QUY TRÌNH SẢN XUẤT NẤM LINH CHI

Ngày nay, đời sống ngày càng được nâng cao, kéo theo đó là nhu cầu quan tâm sức khỏe của con người. Công nghiệp hóa kéo theo hàng loạt vấn đề, nền kinh tế thị trường đã khiến người kinh doanh bất chấp tất cả để đạt được lợi nhuận cho mình, thậm chí gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe người khác. Vấn đề rau sạch hiện nay đã đến mức báo động, người sản xuất muốn nhanh có tiền nên họ sử dụng hàng loạt thuốc kích thích độc cho sức khỏe con người, người kinh doanh muốn bảo quản rau được lâu, họ cũng dùng hàng loạt thuốc bảo quản độc hại và hậu quả cuối cùng là do người tiêu dùng gánh chịu. Khi vấn đề rau sạch đang ở vào tình trạng báo động như hiện nay thì việc chuyển sang sử dụng nấm thay rau là xu hướng tất nhiên của thời đại. Nấm là thực phẩm tự nhiên, lâu nay được xem là loại rau sạch cung cấp nhiều protein, lipid, đường và khoáng chất có lợi cho cơ thể. Không chỉ là món ăn ngon mà còn làm thuốc chữa bệnh, các loại nấm còn có tác dụng tăng cường sức đề kháng cơ thể, chống lão hóa, làm giảm nguy cơ mắc các bệnh như ung thư, tim mạch. Muốn nuôi trồng nấm phải có giống. Ngày nay, việc nhân các loại giống nấm ăn và nấm dược liệu bằng phương pháp nuôi cấy mô tế bào đã mang lại hiệu quả kinh tế cao. Thực tế cho thấy giống sử dụng trong nuôi trồng nấm có ảnh hưởng rất lớn đến chất lượng, năng suất hay nói cách khác là quyết định đến sự thành bại của nghề trồng nấm. Nhờ những giá trị dinh dưỡng và dược học mà ngày nay ở Việt Nam và trên toàn thế giới việc nuôi trồng, tiêu thụ nấm Linh chi tăng mạnh. Các nước sản xuất nấm Linh chi chủ yếu là Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc, Đài Loan, Việt Nam... Ở Việt Nam là một nước có nguồn phế thải nông lâm nghiệp như bã mía, rơm rạ, mạt cưa rất dồi dào thì đây là nguồn nguyên liệu thích hợp cho việc trồng nấm. Nuôi trồng nấm Linh Chi ở nước ta đã tiến hành từ nhiều năm trước đây, nhưng chỉ với những trang trại theo quy mô nhỏ lẻ, tự phát. Do chưa cơ cấu giống thích hợp và chưa có kỹ thuật nuôi trồng cụ thể hoặc có những người nuôi trồng chưa nắm bắt rõ, nên hầu hết các trang trại nuôi trồng nấm không phát triển so với các nước bạn.

QUY TRÌNH SẢN XUẤT

NẤM LINH CHI

MỤC LỤC

LỜI MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1 - TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2

1.1 Giới thiệu về nấm Linh Chi 2

1.1.1 Đặc tính sinh học của nấm Linh Chi 2

1.1.2 Thành phần hóa học 2

1.1.3 Công dụng của nấm Linh chi 4

1.1.4 Tình hình trồng nấm Linh Chi trên thế giới 6

1.1.5 Tình hình trồng nấm Linh chi ở Việt Nam 6

1.2 Giới thiệu về công ty 6

CHƯƠNG 2 - ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 7

2.1 Thời gian và địa điểm thực hiện 7

2.2 Nội dung nghiên cứu 7

2.3 Phương pháp nghiên cứu 7

2.4 Vật liệu và môi trường nuôi trồng 7

2.5 Dụng cụ và thiết bị 8

2.5.1 Dụng cụ 8

2.5.2 Thiết bị 8

CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN 9

3.1 Quy trình sản xuất nấm Linh Chi 9

3.1.1 Cách tạo giống cấp 1 9

3.1.2 Cách tạo giống cấp 2 10

3.1.3 Cách tạo giống cấp 3 11

3.1.4 Cách tạo giống cấp 4 14

3.2 Nguyên nhân nhiễm trong quá trình làm giống và cách đề phòng 16

3.3 Bảo quản giống 17

CHƯƠNG 4 - KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 18

4.1 Kết luận 18

4.2 Kiến nghị 18

PHỤ LỤC ẢNH 20

TÀI LIỆU THAM KHẢO 32

DANH MỤC HÌNH ẢNH

Hình 1.Tai nấm Linh Chi 20

Hình 2 Phân lập nấm Linh Chi 20

Hình 3 Môi trường thạch cấy nấm Linh chi 21

Hình 4.Hấp tiệt trùng môi trường thạch 22

Hình 5.Thạch được để nghiêng sau khi hấp 22

Hình 6 Giống cấp 1 23

Hình 7 Chai thóc được đậy nắp và buộc thung 23

Hình 8.Giống cấp 2 24

Hình 9 Que mì được ngâm trong nước vôi 24

Hình 10 Que mì vớt ra được rửa sạch bằng nước thường 24

Hình 11 Que mì được để ráo 25

Hình 12 Rắc hỗn hợp cám gạo, cám bắp và vôi lên que mì 25

Hình 13.Que mì được đóng bịch, bỏ cổ nút, đóng bông và buộc ni lông 26

Hình 14.Hấp tiệt trùng chai thóc, bịch que mì, giấy báo, bông và các dụng cụ cấy

26

Hình 15.Cấy giống cấp 2 vào que mì đã được hấp 27

Hình 16 Mùn cưa được làm sạch và bổ sung các chất dinh dưỡng 27

Hình 17.Bịch phôi được khoang để bỏ meo 28

Hình 18.Nhét bông vào cổ nút của bịch phôi trước khi hấp 28

Hình 19 Cấy meo vào bịch phôi sau khi hấp 29

Hình 20 Bịch phôi mang đi hấp 29

Hình 21 Giống cấp 4 30

Hình 22 Quá trình ủ để ra tơ 30

Hình 23.Nhà trồng nấm 31

Nấm là thực phẩm tự nhiên, lâu nay được xem là loại rau sạch cung cấp nhiều protein, lipid, đường và khoáng chất có lợi cho cơ thể Không chỉ là món ăn ngon mà còn làm thuốc chữa bệnh, các loại nấm còn có tác dụng tăng cường sức đề kháng cơ thể, chống lão hóa, làm giảm nguy cơ mắc các bệnh như ung thư, tim mạch Muốn nuôi trồng nấm phải có giống Ngày nay, việc nhân các loại giống nấm

ăn và nấm dược liệu bằng phương pháp nuôi cấy mô tế bào đã mang lại hiệu quả kinh tế cao Thực tế cho thấy giống sử dụng trong nuôi trồng nấm có ảnh hưởng rất lớn đến chất lượng, năng suất hay nói cách khác là quyết định đến sự thành bại của nghề trồng nấm

Nhờ những giá trị dinh dưỡng và dược học mà ngày nay ở Việt Nam và trên toàn thế giới việc nuôi trồng, tiêu thụ nấm Linh chi tăng mạnh Các nước sản xuất nấm Linh chi chủ yếu là Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc, Đài Loan, Việt Nam

Ở Việt Nam là một nước có nguồn phế thải nông - lâm nghiệp như bã mía, rơm rạ, mạt cưa rất dồi dào thì đây là nguồn nguyên liệu thích hợp cho việc trồng nấm Nuôi trồng nấm Linh Chi ở nước ta đã tiến hành từ nhiều năm trước đây, nhưng chỉ với những trang trại theo quy mô nhỏ lẻ, tự phát Do chưa cơ cấu giống thích hợp và chưa có kỹ thuật nuôi trồng cụ thể hoặc có những người nuôi trồng chưa nắm bắt rõ, nên hầu hết các trang trại nuôi trồng nấm không phát triển so với các nước bạn

Mục đích của đề tài: “ Tìm hiểu quy trình sản xuất nấm Linh Chi tại Công

ty TNHH Một thành viên Bio Hope ”

CHƯƠNG 1 - TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1.1 Giới thiệu về nấm Linh Chi

1.1.1 Đặc tính sinh học của nấm Linh Chi

Nấm Linh chi có thể mọc thành cụm hoặc đơn lẻ Phần thịt của thể quả nấm

có màu nâu, mềm xốp nhưng hóa gỗ theo thời gian Theo Nguyễn Hữu Đống và Đinh Xuân Linh (2000), thể quả của nấm gồm có hai phần, mũ nấm và cuống nấm (phần phiến đối diện với cuống nấm) Trên mũ nấm có hai vách, bào tử hình thành phía bên trong giữa hai vách Đây là đặc điểm giúp phân biệt nấm Linh chi với các loài khác Mũ nấm ban đầu có hình chùy; khi trưởng thành có hình bán nguyệt, hình quạt hoặc hình thận, kích thước thay đổi nhiều (dài 3-30 cm, rộng 2-25 cm, dày 0,5-

2 cm) Mặt trên mũ nấm sáng bóng, màu nâu đỏ, có vân đồng tâm, lượn sóng và vân tán xạ; mặt dưới có màu nâu nhạt, có các ống rất nhỏ chứa bào tử Khi còn non, bề mặt mũ nấm có màu trắng hoặc vàng hay nâu nhạt (Microbe Wiki) Cuống nấm dài, hình trụ tròn, có màu nâu bóng Kích thước cuống nấm nằm trong khoảng 1-1,5 cm

x 15-20 cm Đầu cuống lệch một bên mũ, hoặc đôi khi nằm giữa trung tâm mũ Đôi khi Linh chi còn có dạng trung gian hình gạc (Roy, 2006)

Theo Kuo (2004), bào tử nấm có màu nâu, kích thước khoảng 9-12 x 5,5-8

µm Bào tử hình thuẫn, có gai lõm, một đầu tròn lớn, một đầu tròn nhỏ có lỗ là nơi khuẩn ty mọc ra khi bào tử nảy mầm Khuẩn ty của nấm Linh chi là những sợi nấm trắng, có enzyme để phá vỡ các thành phần gỗ như lignin và cellulose

1.1.2 Thành phần hóa học

Nấm Linh chi (G.lucidum) không chứa nhiều chất dinh dưỡng tạo năng

lượng nhưng lại có các dược chất quý ít có ở các loài nấm ăn khác Nhiều công trình nghiên cứu đã định danh được các hoạt chất và xác định tác dụng dược lý của chúng trong thể quả, khuẩn ty, bào tử và dịch nuôi cấy của nấm Theo Wasser (2010), trong các thử nghiệm tiền lâm sàng và lâm sàng, Linh chi được cho là có nhiều tác dụng dược lý quý giá Tuy nhiên, các nhà khoa học cho rằng cần có những nghiên cứu chi tiết hơn, chính xác hơn về những tác dụng dược lý này trên cơ thể người Cho đến gần đây, Linh chi được dùng như thuốc hỗ trợ điều trị bệnh bạch cầu, ung thư biểu mô, viêm gan, và tiểu đường (type II)

giàu leucine và lysine) Hàm lượng chất béo thấp và tỉ lệ acid béo không no cao là một trong những tính chất quan trọng tạo nên giá trị cho nấm Linh chi

Không như nhiều loài nấm khác có hàm lượng nước đến 90%, nấm Linh chi tươi chỉ chứa khoảng 75% nước Thành phần chủ yếu của Ganoderma lucidum là chất xơ, carbohydrate, chất béo và protein, trong đó tỉ lệ xơ thô là trên 50% khối lượng khô (Mau et al., 2001; Wasser, 2010) Các nghiên cứu cho thấy thể quả, khuẩn ty và bào tử của nấm có chứa khoảng 400 hoạt chất sinh học khác nhau, chủ yếu là các polysaccharide, triterpenoid, nucleotide, acid béo, sterol, steroid, protein/peptide, các nguyên tố vi lượng

Trong nghiên cứu của Mizuno (1995), chiết xuất Ganoderma lucidum chứa các kim loại như kali, magnesi, calci, natri, sắt, kẽm, mangan, đồng, selenium và germanium; trong đó kali, magnesi, calci là những thành phần kim loại chính, và germanium đứng thứ 5 trong số các kim loại có hàm lượng cao nhất (489 µg/g) Các chất khoáng này tham gia vào nhiều quá trình sinh hóa quan trọng trong cơ thể Đặc biệt, germanium hữu cơ có khả năng làm tăng khả năng vận chuyển oxy của hồng cầu, từ đó giúp chữa được nhiều bệnh đồng thời duy trì sức khỏe Nguyên tố này cũng có nhiều tác dụng dược lý khác, trong đó quan trọng là các khả năng: giải tỏa stress, chống oxy hóa, chống khối u, điều hòa lượng cholesterol trong máu, giải độc, chữa bệnh bạch cầu, ngăn chặn sự phát triển của ung thư hay tác hại của chất phóng

xạ, kích thích các interferon(1) chống lại các virus kể cả HIV, kích thích hệ miễn dịch sản sinh các tế bào tiêu diệt tự nhiên (tế bào NK – natural killer cells) và đại thực bào (Asai, 1980; Loren, 1987)

Polysaccharide và triterpenoid được xem là những hoạt chất quan trọng nhất trong Linh chi (Skalicka-Woźniak et al., 2012; Wasser, 2010) Các thí nghiệm trên người và động vật đã chứng minh khả năng của chúng trong việc phục hồi sức khỏe, ngăn ngừa và chữa trị bệnh, nâng cao sức đề kháng,… (Wachtel-Galor et al., 2011) Hàm lượng của các hoạt chất sinh học trong các giống Linh chi được trồng nhân tạo

có thể tương tự hoặc cũng có thể rất khác so với giống tự nhiên Có nhiều yếu tố dẫn đến sự khác nhau về tính chất và hàm lượng của thành phần hóa học trong các sản phẩm từ G lucidum như nguồn gốc, chủng nấm, điều kiện nuôi trồng, phương pháp tách chiết (Wachtel-Galor et al., 2011)

Dựa vào nhiều kết quả nghiên cứu, Wachtel-Galor et al (2011) nhận định

rằng trong G lucidum còn có các hợp chất khác được xem là có tác dụng dược lý

như một số protein và lectin Các protein có hoạt tính sinh học đã được phát hiện

bao gồm: Ling Zhi-8; Ganoderma lucidum peptide có hoạt tính bảo vệ gan và chống

oxy hóa; ganodermin có tác dụng kháng nấm từ thể quả G.lucidum Một số lectin

được tách chiết từ thể quả và khuẩn ty của Linh chi có khả năng làm đông tụ hồng cầu hoặc tăng cường chức năng miễn dịch Các thành phần khác gồm enzyme như metalloprotease làm chậm quá trình đông máu; tác nhân ức chế α-glucosidase rất đặc hiệu từ thể quả của Linh chi,…

1.1.3 Công dụng của nấm Linh chi

Nấm Linh chi có vị đắng hoặc ngọt, tính ấm, không độc (Nguyễn Lân Dũng, 2004) Cho đến nay, Linh chi đã được nghiên cứu và sử dụng ở rất nhiều nước trên thế giới Linh chi có các công dụng đáng lưu ý sau:

+ Chữa trị ung thư:

Nhiều nghiên cứu in vitro (2) và in vivo (3) đã chứng minh Linh chi có khả năng ức chế phát triển của tế bào khối u (Boh, 2013; Wachtel-Galor et al., 2011) Một số ít nghiên cứu lâm sàng chứng minh vai trò của Linh chi trong chữa trị một

số bệnh ung thư Ví dụ như, phép trị liệu ung thư tuyến tiền liệt sử dụng hỗn hợp các thảo dược chứa Linh chi làm giảm rõ rệt lượng kháng nguyên đặc hiệu trong tuyến tiền liệt (Gao và cộng sự, 2003)

Mặt khác, trong chữa trị ung thư, Linh chi được sử dụng để phòng ngừa nhiễm trùng cơ hội, chống lại tác dụng phụ của các liệu pháp giảm đau, hạn chế việc sử dụng morphine, ngăn ngừa bệnh tái phát, tăng cường sự phục hồi sức khỏe sau phẫu thuật (Wasser, 2010)

+ Điều biến miễn dịch:

Nhiều kết quả nghiên cứu cho thấy khả năng kích thích hệ miễn dịch

của Ganoderma lucidum.Theo Roy (2006), trong các liệu pháp bằng thảo dược hiện

nay ở phương Tây, Linh chi chủ yếu được dùng như thuốc bổ, đặc biệt là như chất điều biến miễn dịch Linh chi được dùng để tăng cường chức năng miễn dịch và đề phòng nhiễm trùng cơ hội trong các phác đồ điều trị cho bệnh nhân nhiễm HIV Nhờ khả năng điều biến miễn dịch và ức chế sự sản sinh histamine, Linh chi cũng

có thể được dùng như tác nhân chống viêm trong điều trị hen suyễn và dị ứng Linh chi cũng được dùng trong điều trị viêm khớp, viêm phế quản dị ứng, (Nguyễn

+ Tăng khả năng cung cấp oxy cho tim, não:

Vì germanium trong Linh chi có thể tăng cường khả năng cung cấp oxy cho

tế bào, Linh chi được dùng để: giải tỏa sự căng thẳng; chữa đau đầu, chóng mặt, buồn nôn, mất ngủ; giảm tình trạng thiếu oxy do động mạch vành bị tắc nghẽn; giúp

cơ thể chịu được tình trạng huyết áp thấp (Wasser, 2010)

+ Hỗ trợ chức năng tim mạch và hệ tuần hoàn:

Các nghiên cứu chứng minh Linh chi có các tác động tích cực đến hệ tuần hoàn và chức năng tim mạch: giảm cholesterol thừa trong máu, chống tình trạng mỡ máu cao, làm giãn mạch vành và tăng cường sự lưu thông máu, chống xơ vữa động mạch, tăng tần số và biên độ co tim, có tác dụng nhất định trong điều trị bệnh tim, điều hòa huyết áp, giảm lượng đường trong máu, chống sự kết tụ của tiểu cầu, (Wasser, 2010)

+ Kháng khuẩn và kháng virus:

Theo Wasser (2010), gần đây, nhiều nghiên cứu chứng minh G.lucidum có

chứa các thành phần kháng khuẩn có khả năng ức chế một số loại vi khuẩn Các thành phần dược tính quan trọng (polysaccharide và triterpenoid) trong Linh chi có khả năng ức chế sự nhân bản của HIV, virus viêm gan siêu vi B, virus Herpes, v.v

Theo một số nghiên cứu, khả năng tăng cường hệ miễn dịch của Linh chi cũng đóng vai trò trong hoạt tính kháng khuẩn và kháng virus Dù cơ chế vẫn chưa được xác định, Linh chi mở ra một khả năng mới trong sử dụng Linh chi kèm theo các liệu pháp nhằm giảm tác hại của các loại thuốc kháng khuẩn, kháng virus

+ Chống oxy hóa:

Nhiều thành phần trong Linh chi, đặc biệt là polysaccharide và triterpenoid, thể hiện khả năng chống oxy hóa in vitro Các hoạt chất trong Linh chi giúp cơ thể tiêu diệt các gốc tự do, chống oxy hóa, từ đó ngăn ngừa ung thư và các bệnh mãn tính khác (Wachtel-Galor et al., 2011; Wasser, 2010)

+ Các công dụng khác:

Theo y học cổ truyền Việt Nam và Trung Quốc cũng như y học hiện đại, bên cạnh các công dụng đáng lưu ý nêu trên, Linh chi còn được sử dụng để: Tăng cường trí nhớ và chức năng hô hấp; chống lão hóa, làm tăng tuổi thọ; an thần; giảm đau; chống xơ hóa, bảo vệ gan, chữa trị viêm gan mãn tính; giải độc, ngăn tác hại của chất phóng xạ; hạ đường huyết; cải thiện chuyển hóa dinh dưỡng; hỗ trợ chữa trị

tiểu đường type II; điều trị ho do cảm cúm, ho có đờm, chứng giảm bạch cầu, cơn đau thắt ngực; có tác dụng nhất định đến suy nhược thần kinh, suy nhược tim, đau

lá lách, đau dạ dày, đau thận, đau nửa đầu, đau mật, (Nguyễn Hữu Đống và Đinh Xuân Linh, 2000; Roy, 2006; Wasser, 2010)

1.1.4 Tình hình trồng nấm Linh Chi trên thế giới

Trên thế giới nghề trồng nấm đang phát triển và trở thành một ngành công nghiệp ở nhiều nước đặc biệt phải kể đến: Trung Quốc, Nhật Bản, Việc nuôi trồng nấm Linh chi được ghi nhận từ 1621( theo Wang X.J), nhưng để nuôi trồng công nghiệp phải hơn 300 năm sau (1936) Hiện nay, thế giới hàng năm sản xuất vào khoảng 4.300 tấn, trong đó riêng Trung Hoa trồng khoảng 3.000 tấn còn lại là các quốc gia Hàn Quốc, Nhật Bản, Thái Lan, Hoa Kỳ, Malaysia, Việt Nam, Indonesia

và Sri LanKa Nhật Bản tuy tìm ra cách trồng nhưng nay chỉ sản xuất khoảng 500 tấn mỗi năm, đứng sau Trung Hoa

1.1.5 Tình hình trồng nấm Linh chi ở Việt Nam

Nấm Linh chi được quan tâm nhiều ở Việt Nam trong những năm 80,90 của thế kỉ XX và hiện nay đang phát triển và ngày càng lan rộng đến nhiều tỉnh thành trong cả nước với sản lượng hàng năm đạt khoảng 10 tấn/năm(Cố Đức Trọng,1991, 1993)

Quy mô sản xuất chủ yếu là quy mô nhỏ, theo hộ gia đình, trang trại mỗi năm sử dụng vài tấn nguyên liệu có sẵn tới vài trăm tấn/1 cơ sở để sản xuất nấm

1.2 Giới thiệu về công ty

Công ty TNHH một thành viên Bio Hope do anh Trần Văn Thắng thành lập ngày 19/1/2019 tại số 176, ấp 2, xã Vị Bình, huyện Vị Thủy, tỉnh Hậu Giang Hiện công ty có chi nhánh ở K’Long, xã Hiệp An, huyện Đức Trọng, tỉnh Lâm Đồng

Với ngành nghề kinh doanh chính là trồng cây gia vị và dược liệu, nhân và chăm sóc giống cây nông nghiệp, sản xuất thực phẩm từ các loại nấm, dịch vụ liên quan đến quản bá và cả trồng nấm

Diện tích khoảng 3000m2 , xưởng nấm của công ty là một trong các xưởng lớn nhất tại Lâm Đồng

CHƯƠNG 2 - ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

2.1 Thời gian và địa điểm thực hiện

Thời gian: Từ ngày 1/3/2019 đến ngày 31/3 /2019

Địa điểm: Xưởng nấm Công ty TNHH một thành viên Bio Hope tại K’Long,

xã Hiệp An, huyện Đức Trọng, tỉnh Lâm Đồng

2.2 Nội dung nghiên cứu

Tìm hiểu quy trình sản xuất nấm Linh chi tại Công ty TNHH một thành viên Bio Hope

2.3 Phương pháp nghiên cứu

Quan sát và tham gia trực tiếp vào quá trình sản xuất tại xưởng

2.4 Vật liệu và môi trường nuôi trồng

Đối với giống cấp 1 vật liệu sử dụng là tai nấm Linh chi được tuyển chọn có phẩm chất tốt nhất để phân lập Để tạo môi trường thạch với công thức phân lập linh chi trong 1 lít nước bao gồm Mg2 SO4(2g), KH2PO4 (2g), Petton (2g), đường (15g), agar (20g), cao nấm men (2g) Thạch được đổ trong chai thủy tinh để nuôi giống

Đối với giống cấp 2 thành phần môi trường là hạt thóc, nước, cám gạo, cám bắp Để tạo môi trường với công thức tạo giống cho 5kg thóc như sau cám gạo(175g), cám bắp 75g, nước( khi luộc thóc đổ nước ngập mặt nguyên liệu) Môi trường dùng để nuôi giống là trong chai thủy tinh có chứa thóc bên trong Lấy thạch

từ giống cấp 1 cấy vào sẽ ra giống cấp 2

Đối với giống cấp 3 vật liệu gồm có thân cây mì được chẻ ra thành que mì, vôi, nước, cám gạo, cám bắp Để tạo môi trường với công thức tạo giống từ 100kg que mì cần 300g vôi, 300g cám bắp, 700g cám gạo Nuôi giống trong bịch có que

mì, giống cấp 3 được lấy từ phần thóc trong giống cấp 2 cấy vào

Đối với giống cấp 4 thành phần môi trường là mùn cưa cao su, cám gạo, vôi, nước, phân nitrophoska pertect Để tạo môi trường với công thức tạo giống từ 7 tấn mùn cưa cao su cần 100kg cám gạo, 25kg vôi, 150 lít nước, 10kg phân nitrophoskapertect Nuôi giống trong bịch có mùn cưa cao su bên trong, lấy giống

từ que mì của giống cấp 3 cấy vào

Chủng giống nấm Linh Chi: giống lấy từ mô nấm, giống được công ty BIO HOPE tự sản xuất Giống không già hoặc non, không thấy có mô sẹo hay có cây nấm mọc trong chai giống Giống đã ăn hết đáy chai túi không bị nhiễm nấm mốc,

vi khuẩn, nấm dại Quan sát bên ngoài thấy giống nấm có màu trắng đồng nhất, sợi nấm mọc đều từ trên xuống dưới và phải không có màu xanh, đen hay vàng, … không có các vùng loang lỗ Giống nấm có mùi thơm dễ chịu

Giống cấp 3: nồi hấp áp xuất lớn chứa được 500 – 600 bịch giống, phòng lạnh đượct tiệt trùng với focmon và thuốc tím, tủ cấy vi sinh

Giống cấp 4: hấp tiệt trùng chứa được 5000 – 6000 bịch, máy trộn và băng truyền mùn cưa, máy xúc

CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN 3.1 Quy trình sản xuất nấm Linh Chi

3.1.1 Cách tạo giống cấp 1

3.1.1.1 Thao tác thực hiện

Cân tất cả các hóa chất để tạo môi trường thạch đổ vào ca nhựa trung hòa với

1 lít nước, khuấy đều rồi mang đi đun sôi trong khoảng 5 phút Sau khi hỗn hợp đã tan rót dung dịch vào chai thủy tinh càng nhanh càng tốt để tránh hiện tượng đông thạch, 1 chai rót 20 ml, đậy giấy bạc lên và quấn 2 vòng dây thun Chú ý khi rót không được cho dung dịch chạm thành miệng chai nếu không khi cấy sẽ rất dễ nhiễm dẫn tới việc phải bỏ hết tất cả các chai

Sau khi rót xong xếp chai vào khay nhỏ và đem qua nồi hấp tiệt trùng mini Quá trình hấp tiệt trùng được tiến hành trong khoảng 30-35 phút ở nhiệt độ 115oC, sau khi hấp xong lấy ra để nguội chuẩn bị cho quá trình cấy nấm Chú ý khi xếp chai phải để nghiêng chai để tăng diện tích ra tơ trên bề mặt thạch

dao mỗ và cấy nó vào chai thạch đã chuẩn bị trước đó Dụng cụ lấy mô nấm được

hơ dưới ngọn lửa đèn cồn để diệt khuẩn Mở nắp giấy bạc ra và đậy lại sau khi cấy đồng thời ghi ngày tháng cấy để tiện theo dõi sau này Chú ý để chai thạch sau khi

đã cấy đặt nằm ngang để tránh rơi mô nấm xuống phần không có thạch Sau đó mang vào phòng lạnh ở nhiệt độ 20oC để nghiêng chai thạch với điều kiện không có ánh sáng Và tất cả các thao tác được thực hiện trong tủ cấy vi sinh Sau 15 ngày tơ

sẽ lan đều trên phần thạch

3.1.2 Cách tạo giống cấp 2

3.1.2.1 Thao tác thực hiện tạo môi trường cấy

Thóc được ngâm ngập nước qua một đêm sau đó mang đi nấu Nấu cho thóc sôi lên sao cho hạt thóc vừa nứt lớp vỏ trấu bên ngoài là có thể sử dụng được Nấu

để cho thóc nở nhằm để thải chất độc và cho thóc chín Đổ hết thóc lên một màng sạch cho ráo nước và để cho thóc nguội

Trộn 200g cám gạo với cám bắp theo tỉ lệ 7:3 tương đương với 140g cám gạo:60 cám bắp vào thóc và trộn đều hỗn hợp Tiếp theo lấy phễu đong thóc khoảng 2/3 chai thủy tinh, lấy khăn sạch lau quanh cổ rồi lấy giấy bạc gấp thành 2 lớp đường kính 5x5cm đậy cổ lọ lại, dùng dây thun quấn 2 vòng

Cho tất cả các chai thóc đã được đong vào nồi hấp tiệt trùng trong 2 giờ 30 phút với nhiệt độ 121oC và áp xuất là 1,2 kg/cm2 hấp xong mở nồi đưa lọ giống vào phòng cấy đóng cửa lại và khử phòng bằng tia UV trong 30 phút Sau đó vào phòng tắt tia UV 15 phút sau vào cấy

3.1.2.2 Tiến hành cấy

Bật tủ cấy lên và vệ sinh tủ cấy vi sinh bằng cồn 90o, chuẩn bị một chai cồn

90o để vệ sinh giao cấy, một đèn cồn, hai chai cồn và găng tay, dao cấy, khẩu trang

y tế cho 3 người trong phòng cấy

Trước khi cấy thì phải chọn chai giống cấp 1 đúng độ tuổi, tuyệt đối sạch bệnh, vì nó là tiền đề cho các chai giống cấp 2 sau này Vệ sinh chai giống cấp 1 bằng cồn 90o, dùng bông gòn lau sạch rồi tháo lớp giấy bạc của chai giống cấp 1 ra

Hơ miệng chai giống cấp 1 trên ngọn lửa đèn cồn trong 5s, lấy dao cấy từ lọ cồn ra

và hơ trên ngọn lửa đèn cồn trong 10s Người thứ hai sẽ lấy chai giống cấp 2 đã để

chai giống cấp 2 lại rồi đưa cho người thứ 3 trong phòng cấy để ghi ngày tháng tiện theo dõi, sau đó mang đi chất lại lên kệ tiến hành ủ tối trong 13-15 ngày là có thể lấy giống cấy sang giống cấp 3 được Sau 15 ngày tơ sẽ lan đều trong chai thóc 3.1.3 Cách tạo giống cấp 3

3.1.3.1 Thao tác thực hiện tạo môi trường cấy

Que mì được ngâm trong nước vôi 24h nhằm mục đích loại bỏ các độc tố và hạn chế vi sinh vật gây hại phát triển Sau khi ngâm xong lấy ra khỏi bể chứa, dùng các sọt để đựng que mì, mang đi xả nước một lần nữa nhằm rửa vôi và mang các sọt

để cho ráo nước Khoảng 30 phút sau bưng sọt này được đem ra và đổ dài trên một tấm thảm lưới và tiến hành đóng bịch

Bịch được lồng 2 cái vào nhau để đảm bảo việc bị lây nhiễm vi sinh vật gây hại một cách hạn chế nhất đồng thời rách bịch này thì còn bịch kia bảo vệ.Sau khi lồng 2 bịch vào một thì lận ngược cổ bịch về sau để dể đưa bắp vào và cũng tránh việc bắp sẽ rơi vào giữa hai khe của bịch

Cho que mì vào bịch một cách đầy đặn không quá ít đóng xong thì lận miệng bịch lên cho thẳng và bóp nhỏ lại để lòng cổ bịch bằng núm nhựa vào, lưu ý là cho đầu nhỏ xuống dưới đầu lớn phía trên để tiện lợi cho quá trình cấy giống và dể buộc dây thun cố định cổ bịch giống Đưa núm cổ bịch xuống khoảng 7cm kể từ miệng bịch thì lận ngược miệng và lấy dây thun quấn 2 vòng Sau đó dùng bông nhét kín đầu bịch, rồi lại dùng một tờ giấy ni lông đường kính 10x10 cm đậy lại đầu bông và lại dùng thêm 1 sợi giây thun quấn một vòng cổ bịch

* Chú ý: việc nhét nút bông là khi hấp nước trong bắp sẽ thấm vào đó để

đảm bảo độ khô ráo và tránh ứ đọng nước bên trong bịch, còn buộc thêm 1 bịch nilong phía trên là tránh hơi nước thoát ra ngoài và có thể xuất hiện lây nhiễm chéo giữa các bịch trong lúc hấp

Sau khi buộc xong thì xếp các bịch que mì vào một khay nhựa để đem ra ngoài nồi hấp xếp vào vỉ hấp và đem đi hấp Trung bình một vỉ hấp có thể chứa từ

100 – 120 bịch giống cấp 3 Khối lượng một vỉ tính cả vỉ không thì khoảng 70 - 80kg, nồi hấp thì cao khoảng 1m4 nên khó có thể sử dụng sức người để đưa vỉ hấp vào nồi hấp Vì vậy nên vỉ hấp được móc vào 1 cái ròng rọc sắt và kéo lên cùng một sợi giây thừng để di chuyển vỉ vào trong lò hấp

Một lò hấp có 4 vỉ, mỗi lần hấp được 500 – 600 bịch, mất 2h30p để hấp chín bằng hơi nước, bên trong nồi có một ống thép dẩn hơi nước vào bên trong để nấu

chính môi trường giống và cũng để tiệt trùng, tiêu diệt vi sinh vật gây hại Khi xếp xong 4 vỉ vào rồi thì tiếp tục dùng ròng rọc cẩu nắp lò hấp lên để đậy lò lại, vì lò được làm hoàn toàn bằng thép nên rất nặng và mọi thao tác đều phải sử dụng ròng rọc Xung quanh miệng lò có 12 cái khóa được vặn chặt cố định giữa nắp và miệng

lò bằng cờ lê 24, nhằm mục đích không cho hơi áp suất trong lò thoát ra ngoài và làm giảm hiệu xuất hấp

Sau khi bịt kín nắp nồi thì mở van dẫn hơi nước nóng vào trong nồi để tiến hành hấp giống, nhiệt độ hấp phải đạt 121o C, áp xuất 1,2 kg/cm2, sau khi kim đồng

hồ đạt đúng 1,2 kg/cm2 thì tiến hành mở van xả trên và dưới ra đồng thời khóa van dẫn hơi nước nóng lại nhằm hạ áp xuất xuống 0 kg/cm2 nhằm mục đính (xông nồi) tiệt trùng một lượt, giúp loại bỏ khí lạnh bên trong nồi và khử trùng hiệu quả, giảm đáng kể hiện tượng giống bị nhiễm nấm bệnh Tiếp theo lại khóa 2 van xả và mở van dẫn hơi nước nóng vào để hấp giống Áp suất đạt lại ngưỡng 1,2 kg/cm2 thì mở van xả dưới ra một cách vừa phải nhằm mục đích luôn giữ nồi ở ngưỡng 1,2 kg/cm2, nếu nồi vượt ngưỡng 1,2 kg/cm2 thì ta khóa bớt van dẫn hơi nước lại Nếu nồi chưa đạt 1,2 kg/cm2 thì ta lại mở thêm van dẫn hơi nước vào, vốn dĩ áp xuất nồi không ổn định như trên là vì nồi được hoạt động bằng biện pháp đốt củi để lấy hơi nên tùy vào ngọn lửa to hay nhỏ mà áp suất lên hoặc xuống

Khi hấp xong thì tiến hành khóa van dẫn hơi nước đồng thời xả tối đa 2 van trên và dưới nhằm làm giảm áp xuất 1 cách nhanh nhất (quá trình này mất khoảng

10 phút), trong quá trình xả hơi nước sẽ phun ra rất mạnh và tạo âm thanh rất lớn nên tốt nhất là tránh xa lò ra trong lúc xả Sau khi xả xong thì mở nắp lò bỏ bịch que

mì chất vào sọt rồi đưa vào phòng cấy xếp trên kệ để cho ngày mai cấy Quanh lò hấp có một lớp giấy bạc cách nhiệt nhằm giảm thiểu nhiệt năng lan tỏa ra ngoài và đảm bảo an toàn cho người làm việc không bị bỏng khi vô tình chạm phải

Trước khi tiến hành cấy bất kì loại nấm nào và cấp gì, làm trong phòng cấy thì đều phải khử trùng phòng trước lúc làm việc xong để chuẩn bị cho ngày mai cấy, thuốc khử trùng ở đây là formaldehyd 30g và thuốc tím 100ml dùng để xông phòng cấy với diện tích 30m2 Buổi sáng trước khi cấy xông phòng trong vòng 15 phút bằng 100ml Ammonium Hydroxyde (NH4OH), vì formaldehyd và thuốc tím rất độc, nếu tiếp xúc trực tiếp sẽ thấy cây nồng và khó thở, ảnh hưởng xấu đến sức

Trước khi xông phòng thì phòng đã được dọn dẹp sạch sẽ Bịch giống cấp 3

sẽ được xếp gọn trên một kệ bằng inoc nhân viên sẽ tháo hết bịch nilong phủ trên nắp bịch và đem đi cấy Phòng cấy có một tủ cấy, tủ cấy này đặc biệt vì kính được phủ xung quanh, phía trên có đèn và hệ thống thanh trùng Trên bàn cấy, bên trong

và bên ngoài đều được khử trùng một lượt bằng cồn 90o và dùng bông gòn lau sạch

3.1.3.2 Tiến hành cấy

Tủ cấy được khử bằng cồn 90o và xắp sếp các dụng cụ đã chuẩn bị lên bàn cấy thì tiến hành đưa môi trường giống cấp 3 vào đặt trên bàn để cấy Lấy chai giống cấp 2 đã chuẩn bị xong, xịt cồn khử trùng xung quanh một lượt rồi lấy lớp giấy bạc bên trên nắp chai ra mọi thao tác phải thực hiện bên trong tủ cấy, không được đưa tay ra khỏi khu vực cấy vì rất dể bị nhiểm nấm hại

Hơ miệng chai giống cấp 2 trong 5 giây, rồi lấy kéo từ bình cồn 90o ra hơ trên ngọn lửa đèn cồn cho đến khi kéo không còn cháy, dùng kéo lấy nhẹ những tơ nấm già màu vàng có trên cổ chai bỏ đi, chỉ lấy meo trắng phía dưới, sau đó lại bỏ kéo vào lọ cồn và tiếp tục lấy que cấy trong lọ cồn 90o ra hơ trên đèn cồn cho đến khi hết cháy thì dùng que chọc vào bên trong chai giống cấp 2 và đảo đều để giống rời ra để dễ cấy hơn Chú ý luôn để que cấy và kéo y tế trong lọ cồn 90o để tránh nhiểm khuẩn

Sau khi giống cấp 2 đã chuẩn bị sẵn để cấy thì dùng chai cồn 70o khử trùng bàn tay và tủ kính, lấy bịch giống cấp 3 ra dùng ngón út và giáp út rút núm bông ra, kẹp chúng bằng hai ngón đó sau cho không bị dính vào bất kì vật gì, hơ cả bịch giống cấp 3 và chai giống cấp 2 trên ngọn lửa đèn cồn cùng lúc trong 3 giây, giơ cao chúng lên và đổ giống cấp 2 qua môi trường giống cấp 3 để cấy, một lần cấy cho một bịch giống cấp 3 cần 7-10 hạt thóc giống cấp 2 (ước lượng theo cảm quan), chuyển bịch giống cấp 3 qua cho người đối diện Người đối diện dùng một tờ giấy báo bọc nắp bịch lại và dùng dây thun quấn hai vòng rồi cho vào khay cho người thứ ba đem ra ngoài phòng giống xếp vào kệ inoc, người thứ ba cũng là người chuyển bịch môi trường cấp 3 vào bàn cấy cho hai người kia cấy, thao tác cứ lập đi lập lại như vậy cho đến khi cấy xong, bình quân một chai giống cấp 2 cấy được 70 bịch giống cấp 3, tùy vào cấy nhiều hay ít mà tốc độ lan tơ nhanh hay chậm Sau 15 ngày tơ sẽ lan đều trên trên que mì

3.1.4 Cách tạo giống cấp 4

3.1.4.1 Thao tác thực hiện tạo môi trường cấy

Mùn cưa cao su dùng để trồng linh chi là mùn mới, chưa qua sử dụng vì khi

ở ngoài tự nhiên linh chi cũng mọc trực tiếp trên thân cây gỗ đã chết Mùn sau khi được xay mịn sẽ được chuyển tới xưởng bằng xe tải, tại đây mùn được đổ thành từng đống cao và được tưới nước cho ướt đều để ủ, đối với mùn để làm linh chi thì không cân bỏ vôi khi ủ nhưng nếu là mùn để trồng bào ngư thì cần bỏ vôi vì mùn đó

là mùn cũ và cần khử trùng chúng Lượng nước tưới mùn thì cho đến khi mùn chảy nước phía dưới đáy thì ngừng tưới, mùn sẽ được ủ trong 5 ngày là có thể sử dụng được Sau khi ủ xong, mùn sẽ được xúc bằng máy xúc đến máy trộn và băng truyền mùn, tại đây mùn sẽ được trộn với một công thức và tỉ lệ riêng

Để trộn được 5500 bịch giống cấp 4 là mùn cưa cao su với khố lượng 1,3 kg/bịch thì cần trộn một đống mùn có trọng lượng khoảng 7 tấn với các thành phần khác với tỷ lệ như sau: 100kg cám gạo, 25kg vôi, 150 lít nước trộn chung với 10kg phân nitrophoska pertect Việc bổ sung các thành phần trên nhằm đảm bảo nguồn dinh dưỡng cho nấm phát triển Khi dùng máy trộn mùn thì dưỡng chất bổ sung sẽ được trộn đều hơn, giảm tỷ lệ thiếu hoặc thừa chất mà ảnh hưởng tới chất lượng lan

tơ và ra quả thể sau này

Mùn sẽ được đổ từ nơi chứa sang máy sàng và rơi xuống máy trộn, tại đây khi máy trộn đã đầy thì ngừng băng truyền của bồn chứa lại và tiến hành cho các cơ chất thành phần dinh dưỡng vào theo tỷ lệ nhất định, sau khi mất 1 phút trộn thì lại bật cho máy trộn truyền qua một băng tải khác để truyền ra ngoài tạo thành một đống mùn cấp 4 hoàn chỉnh đồng thời lại bật băng truyền của bồn chứa đổ mùn qua máy sàng và tiếp tục vào máy trộn để trộn, vòng tròn này cứ lập đi lập lại cho đến khi xong đống mùn

Công nhân sẽ ngồi quanh đống mùn để đóng bịch, bịch mùn sẽ được lồng vào một cái ống tròn dạng phểu sao cho vừa miệng bịch rồi xúc cái ống đó vào đống mùn, mùn từ ống sẽ đổ trực tiếp vào bịch Bịch đầy thì người ta xốc nó xuống đất 2-3 cái nhằm nén lại cho chặt rồi lồng cổ bịch bằng nhựa vào, đầu nhỏ xuống trước đầu lớn lên sau rồi lận phần miệng bịch về phía sau và buộc dây thun Bỏ các bịch phôi vào chất đầy kệ, khoang một lỗ ở chính giữa để cấy que mì vào rồi nhét