sáng kiến kinh nghiệm thể dục thpt

Mục đích của sáng kiến này là góp phần làm cho phong trào tập luyện TDTT nói chung và nội dung nhảy cao trong học sinh trong các trường THPT trên địa bàn huyện Hải Hậu trở nên sôi nổi, t

BÁO CÁO SÁNG KIẾN I.ĐIỀU KIỆN HOÀN CẢNH TẠO RA SÁNG KIẾN

Nhảy cao thuộc nhóm các môn nhảy, là một trong những nội dung cơ bản của môn Điền kinh Sử dụng chủ yếu năng lực của bản thân thông qua một số hình thức vận động phù hợp với luật quy định trong thi đấu nhằm vượt qua mức xà ở độ cao khác nhau

Đây là môn thể thao có lịch sử lâu đời và được phát triển rộng rãi Đặc biệt là môn thể thao được tổ chức học tập trong các nhà trường phổ thông, trong đó đối với cấp học trung học phổ thông (THPT) nhảy cao là nội dung bắt buộc trong chương trình học môn Thể Dục lớp 10, 11

Trong suốt quá trình hình thành và phát triển kỹ thuật qua xà trong nhảy cao đã 5 lần biến đổi Ngày nay kỹ thuật nhảy cao lưng qua xà được coi là kỹ thuật hiện đại nhất

và giúp cho vận động viên ( VĐV) đạt được thành tích cao nhất

Hải Hậu là một huyện ven biển phía nam của tỉnh Nam Định có truyền thống hiếu học, có phong trào văn hóa – văn nghệ - thể dục thể thao phát triển mạnh mẽ, đóng góp nhiều VĐV cho các đội tuyển quốc gia, tiêu biểu như VĐV Nguyễn Thị Mến – môn Điền Kinh; Đinh Quang Linh – môn Bóng Bàn đã từng dành được HCV Seagames, các VĐV này đều xuất thân từ phong trào thể dục thể thao học đường, được phát hiện và bồi dưỡng thông qua các kỳ Hội khỏe Phù Đổng (HKPĐ) huyện Hải Hậu, HKPĐ tỉnh Nam Định

Trong những năm qua đội tuyển Thể dục thể thao (TDTT) của các trường THPT huyện Hải Hậu khi tham gia các giải thể thao học sinh ngành Giáo dục và Đào tạo tỉnh Nam Định cũng như các kỳ HKPĐ tỉnh Nam Định đều giành được thành tích tốt, xếp ở tốp đầu các trường THPT trong toàn tỉnh Thành tích đó có được là sự đóng góp của nhiều nội dung, trong đó môn nhảy cao luôn được coi là thế mạnh của các nhà trường

Để nâng cao hơn nữa thành tích của các VĐV nhảy cao khi tham gia các giải thi đấu thể thao học sinh do Sở Giáo dục và Đào tạo Nam Định, Bộ Giáo dục và Đào tạo tổ

chức Trong thời gian qua tôi đã nghiên cứu và áp dụng “Một số kinh nghiệm tuyển

chọn và huấn luyện nhảy cao lưng qua xà cho các VĐV đội tuyển học sinh giỏi TDTT các trường THPT huyện Hải Hậu”

Mục đích của sáng kiến này là góp phần làm cho phong trào tập luyện TDTT nói chung và nội dung nhảy cao trong học sinh trong các trường THPT trên địa bàn huyện Hải Hậu trở nên sôi nổi, thu hút được nhiều học sinh tích cực tham gia tập luyện, rèn luyện sức khỏe, tăng cường thể chất…Đặc biệt việc áp dụng sáng kiến này giúp cho bản thân và các đồng nghiệp tại các trường áp dụng sáng kiến nâng cao chất lượng tuyển chọn và huấn luyện các em học sinh trong đội tuyển nhảy cao của các nhà trường nói riêng, đội tuyển TDTT nói chung, hướng tới thành tích tốt tại các kỳ thi thể thao học sinh Đồng thời có thể là nguồn tư liệu bổ ích để các đồng nghiệp khác tham khảo, áp dụng vào thực tế giảng dạy, huấn luyện, công tác bồi dưỡng thường xuyên, cùng nhau nâng cao trình độ chuyên môn

II MÔ TẢ GIẢI PHÁP

1.Mô tả giải pháp trước khi tạo ra sáng kiến:

Giải thể thao học sinh phổ thông là hoạt động diễn ra thường xuyên trong các năm học do Sở Giáo dục và Đào tạo tổ chức, ngoài ra cứ 4 năm 1 lần, tỉnh Nam Định lại

tổ chức HKPĐ cấp tỉnh nhằm phát triển phong trào tập luyện TDTT học đường đảm bảo sự phát triển giáo dục một cách toàn diện, phát hiện các tài năng thể thao trong lứa tuổi học sinh, bồi dưỡng, tham gia thi đấu các giải thể thao

Trong các kỳ thi TDTT do Sở Giáo dục và Đào tạo Nam Định, UBND tỉnh Nam Định tổ chức nhảy cao là một nội dung thi đấu chính thức trong môn Điền Kinh thu hút được nhiều đơn vị, nhiều VĐV tham gia thi đấu Tuy nhiên do kỹ thuật nhảy cao khó, trình độ kỹ thuật thực hiện động tác của giáo viên khi giảng dạy và huấn luyện nhảy cao còn hạn chế do hầu như toàn bộ các giáo viên giáo dục thể chất chưa được học về kỹ thuật nhảy cao lưng qua xà trên các trường đào tạo Tài liệu tham khảo cho việc giảng dạy kỹ thuật nhảy cao lưng qua xà còn quá ít Chưa có giáo viên trong các cấp học trên địa bàn tỉnh Nam Định nghiên cứu và áp dụng các biện pháp, bài tập ứng dụng trong việc giảng dạy, huấn luyện nội dung nhảy cao lưng qua xà

Từ những yếu tố trên hiệu quả của công tác giảng dạy và huấn luyện nhảy cao lưng qua xà không cao, thành tích của VĐV học sinh kém Tại các giải thi đấu thể thao học sinh trong các năm học trước chỉ có một vài trường THPT trong tỉnh có học sinh tham gia thi đấu nhảy cao với kỹ thuật lưng qua xà như THPT Trần Hưng Đạo,

THPT Thịnh Long, THPT Nguyễn Huệ, THPT Nguyễn Khuyến, trong đó chủ yếu là các học sinh đang tập luyệntại trung tâm huấn luyện TDTT tỉnh Nam Định

2.Mô tả giải pháp sau khi có sáng kiến

Sau khi sáng kiến “Một số kinh nghiệm tuyển chọn và huấn luyện nhảy cao lưng qua xà cho các VĐV đội tuyển học sinh giỏi TDTT các trường THPT huyện Hải Hậu” ra đời và đưa vào trải nghiệm thực tế trong công tác giảng dạy và huấn luyện đã tạo được làn sóng tích cực trong các nhà trường Tại HKPĐ tỉnh Nam Định lần thứ X – Năm 2021 vừa qua, VĐV nhảy cao của các trường THPT trên địa bàn huyện Hải Hậu đã đều áp dụng kỹ thuật lưng qua xà khi tham gia thi đấu, thành tích nhảy cao được cải thiện rõ nét, mặc dù có nhiều VĐV học sinh lớp 10 mới tham gia tập luyện

kỹ thuật này

Các em học sinh khi tham gia tập luyện rất hứng thú với kỹ thuật và các bài tập bổ trợ của kiểu nhảy lưng qua xà, kỹ năng, kỹ xảo thực hiện động tác của giáo viên thể chất và các em học sinh trong đội tuyển TDTTtrong các nhà trường phát triển mạnh

mẽ, hình thành tâm thế chuyên nghiệp hơn trong giảng dạy, tập luyện và thi đấu Đối với bản thân tác giả sáng kiến cảm thấy hứng thú, tự tin hơn trong các giờ giảng dạy, huấn luyện, hiệu quả công tác nâng cao một cách rõ rệt Đồng thời thông qua sáng kiến của bản thân đã tác động nhiều đến tính sáng tạo trong công việc của các đồng nghiệp, Sáng kiến là nguồn tư liệu bổ ích cho các đồng nghiệp trong các trường THPT trên địa bàn huyện Hải Hậu và có thể áp dụng đạt hiệu quả cao đối với giáo viên giáo dục thể chất trong toàn tỉnh

NỘI DUNG CHÍNH CỦA SÁNG KIẾN 1.Một số vấn đề cơ bản về công tác tuyển chọn, huấn luyện tài năng thể thao và

áp dụng vào thực tế trong công tác tuyển chọn, huấn luyện đội tuyển học sinh giỏi TDTT nói chung, huấn luyện nội dung nhảy cao nói riêng tại các trường THPT huyện Hải Hậu

1.1 Một số vấn đề cơ bản về công tác tuyển chọn tài năng thể thao:

Điểm mấu chốt của thành tích thể thao là sự kết hợp giữa tuyển chọn và huấn luyện Trong đó hệ thống tuyển chọn hoàn hảo là điều kiện đầu tiên để có thể có được những vận động viên thể thao tài năng trong tương lai

Về bản chất khoa học tuyển chọn và khoa học huấn luyện là một thể thống nhất có mối quan hệ hết sức mật thiết Mục đích của công tác tuyển chọn là nhằm dự đoán và phát huy tiềm năng của con người, nâng cao hiệu quả khi huấn luyện TDTT Ngược lại hiệu quả của công tác huấn luyện lại không ngừng kiểm nghiệm và phản hồi về cho công tác tuyển chọn, xác định lại công tác tuyển chọn có thành công, chính xác hay không? Hai nhân tố này luôn song hành và có mối quan hệ tương hỗ, thúc lẫn đẩy nhau

Ngày nay với sự tiến bộ của khoa học kĩ thuật, phương pháp tuyển chọn truyền thống chủ yếu dựa vào kinh nghiệm và sự đào thải tự nhiên đã không còn phù hợp với nhu cầu của sự phát triển thể thao thành tích cao mà đòi hỏi mỗi người làm công tác huấn luyện thể thao phải tìm tòi, học hỏi, áp dụng khoa học kỹ thuật để đánh giá chính xác được sự phát triển năng lực vận động của con người Qua đó tuyển chọn và đưa vào huấn luyện nhằm đảm bảo chắc chắn những cá nhân được tuyển chọn và huấn luyện sẽ đạt thành tích cao trong tương lai

So với nhiều nước trên thế giới thể thao Việt Nam hoà nhập và phát triển tương đối chậm do nhiều yếu tố lịch sử, khách quan Chúng ta đã trải qua hai cuộc kháng chiến trong suốt 30 năm gian khổ, sự ảnh hưởng nặng nề của thời kì bao cấp, sự phát triển kinh tế chậm chạp trong thời kì cấm vận Tới năm 1980 tại Thế vận hội Olimpic Matxcơva, thể thao Việt Nam XHCN mới lần đầu tiên tham gia một kì Thế vận hội Tuy nhiên trong thời kì hội nhập đã có những bước tiến thần kỳ trong lĩnh vực thể thao nói chung và lĩnh vực tuyển chọn tài năng thể thao nói riêng Đó là thành tựu của sự nỗ lực không ngừng của những người làm công tác TDTT trên cả nước Thành tựu đó được ghi dấu bởi tấm HCB của vận động viên Trần Hiếu Ngân ở Olimpic Sydney – 2000 và Hoàng Anh Tuấn ở Olimpic Bắc Kinh – 2008, Hoàng Xuân Vinh 1 HCV, 1 HCB tại Olimpic Rio De Janeiro – 2016,đồng thời đã có nhiều vận động viên

đạt trình độ kiện tướng quốc tế Đó là những kỳ tích, trong đó công tác nghiên cứu về khoa học tuyển chọn thể thao có đóng góp rất lớn

Với sự quan tâm của Đảng, Chính phủ, Nhà nước Đặc biệt ngành TDTT, hệ thống HLV – Giáo viên thể chất trong các nhà trường ngày càng nhận thức sâu sắc được vai trò và ý nghĩa của công tác nghiên cứu khoa học về vấn đề tuyển chọn tài năng nên sự phát triển của công tác này đã có những bước tiến quan trọng Việc áp dụng những tiến bộ của khoa học kĩ thuật đã cho ra nhiều kết quả nghiên cứu Các trung tâm thể dục thể thao đã đầu tư nhiều vào công tác nghiên cứu tìm ra những hướng đi mới trong công tác tuyển chọn, việc trang bị máy móc hiện đại trợ giúp cho công tác tuyển chọn cũng đã đem lại nhiều thành tựu, qua đó giúp cho công tác tuyển chọn và đào tạo phát hiện nhiều vận động viên tài năng cho đất nước

Những thành tựu trong công tác tuyển chọn và đào tạo vận động viên là rất lớn, trong đó phải kể đến thành tựu đầu tiên đó là các nhà nghiên cứu đã đưa ra được định nghĩa về năng lực thể thao

Năng lực thể thao đã được con người bàn luận đến từ thế kỉ XVIII, XIX khi đó người ta cho rằng năng lực thể thao là sự thiên định ở mỗi con người và coi đó là lực lượng siêu nhân Tuy nhiên trải qua quá trình nghiên cứu các nhà khoa học về tuyển chọn đã đưa ra được quan điểm thống nhất về năng lực thể thao, đó là khả năng của con người trong hoạt động thể thao Khả năng này làm cho con người tập luyện có hiệu quả cao và thi đấu đạt thành tích cao trong môn thể thao chuyên sâu Ở một góc

độ hẹp hơn năng lực thể thao là sự phù hợp của những đặc điểm cá nhân với yêu cầu môn thể thao Trong đó khả năng là căn cứ vào cái có sẵn trong sự vận hiện tượng để

dự báo, tiên đoán sự phát triển trong tương lai

Theo mức độ phát triển của năng lực người ta chia thành các cấp độ:

Năng lực là cái có sẵn, khi nó phát triển và mang ý nghĩa xã hội to lớn nó sẽ chuyển thành cấp độ tài năng Nói một cách khác tài năng là bước phát triển cao hơn của năng lực

Năng lực là cái dễ nhận biết bởi vì những biểu hiện đầu tiên của năng lực có thể quan sát thấy trong những lần tham gia hoạt động hoặc các cuộc thi đấu vui chơi, thử sức đầu tiên Để phát triển năng lực các nhà nghiên cứu đã đưa ra 3 quan điểm, đó là

quan điểm về năng lực di truyền, năng lực được đào tạo và quan điểm dung hoà (quan điểm của những nhà tâm lý học Mác-xít)

Cơ sở phát triển của năng lực là đặc điểm cấu tạo đặc biệt của não

Ví dụ: Ai cũng có thể chơi bóng đá nhưng không nhiều người có thể chuyền

bóng, tạt bóng, đánh đầu, ghi bàn chính xác nhưCristiano Ronaldo Cầu thủ này khác với những người bình thường là trong tư duy của não có những năng lực đặc biệt về bóng đá

Tuy nhiên để chuyển từ năng lực thành tài năng là cả một quá trình phụ thuộc vào nhiều yếu tố

Bước phát triển cao hơn của tài năng là thiên tài Khi đã trở thành thiên tài tức là năng lực của con người phát triển một cách cao nhất Đây là sự cá biệt và chỉ có một

số ít người đạt được Trong lĩnh vực thể thao thiên tài là những người có thể tiếp cận được tới danh hiệu kiện tướng quốc tế, có khả năng giành huy chương tại đại hội Olimpic, có thể đạt và phá vỡ các kỷ lục thế giới

Ví dụ: Trong môn cử tạ của thể thao Việt Nam có rất nhiều vận động viên tài

năng nhưng cho tới nay chỉ có thể có vận động viên Trần Lê Quốc Toàn, Thạch Kim Tuấn và Hoàng Thị Duyên được coi là thiên tài trong môn thể thao này Bởi vì chỉ có những vận động viên này mới có khả năng tranh tài và giành được huy chương ở Thế vận hội Olimpic với những vận động viên hàng đầu thế giới trong thời điểm hiện nay Con người chỉ có thể có năng lực thể thao ở một hoặc một số môn thể thao hoặc nội dung nào đó trong một môn thể thao chứ không thể có năng lực trong tất cả mọi môn thể thao

Ví dụ: Vận động viên chạy ngắn chỉ có thể có năng lực ở các cự li ngắn, có thể

đạt huy chương ở các nội dung thuộc cự li ngắn chứ không thể vô địch cả chạy ngắn,

cả chạy bền, cả nhảy cao Hoặc một người không thể tham gia và đạt kết quả cao ở thế vận hội Olimpic với cả Điền kinh, Bơi, Vật, Cầu lông, Cử tạ

Như vậy chứng tỏ rằng người có năng lực thể thao không phải là siêu nhân, thần thánh như những nhận định từ xa xưa

Cùng với định nghĩa về năng lực thể thao, các nhà nghiên cứu đã đưa ra định nghĩa về năng khiếu thể thao, tài năng thể thao

Thành tựu nghiên cứu lớn tiếp theo của các nhà nghiên cứu về công tác tuyển chọn tài năng thể thao là xây dựng nên hệ thống tuyển chọn thể thao Quá trình tuyển chọn thể thao được các nhà nghiên cứu xác định và chia ra làm 2 giai đoạn cụ thể: + Giai đoạn tuyển chọn định hướng

+ Giai đoạn tuyển chọn chọn lọc

1.1.1 Giai đoạn tuyển chọn định hướng

Ở giai đoạn này các nhà nghiên cứu đã đưa ra các bước cần thiết khi thực hiện công việc như sau:

- Sơ tuyển

- Dự tuyển

- Tuyển sinh vào các trường năng khiếu

Khi thực hiện công việc sơ tuyển cần chú ý thu hút và xem xét năng lực vận động của đối tượng cần tuyển, tổ chức tập luyện và thi đấu ban đầu để nhìn nhận và có những đánh giá đầu tiên về tổng thể và bước đầu hình thành trong tâm trí của những người làm công tác tuyển chọn về sự đánh giá, phân tích những đối tượng tuyển chọn, dự báo và đưa ra những quyết định đầu tiên về tuyển chọn Đối với công tác sơ tuyển không cần thiết quá nhiều thời gian và kỹ lưỡng mà chủ yếu sử dụng phương pháp quan sát sư phạm để đánh giá

Sau khi tổ chức sơ tuyển các nhà tuyển chọn lập danh sách những đối tượng được tham gia dự tuyển

Dự tuyển là bước quan trọng trong công tác tuyển chọn định hướng Trong công việc này người tuyển chọn cần vận dụng tất cả những vấn đề có liên quan để tham gia công việc từ kinh nghiệm thực tiễn trong công tác, sự tham khảo ý kiến đồng nghiệp, cho đến việc áp dụng khoa học kĩ thuật hiện đại, sự hỗ trợ của máy móc thiết bị trong công việc Yêu cầu đầu tiên trong công tác này là phải thành lập hội đồng tuyển chọn

và phải thực hiện đúng quy trình tuyển chọn, thi tuyển Phải nhìn nhận một cách khách quan, công bằng, chính xác và thông qua ý kiến tập thể, có như vậy mới tuyển chọn được những vận động viên tốt nhất để đào tạo

Kết quả tuyển chọn sẽ được công bố, những đối tượng đạt yêu cầu sẽ chính thức được đưa vào các trường năng khiếu thể thao để bắt đầu quá trình đào tạo bài bản Đây là bước quan trọng nhất trong giai đoạn tuyển chọn định hướng vì kết quả sẽ là

sự phản ánh chính xác các quá trình trước đó

Ở giai đoạn này trẻ em sẽ được làm quen dần và tiếp thu những kĩ thuật ở một môn thể thao nào đó theo thiên hướng của đối tượng đó Sự sáng đẹp của viên ngọc thô sẽ qua bàn tay của những người thợ, còn năng lực thể thao sẽ được phát triển và thể hiện rõ dưới sự quan sát và giảng dạy của các giáo viên, huấn luyện viên

Trong giai đoạn đào tạo tại các trường năng khiếu phải đặc biệt quan tâm đến vấn

đề lựa chọn môn chuyên sâu, thậm chí một nội dung chuyên sâu mà cá nhân đó có thể

phát triển tốt nhất Đây là cốt lõi của vấn đề “Định hướng”, làm như vậy mới phát huy tối đa được năng lực nổi trội của mỗi cá nhân

Ví dụ: Cùng một nhóm vận động viên trẻ tập điền kinh ở nội dung chạy cự li ngắn

sau khi quan sát, kiểm tra, đánh giá huấn luyện viên định hướng cho từng em một vào nội dung cụ thể như 100m, 200m, 400m hoặc chạy vượt rào, tiếp sức

Ở thời kì này tố chất vận động của cá nhân được thể hiện tương đối rõ tuy nhiên chưa hẳn đã chính xác hoàn toàn Nguyên nhân do nhiều yếu tố như hình thể chưa phát triển hết, thể lực chưa hoàn hảo, kĩ thuật chưa thuần thục hoặc do đặc thù của các nội dung khác nhau trong cùng một lứa tuổi biểu hiện chưa rõ ràng Người huấn luyện viên, giáo viên cần quan sát đánh giá và đưa ra những dự báo trên cơ sở khoa học và kinh nghiệm thực tế để tránh loại sớm những tài năng thực sự nhưng phát triển chậm

Ví dụ:Đối với vận động viên chạy ngắn thường biểu hiện khả năng sớm hơn các

vận động viên ở cự li dài

Một trong những đặc điểm nổi bật của phương pháp tuyển chọn trong giai đoạn này là phải kiểm tra đánh giá sự phát triển năng lực thể thao qua từng năm, từng giai đoạn huấn luyện Những cá nhân không đạt tiêu chuẩn kiểm tra sẽ bị loại dần Trải qua một thời kì huấn luyện sơ bộ và chuyên môn hoá sâu, khi đã xác định được những vận động viên có năng lực, có thể đạt được thành tích cao, có năng lực hoàn thiện thể thao hiệu quả thì cần thiết phải đưa lực lượng này vào các trường chuyên thể thao hoặc các trung tâm huấn luyện thể thao cấp cao để có đủ điều kiện huấn luyện đạt thành tích cao

Trong thời kì này đặc biệt chú ý tới thành tích thể thao, khả năng thích nghi với lượng vận động lớn, tuổi sinh học, sự ổn định tâm lý trong tập luyện và thi đấu, ý chí tiến thủ Ưu điểm của thời kì này là số lượng vận động viên còn ít cho nên dễ quan sát, kiểm tra, phân tích đánh giá

Đặc điểm cần lưu ý trong quá trình tuyển chọn định hướng là sự so sánh về mức độ phát triển về mọi mặt của vận động viên triển vọng với modern của vận động viên cấp cao Triển vọng của vận động viên trẻ có liên quan rất nhiều với hoàn thiện tri giác chuyên môn, tổ hợp đặc tính tâm sinh lý gắn với cảm giác thời gian, nhịp độ, cảm giác dùng sức Vì vậy ý nghĩa của các chỉ số tâm lí, nhân cách không ngừng tăng lên Vận động viên có triển vọng là những vận động viên có ý chí tiến thủ, khát vọng chiến thắng, kiên trì tập luyện, quyết đoán và có tinh thần dũng cảm Nên chú ý tới những biểu hiện tự tin vào sức lực bản thân, vững vàng trong những tình huống

tập luyện và thi đấu quá căng thẳng, năng lực và nguyện vọng thi đấu Đặc biệt đánh giá cao những vận động viên có nhu cầu, nguyện vọng tập luyện với các đồng đội mạnh hơn, thi đấu với những đối thủ có đẳng cấp cao hơn

1.1.2 Giai đoạn tuyển chọn chọn lọc

Từ giai đoạn chuyên môn hoá sâu chọn lọc các vận động viên ưu tú đạt trình độ caođể đào tạo các vận động viên đạt đẳng cấp kiện tướng quốc tế (Kiện tướng quốc tế

là các vận động viên đạt thành tích xếp hạng từ 1 đến 6 trong các kì Thế vận hội Olimpic hoặc các giải đấu có tính chất quan trọng tương tự)

Mục đích cao nhất của giai đoạn này là chọn lọc để thành lập các đội tuyển quốc gia tham dự các giải đấu lớn trên đấu trường quốc tế Đặc điểm tuyển chọn của giai đoạn này là các bước tuyển chọn đơn giản và dễ dàng hơn so với các bậc tuyển chọn trước Chỉ cần chọn lọc các vận động viên đạt thành tích cao ở các giải thi đấu để tham gia đội tuyển quốc gia Nói cách khác trong giai đoạn này chỉ cần chạm trổ những hoa văn trên nền các viên ngọc sáng đã được mài giũa để tăng giá trị cho viên ngọc đó mà thôi

Trong giai đoạn tuyển chọn chọn lọc việc đánh giá phẩm chất nhân cách và tâm lí vận động viên có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, ở đây người giáo viên, huấn luyện viên cần đánh giá sự ổn đinh tâm lí của vận động viên trong các tình huống thi đấu căng thẳng, khả năng chịu đựng áp lực tâm lí lớn, kéo dài, kỹ năng huy động tổng sức lực,

sự ổn định tâm lí khi tập luyện với lượng vận động căng thẳng, năng lực kiểm tra nhịp độ, tốc độ, sự phân phối sức lực, bản lĩnh thi đấu

Quá trình tuyển chọn tài năng thể thao là sự đánh giá cao về tố chất vận động và năng lực vận động của vận động viên, tinh thần tập luyện và thi đấu hết mình

Mô hình tuyển chọn và đào tạo vận động viên ở Việt Nam

Những năm gần đây đã có những mô hình mới cho thấy hiệu quả trong công tác tuyển chọn đào tạo tài năng thể thao và chắc chắn sẽ mang lại hiệu quả cao hơn trong công tác tuyển chọn và đào tạo so với mô hình chung hiện nay

Ví dụ: Học viện bóng đá Hoàng Anh Gia Lai – JMC do câu lạc bộ bóng đá Hoàng

Anh Gia Lai liên kết với CLB Arsenal – Vương quốc Anh đã tiến hành tuyển chọn tài năng bóng đá cho câu lạc bộ theo mô hình được tổng quát như sau:

Mô hình tuyển chọn cầu thủ bóng đá của học viện bóng đá Hoàng Anh Gia Lai JMG

HKPĐ cấp cơ sở

Tuyển chọn vào các TT, trường nghiệp vụ tại các

tỉnh, Thành phố

Tuyển chọnđội tuyển trẻ Quốc gia

Tuyển chọn về các TT huấn luyện

thể thao Quốc gia

Nhìn chung cơ bản giống các bước của mô hình tuyển chọn chung nhưng quá trình thực hiện cụ thể và khoa học hơn

- Công tác tuyên truyền: Tuyên truyền rộng rãi trên khắp cả nước bằng nhiều

kênh thông tin Chi tiết về kế hoạch tuyển chọn (Yêu cầu về độ tuổi, nội dung tuyển chọn, chế độ của học viên nếu được tuyển chọn, quá trình đào tạo sau khi tuyển chọn, thời gian tuyển chọn )

- Sơ tuyển: Tổ chức sơ tuyển tại các vùng miền, phân tích đánh giá lập danh

sách và thông báo cho những thí sinh được dự thi tuyển theo khu vực các miền

- Tuyển chọn theo khu vực: Tổ chức thi tuyển dưới sự quan sát của các huấn

luyện viên uy tín, các chuyên gia nước ngoài bằng những test kiểm tra khoa học kết hợp với những bài tập thô sơ, mang tính bản năng, lựa chọn ra những thí sinh ưu tú

có triển vọng nhất

- Tập trung đào tạo: Tập trung các thi sinh lọt qua vòng thi tuyển về trung tâm

đào tạo của CLB, tập luỵên dưới sự hướng dẫn của các HLV, chuyên gia nổi tiếng theo mô hình đào tạo chuyên nghiệp, có đánh giá kiểm tra và đào thải Quá trình đào tạo luôn được hỗ trợ bởi nguồn kinh phí dồi dào, với những điều kiện tốt nhất dành cho học viên và sự hỗ trợ của các thiết bị hiện đại nhất

Đây là một mô hình mang tính đột phá và chắc chắn sẽ mang lại hiệu quả cao bởi đây là một quá trình tuyển chọn đào tạo khép kín được đáp ứng tối đa các yêu cầu

Tuyên truyền về công tác tuyển sinh

Sơ tuyển

Tuyển chọn theo khu vực

Đào tạo tập trung

cần thiết Nó phản ánh xu thế của thời đại, sức mạnh của công tác xã hội hoá và sức mạnh của kinh tế trong tuyển chọn và đào tạo tài năng thể thao

Tuyển chọn VĐV là tuyển chọn từ nhỏ, các nhân tài có các điều kiện bẩm sinh ưu việt phù hợp với môn thể thao nào đó để tiến hành bồi dưỡng có hệ thống, có mục đích nhằm đạt được những thành tích thể thao xuất sắc Tuyển chọn nhằm kiểm tra trực tiếp, căn cứ vào kết quả kiểm tra để đưa ra những dự đoán khả năng thể thao thành tích cao trong tương lai Nếu không dựa trên những cơ sở khoa học để tuyển chọn thì công tác huấn luyện chỉ tốn công sức, kinh phí mà sẽ không đem lại kết quả

1.2 Các phương pháp để tuyển chọn tài năng thể thao

Các phương pháp để tuyển chọn tài năng thể thao bao gồm: Phương pháp sư phạm, tâm lí học, y sinh học Sử dụng các phương pháp này để xác định phù hợp đặc điểm cá nhân với yêu cầu của môn thể thao chuyên sâu Trong đó cơ sở y sinh học là phạm trù cơ bản của tuyển chọn VĐV

1.2.1 Phương pháp quan sát sư phạm trong tuyển chọn tài năng thể thao

Giáo viên, Huấn luyện viên cần quan sát về ý chí tập luyện và thi đấu của VĐV, quan sát và tổng kết thành tích trong tập luyện và thi đấu để tuyển chọn Có thể sử dụng test để đánh giá khả năng tiếp thu kĩ thuật (sử dụng chủ yếu trong giai đoạn chuyên môn hoá sâu)

1.2.2 Phương pháp kiểm tra sư phạm

Phương pháp kiểm tra sư phạm thường được dùng để đánh giá về tố chất thể lực qua các test sư phạm Kiểm tra sư phạm là kiểm tra về khả năng thực hiện các kĩ xảo vận động, kết quả kiểm tra này thông qua thành tích mà người được kiểm tra đạt được qua các test

1.2.3 Phương pháp quan sát và kiểm tra y học

Khi sử dụng phương pháp quan sát và kiểm tra y học, huấn luyện viên cần quan sát sắc mặt, lượng mồ hôi, hiện tượng ói mửa, hiện tượng khó thở, mạch đập ngay sau khi VĐV thực hiện lượng vận động lớn để theo dõi khả năng chịu đựng lượng vận động Kiểm tra y học được tiến hành nhờ các thiết bị đánh giá chức năng sinh

lý của VĐV

Sử dụng phương pháp kiểm tra y học với mục đích tìm hiểu về đặc điểm cấu trúc

và chức năng các cơ quan của cơ thể thông qua đó đánh giá được sự phát triển thể chất của con người Trong thể thao kiểm tra y học là nhằm đánh giá khả năng hoạt động thể lực của VĐV, có 2 phương pháp kiểm tra y học:

+ Phương pháp kiểm tra y học ở trạng thái nghỉ bao gồm: Phương pháp thẩm vẩn, quan sát, sờ nắn, gõ, nghe Các chỉ tiêu cần kiểm tra bao gồm: Chiều cao đứng, chỉ số cân nặng, chỉ số BMT

+ Phương pháp kiểm tra chức năng của các cơ quan trong cơ thể: Đo dung tích sống (VC), VO2max, chỉ số công năng tim, hồng cầu và huyết sắc tố, mạch và huyết

áp, chỉ số cấu trúc hình thái tim, các chỉ số chức năng tim, chỉ số chức năng thăng bằng

1.2.4 Phương pháp kiểm tra chức năng thần kinh tâm lý

Các phương pháp cơ bản, thông dụng trong kiểm tra chức năng thần kinh tâm lý là các trắc nghiệm tâm lý từ đơn giản đến phức tạp Cho phép gián tiếp đánh giá khả năng tiếp thu kĩ thuật và các thuộc tính thần kinh của VĐV Một số chỉ tiêu thông thường như: Loại hình thần kinh, khả năng phản xạ, khả năng quan sát, cảm giác dùng lực và cảm giác không gian, khả năng tập trung chú ý, năng lực xử lý thông tin

1.2.5 Phương pháp so sánh thông kê và phương pháp tính chỉ số

Phương pháp so sánh thông kê là phương pháp so sánh các số liệu thu được qua kiểm tra với tiêu chuẩn đã có sẵn Qua đó rút ra kết luận về mức độ đạt được của chỉ

số theo dõi

Phương pháp thứ 2 dùng để đánh giá các số đo là phương pháp tính các chỉ số hình thái, thể lực trong quá trình đánh giá sự phát triển thể chất thông qua các số đo riêng lẻ

Ngoài các phương pháp nêu trên trong tuyển chọn tài năng thể thao còn sử dụng các phương pháp khác như phương pháp giám sinh hoá, phương pháp sinh cơ, phương pháp giám định dựa trên cơ sở trình độ phát triển

1.3 Áp dụng trong thực tiễn tuyển chọn VĐV cho đội tuyển nhảy cao tại các trường THPT huyện Hải Hậu

1.3.1 Giai đoạn tuyển chọn định hướng

Quan sát thường xuyên trong các giờ học ở các lớp dạy, trao đổi với đồng nghiệp

cùng bộ môn để tìm hiểu các học sinh có năng lực ở các lớp khác

Đối với vấn đề này trong các giờ dạy trên lớp thường xuyên quan sát động tác, cách thực hiện, khả năng tiếp thu, phân tích và thực hiện động tác của những học sinh

có năng lực đặc biệt, từ đó ghi nhớ và có kế hoạch bồi dưỡng thêm để kiểm tra, đánh giá, có biện pháp phát triển năng lực tối đa của học sinh đó

Bên cạnh đó thường xuyên quan sát học sinh các lớp khác tập luyện, trao đổi với các giáo viên khác trong nhóm về năng lực và khả năng đặc biệt của các học sinh không trực tiếp dạy, qua đó xác định những học sinh có khả năng trong từng nội dung

để có kế hoạch bồi dưỡng trong các giờ ngoại khóa, đồng thời đóng góp ý kiến với các giáo viên trực tiếp giảng dạy các học sinh có năng lực đặc biệt để đồng nghiệp thường xuyên quan tâm và cùng có kế hoạch phát triển tài năng học sinh trong các giờ chính khóa

Quan sát các buổi tập ngoại khóa, sinh hoạt CLB thể thao của học sinh:

Các buổi tập ngoại khóa, sinh hoạt CLB thể thao của học sinh thường là những buổi tập quy tụ được nhiều học sinh có năng khiếu ở các bộ môn, các nội dung nhất định Việc quan sát các buổi tập ngoại khóa, sinh hoạt CLB thể thao có ý nghĩa hết sức quan trọng trong công tác tuyển chọn Trong các buổi tập ngoại khóa năng lực của học sinh thường được biểu lộ rõ nét nhất, có thể nhận thấy rõ khả năng và bước phát triển của từng học sinh thông qua các buổi tập ngoại khóa

Trong các buổi tập ngoại khóa, sinh hoạt CLB cần ghi chép những thông số, sự thay đổi tích cực các thông số, kỹ thuật của các học sinh đã được quan tâm để đánh giá về cơ hội phát triển năng lực của những học sinh đó

Quan sát qua HKPĐ cấp trường hoặc giải thể thao cấp trường

Các buổi tập ngoại khóa, sinh hoạt CLB các môn thể thao là nơi quy tụ được nhiều học sinh có năng khiếu nhất tham gia tập luyện thì tại Hội khỏe Phù Đổng cấp trường hay Giải thể thao cấp trường lại là nơi quy tụ những học sinh có khả năng thi đấu tốt nhất của các lớp, để tham gia thi đấu tại HKPĐ cấp trường thì các VĐV của các lớp

đã trải qua rất nhiều cuộc lựa chọn từ các thành viên trong các lớp, do đó trong quá trình tổ chức HKPĐ điều quan trọng nhất của công tác tuyển chọn đó là xác định thành tích của số đông học sinh có năng lực để lựa chọn ra những học sinh có thành tích tốt nhất, tâm lý thi đấu tốt nhất, kỹ thuật thi đấu tốt nhất

Thực tế cho thấy công tác tổ chức HKPĐ cấp trường, giải thể thao cấp trường đóng một vai trò rất quan trọng cho việc tuyển chọn đội tuyển TDTT trong các nhà trường Đối với nhiều đơn vị, nhiều giáo viên thì chỉ cần tổ chức HKPĐ cấp trường lã

đã lựa chọn được đội tuyển của nhà trường Tuy nhiên đối với các trường THPT huyện Hải Hậu thì việc tổ chức HKPĐ cấp trường hay giải thể thao cấp trường chỉ là một khâu cuối cùng trong công tác tuyển chọn sơ bộ cho đội tuyển TDTT các nhà trường Để tổ chức tốt HKPĐ và thông qua HKPĐ, giải thể thao cấp trường để tuyển chọn VĐV trước đó phải làm tốt và kết hợp chặt chẽ giữa việc quan sát thường xuyên

trong các giờ học chính khóa và các buổi tập luyện ngoại khóa, sinh hoạt CLB thể thao

Tạo nguồn từ việc quan sát các buổi HKPĐ ở các trường THCS trong khu vực, HKPĐ huyện Hải Hậu

Để có một đội tuyển chất lượng, tập hợp được nhiều học sinh có năng khiếu, ham

mê thể thao ngoài việc tìm kiếm và phát triển những học sinh đang học trong trường thì việc tạo nguồn VĐV từ các trường THCS đóng một vai trò hết sức quan trọng Thực tế cho thấy càng phát hiện sớm những tài năng tại cấp THCS thì việc tạo nguồn cho đội tuyển cấp THPT càng bền vững Việc tạo nguồn này được thực hiện thông qua các buổi tham quan tổ chức HKPĐ tại các trường THCS trong khu vực, HKPĐ cấp huyện để quan sát và phát hiện tiềm năng của các học sinh ngay từ cấp tiểu học cho đến cấp trung học cơ sở

Sau khi nhận thấy năng lực của các em cần trao đổi thêm thông tin, đồng thời trao đổi kinh nghiệm chuyên môn, đóng góp ý kiến với các giáo viên dạy Thể dục ở cấp học dưới đang trực tiếp giảng dạy các em để góp phần định hướng cho sự phát triển năng lực của các em

Bên cạnh đó việc gặp gỡ trao đổi với bản thân học sinh, gia đình học sinh về năng lực có thể phát triển của các em cũng hết sức quan trọng, sự động viên khích lệ, định hướng đúng đắn, kịp thời sẽ tạo động lực, củng cố niềm tin cho học sinh và gia đình quyết tâm phát triển khả năng của bản thân và của con em họ

Động viên khuyến khích học sinh có năng lực ở cấp THCS thi tuyển vào trường, trong vấn đề này cần thể hiện chế độ đãi ngộ của nhà trường đối với những học sinh

có năng khiếu, thành tích đã đạt được của đội tuyển TDTT nhà trường, tương lai và thành tựu của các học sinh đã và đang tham gia tập luyện trong đội tuyển TDTT của nhà trường để củng cố niềm tin vào một tương lai tươi sáng, một nghề nghiệp ổn định nếu quyết tâm phát triển năng lực TDTT sẵn có của học sinh

1.3.2 Giai đoạn tuyển chọn chọn lọc

Sau khi đã tiến hành tuyển chọn sơ bộ để chọn ra những học sinh có năng lực chuyên biệt cần chuyên sâu hóa công tác tuyển chọn thông qua những công việc sau:

Đánh giá các chỉ số về hình thái, tố chất vận động của học sinh

Đặc điểm hình thái trong hoạt động TDTT là sự quan sát, tìm hiểu, kiểm tra, phân tích, đánh giá về hình thể của VĐV để lựa chọn, phát triển những đặc điểm, những tố chất sẵn có Khắc phục những tồn tại giúp cho kết quả huấn luyện đạt kết quả cao nhất

Phương pháp cơ bản trong kiểm tra hình thái là phương pháp quan sát tức là quan sát, kiểm tra thực tế, đánh giá đưa ra kết quả

Đặc điểm hình thái trong các môn thể thao được chú ý nhiều là chiều cao, thể trọng

và tỉ lệ giữa chúng

Một số môn thể thao cần chọn VĐV có chiều cao thân thể tốt ( như nhảy cao, nhảy xa, chạy cự ly ngắn, bóng chuyền…), một số môn lại cần chọn VĐV không quá cao (đẩy tạ, chạy cự ly trung bình, cự ly dài ) Một số môn thể thao đòi hỏi xem xét thể hình chi tiết hơn Trong quan hệ giữa thể hình với thành tích thể thao không chặt chẽ lắm Chẳng hạn chọn VĐV chạy cự li ngắn có độ cao vòm bàn chân tốt, gân achill mỏng và dài, cổ chân nhỏ…

Có rất nhiều phương pháp kiểm tra hình thái khác nhau trong qua trình tuyển chọn tuy nhiên với điều kiện thực tế của nhà trường, cơ sở vật chất hiện có và năng lực của bản thân Đối với quá trình kiểm tra hình thái chức năng VĐV của trường THPT Thịnh Long tôi mới chỉ áp dụng ở các phương pháp sau:

* Phương pháp quan sát sư phạm

* Phương pháp kiểm tra sư phạm

Sử dụng phương pháp kiểm tra sư phạm để đánh giá về tố chất thể lực qua các test

* Phương pháp kiểm tra y học ở trạng thái nghỉ

- Chỉ số BMI (Body Mass Index): Xác định mối quan hệ sinh học giữa môi trường và yếu tố di truyền trong quá trình phát dục ở trẻ em và sự phát triển của cơ thể con người ( Phương pháp này áp dụng cho các học sinh lớp 10)

BMI = Trọng lượng cơ thể (kg)

Chiều cao x Chiều cao (m)

- Chỉ số Quetelet: Đánh giá sự phát triển cân đối giữa cân nặng và chiều cao, được tính theo công thức:

K = Cân nặng (g)

Chiều cao (cm)

Nam trung bình 350 – 400g/cm

Nữ trung bình 325 – 375 g/cm

Nếu chỉ số thu được cao hơn chỉ số trung bình chứng tỏ cơ thể béo, thừa trọng lượng

và ngược lại chứng tỏ cơ thể gầy thiếu trọng lượng

- Chỉ số công năng tim: Dùng để đánh giá khả năng đáp ứng của hệ tuần hoàn đối với lượng vận động nhất định, còn gọi là chỉ số Ruffier – Phép thử hệ tim

HW = (F1 + F2 + F3) – 200

10 Trong đó:

HW (Heart Work): Là chỉ số công năng tim F1 (Frequence): Là mạch đập lúc nghỉ trong 1 phút, F1 = P1 x4 F2 là mạch đập ngay sau vận động một phút, F2 = P2 x4

F3 làm mạch đập của phút hồi phục thứ 2, F3 = P3 x4 P1, P2, P3 là tầm mạch đo trong 15 giây đầu của phút tương ứng

Đánh giá kết quả dựa vào bảng phân loại của Ruffier

H = t x 100 f1+ f2 + f3 x 2 Trong đó: H - chỉ số Harvard

t - thời gian bước bục (s) f1 + f2 + f3: tần số mạch tương ứng trong 30s của đầu phút 2, 3, 4 sau vận động

100: thể hiện kết quả bằng số nguyên

* Phương pháp kiểm tra chức năng thần kinh tâm lý

Các phương pháp cơ bản thông dụng trong kiểm tra chức năng thần kinh tâm lý là các trắc nghiệm tâm lý từ đơn giản đến phức tạp cho phép gián tiếp đánh giá khả năng tiếp thu kĩ thuật và các thuộc tính thần kinh của học sinh Một số chỉ tiêu thông thường: Loại hình thần kinh, khả năng phản xạ, khả năng quan sát, cảm giác dùng lực

và cảm giác không gian, khả năng tập trung chú ý, năng lực xử lý thông tin, độ linh hoạt thần kinh

* Phương pháp so sánh thống kê và phương pháp tính chỉ số

Phương pháp so sánh thống kê là phương pháp so sánh các số liệu thu được qua kiểm tra với tiêu chuẩn đã có sẵn, qua đó rút ra kết luận về mức độ đạt dược của chỉ

số nghiên cứu

Phương pháp thứ hai dùng để đánh giá các số đo là phương pháp tính các chỉ số hình thái, thể lực trong quá trình đánh giá sự phát triển thể chất thông qua các số đo riêng lẻ Để đánh giá sự phát triển một cách cân đối và toàn diện, thường lập những mối quan hệ toán học nhất định giữa các số đo để xây dựng các chỉ số thể lực:

hiệu quả trong việc đánh giá khả năng phát triển của các VĐV học sinh đặc biệt là các VĐV học sinh đang học ở lớp 10

Đặc trưng tính cách và phẩm chất tâm lý

Thực tế thể thao cho thấy, nếu chỉ dựa vào thân hình lý tưởng và tố chất vận động thì chưa đủ mà VĐV cần phải có cả lòng tự tin, tự cường, cần mẫn, cương nghị, ý trí hăng hái, tinh thần vững vàng…nói chung thể chất tâm lý ưu tú thì mới vươn nên đạt thành tích cao trong thi đấu Vì vậy những VĐV trong đội tuyển TDTT của các nhà trường ngoài việc có tố chất vận động tốt phải là những học sinh có tâm lý vững vàng, có tinh thần quyết tâm cao, có ý thức kỷ luật tốt Để đáp ứng được yêu cầu này người Giáo viên – HLV trong các nhà trường cần thường xuyên quan sát thái độ, ý thức của từng học sinh trong các buổi tập, ý chí phấn đấu vượt qua mệt mỏi và khả năng phối hợp nhóm trong các bài tập, khả năng giao tiếp, giúp đỡ bạn bè trong đội Bên cạnh việc quan sát cần ứng dụng các test kiểm tra tâm lý trong quá trình huấn luyện như:

- Xác định loại hình thần kinh theo biểu 808

Nhóm 4 Trung gian - Dưới trung gian - Cẩn thận

Nhóm 5 Dễ hiểu – Phân tán - Ức chế - Mơ hồ

- Kiểm tra khả năng xử lý thông tin: Sử dụng test soát vòng hở Landolt – có

900 vòng hở sắp thành 30 hàng, mỗi hàng 30 vòng hở, giữ lại tám hướng tương ứng Xác suất các hướng ngang nhau Người được kiểm tra phải gạch các vòng có khe hở cùng một hương theo quy định trong thời gian 5 phút Bấm giờ từ khi soát bảng cho tới khi kết thúc Căn cứ vào tốc độ, đúng sai để tính lượng thông tin xử lí được

Bảng tiêu chuẩn để tính khả năng xử lý thông tin (kí hiệu S – đơn vị bit/s)

- Kiểm tra khả năng chú ý: Sử dụng bảng 25 ô do tác giả Phạm Ngọc Viễn cải biên từ trắc nghiệm của nhà tâm lí học Liên Xô cũ Mỗi ô được chia làm 2 theo đường chéo Nửa trên là các số tự nhiên xếp theo thứ tự từ nhỏ tới lớn, nửa dưới các

số đó được đảo lộn ngẫu nhiên Người được kiểm tra phải tìm và sắp xếp theo thứ tự

từ nhỏ tới lớn ở phần dưới của ô (chữ số màu đỏ) và ghi lại con số màu đen cùng ô tương ứng vào bảng nhỏ ở dưới (ghi từ trái sang phải, hết hàng trên xuống hàng dưới) Kết quả được xác định theo công thức và đánh giá theo bảng tiêu chuẩn

So sánh chỉ số trong tập luyện để lựa chọn VĐV tốt nhất, hoặc phù hợp với vị trí, nội dung sở trường:

Việc tổng hợp các chỉ số trong qua trình tập luyện đóng vai trò rất quan trọng để lựa chọn được các VĐV có thành tích và tâm lý thi đấu tốt nhất khi tham gia các giải thi đấu Khi tập hợp các thông số một cách đầy đủ chính xác thì GV – HLV đội tuyển

có thể thiết lập được biểu đồ thành tích của từng học sinh vừa làm căn cứ để lựa chọn, vừa làm cơ sở để điều chỉnh chu kỳ vận động, tâm lý thi đấu của học sinh cho phù hợp với thời điểm thi đấu ( điều chỉnh điểm rơi phong độ)

Tiến hành đấu tập và thi đấu tuyển chọn

Công tác tổ chức đấu tập và thi đấu tuyển chọn đóng vai trò then chốt mang tính chất quyết định đến thành tích của đội tuyển TDTT học sinh Ý nghĩa của việc đấu tập là làm cho học sinh quen dần và thích nghi với các cuộc thi đấu chính thức Các cuộc đấu tập là nơi học sinh thể hiện hết khả năng về kỹ thuật, tư duy chiến thuật và tâm lý thi đấu của cá nhân

Việc tổ chức đấu tập bắt đầu với việc tổ chức đấu tập ngay trong nội bộ các thành viên trong đội tuyển, công việc này giúp cho giáo viên – HLV có sự nhìn nhận rõ nét hơn về các thành viên trong đội tuyển của mình khi bước vào các trận đấu Bên cạnh việc đấu tập giữa các thành viên trong đội cần cho VĐV đấu tập với các đội tuyển

khác bên ngoài các nhà trường, việc đấu tập với các đội tuyển khác cần có sự thay đổi Có cả các đội tuyển, cá nhân có trình độ cao hơn, có cả các đội tuyển, cá nhân có trình độ thấp hơn để rèn luyện tâm lý thi đấu cho VĐV

Hiện nay nhiều GV – HLV chỉ xác định các thành viên chính thức cho đội tuyển của mình thông qua việc đấu tập nội bộ, đó là một sai lầm rất lớn trong công tác tuyển chọn và huấn luyện bởi vì nhiều học sinh thi đấu với đồng đội của mình luôn trội hơn nhưng khi gặp các đối thủ bên ngoài thì lại không thể hiện được mình Những học sinh chưa phải là số một trong đội tuyển lại thích ứng với đối thủ, với môi trường thi đấu bên ngoài rất nhanh và hiệu quả

Thi đấu tuyển chọn là khâu quyết định cuối cùng trong công tác tuyển chọn đội tuyển TDTT của các nhà trường Việc thi đấu tuyển chọn giữa các thành viên trong đội tuyển phải được diễn ra công bằng, khách quan để xác định được những VĐV có thành tích tốt nhất, tạo niềm tin và ý chí phấn đấu, tinh thần đoàn kết của các thành viên trong đội tuyển tránh sự nghi ngờ, đố kỵ của các em học sinh Tuy nhiên như đã nói ở trên các em VĐV học sinh không phải là những cỗ máy cho nên người GV – HLV không nên đưa ra những quyết định chỉ dựa vào thông số mà việc đánh giá toàn diện mọi mặt mới thực sự đem lại hiệu quả và thành công trong công việc

Từ những cơ sở lý luận và thực tiễn bản thân tôi đã xây dựng một quy trình tuyển chọn đội tuyển TDTT học sinh của các trường THPT trên địa bàn huyện Hải Hậu được mô phỏng theo sơ đồ sau:

2 Huấn luyện kỹ thuật nhảy cao lưng qua xà trong các trường THPT huyện Hải Hậu

2.1.Đặc điểm của môn nhảy cao

Nhảy cao là một nội dung có lịch sử phát triển lâu đời trong môn Điền kinh, cách đây hai thế kỷ nhiều nơi trên thế giới đã đưa nhảy cao vào tập luyện trong các trường học

Tuyển chọn đội tuyển nhảy cao trong các trường THPT huyện Hải Hậu

Giai đoạn tuyển chọn định hướng

và coi đó như là một phương tiện rèn luyện thể lực Năm 1886 cuộc thi nhảy cao chính thức đầu tiên trên thế giới được tổ chức trong khuôn khổ nước Anh và thành tích đàu tiên được ghi nhận là 1m67 Năm 1896 tại đại hội Olimpic hiện đại lần thứ nhất tổ chức tại Aten – Hy Lạp, nhảy cao là một trong 12 nội dung Điền kinh được tổ

chức thi đấu chính thức

Trong lịch sử phát triển của nhảy cao đã trải qua rất nhiều các kỹ thuật khác nhau

do sự sáng tạo của con người như kỹ thuật nhảy bước qua, kỹ thuật nhảy cắt kéo, kỹ thuật nhảy nằm nghiêng, kỹ thuật nhảy úp bụng và đặc biệt là kỹ thuật nhảy lưng qua

xà lần đầu tiên xuất hiện tại đại hội Olimpic lần thứ XIX ở Mexico năm 1968 với kỷ lục 2m24 của D.Phoxberi – VĐV người Mĩ Từ đó nhảy cao lưng qua xà phát triển mạnh mẽ trên toàn thế giới cho đến ngày nay

Tại Việt Nam kỹ thuật nhảy cao lưng qua xà được đưa vào giảng dạy và huấn luyện khá muộn so với thế giới và chủ yếu dùng cho việc giảng dạy chuyên sâu hoặc đào tạo VĐV thành tích cao Trong các nhà trường phổ thông hầu như học sinh không được tiếp cận với kỹ thuật này bởi trình độ của đội ngũ giáo viên cũng như cơ

sở vật chất trang bị cho việc tập luyện kỹ thuật này chưa được đảm bảo Tuy nhiên trong thời gian gần đây việc giảng dạy và tập luyện kỹ thuật nhảy cao lưng qua xà đã phát triển mạnh mẽ do trình độ của đội ngũ giáo viên đã được nâng lên, các tài liệu tam khảo, băng đĩa hình, Clip về nhảy cao lưng qua xà xuất hiện nhiều thông qua mạng Internet làm nguồn tư liệu bỏ ích cho đội ngũ giáo viên GDTC mạnh dạn áp dụng trong giảng dạy, huấn luyện Đặc biệt cơ sở vật chất trong các nhà trường đã được đầu tư nâng cấp đảm bảo an toàn cho việc giảng dạy và huấn luyện môn thể thao này

Đặc điểm chủ yếu của nhảy cao là là vận động viên sử dụng tốc độ chạy đà, giậm nhảy để vượt qua chướng ngại vật thẳng đứng Xét về kết cấu động tác thì nhảy cao

là một môn kết hợp giữa vận động mang tính chu kỳ với vận động không mang tính chu kỳ Phân tích về tính chất hoạt động cơ bắp thì nhảy cao là môn thể thao thuộc dạng kết hợp giữa tốc độ và sức mạnh

Về phương diện kỹ thuật nhảy cao gồm các đặc điểm sau:

+ Chạy đà trong nhảy cao dựa trên cơ sở kỹ thuật của chạy, xong nhịp điệu, độ dài bước chạy và tốc độ chạy ở đường thẳng, đường cong được thực hiện chuẩn xác Tốc

độ chạy đà phải phù hợp với sức mạnh giậm nhảy và kỹ thuật giậm nhảy của VĐV

Muốn nâng cao thành tích thì VĐV học sinh phải nâng cao tốc độ chạy đà để thúc đẩy sức mạnh giậm nhảy và kỹ thuật giậm nhảy của mình đạt tới sự phát triển tương ứng và thích ứng với tốc độ chạy đà

+ Sự kết hợp giữa kỹ thuật chạy đà và kỹ thuật giậm nhảy là khâu cự kỳ quan trọng trong toàn thể kỹ thuật nhảy cao, giúp cho việc hoàn thành chính xá động tác giậm nhảy và có ảnh hưởng trực tiếp tới việc nâng cao hiệu quả giậm nhảy

+ Giậm nhảy của nhảy cao phải dựa trên cơ sở tận dụng đầy đủ tốc độ tạo ra trong chạy đà, để trong khoảng thời gian ngắn phát huy cực đại mọi khả năng sức mạnh tốc

độ để bật lên cao Tiêu chí chủ yếu của hiệu quả giậm nhảy là mức độ phù hợp của góc độ bật lên và tốc độ bật lên

+ Sau giậm nhảy, ngay trước khi cơ thể rời đất, trọng tâm cơ thể đã ở độ cao ngang hông và tiếp tục bay lên tới độ cao lớn hơn Độ cao rời đất phụ thuộc nhiều vào chiều cao của cơ thể Độ cao sau khi giậm nhảy còn chịu ảnh hưởng của biên độ

đá lăng chân tay lên cao khi giậm nhảy Việc đá lăng chân và vung tay đúng thời điểm lên cao có thể nâng độ cao trọng tâm của cơ thể lên khoảng 10% Ngoài ra khi giậm nhảy nếu biết duỗi hết cả khớp cổ chân, đầu gối, khớp hông của chân giậm cũng góp phần làm tăng thêm độ cao sau giậm nhảy

+ Ngay sau khi rời đất, thân người phải cố gắng duy trì được trạng thái thẳng đứng và bất kỳ động tác nào làm cơ thể đổ về phía xà ngang đều là sai sót Sau đó do ảnh hưởng của tốc độ chạy đà, tốc độ giậm nhảy và quán tính trong giậm nhảy, cơ thể người sau khi bay lên sẽ phải tiến vào xà

+ Khi bay trên không bất kỳ động tác nào của VĐV cũng đều không thể làm thay đổi quỹ đạo của trọng tâm cơ thể Lúc này VĐV chỉ có thể lợi dụng các chuyển động bù trừ để cho phần cơ thể đã qua xà hạ xuống làm cho phần cơ thể qua xà hoặc đang qua

xà nâng trở lên để làm tăng hiệu quả qua xà

+ Khi lợi dụng chính xác được tốc độ chuyển động của cơ thể trên không có thể giúp cho việc chuyển các bộ phận của cơ thể qua xà hợp lý làm giảm khả năng bị chạm xà

và tận dụng được tối đa độ cao bay lên của cơ thể

+ Kiểu nhảy lưng qua xà yêu cầu phải có tốc độ chạy đà Tốc độ giậm nhảy và tốc

độ khi qua xà Đây là kiểu nhảy đòi hỏi sự kết hợp giữa sức mạnh và tốc độ, phát huy đầy đủ và khai thác tiềm lực tố chất tốc độ của VĐV

+ Tập luyện nhảy cao có thể phát triển toàn diện tố chất thể lực, nâng cao được năng lực hoạt động, đặc biệt là bồi dưỡng phẩm chất, ý chí khắc phục khó khăn, có tác dụng quan trọng trong việc xây dựng cho người tập năng lực tự khống chế, tâm lý ổn định, tự tin và quyết đoán

2.2.Những vấn đề cơ bản trong kỹ thuật nhảy cao lưng qua xà

2.2.1.Kỹ thuật đo đà và chạy đà

Với kỹ thuật đo đà trong nhảy cao lưng qua xà có nhiều cách khác nhau, chủ yếu là

đo đà theo đường vòng để tạo lực li tâm khi giậm nhảy làm cho lưng hướng vào xà Tuy nhiên sau nhiều thời gian thử nghiệm, cách đo đà hiệu quả nhất cho các VĐV các trường THPT huyện Hải Hậu như sau: Từ cột nhảy bên phải theo hướng chạy đà tiến lên 2,5 bàn chân, quay phải một góc 90otiến sang phải2,5 bàn chân - đây chính là điểm giậm nhảy của học sinh Từ điểm giậm nhảyxoay 90otiến 3 bàn chân và sang trái 3,5 bàn chân sau đó đo 5 bàn chân theo hình vòng cung thành một bước chạy đà Đối với những học sinh mới tập có thể đo 5 bước chạy đà, đối với những học sinh tập nhiều, kỹ thuật khá tốt có thể sử dụng 7 – 9 bước chạy đà tùy theo đặc điểm của từng học sinh Đối với những học sinh giậm nhảy chân phải làm ngược lại, tức là bắt đầu

đo đà từ cột bên trái theo hướng chạy đà

Đối với hai bước đà cuối cùng có thể tăng độ dài hơn các bước trước 1 chút, nhưng phải căn cứ vào kỹ thuật tổng thể của học sinh để điều chỉnh

2.5 bàn

3 bàn

3.5 bàn Điểm giậm nhảy

Bước đà cuối

Chạy đà là giai đoạn khi VĐV bắt đầu chạy đà và kết thúc khi chân giậm nhảy đặt vào vị trí giậm nhảy Nhiệm vụ của chạy đà là tạo tốc độ nằm ngang cần thiết và chuẩn bị tốt cho thực hiện kỹ thuật giậm nhảy Tư thế chuẩn bị chạy đà không bắt buộc phải theo khuôn mẫu nào, nhưng vấn đề quan trọng là phải ổn định để không gây những biến động, ảnh hưởng xấu tới tốc độ, kỹ thuật chạy đà và kỹ thuật đưa, đặt chân giậm nhảy vào vị trí giậm nhảy chính xác

Tốc độ chạy đà phải được tăng tới mức cần thiết và phải đạt được tốc độ cao nhất

ở bước cuối cùng, quá trình đặt chân giậm vào vị trí giậm nhảy phải nhanh, mạnh với hình chân gần như thẳng sau đó mới co gối để hoãn xung và tạo sức mạnh cho các cơ tham gia vào động tác giậm nhảy Trong bước đà cuối cùng chân giậm đưa về phía trước càng xa thì khả năng chuyển từ chuyển động theo phương nằm ngang sang phương thẳng đứng càng tốt

Mục đích trong chạy đà là góp phần tạo tốc độ nằm ngang lớn, đặt chân giậm nhảy chính xác vào vị trí giậm nhảy và đưa cơ thể về tư thế chuẩn bị giậm nhảy chính xác Đường chạy đà trong kiểu nhảy cao lưng qua xà do hai đoạn đường thẳng và đường cong kết hợp Đoạn đường cong thường từ 3 – 5 bước chạy Về cơ bản nên dùng đường chạy đà cong hình chữ J với ưu điểm là dễ tăng gia tốc và phát huy được tốc độ, hơn nữa độ cong chuyển từ ít tới nhiều làm độ nghiêng cơ thể vào trong cũng dần dần tăng lên, có lợi cho việc chuyển sang giậm nhảy Khi xác định cụ thể đường cong chạy đà VĐV nhất định phải tính toán đến đặc điểm kỹ thuật và tốc độ chạy đà của cá nhân mình VĐV có tốc độ nhanh thì đường cong lớn hơn một chút, nếu tăng thêm đội dài và số bước chạy thì mỗi VĐV phải tự chọn độ cong đường chạy đà thích hợp với mình

Chọn đường cong trong chạy đà có ý nghĩa rất quan trọng đối với nhảy cao kiểu lưng qua xà Khi chạy theo đường cong, để tận dụng ảnh hưởng của lực ly tâm, thân mình phải nghiêng vào trong một cách tự nhiên

Cả quá trình chạy đà phải có nhịp điệu tăng tốc rõ ràng, nhịp điệu chạy đà tức là đặc trưng về thời gian, không gian của chạy đà Nói chung là chỉ sự thay đổi độ dài của bước chạy và tần số của bước chạy như thế nào Nhịp điệu chạy đà trong nhảy cao phải rõ ràng, ổn định đặc biệt là trong 3 – 5 bước chạy cuối cùng trước khi giậm nhảy, sự thay đổi độ dài của bước chạy phải nhỏ, nhịp điệu phải tự nhiên tăng nhanh dần, bước chạy cuối cùng phải nhanh nhất

Chạy đà trong nhảy cao tương tự như kỹ thuật chạy cự ly ngắn, chủ yếu là trong khi chạy phải giữ được trọng tâm cơ thể ở độ cao ổn định và thân trên hơi ngả về về trước ở mức phù hợp, đạp sau phải có lực, lăng trước phải tích cực nâng chân lên, hai tay phải phối hợp đánh với biên độ rộng Khi vào đoạn đường cong thì thân mình phải nghiêng dần vào trong Tóm lại trong nhảy cao lưng qua xà cần phải hết sức tận dụng tốc độ chạy đà, hình thành nên nhịp điệu chạy đà chính xác nhất

Bước cuối trong chạy đà là mấu chốt quyết định kết hợp giữa chạy đà và giậm nhảy Trong bước chạy trước bước cuối cùng việc đưa tích cực bàn chân của chân lăng sẽ tạo điều kiện cho việc hoàn thành đúng nhịp điệu và bảo đảm việc đặt chân đúng chân giậm lên vị trí giậm nhảy

Việc chuyển qua chân lăng là một trong những giai đoạn chủ yếu trong việc chuẩn

bị thực hiện giậm nhảy VĐV khi di chuyển qua chân lăng thì thân trên được giữ thẳng và ở tư thế cao hơn so với kiểu nhảy úp bụng Góc khớp gối chân lăng khi qua phương thẳng đứng ở kiểu nhảy cao lưng qua xà bằng 100 – 150o Khác với kiểu nhảy úp bụng trong kiểu nhảy lưng qua xà, việc giậm nhảy không đòi hỏi sự thay đổi đặc thù cấu trúc động tác mà nó được hoàn thành tự nhiên sau chạy đà

2.2.2.Kỹ thuật giậm nhảy

Giai đoạn giậm nhảy bắt đầu từ khi chân giậm nhảy được đặt vào vị trí giậm nhảy và kết thúc khi chân giậm nhảy duỗi hết các khớp, trước khi cơ thể rời đất bay lên Giậm nhảy bắt đầu bằng duỗi các khớp theo trình tự từ khớp hông, khớp gốirồi đến khớp cổ chân

Khi giậm nhảy cùng với lực giậm nhảy, động tác đá chân lăng và đánh hai tay lên cao cũng có tác dụng tích cực với lực và tốc độ giậm nhảy Động tác đánh xốc hai tay

và ghìm chúng lại đột ngột khi tới độ cao ngang vai cùng với động tác đá chân lăng phối hợp cũng có tác dụng làm tăng lực giậm nhảy

Giậm nhảy là kỹ thuật then chốt trong kỹ thuật nhảy cao lưng qua xà Nhiệm vụ của giậm nhảy là mau chóng thay đổi phương hướng vận động của cơ thể và bằng mọi khả năng lớn nhất tạo nên tốc độ bật thẳng đứng, tạo nên góc độ bay hợp lý để tạo ra điều kiện thuận lợi nhất cho việc qua xà Chạy đà là sự chuẩn bị cho giậm nhảy và giậm nhảy là bước kế tiếp của chạy đà, làm nổi bật mối quan hệ giữa chạy đà và giậm nhảy

Ở bước chạy đà trước bước cuối cùng, sau khi trọng tâm cở thể chuyển qua vị trí thẳng đứng chân giậm nhảy nhanh chóng đặt vào điểm giậm nhảy sau đó khuỵu gối, góc ở gối khoảng 145o đến 160o Lúc này phải duy trì tư thế nghiêng vào trong của cơ thể, đẩy hông ra trước sao cho mé hông bên chân giậm nhảy vượt trước mé hông bên chân lăng trong khi giữ trục vai vuông góc với xà, trục hông tạo thành góc khoảng

45o với xà Chân giậm nhảy phải dùng phần gót phía ngoài tiếp xúc với mặt đất, tiếp

đó tiếp đất bằng cả bàn, còn đầu ngón chân theo hướng tiêp tuyến với đường cong của đoạn chạy đà

Sức mạnh giậm nhảy: Giậm nhảy trong nhảy cao là một quá trình phức tạp thông qua sự nỗ lực của cơ thể tạo ra phản lực từ mặt đất để đẩy cơ thể người bay lên cao Trong quá trình giậm nhảy, động tác lăng chân và đánh tay phải phối hợp nhịp nhàng với động tác tiếp đất và bật lên của chân giậm nhảy

Trong quá trình giậm nhảy, tư thế của cơ thể có ý nghĩa vô cùng quan trọng đối với việc hoàn thành chuẩn xác kỹ thuật giậm nhảy Trước khi bắt đầu vào giai đoạn giậm nhảy, về ý thức người thực hiện phải duy trì được trạng thái nghiêng vào trong cho tới khi chân giậm nhảy tiếp đất cơ thể mới bắt đầu thẳng lên Thân trên vươn thẳng lên là do động tác giậm nhảy sản sinh ra các loại lực tác động vào Có như vậy phản lực từ mặt đất mới đi qua trọng tâm cơ thể, nếu không sẽ sinh ra lực đẩy lệch tâm quá lớn, ảnh hưởng đến hiệu quả của giậm nhảy Ngay khi chân giậm nhảy chạm đất, trục vai với xà ngang dường như vuông góc với nhau, trục hông tạo với xà ngang một góc khoảng 45 độ

2.2.3.Kỹ thuật trên không, qua xà và tiếp đất

Giai đoạn qua xà bắt đầu từ khi chân giậm rời khỏi mặt sân đến khi vai tiếp xúc với mặt đệm, lúc này trọng tâm cơ thể sẽ bay theo một đường vòng cung phụ thuộc vào tốc độ ban đầu và góc bay

Khi áp dụng định luật II của Newton vào nhảy cao thì sau khi giậm nhảy, cơ thể bay trên không nếu không có ngoại lực, trọng tâm cơ thể luôn bay với một quỹ đạo không đổi Mọi động tác của từng bộ phận cơ thể không làm thay đổi được quỹ đạo bay mà chỉ có tác dụng giữ thăng bằng hoặc làm thay đổi tư thế của cơ thể hoặc làm thay đổi vị trí của các bộ phận cơ thể với tổng trọng tâm của cơ thể khi bay Như vậy

có thể tận dụng điều này để chủ động hạ thấp một bộ phận nào đó của cơ thể để một

bộ phận khác được nâng lên cao Ngược lại việc cố giữ một bộ phận nào đó ở trên

cao thì chắc chắn phải có một bộ phận khác phải tiếp tục ở dưới thấp Trong nhảy cao cần khai thác quy luật trên, các bộ phận đã qua xà thì lập tức phải hạ thấp để tạo điều kiện nâng cao các bộ phận còn lại qua xà

Trong quá trình giậm nhảy kiểu lưng qua xà do tác dụng của lực quán tính và động tác lăng chân, đánh tay, cơ thể không chỉ xoay theo trục thẳng đứng làm cho lưng quay vào xà mà còn hình thành nên lực ngẫu nhiên xoay chuyển cơ thể theo trục ngang thành tư thế nằm ngửa vượt qua xà ngang Thứ tự các bộ phận cơ thể vượt qua

xà là: đầu, vai, tay rồi đến thân mình, mông, đùi và cẳng chân Lúc này trọng tâm cơ thể trên không và các bộ phận khác dù đã qua hay chưa qua xà phải cố gắng hạ xuôi xuống hình thành nên cầu lưng ở phía trên xà ( tạo hình cánh cung) Sau khi phần mông đã qua được xà rồi phải thuận thế gập bụng lại rồi nâng hai đùi lên và khi gối cùng cẳng chân đang ở phía trên xà thì đá cẳng chân lên cao đẩy cho vai, hai tay và lưng nhanh chóng rơi xuống đệm

2.3.Một số sai lầm trong quá trình luyện tập kỹ thuật nhảy cao lưng qua xà

2.3.1.Cố tình đạt được tốc độ cao khi chạy đà

Tốc độ có ý nghĩa vô cùng to lớn trong nhảy cao kiểu lưng qua xà nên không quá khi nói đó là linh hồn của nhảy cao lưng qua xà Tuy vậy trong giảng dạy và huấn luyện còn cần phải chú ý “ lấy tốc độ làm trung tâm” Cần phải lấy việc nâng cao tốc

độ chạy đà, tốc độ giậm nhảy và tốc độ lăng chân và tay lên hàng đầu

Tốc độ chạy đà phải thích ứng với hiện trạng kỹ thuật và năng lực của học sinh để trên cơ sở trình độ vốn có làm sao biểu hiện được thành tích cao nhất, không ngừng nâng cao tốc độ chạy đà để thúc đẩy việc nâng cao kỹ thuật và năng lực của VĐV học sinh Đối với các VĐV học sinh trọng điểm việc huấn luyện chạy đà là trên cơ sở nắm vững chính xác tiết tấu và nhịp độ chạy đà, giậm nhảy, cố gắng đạt được tốc độ chạy đà lớn nhất so với bản thân và lấy đó làm tiền đề để hoàn thành động tác giậm nhảy Cố gắng tìm cách chạy đà theo tốc độ cao khi không phù hợp với bản thân chỉ dẫn đến làm hỏng kỹ thuật mà VĐV học sinh đã nắm bắt, đồng thời còn dẫn tới hậu quả xấu cho học sinh

2.3.2.Cố gắng thực hiện bằng được tư thế ưỡn lưng đẹp mắt

Trọng điểm kỹ thuật trong nhảy cao kiểu lưng qua xà là giậm nhảy và kết hợp giậm nhảy với chạy đà Trong thực tế vẫn có xu hướng của giáo viên và học sinh cố

gắng thiên về vẻ đẹp mắt của động tác ưỡn lưng khi qua xà vì theo quan điểm nếu không thế thì làm sao gọi là lưng qua xà

Giậm nhảy và qua xà trong kỹ thuật nhảy cao hoàn chỉnh là hai giai đoạn không thể chia tách, nếu cố gắng thực hiện yêu cầu ưỡn lưng đẹp mắt có khi làm ảnh hưởng đến hiệu quả của nhảy cao Để làm tốt quan hệ giữa giậm nhảy và qua xà phải lấy việc thực hiện chính xác kỹ thuật hoàn chỉnh làm tiền đề để giải quyết các vấn đề chủ yếu

Đối với các VĐV học sinh là đối tượng nghiệp dư thì vấn đề trọng yếu nhất là không ngừng hoàn thiện kỹ thuật giậm nhảy và sự kết hợp giữa chạy đà và giậm nhảy

2.3.3.Coi thường tác dụng quan trọng của động tác lăng chân

Việc coi thường tác dụng quan trọng của động tác lăng chân chủ yếu do cách nhìn phiến diện về động tác đạp vươn của chân giậm nhảy, coi đó là động lực duy nhấtđể thân thể nhảy vọt lên không

Khi giậm nhảy động tác lăng chân không chỉ có tác dụng hạn chế việc giảm tốc

độ, làm tăng sức mạnh giậm nhảy và đẩy trọng tâm cơ thể bay lên với tốc độ cao mà còn có mối quan hệ khăng khít giữa chạy đà với giậm nhảy Nói từ góc độ kỹ thuật sự hoàn thành động tác giậm nhảy trong nhiều trường hợp lại được quyết định bởi sự phối hợp đạp, lăng của chân giậm nhảy và chân lăng

2.4.Một số vấn đề cơ bản khi giảng dạy, huấn luyện nhảy cao kiểu lưng qua xà

Việc nắm vững kỹ thuật nhảy cao kiểu lưng qua xà nhìn chung là khá phức tạp Vì vậy người giáo viên trong khi giảng dạy, huấn luyện cho học sinh cần chú ý đến các vấn đề sau:

+ Thứ nhất: Để tiện cho việc phân tích kỹ thuật và tiến hành giảng dạy, thường chia kỹ thuật hoàn chỉnh của nhảy cao lưng qua xà thành các giai đoạn: Chạy đà, giậm nhảy, qua xà, tiếp đất Song vẫn phải tuân theo quy luật kỹ thuật nhảy cao lưng qua xà là một chỉnh thể nguyên vẹn không phân chia Giữa các khâu kỹ thuật như đã nói luôn có sự gắn kết với nhau, tác động lẫn nhau

Khâu kỹ thuật trước làm tiền đề chuẩn bị cho khâu kỹ thuật sau, khâu kỹ thuật sau

là sự tiếp nối kéo dài của khâu kỹ thuật trước

+ Thứ hai: Kỹ thuật nhảy cao hiện đại đã có sẵn đặc điểm “ lấy tốc độ làm trung tâm, lấy sức mạnh bột phát làm cơ sở” Trong giảng dạy phải yêu cầu học sinh nắm chắc tốc độ và sự chính xác của động tác, chạy đà nhanh, có tiết tấu Như thế mới thể hiện được thực chất ưu việt của kỹ thuật nhảy cao kiểu lưng qua xà, khiến cho việc giảng dạy đạt hiệu quả cao

+ Thứ ba: Khi tiến hành giảng dạy, huấn luyện nhảy cao lưng qua xà phải chú ý phát triển tố chất chuyên môn tương ứng với các mối tương quan của kỹ thuật nhảy cao Khi giảng dạy phải chọn lối giảng dạy gợi mở, thúc đẩy học sinh kết hợp giữa tự phân tích và tập luyện đề dần dần học sinh có thể tự tập luyện được hoặc học sinh tự giám sát, giúp đỡ nhau tập luyện

+ Thứ tư: Nhảy cao là môn thể thao nhằm mục đích vượt qua độ cao của xà ngang Đạt được thành tích trong nhảy cao không chỉ là thước đo đánh giá kết quả thi đấu mà còn là tiêu chuẩn khách quan đánh giá hiệu quả giảng dạy, huấn luyện

+ Thứ năm: Trong giảng dạy, huấn luyện cần phải có khối lượng vận động và cường

độ vận động nhất định, như thế mới có thể nâng cao thành tích Bên cạnh đó học sinh phải nắm chắc được kỹ thuật nhảy cao và phương pháp luyện tập từ đó tạo ra hứng thú sâu sắc, làm tăng hiệu quả trong việc nâng cao tố chất thể lực cho bản thân

2.5 Phòng ngừa và khắc phục nhưng sai lầm thường gặp trong quá trình tập luyện kỹ thuật nhảy cao lưng qua xà

2.5.1 Các động tác sai thường gặp và biện pháp phòng ngừa:

Kỹ thuật chạy đà kém, tạo thành sai lầm trong kỹ thuật chạy đà nhảy cao như chạy tụt mông xuống, đạp sau không hết, tư thế cơ thể không chuẩn động tác chân tiếp đất sai…Để phòng ngừa và khắc phục cần thực hiện các thao tác sau:

+ Khi làm động tác chuẩn bị phải ở tư thế thật đúng rồi chạy tăng tốc, luyện tập chạy chuyên môn với yêu cầu động tác phải thả lỏng tự nhiên và đặc biệt phải uốn nắn, sửa chữa động tác cho chính xác Đối với học sinh vì sức mạnh của chân kém nên phải tập bổ trợ thêm như đạp sau, bật đổi chân tại chỗ, nhảy lên tục tại chỗ với yêu cầu nhanh, mạnh, cao

+ Giáo viên cần phải quan sát, theo dõi, nhắc nhở những vấn đề cần chú ý riêng của từng người như “ nâng cao thêm trọng tâm”, sải bước dài hơn, chú ý đạp sau…để học sinh kịp thời chú ý thực hiện động tác cho chính xác

Nhịp điệu chạy đà sai như bước chạy ngắn, tần số bước chậm, những bước sau cùng kéo dài… thì cần thực hiện các biện pháp khắc phục như sau:

Cho học sinh chạy biến tốc theo đường vòng Trên đường vòng chạy sải dài mấy bước rồi chạy nhanh mấy bước, chạy bước dài phải thả lỏng, có nhịp điệu khi đổi thành chạy tốc độ không được dổi tư thế cơ thể mà chỉ cho phép chân guồng nhanh hơn Mục đích của việc này là giúp cho học sinh hiểu được làm thế nào để tăng nhanh tần số bước chạy Giáo viên có thể dùng số đếm, vỗ tay hoặc các tín hiệu khác để nhắc học sinh chú ý đặc biệt đến 3-4 bước cuối

Cơ thể không nghiêng khi chạy đường cong: Chạy trên đường cong có bán kính

không bằng nhau, khi chạy các đường cong số 8, hình chữ S, hình chữ J thì giáo viên cần nhắc nhở học sinh luôn nghiêng thân vào trong bằng cách đánh mạnh tay bên hướng đó để tạo thành thói quen nghiêng vào bên trong

Chạy không theo đường cong, chạy đường cong có bán kính quá lớn hoặc quá nhỏ,

hai bước cuối cùng có xu thế chạy thẳng hoặc chạy song song với xà ngang: Khi xuất

hiện hiện tượng này thì trong quá trình giảng dạy đầu tiên cần vẽ đường cong để học sinh chạy theo cho quen tới khi tự chạy được rồi thì thay đổi vị trí tập để học sinh tự xác định lấy đường cong, làm cho học sinh dần dần tự nắm vững đường cong để chạy

Bước chạy đà không chuẩn, điểm giậm nhảy không ổn định: Đối với trường hợp này

giáo viên xác định vị trí giậm nhảy rồi đánh dấu các mốc để theo đó tập luyện cho đến khi có thể tự chạy đà chính xác, tự bản thân xác định được dễ dàng thì có thể bỏ các mốc đi Phải dạy cho học sinh biết quan sát và phân tích nhược điểm trong các bước đà của người khác do nguyên nhân gì, đồng thời biết phương pháp điều chỉnh bước của chính mình

Người giáo viên cần hướng dẫn cho học sinh hình thành thói quen đếm được số nhịp bước trong khi chạy đà Khi mới bắt đầu giáo viên hô “ 1,2,3,4”, học sinh cũng

tự hô thành tiếng, khi quen dần thì hô nhỏ đi và khi đã thành thạo thì đếm thầm không thành tiếng

Hướng dẫn học sinh khi bắt đầu chạy đà thì mắt nên chú ý nhìn theo hướng nào,

để tránh trường hợp học sinh quá chú ý vào điểm giậm nhảy hoặc cột nhảy mà sinh ra động tác sai như chạy không thành đường cong, điểm giậm nhảy thiên quá về phía cột xa, thân trên đổ nhiều về phía sau, bước chạy đà không chính xác…

Khi đá lăng chân VĐV – học sinh thường cúi đầu, cong lưng, tụt hông: Nguyên nhân

của sai lầm này là do không dùng hông để đẩy chân lăng khi đá lăng và có thể do khớp hông của người tập kém linh hoạt

Cách khắc phục: Chủ động, tích cực làm động tác đẩy hông bên chân lăng khi đá lăng Cố gắng ưỡn ngực, ngẩng cao đầu, mắt nhìn về phía trước, lên trên, đồng thời chú ý biên độ hoạt động của các khớp, nhất là khớp vai, khớp hông

Khi đá lăng chân lăng vào xà làm rơi xà: Nguyên nhân là do góc chạy đà lớn hoặc

điểm giậm nhảy gần xà

Đối với sai lầm này khắc phục bằng cách điều chỉnh góc chạy đà và điểm giậm nhảy cho phù hợp

Chạy đà và giậm nhảy không liên tục, giảm tốc độ trước khi giậm nhảy, thậm chí dừng hẳn bước chạy đà: Nguyên nhân của hiện tượng này là do bước đà cuối cùng

dài nên trọng tâm cơ thể bị hạ thấp quá nhiều, mất nhiều thời gian để đưa về vị trí phía trên điểm đặt chân giậm nhảy Khi chạy đà ở các bước cuối nâng đùi quá cao, thân trên ngả sau nhiều cũng dẫn tới tình trạng nêu trên Một nguyên nhân nữa dẫn đến hiện tượng này là một số học sinh có tâm lý sợ xà nên cũng có thể dẫn tới giảm tốc độ hoặc dừng lại trước khi giậm nhảy

Cách khắc phục đối với trường hợp nêu trên được tiến hành như sau: Điều chỉnh

độ dài các bước đàcuối cùng, điểm đặt chân phía trước không nên quá xa so với điểm

“dọi” của trọng tâm cơ thể Khi đưa chân về phía trước không nâng đùi quá cao Cố gắng ổn định nhịp điệu và tốc độ chạy đà, rèn luyện tâm lý không sợ xà cho học sinh bằng các bài tập chuyên môn

Sau khi giậm nhảy xô về phía trước quá nhiều: Sai sót này sinh ra do nhiều nguyên

nhân nên phải phân tích cụ thể như tốc độ chạy đà quá nhanh, khi giậm nhảy thân trên đổ về phía trước quá nhiều, độ dài bước cuối cùng quá nhỏ, động tác bật lên của chân giậm nhảy quá chậm, động tác lăng của chân lăng không kịp thời, trong quá trình giậm nhảy đầu cúi quá thấp, trọng tâm cơ thể lao về phía trước… đối với những sai lầm này biện pháp phòng ngừa và khắc phục được tiến hành như sau:

Trong quá trình luyện tập nên dùng nhiều cách chạy đà sau đó bật lên, đầu chạm vào vật cao, chân lăng đánh lên, thúc gối chạm vật treo cao… luôn yêu cầu học sinh có ý