LỜI NÓI ĐẦU MỤC LỤC 1A MỞ ĐẦU 11 Lý do chọn sáng kiến 22 Mục đích nghiên cứu sáng kiến 23 Khách thể và đối tượng nghiên cứu 24 Giả thuyết nghiên cứu 25 Nhiệm vụ nghiên cứu 36 Giới hạn ( phạm vi) nghiên cứu 37 Phương pháp nghiên cứu 4B NỘI DUNG NGHIÊN CỨU 4Chương1 Cơ sở lí luậncủa vấn đề nghiên cứu 41 Cơ sở khoa học 42 Cơ sở thực tiễn 5Chương 2 Thực trạng của vấn đề nghiên cứu 5I Đặc điểm tình hình 5II Những tồn tại trong việc áp dụng các phương pháp dạy học hiện nay 6Chương 3 Giái pháp nghiên cứ.
Trang 1A MỞ ĐẦU 1
1 Lý do chọn sáng kiến: 1
2 Mục đích nghiên cứu sáng kiến: 2
3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu: 2
4 Giả thuyết nghiên cứu: 2
5 Nhiệm vụ nghiên cứu : 2
6 Giới hạn ( phạm vi) nghiên cứu: 3
7 Phương pháp nghiên cứu : 3
B NỘI DUNG NGHIÊN CỨU 4
Chương1: Cơ sở lí luậncủa vấn đề nghiên cứu 4
1.Cơ sở khoa học: 4
2 Cơ sở thực tiễn: 4
Chương 2: Thực trạng của vấn đề nghiên cứu: 5
I Đặc điểm tình hình: 5
II Những tồn tại trong việc áp dụng các phương pháp dạy học hiện nay: 5
Chương 3: Giái pháp nghiên cứu 6
Chương 4: Hiệu quả của đề tài : 25
C KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 25
1 Kết luận 25
2 Kiến nghị 26
Trang 21 Lý do chọn sáng kiến:
Thực hiện giáo dục dạy và học có hiệu quả là một trong những nội dungđổi mới căn bản toàn diện giáo dục và đào tạo đã được Đảng, Nhà nước, Bộ giáodục hết sức chú trọng quan tâm từ nhiều năm nay Cụ thể, Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 04/11/2013 Hội nghị lần thứ tám Ban chấp hành Trung ương khóa
XI, Đảng và Nhà nước xác định mục tiêu của đổi mới lần này là: Tạo chuyểnbiến căn bản, mạnh mẽ về chất lượng, hiệu quả giáo dục, đào tạo; đáp ứng ngàycàng tốt hơn công cuộc xây dựng, bảo vệ Tổ quốc và nhu cầu học tập của nhândân Giáo dục con người Việt Nam phát triển toàn diện và phát huy tốt nhất tiềmnăng, khả năng sáng tạo của mỗi cá nhân
Vẽ theo mẫu là một phân môn tạo nên ý thức quan sát để cảm nhận cáiđẹp, cái mĩ của sự vật hiện tượng Đó sẽ là một trong những kiến thức ban đầuquan trọng của chương trình mĩ thuật THCS, và từ đây, sẽ dần hình thành các kĩnăng cần thiết để giúp học sinh hoàn thành được các bài tập theo chương trình,
và vận dụng những kiến thức ấy vào học tập, sinh họat hàng ngày Kiến thức vẽtheo mẫu, cũng như các phân môn khác của bộ môn mĩ thuật đều được thiết kếtheo chương trình đồng tâm từ dễ đến khó, đó không phải là những mẫu vẽ, bài
vẽ khó và đòi hỏi trình độ cao siêu mà được bắt đầu từ cách vẽ những nét thẳng,nét cong (đối với lớp 6), đến vẽ những đồ vật thông dụng như lọ hoa, quả, cáibát… (đối với lớp 7, 8, 9)
Vẽ theo mẫu là một phân môn quan trọng, còn có thể nói là xương sống,trọng tâm và là nòng cốt của bộ môn mĩ thuật Hơn nữa, với môn mĩ thuật ởTrường THCS chúng ta đang hướng dẫn học sinh cảm thụ mĩ thuật ở mức cảmtính thì phân môn vẽ theo mẫu lại đóng vai trò quan trọng hơn cả Khi học sinhnắm vững kiến thức cơ bản ban đầu của phân môn này một cách vững vàng sẽ làđiều kiện và khả năng để phát huy các phân môn khác Khi nói tới bộ môn mĩthuật chúng ta sẽ hiểu rằng nó được bắt đầu từ “cảm” sau “cảm” mới là “lý” haynói cách khác nó bắt nguồn từ “cảm tính” dần chuyển thành “lý tính” Chính vìvậy, ở THCS mới chỉ dừng ở mức “cảm tính” và sơ khởi ở lý tính mà thôi.Chúng ta dạy học sinh nhằm đạt được mục tiêu là học sinh có kiến thức ban đầu
về mĩ thuật Để bắt đầu cảm nhận mĩ thuật các em sẽ hình thành khái niệm mĩthuật qua cách quan sát, nhận xét sự vật hiện tượng trong cuộc sống Và tất thảynhững sự vật hiện tượng ấy được sắp xếp trong tất cả các tiết vẽ theo mẫu ởTHCS Trong những bài này là những mẫu vẽ đã được chủ động nghiên cứu để
nó trở thành những mẫu đại diện điển hình cho mọi sự vật hiện tượng
Vẽ theo mẫu là một phân môn mà học sinh được quan sát mẫu thực vànhận xét mẫu để rồi mô phỏng lại mẫu một cách tương đối giống thực Tức làhọc sinh sẽ hình thành được kiến thức cơ bản của môn mĩ thuật qua phân môn
vẽ theo mẫu này Học sinh sẽ vẽ theo một phương pháp cụ thể, đơn giản Đó là
vẽ hình chung trước (tổng thể mẫu), sau rồi mới vẽ chi tiết (các bộ phận nhỏ), vàchu trình vẽ này đều được vận dụng trong tất cả các phân môn của bộ môn mĩ
Trang 3thuật Nói như vậy để thấy rằng vẽ theo mẫu sẽ tạo được thói quen cơ bản chohọc sinh, đó là vẽ từ phần chung trước, phần riêng sau; vẽ phần chính trước, phụsau; vẽ đơn giản trước, chi tiết sau; vẽ nét thẳng trước, nét cong sau và vẽ mảngchính trước, mảng phụ sau.
Trong nhiều năm qua, tôi đã làm khá nhiều đề tài sáng kiến kinh nghiệm
về môn Mĩ thuật, hầu hết các đề tài sau khi áp dụng vào thực tiễn đều đem lạikết quả khả quan Nhiều năm công tác, tôi luôn trăn trở phải làm sao? Làm nhưthế nào để các em có thể tự giác vẽ bài, vận dụng khả năng năng lực thực hànhcủa mình tại lớp Qua bài vẽ tại lớp, giáo viên không những có thể dìu dắt đểhọc sinh phát triển năng khiếu mà còn có thể đánh giá được mức độ thẩm mỹ,khả năng mỹ quan của các em Từ đó có những phương pháp phù hợp cho từngđối tượng học sinh
Nói tóm lại vẽ theo mẫu có thể là “kim chỉ nam” cho các phân môn cònlại của bộ môn mĩ thuật Và đây sẽ là kiến thức cơ bản tạo đà để học sinh tiếptục khám phá và làm chủ cái đẹp trong chương trình mĩ thuật đồng tâm ở cáccấp cao hơn , đặc biệt là biết vận dụng cái đẹp vào cuộc sống hằng ngày
Từ những lý do đó tôi chọn nghiên cứu đề tài: “Biện pháp giúp học sinh phát triển năng lực tự học và sáng tạo trong phân môn vẽ theo mẫu ở trường THCS Nguyễn Trung Trực”
2 Mục đích nghiên cứu sáng kiến:
Đổi mới phương pháp hướng dẫn học sinh thực hành theo định hướngphát triển năng lực thẩm mỹ ở trường THCS Nguyễn Trung Trực
-Góp phần năng cao chất lượng giáo dục toàn diện cho học sinh
3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu:
3.1 Đổi mới phương pháp hướng dẫn học sinh thực hành theo định hướngphát triển năng lực thẩm mỹ ở trường THCS Nguyễn Trung Trực
32 Khách thể nghiên cứu: Môn mỹ thuật ở trường THCS Nguyễn TrungTrực
4 Giả thuyết nghiên cứu:
Nghiên cứu biện pháp trong quá trình dạy học mĩ thuật
- Hướng dẫn học sinh thực hành
- Hướng dẫn học sinh nhận xét đánh giá bài vẽ
5 Nhiệm vụ nghiên cứu :
5.1.Nghiên cứu cơ sở lý luận
Là một bộ môn năng khiếu khả năng diễn đạt đi từ đôi mắt đến khối óc vàthể hiện bằng kỷ năng vô cùng khó đối với học sinh THCS Vì vậy người giáoviên phải thật sự tận tâm, hướng dẫn từ cách quan sát đến cách cầm bút Làmnhư thế nào để học sinh có thể nắm bắt được bài học một cách khoa học Từ đókhơi gợi phát triển năng khiếu thẩm mĩ
Trang 45.2 Nghiên cứu thực trang:
Khảo sát, phân tích đánh giá thực trạng dạy và học phân môn vẽ theo mẫu
ở trường THCS Nguyễn Trung Trực
Thực trạng phân môn vẽ theo mẫu hiện nay tại lớp các em đa số khôngnhìn mẫu vẽ mà chỉ nhìn vào hình ảnh trong sách giáo khoa Mặc dù giáo viên
đã chuận bị đầy đủ mẫu, hướng dẫn cách vẽ trực tiếp trên mẫu, nhưng khi thựchành các em vẫn có thói quen nhìn hình trong sách Bởi đó là thói quen đã đượchình thành ở tiểu học, nhiều giáo viên lười chuẩn bị mẫu, lười cho học sinh quansát nhận xét trực quan tại lớp Nhiều giáo viên chỉ xem giờ vẽ theo mẫu chỉ đểhọc sinh rèn luyện kỹ năng vẽ giống hình, nhưng không nhận ra rằng quá trìnhquan sát mẫu đi đến các bước vẽ chính là mục tiêu chủ yếu của bài vẽ theo mẫu
Ở THCS chúng ta không đào tạo ra một họa sĩ, không rèn luyện kỹ năng vẽgiống hình, mà giáo viên chính chính là người dẫn dắt khơi gợi phát triển nănglực thẩm mỹ ở học sinh Tạo ra những thế hệ học sinh hiểu biết, yêu thích vàvận dụng bộ môn mỹ thuật theo khả năng đó mới là cái đích chúng ta hướngđến
Bên cạnh đó về phía gia đình học sinh chưa quan tâm đến việc học mỹthuật của con em mình với quan niệm là “là những môn học phụ không quantrọng” nên không chuẩn bị tốt về dụng cụ học tập, họa phẩm cần thiết như:Thiếu giấy vẽ, thiếu viết chì, thiếu màu vẽ,…vào giờ học các em lung túng vềviệc này nên tình trạng không tập trung dẫn đến bài vẽ thường chưa hoàn chỉnh,hoặc bỏ dở giữa chừng
5.3.Đề xuất những biện pháp dạy và học có hiệu quả phân môn vẽ theomẫu ở trường THCS Nguyễn Trung Trực
- Giáo viên mỹ thuật phải luôn nhận thức rõ vai trò của mình trong mỗitiết dạy
- Rút kinh nghiệm thực tế sau từng tiết dạy, đúc kết thành những lưu ý cầnthiết cần phải khắc phục ngay ở tiết sau
- Nghiên cứu và áp dụng những sáng kiến đã được hội đồng nhà trườngphê duyệt
6 Giới hạn ( phạm vi) nghiên cứu:
- Nội dung: Nghiên cứu giúp tìm ra phương pháp hướng dẫn học sinhphát triển năng lực tự học và sáng tạo trong phân môn vẽ theo mẫu
- Thời gian nghiên cứu: Bắt đầu từ 28/9/2020 đến 10/ 1/2022
- Không gian nghiên cứu: Trường THCS Nguyễn Trung Trực
- Đối tượng khảo sát: Học sinh khối 7,8,9
7 Phương pháp nghiên cứu :
* Phương pháp nghiên cứu lý thuyết:
Phương pháp phân tích và tổng hợp lý thuyết :
Trang 5- Nghiên cứu qua các văn bản, chương trình, giáo trình, tài liệu sách báo
về phương pháp dạy học môn Mĩ thuật
- Sổ điểm các năm học trước
* Phương pháp nghiên cứu thực tiễn:
- Điều tra phỏng vấn tình hình học sinh
- Dự chuyên đề trao đổi, dự giờ, rút kinh nghiệm về phương pháp giảngdạy môn Mĩ thuật
- Thực hành giảng dạy theo các phương pháp mới
- Tìm giải pháp rút kinh nghiệm
- Cho học sinh hoạt động ngoài trời, tham quan, toạ đàm
- Phương pháp thực nghiệm dạy thí điểm ở một số lớp bằng giải pháp đã
đề ra
B NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
Chương1: Cơ sở lí luậncủa vấn đề nghiên cứu
1.Cơ sở khoa học:
Môn mĩ thuật ở Trường THCS chúng ta đang hướng dẫn học sinh cảm thụ
mĩ thuật ở mức cảm tính thì phân môn vẽ theo mẫu lại đóng vai trò quan trọng hơn
cả Khi học sinh nắm vững kiến thức cơ bản ban đầu của phân môn này một cáchvững vàng sẽ là điều kiện và khả năng để phát huy các phân môn khác Khi nói tới
bộ môn mĩ thuật chúng ta sẽ hiểu rằng nó được bắt đầu từ “cảm” sau “cảm” mới là
“lý” hay nói cách khác nó bắt nguồn từ “cảm tính” dần chuyển thành “lý tính”.Chính vì vậy, ở THCS mới chỉ dừng ở mức “cảm tính” và sơ khởi ở lý tính mà thôi.Chúng ta dạy học sinh nhằm đạt được mục tiêu là học sinh có kiến thức ban đầu về
mĩ thuật Để bắt đầu cảm nhận mĩ thuật các em sẽ hình thành khái niệm mĩ thuậtqua cách quan sát, nhận xét sự vật hiện tượng trong cuộc sống Và tất thảy những
sự vật hiện tượng ấy được sắp xếp trong tất cả các tiết vẽ theo mẫu ở THCS Trongnhững bài này là những mẫu vẽ đã được chủ động nghiên cứu để nó trở thànhnhững mẫu đại diện điển hình cho mọi sự vật hiện tượng
2 Cơ sở thực tiễn:
Thực hiện giáo dục dạy và học có hiệu quả là một trong những nội dungđổi mới căn bản toàn diện giáo dục và đào tạo đã được Đảng, Nhà nước, Bộ giáodục hết sức chú trọng quan tâm từ nhiều năm nay Cụ thể, Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 04/11/2013 Hội nghị lần thứ tám Ban chấp hành Trung ương khóa
XI, Đảng và Nhà nước xác định mục tiêu của đổi mới lần này là: Tạo chuyểnbiến căn bản, mạnh mẽ về chất lượng, hiệu quả giáo dục, đào tạo; đáp ứng ngàycàng tốt hơn công cuộc xây dựng, bảo vệ Tổ quốc và nhu cầu học tập của nhândân Giáo dục con người Việt Nam phát triển toàn diện và phát huy tốt nhất tiềmnăng, khả năng sáng tạo của mỗi cá nhân
Trang 6Trong nhiều năm qua, tôi đã làm khá nhiều đề tài sáng kiến kinh nghiệm
về môn Mĩ thuật, hầu hết các đề tài sau khi áp dụng vào thực tiễn đều đem lạikết quả khả quan Nhiều năm công tác, tôi luôn trăn trở phải làm sao? Làm nhưthế nào để các em có thể tự giác vẽ bài, vận dụng khả năng năng lực thực hànhcủa mình tại lớp Qua bài vẽ tại lớp, giáo viên không những có thể dìu dắt đểhọc sinh phát triển năng khiếu mà còn có thể đánh giá được mức độ thẩm mỹ,khả năng mỹ quan của các em Từ đó có những phương pháp phù hợp cho từngđối tượng học sinh
Chương 2: Thực trạng của vấn đề nghiên cứu:
I Đặc điểm tình hình:
Trường THCS Nguyễn Trung Trực thuộc xã Vạn Khánh , huyện Vạn Ninh, tỉnh Khánh Hòa Xã Vạn Khánh là một xã có điều kiện còn nhiều khó khăn.Tuy nhiên, Trình độ dân trí đã được nâng cao so với trước kia, người dân đã có ýthức về tầm quan trọng của việc học đối với con em mình Đời sống của nhândân được nâng lên, nên người dân có điều kiện để quan tâm, đầu tư cho con emmình học tập
Trường THCS Nguyễn Trung Trực thành lập vào năm 2011.Năm học2019- 2020 này, trường có 16 lớp học Do điều kiện của nhà trường nên lịch họccủa các lớp được phân bố thành 2 buổi Nhà trường với tập thể giáo viên của nhàtrường có nghị lực, bản lĩnh, đầy nhiệt huyết.trong những năm gần đây nhàtrường luôn đạt nhiều thành tich cao trong giáo dục, tỉ lệ đậu vào lớp 10 rất cao
II Những tồn tại trong việc áp dụng các phương pháp dạy học hiện nay:
Môn Mỹ Thuật các em chưa có thói quen phải hoàn thành bài tại lớp, giờthực hành chưa tập trung cao, nên chất lương bài vẽ chưa tốt, chưa đẹp và sắcnét Học sinh không có tinh thần tự học và sáng tạo, thiếu sự sáng tạo riêngthường chỉ nhìn vào tranh mẫu có sẵn để vẽ nên bài vẽ thiếu sinh động, thiếu điyếu tố tạo nét riêng, nỗi bật trong bài vẽ của mình
Bên cạnh đó về phía gia đình học sinh chưa quan tâm đến việc học mỹthuật của con em mình với quan niệm là “là những môn học phụ không quantrọng” nên không chuẩn bị tốt về dụng cụ học tập, họa phẩm cần thiết như:Thiếu giấy vẽ, thiếu viết chì, thiếu màu vẽ,…vào giờ học các em lung túng vềviệc này nên tình trạng không tập trung dẫn đến bài vẽ thường chưa hoàn chỉnh,hoặc bỏ dở giữa chừng Giờ thực hành thường xuyên quên đem vở hay bút chì.Một số học sinh chỉ đợi đến giờ học mĩ thuật để ngồi chơi
Toàn bộ thời gian dạy và học giáo viên là người đóng vai trò chủ chốt( Vừa giảng vừa vẽ minh họa…) Nên đa phần học sinh bị động dẫn đến tìnhtrạng ỷ lại
Ngay từ đầu năm học, sau khi làm quen với lớp tôi phát cho học sinhnhững phiếu thăm dò, nội dung của phiếu VD là:
Trang 7Câu hỏi 1: Trong môn Mỹ thuật, em có hoàn thành bài vẽ của mình tronggiờ thực hành chưa?
Câu hỏi 2: Em có thích học môn mĩ thuật không ?
Câu hỏi 3: Điều gì tạo cho em cảm thấy thích thú môn học ?
Qua kiểm tra cho thấy
Ở câu hỏi 1 - 40% học sinh hoàn thành bài vẽ tại lớp
Ở câu hỏi 2 – 87% học sinh thích học môn mĩ thuật
Ở câu hỏi 3 - 40% học sinh trả lời được thỏa sức sáng tạo
Từ phiếu điều tra ban đầu là cơ sở để giáo viên tiếp cận và biết được nhu cầu gì
ở học sinh Ở câu hỏi 2 cho thấy đa số học sinh rất thích học môn mĩ thuật
Chương 3: Giái pháp nghiên cứu
Mục tiêu của giải pháp: Giải pháp để giải quyết vấn đề làm sao để có mộttiết dạy vẽ theo mẫu đạt hiểu quả
Bản chất của giải pháp là giúp giáo viên tìm hiểu rõ thế nào là vẽ theomẫu Định nghĩa một lần nữa vẽ theo mẫu một cách đúng nhất Từ đó đưa ranhững biện pháp phù hợp nhằm nâng cao chất lượng dạy và học phân môn vẽtheo mẫu nói riêng và bộ môn Mỹ thuật nói chung
3.1 Các khái niệm cơ bản liên quan đến đề tài:
a Một số kiến thức cơ bản về môn Mĩ thuật
Để thực hiện những yêu cầu vẽ theo mẫu chúng ta cần hiểu một số kháiniệm cơ bản thông thường của ngôn ngữ hội hoạ như:
Đường nét, hình khối, đậm nhạt, sáng tối, màu sắc, bố cục…
Đường nét
Đường nét do con người sáng tạo nên để biểu hiện một hình ảnh, mộtcảnh vật của giới tự nhiên Nó còn là những ký hiệu, những quy ước của conngười để biểu hiện hình khối của mọi vật Nét còn gọi là đường viền hay đườngchu vi, là ranh giới giữa vật này với vật khác hay giữa một vật với không gianxung quanh Định nghĩa một cách khoa học thì đường nét là tập hợp của nhữngđiểm chuyển động ; trong hội họa khái niệm “đường” và “nét” thường cùngsong hành, muốn tạo nét phải có đường và đường làm nên nét
Thông thường, để diễn tả mọi vật người ta thường hay sử dụng mấy loạiđường nét chính như: nét thẳng, nét cong, nét gấp khúc Chỉ dùng mấy loại nétnày tìm cách thể hiện nó lúc nét nhỏ, lúc nét to, nét đậm, nét nhạt, nét dài, nétngắn là có thể vẽ được tất cả mọi thứ ta muốn
Sử dụng đường nét hợp lý, hiểu được vị trí vai trò của chúng trong học tập
và sáng tác hội họa, đồ họa là yêu cầu cơ bản của dạy và học mỹ thuật Ngay từcác lớp học đầu tiên, học sinh tiểu học đã được làm quen với nét thẳng, nét cong,
Trang 8nét thanh, nét đậm…và vai trò của chúng, mỗi nét đều có các đặc tính biểu cảmkhác nhau.
Nhiều nhà chuyên môn đã cho đường nét có những ý nghĩa như sau:
- Đường thẳng nằm là mô tả sự yên tĩnh, phẳng lặng
- Đường nét cong biểu hiện sự mềm mại, uyển chuyển
- Đường nét gấp khúc biểu hiện sự cứng rắn không ổn định
Chúng ta coi đường nét là phương tiện để biểu hiện, diễn đạt hình thể mọivật, tức là tạo cho chúng cái dáng hình vốn có của nó về thế đứng, về chiềuhướng, độ cao, thấp, hay dầy, mỏng, cứng hay mềm… như mắt ta nhìn thấy
Các loại nét và khả năng diễn tả của nét
Trong giới tự nhiên, bất kỳ một vật thể nào cũng được tạo nên bởi nhiềuđường nét kết hợp ; đường nét cũng chính là “cái cảm” đầu tiên của con mắt đốivới hình dáng của một vật thể Họa sĩ Anh-gơ-rơ cho rằng : “Đường nét là hìnhhọa hay đúng ra nó là tất cả” Vì vậy, vẽ cũng có nghĩa là ghi lại các hình thể đóbằng nét ngay từ đầu khi tiến hành bài tập
đó chiếm diện tích nhất định trên mặt tranh, tạo thành một mảng riêng, khác biệt
rõ rệt với các mảng xung quanh Một bức tranh đẹp thường được nói đến bởi sựhài hòa chung của các hình mảng trong bố cục
Đối với người mới học vẽ, bao giờ giáo viên cũng yêu cầu phải qui cácvật thể của tự nhiên định vẽ thành các mảng cụ thể để dễ nhận xét, phân tích vàđẩy sâu bài học
Hình
Trang 9Mảng tạo nên hình nhất định, những hình khác nhau được sắp xếp tạo nên
sự cân đối hay thăng bằng trong bố cục, hình vẽ Trong hội họa, khái niệm hình,mảng thường không tách rời nhau, mảng khái quát còn hình cụ thể hơn Hiểuđược mối quan hệ của hình và mảng để sắp đặt trong một bố cục cụ thể là việctìm tòi, nghiên cứu và sáng tạo của người học mỹ thuật
Khi dạy các bài vẽ theo mẫu, cái mà học sinh nhận biết trước tiên chính làhình dáng bên ngoài của vật đó nhờ khối, màu và nét Ví dụ khi nhìn cái phíchnước, cái ấm, chén…trước mặt không phải bằng khối, bằng màu, bằng nét màbởi hình cái phích, ấm hay chén đó được tạo ra trong mắt và sẽ được trẻ em thểhiện nhanh chóng
Khối
Mọi vật thể phải có hình dáng và chiếm chỗ nhất định trong không gian,đều có hình khối riêng, không giống nhau về màu sắc và hình dáng: cao to nhưngọn núi, ngôi nhà đến nhỏ như cái tủ, cái bàn, cái ghế, ấm, chén, Các vật thể
ấy đều có thể vẽ được bằng những đường nét và độ đậm, nhạt của đường nét, ta
sẽ tạo được dáng hình khối của chúng
Cảnh vật và con người trong giới tự nhiên được cấu tạo bằng các khối cụthể hoặc liên kết với nhau Chúng đều hình thành và xuất phát từ một số khối cơbản Đó là :
+ Khối hình cầu,
+ Khối hình hộp,
+ Khối hình tam giác
Trang 10Các khối hình biến thể và cấu tạo của con người nhìn theo khối hình cơ bản
Xuất phát từ các hình học cơ bản và các khối cơ bản ta sẽ tạo ra được cáckhối hình biến thể Các khối hình này là sự kết hợp các tính chất cơ bản của cặpđôi một hình, một khối ghép với nhau
Ví dụ: Khối hộp với hình tròn tạo ra khối hình trụ Khối hình tam giác với
hình tròn tạo ra khối hình nón…Biến thể của khối hình cầu là khối quả trứng,của khối trụ là khối lục lăng…
Việc biểu hiện nghệ thuật hội họa có thể khái quát tất cả mọi hình dạngtrong giới tự nhiên thành hình dạng các khối cơ bản và biến thể như khối hìnhhộp, khối trụ, khối nón…là hoàn toàn hợp lý Nếu chú ý nhận xét sẽ thấy: Ngôinhà ngói có mái là khối hình tam giác, khung tường nhà là khối hình hộp; mộthình cây có thân, cành là khối trụ, vòm lá là khối hình quả trứng hoặc khối hìnhcầu…
Cơ thể con người là sự tổng hòa đến tuyệt vời của các hình khối Đầungười là khối hình quả trứng, cổ và chân tay có khối hình trụ, mình là khối hìnhhộp…
Nếu chi tiết thêm sẽ lại thấy từng bộ phận của cơ thể con người cũng cócấu trúc của khối hình cơ bản hoặc các biến dạng của nó
Nhiều họa sĩ đã khai thác và sử dụng cách khái quát các hình khối vào xâydựng nhân vật, hình tượng để sáng tác và tạo nên những cách nhìn riêng độc đáocho mình
mẻ, nhẹ nhàng, êm ái hoặc lạnh lẽo, u buồn
Tranh trong thời kỳ màu lam của Picatxô phần lớn là diễn tả những conngười có số phận thấp hèn, nghèo khổ trong xã hội Pháp ở đầu thế kỷ XX Toàn
bộ tranh ông được phủ một màu xanh lam lạnh lẽo Những nhân vật gầy yếu,bệnh tật, chán chường như bị chìm ngập trong màu lam nặng nề đó Tất cả cácyếu tố về hình, màu đã giúp Picatxô diễn tả thành công và sâu sắc các nhân vật.Người xem cảm nhận được gánh nặng của số phận Nó không chỉ đè nặng lênnhân vật trong tranh mà người xem cũng thấy căng thẳng nặng nề bởi gam màulạnh lẽo nói trên
Đậm nhạt, sáng tối
Mọi vật thể đều có hình khối và màu sắc riêng biệt
Trang 11Khi có ánh sáng chiếu rọi, tính chất các hình khối và màu sắc sẽ thể hiện
rõ hơn về đậm nhạt và màu sắc Cho nên khi vẽ cần nghiên cứu kỹ về sáng tối,đậm nhạt, màu sắc mới thể hiện được đúng đối tượng, làm tăng thêm vẻ đẹp,khoẻ, chắc và sinh động của đối tượng
Từ đất đai -Tranh tĩnh vật của hoạ sỹ Nguyễn Cương
Bố cục
Bố cục là sự sắp xếp các yếu tố tạo hình như: hình, mảng, đường nét, màusắc, đậm nhạt sao cho hợp lý, lô-gíc để xây dựng nên một tác phẩm nghệ thuậtlàm nổi rõ ý đồ sáng tác của họa sĩ Hay nói một cách khác, bố cục tranh là sựtổng hòa các yếu tố tạo hình trên mặt phẳng thông qua sự diễn tả và cách nhìnriêng của người vẽ Trong đó con người và cảnh vật là những đối tượng khôngthể thiếu trong tác phẩm, nhất là những bức vẽ hữu hình và có chủ đề xã hội
Về mặt ngôn ngữ tạo hình, bố cục là việc tạo ra sự vận động của các yếu
tố khối, nét, màu bởi các thủ pháp nghệ thuật nhằm bộc lộ sự vận động tâm hồnsuy tư và quan niệm của tác giả để truyền đạt đến người xem
Những đối tượng được đưa vào bức tranh không bao giờ tạo được ấntượng tốt nếu chúng không được bố trí một cách có lợi theo phép kết cấu và theoquy tắc hội hoạ và bố cục là sự kết hợp của hai phần đó Bố cục là cái quantrọng nhất, là toàn bộ tác phẩm Bố cục chính là sự phối hợp hài hoà các yếu tốđối lập, các biến thể của khối, nét, màu trong một không gian cụ thể của tácphẩm Đường nét, hình khối, và màu sắc là những thuộc tính vốn có của sự vật,
nó ở trạng thái tự nhiên trong từng hình thì có thể hoàn chỉnh theo ý đồ tạo hoá,nhưng quan sát nó dưới những góc nhìn và đặt nó trong những không gian khácnhau thì luôn cho những cảm thụ nghệ thuật khác nhau Điều đó đặt ra chongười vẽ phải có một sự sắp xếp, phân bố một cách hợp lý để tạo được sự cân
Trang 12đối, nhịp nhàng về hình mảng, đường nét và đậm nhạt sao cho đạt được hiệuquả thẩm mỹ cao nhất.
Danh hoạ nước Ý, Lê-ô-na-đơ Vanh xi (Leonarde Vinci) nói: " Bố cục làtranh, nếu không có bố cục không có tranh"
Thật đúng vậy, bố cục có vai trò quyết định đối với vẻ đẹp của một tácphẩm nghệ thuật
Khái niệm về định luật xa gần
Định luật xa gần là luật giải thích và trình bày diễn biến của sự vật về hìnhthể và đường nét từ gần đến xa khi người ta nhìn tự nhiên từ một điểm trốngnhất định và giải quyết mọi tương quan về đường nét của những vật thể, cảnhvật ở những vị trí xa gần khác nhau trong không gian Luật xa gần còn có têngọi là luật thấu thị hay luật phối cảnh
Thời xa xưa khi định luật xa gần chưa được phát minh, người ta vẽ cảnhvật và một người ở xa, ở gần không phân biệt cao thấp, dáng nằm và dáng đứngcũng như nhau, làm cho khả năng diễn đạt của hội hoạ rất hạn chế Đến thờiPhục Hưng (thế kỷ XVI - XVII) khoa học về hội hoạ đã tìm ra được nhữngđường và điểm, tìm ra những quy luật thống nhất của các vật trong một thế đứngnhất định Những người có đóng góp lớn là các họa sĩ thời phục hưng Ý như:An-bec-ti (1404-1472) và Pao-lô U-xen-lô (1397-1475) Ít lâu sau, Lê-ô-na đờVanh-xi (1452-1519) đã hiệu chỉnh lại vài chỗ chưa hợp lý và viết thành sách
Sau này, sự phát triển của nhiều ngành khoa học như: vật lý , toán học,tâm lý học, kiến trúc đã dần dần bổ sung, làm cho định luật xa gần có cơ sởkhoa học, giải thích và trình bày một cách chính xác trên bản vẽ những diễn biếncủa cảnh vật về hình thể và đường nét từ gần đến xa như mắt ta nhìn thấy
Ví dụ: Nếu ta nhìn ra cánh đồng thì ruộng gần, ruộng xa có diện tích
tương ứng nhưng sự diễn tả của các đường bờ ruộng, mặt rộng khác nhau.Người đang cày ruộng gần với người đang cày ruộng xa cũng khác nhau về tỷ lệ
và chiều cao
Một số đồ vật trong nhà, chẳng hạn mặt bàn, mặt ghế là hình chữ nhật,miệng chén, cốc thì tròn nhưng nếu đứng ngoài cửa nhìn vào thì miệng cốc,chén tạo thành hình bầu dục
Tóm lại, luật xa gần là cơ sở khoa học giúp chúng ta chủ động phân tích,điều chỉnh lại những hình vẽ cho đúng như cảnh vật mắt ta nhìn thấy
Trang 13Cái ca nhìn ở các hướng khác nhau
3.2.Tìm hiểu chung về cách vẽ theo mẫu:
Hình là dáng vẻ biểu hiện bên ngoài của mẫu như mắt ta nhìn thấy Xâydựng hình là dùng đường nét miêu tả không gian hai chiều (chiều cao, bề ngang)
để biểu hiện đúng hình dáng của mẫu vật ở trước mắt với sự cảm thụ thẩm mỹ
và sự hiểu biết về kỹ năng, kỹ xảo hội hoạ
Xây dựng hình là bước rất cơ bản và quan trọng trong quá trình hình thành bài
Những cảm xúc và nhận xét này rất quan trọng trong quá trình tiến hànhbài vẽ