàng đầu vì nó là điều kiện tiên quyết để con người tồn tại và phát triển Trong quá trình lao động sản xuất, con người đã phải dựa vào tự nhiên để vừa tận dụng, khai thác những mặt thuận lợi, đồng thời cũng phải tìm cách thích ứng, hài hòa với tự nhiên Thông qua hoạt động đó, con người đã sáng tạo nên văn hóa, như định nghĩa về văn hóa của Hồ Chí Minh: “Vì lẽ sinh tồn cũng như mục

đích cuộc sống loài người mới sáng tạo và phát sinh ra ngôn ngữ, chữ viết, đạo đức, pháp luật, khoa học, tôn giáo, văn học, nghệ thuật, những công cụ cho sinh hoạt hàng ngày về ăn, mặc, ở, đi lại và các phương thức sử dụng Toàn bộ những sáng tạo và phát minh đó tức là văn hóa” Với tất cả ý nghĩa đó, con người phải tìm ra được mối quan hệ của điều kiện tự nhiên, xã hội với đời sống văn hóa sản xuất Vậy làng Triều Khúc đã làm gì để thích ứng, hài hòa với nó?

Làng Triều Khúc xưa thuộc Tổng Đơ, phủ Thanh Oai, tỉnh Hà Đông Nay thuộc huyện Thanh Trì, ngoại thành Hà Nội Đây là một làng ven đô có nhiều nghề thủ công truyền thống, từng nổi tiếng với nghề làm quai thao – chân chỉ hạt bột Bởi vậy, Triều Khúc còn có tên cổ là làng Đơ Thao Triều Khúc là một làng cổ, trên gò Cây Táo ở cánh đồng Miễu của làng, các nhà khảo cổ học

đã tìm thấy di chỉ khảo cổ học với 140 hiện vật đá, gốm thuộc Văn hóa Phùng Nguyên cách ngày nay trên dưới 3500 năm

Triều Khúc có vị trí địa lý giáp với quận Hà Đông, gần với làng nghề dệt lụa Vạn Phúc, dân làng Triều Khúc đã sáng tạo, tiết kiệm bằng cách thu gom những thứ “bỏ đi” của làng Vạn Phúc để làm thành những sản phẩm mới có giá trị kinh tế và nghệ thuật Những sợi tơ tốt nhất dùng để dệt lụa, còn tơ rối, tơ sần

bị thải ra, người làng mua về gỡ từng mối, xếp thành từng loại, chuốt lọc lại thành những con tơ, cuộn sợi nhuộm đủ màu rồi dệt các mặt hàng sồi, quai thao, chân chỉ hạt bột gắn vào voi thờ, ngựa thờ, y môn, tàn, tán Vì lẽ đó, ca dao xưa

có câu:

“Mốt son anh dệt đầu hàng Mốt cục đem bán cho nàng Đơ Thao”

Hay câu ca:

"Ai làm ra nón quai thao

Để cho anh thấy cô nào cũng xinh"

có lẽ cũng bắt nguồn từ làng quê này Vào những năm khó khăn, người ta còn mua cả những chiếc tất thủng, những mảnh vải vụn rồi gỡ sợi dệt thành hàng mới Lâu dần, tiết kiệm đã trở thành bản chất văn hóa của con người Triều Khúc

Ngoài ra, nơi đây còn rất nổi tiếng với văn hóa tái chế phong phú Với lợi thế địa lý, giao thông thuận lợi, phía tây là đường Phan Trọng Tuệ, phía bắc

là đường Nguyễn Trãi - tuyến đường huyết mạch nối Hà Đông với trung tâm thành phố Hà Nội, dân làng Triều Khúc đi khắp nơi thu lượm lông gà, lông vịt

về phân loại, làm sạch, phơi khô Từ các nguyên liệu này, mọi người trong nhà, mỗi người mỗi việc làm thành rất nhiều sản phẩm Từ lông gà, lông vịt, qua bàn tay cần mẫn và khéo léo, người Triều Khúc còn làm ra những cây phất trần, hoa lông gà được dùng nhiều vào dịp Tết Nguyên đán Người dân Triều Khúc còn đi thu lượm phế thải, từ đó làm ra các sản phẩm nhựa tái chế Các loại nhựa sau khi thu gom được phân loại rồi cho vào máy xay, máy cán nhựa để làm ra rổ, rá, lồng bàn, cán chổi lau nhà Chủ tịch Hồ Chí Minh đã từng nói: "Một dân tộc biết cần, kiệm, biết liêm là một dân tộc giàu về vật chất, mạnh về tinh thần; là một dân tộc văn minh tiến bộ" Quả vậy, với sự cần cù, tiết kiệm, đi lên từ nghề truyền thống, đời sống của dân làng xưa cũng như nay đều ổn định và khá giả hơn các làng quê khác trong vùng

Địa hình của làng Triều Khúc tương rộng lớn, bằng phẳng, nằm ở vùng ven đô, có nhiều đất trống, tận dụng lợi thế đó cùng tinh thần yêu thể thao, người Triều Khúc còn xây nên nhiều sân bóng đá Văn hóa đá bóng cũng rất nổi bật tại nơi đây Hàng năm, cứ vào dịp tết Nguyên đán và lễ hội truyền thống, từ mồng 2 đến 12 âm lịch, Triều Khúc lại tổ chức giải Xuân với 6 – 7 đội chia theo các xóm: xóm Cầu, xóm Án, xóm Chùa, xóm Đình, xóm Lẻ, Các trận bán kết, chung kết bao giờ cũng có đến hàng ngàn khán giả vây kín sân hò hét tưng bừng Giải Xuân, như ý nghĩa mà các bậc cha chú kể lại, được tổ chức để giúp thanh niên trong làng tránh các thú vui không lành mạnh như cờ bạc, rượu chè những ngày Tết Suốt chiều dài lịch sử của bóng đá Thủ đô, biết bao đội bóng, cầu thủ từ chuyên nghiệp đến nghiệp dư đã ghé thăm và có kỷ niệm với sân Triều Khúc như: Quân khu Thủ đô, Thể Công, Đường Sắt Việt Nam, Thanh niên Đống Đa, Thanh niên Hà Đông, Xe lửa Gia Lâm, Pháo Trúc Bạch, Ca nô xà lan… đều từng về sân Triều Khúc thi đấu Có hai lí do chính khiến họ thích đến sân Triều Khúc Đầu tiên, đây là một trong hai sân bóng ra đời sớm nhất ở Hà Nội, có kích thước chuẩn FIFA, mặt sân đẹp Thứ hai, người dân ở đây đặc biệt

mê bóng đá nên mỗi khi có trận đấu hay, họ lại kéo đến sân hàng trăm, hàng ngàn người như đi trảy hội Khi có trận bóng của các thanh niên Triều Khúc đấu với thanh niên nơi khác, các cụ lại đổ cả cân đường vào xô pha nước chanh cho các cháu uống

Bên cạnh những ưu đãi, tự nhiên cũng đặt ra cho con người Việt Nam với không ít khó khăn, thách thức Hiện nay, biến đổi khí hậu cũng như ô nhiễm môi trường đang gia tăng và là mối lo ngại của các quốc gia trên thế giới, trong

đó có Việt Nam Tại Triều Khúc, để khắc phục tình trạng nắng nóng do nhiêt độ tăng cao, việc cải tạo, nâng cấp hạ tầng xây dựng đã và đang được thực hiện tốt

Cụ thể như xây dựng cầu thang điều chỉnh nhiệt, tăng cường hệ thống chống ồn để tiết kiệm được nguyên liệu và giảm tối đa khí thải phát tán Bên cạnh việc nhiệt độ tăng cao, lũ lụt cũng là hậu quả của việc biến đổi khí hậu Vì vậy, nhà ở đã được xây dựng cao hơn, đường đất cải tiến thành đường bê tông, để người dân có thể dễ dàng sinh hoạt cũng như đi lại Nếu xưa kia, người làng thường dùng bếp than, đốt củi, để làm ấm và nấu cơm, điều này không những gây ô nhiễm môi trường mà còn gây ra hiệu ứng nhà kính Chính vì vậy, để tránh tình trạng trên trở nên nghiêm trọng hơn, ngày nay, họ đã thay những công cụ đó bằng bếp từ, bếp hồng ngoại, bếp điện Sống với nghề tái chế nhựa, họ cũng tiến hành lắp đặt hệ thống quạt thông gió trong các nhà xưởng sản xuất để loại

những tác động xấu của biến đổi khí hậu và ô nhiễm môi trường, sức khỏe của con người cũng bị ảnh hưởng rất nhiều Bởi lẽ vậy mà họ đã biết cách để bảo vệ bản thân hơn bằng cách sinh hoạt lành mạnh, luôn đeo khẩu trang khi ra đường Những lần chống trọi hàng ngàn năm với thử thách của thiên nhiên, những cuộc đấu tranh chống giặc ngoại xâm dài đằng đẵng đã hun đúc nên tính cách kiên cường, tinh thần cố kết cộng đồng của người Việt, và làng Triều Khúc cũng vậy Ở khu vực ven đô, Triều Khúc là một trong số ít những làng vẫn còn mang đậm văn hóa cộng đồng làng xã mạnh mẽ Từ xưa, làng Triều Khúc đã nổi tiếng

nước cộng hòa thu nhỏ”, với những thiết chế chặt chẽ, những

quy định bảo đảm “dân chủ làng xã” và cố kết cộng đồng rất cao Trong công cuộc đổi mới hiện nay, làng đã phải tháo gỡ những nếp cũ đã lỗi thời, không còn phù hợp của làng xã truyền thống như sống co cụm, khép kín “Trống làng nào làng ấy đánh, Thánh làng nào làng ấy thờ” hay chỉ trọng lệ làng, coi thường

được những giá trị quý báu của văn hóa làng xã như ý thức trách nhiệm cao với cộng đồng, tôn trọng trật tự, kỷ cương, tinh thần tương thân, tương ái, đùm bọc

“tắt lửa tối đèn có nhau”… Triều Khúc cũng có nét riêng trong tập quán, nếp sống, tín ngưỡng, tôn giáo, thậm chí giọng nói và cả cách ứng xử Mỗi cá nhân không tồn tại riêng biệt mà là gắn chặt với làng xã nên ít nhiều chịu định hướng của làng trong suy nghĩ và hành vi xã hội Triều Khúc có một “hương âm” riêng với giọng địa phương khác biệt với các vùng lân cận Ngoài ra, hiện nay Triều Khúc vẫn còn lưu giữ được hội làng mang nét đặc trưng đặc biệt Hàng năm vào ngày mồng 9 tháng Giêng, làng Triều Khúc tổ chức lễ hội truyền thống tưởng nhớ vị anh hùng dân tộc Bố Cái Đại Vương Phùng Hưng Đây là lễ hội nổi tiếng với điệu múa “Con đĩ đánh bồng” – một trong 10 điệu múa cổ của đất Thăng Long xưa, được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể Quốc gia Một ý nghĩa rất lớn của lễ hội là gắn kết cộng đồng cư dân trong làng Trong quá trình thực hiện nghi lễ và tham gia các hoạt động vui chơi, người dân sẽ gắn bó với nhau hơn về tinh thần Đồng thời, ý thức, trách nhiệm về một cộng đồng làng cũng được củng cố

Như vậy, điều kiện tự nhiên, xã hội là một trong những yếu tố quan trọng hàng đầu tạo nên bản sắc văn hóa Nhiều nhà nghiên cứu còn gọi đó là “địa văn hóa” Môi trường tự nhiên, xã hội là nền tảng đầu tiên góp phần tạo nên đặc trưng văn hóa đó Điều này thật đúng khi các nhà dân tộc học phương Tây đã nhận thấy rằng: “Nếu miêu tả nền văn hóa của một tộc người mà không đặt nó trong một khuôn viên cụ thể, chẳng khác nào đi xem bảo tàng: toàn bộ hiện vật

đã bị đưa ra khỏi môi trường sống của chúng.” Thật vậy, nếu chỉ nói về văn hóa của làng Triều Khúc mà không kể tới điều kiện tự nhiên, xã hội, khi đó cũng

chẳng khác nào chỉ đọc qua về văn hóa Việt Nam nhưng không nhận ra nguyên nhân văn hóa và sự đặc biệt của nơi đây