Sáng kiến kinh nghiệm thể dục

Nhiều giáo viên tuyểnchọn và huấn luyện các thành viên cho đội tuyển của mình một cách qua loa,chiếu lệ, chưa tìm hiểu để phát hiện những tài năng ẩn chứa trong số học sinhcác nhà trường

I Điều kiện hoàn cảnh tạo ra sáng kiến

Thể dục thể thao là một bộ phận quan trọng của nền giáo dục XHCN nhằmđào tạo con người phát triển toàn diện có đầy đủ Đức – Trí – Thể - Mỹ Trong

đó “Thể” là một yếu tố quan trọng, là điều kiện cơ bản để phát triển các mặtkhác

Trong những năm qua dưới sự lãnh đạo và quan tâm sâu sắc của Đảng, Nhànước Ngành TDTT nói chung và thể thao học đường nói riêng đã có nhữngbước phát triển vượt bậc, hoà nhập với thể thao thế giới bước đầu đã đạt đượcnhững thành tích cao trên đấu trường quốc tế

Theo tinh thần nghị quyết trung ương II về giáo dục - đào tạo, Chỉ thị36/CP/TW của Ban Bí thư Trung ương Đảng, chính quyền, các ngành các tổchức xã hội các cấp theo trách nhiệm được giao, cũng như hệ thống TDTT ViệtNam là hoàn thiện về mặt thể chất cho mọi thành viên trong xã hội Hiếnphápnước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam có ghi: “Đào tạo người laođộng có ngành nghề năng động sáng tạo, có niềm tự hào dân tộc, có đạo đức,

có ý trí vươn lên góp phần đáp ứng được yêu cầu của sự nghiệp xây dựngvàbảo vệ tổ quốc”

Vì vậy GDTC là một mặt của giáo dục toàn diện, không thể thiếu được trongcác trường phổ thông GDTC không những là biện pháp tích cực để tăng cườngsức khoẻ cho học sinh, mà còn là một trong những phương tiện có hiệu quả đểgiáo dục đạo đức, thẩm mỹ và nhân sinh quan cộng sản chủ nghĩa cho học sinh,góp phần thực hiện mục tiêu giáo dục của Đảng đưa đất nước ta tiến lên conđường công nghiệp hoá – hiện đại hoá Bởi vì trong hành trang của những chủnhân tương lai của thế kỷ XXI không thể thiếu được một trong bốn phẩm chấtcon người toàn diện đó là: Đức dục, Trí dục, Thể dục, Mỹ dục

Trong những năm qua công tác tuyển chọn, đào tạo vận động viên thànhtích cao ngày càng được quan tâm, hệ thống đào tạo được xây dựng ngay từ lứa

“ Phù Đổng” đã đem lại thành quả xứng đáng, những tài năng thể thao đượctuyển chọn và đào tạo đã đem lại nhiều vinh quang cho tổ quốc, đồng thời cũnghứa hẹn những thành tích tốt trong tương lai Việc kết hợp tốt giữa công táctuyển chọn chính xác, khoa học kết hợp với đào tạo hệ thống là sự lựa chọnđúng đắn của thể thao Việt Nam nói chung và thể thao trường học nói riêng Đối với người giáo viên Giáo dục thể chất trong trường THPT, việc đánh giátuyển chọn, huấn luyện những học sinh có tài năng thể thao để bồi dưỡng, địnhhướng phát triển tài năng học sinh cũng như phục vụ nhiệm vụ phát triển phongtrào Giáo dục thể chất trong nhà trường có ý nghĩa rất quan trọng, góp phầngiáo dục toàn diện cho học sinh và giới thiệu cho ngành thể thao những họcsinh có năng khiếu để tiếp tục đào tạo nâng cao.

Chạy cự ly ngắn là một nội dung trong bộ môn Điền kinh được giảng dạychính khóa trong chương trình môn thể dục lớp 10, 11, 12 Đây là chủ đề chínhtrong các nội dung học tập của môn học Giáo dục thể chất chương trình THPT Xuất phát từ yêu cầu thực tiễn Trong năm học qua tôi đã nghiên cứu và áp

dụng sáng kiến “Một số biện pháp nâng cao hiệu quả công tác huấn luyện đội tuyển chạy cự ly ngắn tại trường THPT Thịnh Long” Sáng kiến tập trung

vào phần tuyển chọn và huấn luyện VĐV – Học sinh nội dung chạy 100m vàtiếp sức 4x100m nhằm nâng cao chất lượng học tập nội dung chạy cự ly ngắnnói chung và thành tích của đội tuyển TDTT trường THPT Thịnh Long nóiriêng

II Thực trạng

- Một số giáo viên chưa nắm vững những vấn đề cơ bản của các nội dungchạy cự ly ngắn do trong trường đại học không được học tất cả các nội dungcủa chạy cự ly ngắn ( trong các trường TDTT sinh viên không chuyên sâu chỉđược học kỹ thuật chạy 100m, không được học kỹ thuật chạy 200m, 400m, tiếpsức) nên gặp nhiều khó khăn trong công tác giảng dạy tại các trường phổ thông

- Trong suy nghĩ của một bộ phận giáo viên và các em học sinh thì kỹ thuậtchạy cự ly ngắn rất đơn giản chỉ cần chạy nhanh, thực hiện được 4 giai đoạnXuất phát – Chạy lao – Chạy giữa quãng – Về đích là đủ Hay nội dung chạytiếp sức chỉ cần 1 cái tín gậy và 4 người chạy trao cho nhau nên chủ quan tronggiảng dạy, huấn luyện và tập luyện dẫn tới thành tích không cao

- Những kiến thức về công tác tuyển chọn và huấn luyện thể thao thành tíchcao còn khá hạn chế đối với đội ngũ Giáo viên GDTC Nhiều giáo viên tuyểnchọn và huấn luyện các thành viên cho đội tuyển của mình một cách qua loa,chiếu lệ, chưa tìm hiểu để phát hiện những tài năng ẩn chứa trong số học sinhcác nhà trường

cơ bản trong SGK Thể dục 10,11, 12 và giáo trình giảng dạy môn Điền Kinh

- Tham khảo ý kiến của các HLV kinh nghiệm tại trường nghiệp vụ TDTTtỉnh Nam Định, các đồng nghiệp có kinh nghiệm và chuyên môn sâu trong nộidung chạy cự ly ngắn tại các trường THPT trong tỉnh Nam Định

Nội dung các giải pháp đã đưa ra trong sáng kiến:

- Một số vấn đề cơ bản trong tuyển chọn tài năng thể thao

- Áp dụng thực tế trong công tác tuyển chọn đội tuyển chạy cự ly ngắn tạitrường THPT Thịnh Long

+ Giai đoạn tuyển chọn định hướng

+ Giai đoạn tuyển chọn chọn lọc

- Huấn luyện đội tuyển chạy cự ly ngắn trường THPT Thịnh Long + Huấn luyện cự ly 100m

+ Huấn luyện đội chạy tiếp sức 4x100m

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT TRONG SÁNG KIẾN

MỤC LỤC

CHƯƠNG I - MỘT SỐ VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ CÔNG TÁC TUYỂN CHỌN TÀI

NĂNG THỂ THAO VÀ ÁP DỤNG THỰC TẾ TRONG CÔNG TÁC TUYỂN

CHỌN, HUẤN LUYỆN ĐỘI TUYỂN CHẠY CỰ LY NGẮN TẠI TRƯỜNG THPT

THỊNH LONG

11

1 Một số vấn đề cơ bản về công tác tuyển chọn tài năng thể thao 11

2 Các phương pháp để tuyển chọn tài năng thể thao 22

2.1 Phương pháp quan sát sư phạm trong tuyển chọn tài năng thể thao 23

2.4 Phương pháp kiểm tra chức năng thần kinh tâm lý 24

2.5 Phương pháp so sánh thông kê và phương pháp tính chỉ số 24

3 Áp dụng trong thực tiễn tuyển chọn VĐV cho đội tuyển chạy tiếp sức

4x100m trường THPT Thịnh Long

24

3.1.1 Quan sát thường xuyên trong các giờ học ở các lớp dạy, trao đổi với

đồng nghiệp cùng bộ môn để tìm hiểu các học sinh có năng lực ở các lớp

khác.

24

3.1.2 Quan sát các buổi tập ngoại khóa của học sinh: 25

3.1.4 Tạo nguồn từ việc quan sát các buổi HKPĐ ở các trường THCS

trong khu vực, HKPĐ huyện Hải Hậu

26

3.2.1 Đánh giá các chỉ số về hình thái, tố chất vận động của các VĐV 27

3.2.3 So sánh chỉ số trong tập luyện để lựa chọn VĐV tốt nhất, hoặc phù

hợp với vị trí, nội dung sở trường

33

CHƯƠNG II: HUẤN LUYỆN ĐỘI TUYỂN CHẠY CỰ LY NGẮN TẠI TRƯỜNG

1 Vai trò của sức nhanh với việc nâng cao thành tích chạy cự ly ngắn 36

2 Đặc điểm của chạy 100m và chạy tiếp sức 4x100m 40

3.1 Thời kỳ huấn luyện ban đầu: Từ tháng 10 đến tháng 12 năm 2015 46

3.2 Thời kỳ thi đấu: Từ tháng 1 đến cuối tháng 3 năm 2016 47

3.3.3 Kỹ thuật trao - nhận tín gậy trong chạy tiếp sức 4 x 100m 51

3.3.7 Bồi dưỡng tâm lý và ý chí thi đấu của học sinh 64

3.3.8 Tổ chức thi đấu để hoàn thiện kỹ thuật, chiến thuật và ổn định tâm

lý

66

CHƯƠNG III - KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU CỦA SÁNG KIẾN 69

1 Hiệu quả từ công tác tuyển chọn, huấn luyện đội tuyển chạy cự ly ngắn

tại trường THPT Thịnh Long

ĐẶT VẤN ĐỀ

TDTT là một thành tố của nền văn hóa xã hội, một bộ phận quan trọng vàkhông thể thiếu trong việc cấu thành nên một xã hội hoàn chỉnh và là mộtphương tiện tối ưu để rèn luyện sức khoẻ

Đối với mỗi quốc gia trên thế giới, TDTT luôn giữ một vai trò quan trọngtrong các hoạt động của đất nước TDTT được xác định với 2 mục đích cơ bản:TDTT vì sức khoẻ mọi người (TDTT quần chúng) và thể thao thành tích cao

Dù với mục đích nào thì kết quả cuối cùng của công tác TDTT là đem đến chocon người có một cơ thể cường tráng, sức khoẻ dồi dào, tinh thần khoẻ mạnh Trong những năm qua dưới sự lãnh đạo và quan tâm sâu sắc của Đảng, Nhànước Ngành TDTT đã có những bước phát triển vượt bậc, hoà nhập với thểthao thế giới bước đầu đã đạt được những thành tích cao trên đấu trường quốc

tế

Công tác tuyển chọn, đào tạo vận động viên (VĐV) thành tích cao ngày càngđược quan tâm đã đem lại thành quả xứng đáng, đó là những lứa vận động viêntài năng cho đất nước Những tài năng thể thao được tuyển chọn và đào tạo đãđem lại nhiều vinh quang cho tổ quốc, đồng thời cũng hứa hẹn những thành tíchtốt trong tương lai Việc kết hợp tốt giữa công tác tuyển chọn chính xác, khoahọc kết hợp với đào tạo hệ thống là sự lựa chọn đúng đắn của thể thao ViệtNam

Những hạn chế trong công tác tuyển chọn tài năng thể thao và huấn luyệnthành tích cao đang được khắc phục, đồng thời được đẩy mạnh và hiện đại hoá

là cơ sở để tạo niềm tin vào sự phát triển của thể thao Việt Nam Thể thao ViệtNam sẽ trở thành cường quốc trong khu vực và đạt tới trình độ Olimpic Đó làmong muốn của Đảng, Nhà nước và toàn ngành TDTT Điều đó sẽ có phầnđóng góp không nhỏ từ quá trình tuyển chọn những tài năng thể thao và huấnluyện một cách khoa học những tài năng đã được tuyển chọn

Đối với người giáo viên thể thao trong trường THPT, việc đánh giá tuyểnchọn những học sinh có tài năng thể thao để bồi dưỡng, định hướng phát triểntài năng học sinh cũng như phục vụ nhiệm vụ phát triển phong trào Giáo dụcthể chất trong nhà trường có ý nghĩa rất quan trọng.

Xuất phát từ yêu cầu thực tiễn, trong năm học qua Tôi đã nghiên cứu và áp

dụng sáng kiến “ Một số biện pháp nâng cao hiệu quả công tác huấn luyện đội tuyển chạy cự ly ngắn tại trường THPT Thịnh Long” Với mong muốn

nâng cao chất lượng đội tuyển TDTT học sinh của nhà trường, tạo dựng một độituyển mạnh trong khối các trường THPT tỉnh Nam Định, góp phần nhỏ bé pháttriển tài năng thể thao của các em học sinh

Chương I

MỘT SỐ VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ CÔNG TÁC TUYỂN CHỌN, HUẤN LUYỆN TÀI NĂNG THỂ THAO VÀ ÁP DỤNG THỰC TẾ TRONG CÔNG TÁC TUYỂN CHỌN,

HUẤN LUYỆN ĐỘI TUYỂN CHẠY CỰ LY NGẮN

TẠI TRƯỜNG THPT THỊNH LONG

1 Một số vấn đề cơ bản về công tác tuyển chọn tài năng thể thao:

Điểm mấu chốt của thành tích thể thao là sự kết hợp giữa tuyển chọn vàhuấn luyện Trong đó hệ thống tuyển chọn hoàn hảo là điều kiện đầu tiên để cóthể có được những vận động viên thể thao tài năng trong tương lai

Về bản chất khoa học tuyển chọn và khoa học huấn luyện là một thể thốngnhất có mối quan hệ hết sức mật thiết Mục đích của công tác tuyển chọn lànhằm dự đoán và phát huy tiềm năng của con người, nâng cao hiệu quả khihuấn luyện TDTT Ngược lại hiệu quả của công tác huấn luyện lại không ngừngkiểm nghiệm và phản hồi về cho công tác tuyển chọn, xác định lại công táctuyển chọn có thành công, chính xác hay không? Hai nhân tố này luôn songhành và có mối quan hệ tương hỗ, thúc lẫn đẩy nhau

Ngày nay với sự tiến bộ của khoa học kĩ thuật, phương pháp tuyển chọntruyền thống chủ yếu dựa vào kinh nghiệm và sự đào thải tự nhiên đã khôngcòn phù hợp với nhu cầu của sự phát triển thể thao thành tích cao mà đòi hỏimỗi người làm công tác huấn luyện thể thao phải tìm tòi, học hỏi, áp dụng khoahọc kỹ thuật để đánh giá chính xác được sự phát triển năng lực vận động củacon người Qua đó tuyển chọn và đưa vào huấn luyện nhằm đảm bảo chắc chắnnhững cá nhân được tuyển chọn và huấn luyện sẽ đạt thành tích cao trong tươnglai

So với nhiều nước trên thế giới thể thao Việt Nam hoà nhập và phát triểntương đối chậm do nhiều yếu tố lịch sử, khách quan Chúng ta đã trải qua haicuộc kháng chiến trong suốt 30 năm gian khổ, sự ảnh hưởng nặng nề của thời kìbao cấp, sự phát triển kinh tế chậm chạp trong thời kì cấm vận Tới năm 1980tại Thế vận hội Olimpic Matxcơva, thể thao Việt Nam XHCN mới lần đầu tiên

tham gia một kì Thế vận hội Tuy nhiên trong thời kì hội nhập chúng ta đã cónhững bước tiến thần kỳ trong lĩnh vực thể thao nói chung và lĩnh vực tuyểnchọn tài năng thể thao nói riêng Đó là thành tựu của sự nỗ lực không ngừngcủa những người làm công tác TDTT trên cả nước Thành tựu đó được ghi dấubởi tấm HCB của vận động viên Trần Hiếu Ngân ở Olimpic Sydney – 2000 vàHoàng Anh Tuấn ở Olimpic Bắc Kinh – 2008, đồng thời đã có nhiều vận độngviên đạt trình độ kiện tướng Quốc tế Đó là những kỳ tích, trong đó công tácnghiên cứu về khoa học tuyển chọn thể thao có đóng góp rất lớn.

Tìm hiểu lại lịch sử vào năm 1962 khi đất nước ta còn đang bị chia cắt làmhai miền, miền Nam đấu tranh giành độc lập thống nhất đất nước, miền Bắc đilên CNXH, ngành TDTT đã tổ chức Hội nghị lần thứ I với mục đích tìm hiểu về

cơ sở của giáo dục học, y sinh học Tại hội nghị này đã đề ra các hướng nghiêncứu hoàn thiện hệ thống đào tạo thể thao trẻ em tuổi học sinh Đây là tiền đềcho các hội nghị tiếp theo, là cơ sở lý luận cho việc đi sâu nghiên cứu thể thaothành tích cao

Hội nghị lần thứ II năm 1968 đã đưa ra những tham luận về tổ chức hợp líquá trình huấn luyện nhiều năm, phát triển các tố chất thể lực và hình thành kĩnăng, kĩ xảo, chiến thuật trong tập luyện và thi đấu thể thao Tuyển chọn, đàotạo, bồi dưỡng nhân tài thể thao và đề ra phương pháp giáo dục vận động viêntrẻ Tuy nhiên trong hội nghị này chưa đưa ra được những tiêu chí cụ thể màmới chỉ có mục đích đặt ra vấn đề, hướng nghiên cứu trong công tác tuyển chọntài năng thể thao

Hội nghị lần thứ III năm 1973 mang tính đột phá lớn Tại hội nghị này nhiềukết quả nghiên cứu đã được trình bày nhằm luận chứng về phương tiện, phươngpháp và hình thức tổ chức huấn luyện nhiều năm Xác định nguyên tắc địnhlượng, lượng vận động tập luyện và lượng vận động thi đấu Đồng thời xác địnhđược luận chứng và tiêu chuẩn tuyển chọn vận động viên cho các trường

chuyên thể thao Tuy nhiên các tiêu chuẩn này chưa thực sự mang tính khoahọc.

Hội nghi lần thứ IV năm 1977 công bố nhiều kết quả nghiên cứu và hợp líhoá hệ thống quản lí, huấn luyện vận động viên trẻ Các kết quả nghiên cứu đãcho kết quả cụ thể hơn về kiểm tra trình độ chuẩn bị của vận động viên, tuyểnchọn và định hướng thể thao, đặt ra những phương pháp giáo dục vận động viêntrẻ mang tính khoa học và thực tiễn hơn so với các hội nghị trước

Từ sau hội nghị lần thứ IV năm 1973 đến nay, công tác nghiên cứu và tuyểnchọn tài năng được quan tâm và đẩy mạnh Đặc biệt từ năm 2000 trở lại đâynhiều công trình, tác phẩm nghiên cứu được công bố và áp dụng rộng rãi, làđộng lực và cơ sở để thể thao Việt Nam phát triển mạnh mẽ ghi dấu son trênđấu trường quốc tế

Với sự quan tâm của Đảng, Chính phủ, Nhà nước Đặc biệt ngành TDTT đãnhận thức sâu sắc được vai trò và ý nghĩa của công tác nghiên cứu khoa học vềvấn đề tuyển chọn tài năng nên sự phát triển của công tác này đã có những bướctiến quan trọng Việc áp dụng những tiến bộ của khoa học kĩ thuật đã cho ranhiều kết quả nghiên cứu Các trung tâm thể dục thể thao đã đầu tư nhiều vàocông tác nghiên cứu tìm ra những hướng đi mới trong công tác tuyển chọn, việctrang bị máy móc hiện đại trợ giúp cho công tác tuyển chọn cũng đã đem lạinhiều thành tựu, qua đó giúp cho công tác tuyển chọn và đào tạo phát hiệnnhiều vận động viên tài năng cho đất nước

Những thành tựu trong công tác tuyển chọn và đào tạo vận động viên là rấtlớn, trong đó phải kể đến thành tựu đầu tiên đó là các nhà nghiên cứu đã đưa rađược định nghĩa về năng lực thể thao

Năng lực thể thao đã được con người bàn luận đến từ thế kỉ XVIII, XIX khi

đó người ta cho rằng năng lực thể thao là sự thiên định ở mỗi con người và coi

đó là lực lượng siêu nhân Tuy nhiên trải qua quá trình nghiên cứu các nhà khoa

học về tuyển chọn đã đưa ra được quan điểm thống nhất về năng lực thể thao,

đó là khả năng của con người trong hoạt động thể thao Khả năng này làm chocon người tập luyện có hiệu quả cao và thi đấu đạt thành tích cao trong môn thểthao chuyên sâu Ở một góc độ hẹp hơn năng lực thể thao là sự phù hợp củanhững đặc điểm cá nhân với yêu cầu môn thể thao Trong đó khả năng là căn cứvào cái có sẵn trong sự vận hiện tượng để dự báo, tiên đoán sự phát triển trongtương lai

Theo mức độ phát triển của năng lực người ta chia thành các cấp độ:

Năng lực là cái có sẵn, khi nó phát triển và mang ý nghĩa xã hội to lớn nó sẽchuyển thành cấp độ tài năng Nói một cách khác tài năng là bước phát triển caohơn của năng lực

Năng lực là cái dễ nhận biết bởi vì những biểu hiện đầu tiên của năng lực cóthể quan sát thấy trong những lần tham gia hoạt động hoặc các cuộc thi đấu vuichơi, thử sức đầu tiên Ngoài ra năng lực còn được thể hiện ở thiên hướng Đểphát triển năng lực các nhà nghiên cứu đã đưa ra 3 quan điểm, đó là quan điểm

về năng lực di truyền, năng lực được đào tạo và quan điểm dung hoà (quanđiểm của những nhà tâm lý học Mác-xít)

Cơ sở phát triển của năng lực là đặc điểm cấu tạo đặc biệt của não

Ví dụ: Ai cũng có thể chơi bóng đá nhưng không nhiều người có thể chuyền

bóng, tạt bóng chính xác như David Beckham Cầu thủ này khác với nhữngngười bình thường là trong tư duy của não có những năng lực đặc biệt về bóng

Bước phát triển cao hơn của tài năng là thiên tài Khi đã trở thành thiên tàitức là năng lực của con người phát triển một cách cao nhất Đây là sự cá biệt vàchỉ có một số ít người đạt được Trong lĩnh vực thể thao thiên tài là nhữngngười có thể tiếp cận được tới danh hiệu kiện tướng quốc tế, có khả năng giànhhuy chương tại Đại hội Olimpic, có thể đạt và phá vỡ các kỷ lục thế giới.

Ví dụ: Trong môn cử tạ của thể thao Việt Nam có rất nhiều vận động viên tài

năng nhưng cho tới nay chỉ có thể có vận động viên Hoàng Anh Tuấn vàNguyễn Thị Thiết được coi là thiên tài trong môn thể thao này Bởi vì chỉ có haivận động viên này mới có khả năng tranh tài và giành được huy chương ở Thếvận hội Olimpic với những vận động viên hàng đầu thế giới trong thời điểmhiện nay

Con người chỉ có thể có năng lực thể thao ở một hoặc một số môn thể thaohoặc nội dung nào đó trong một môn thể thao chứ không thể có năng lực trongtất cả mọi môn thể thao

Ví dụ: Vận động viên chạy ngắn chỉ có thể có năng lực ở các cự li ngắn, có

thể đạt huy chương ở các nội dung thuộc cự li ngắn chứ không thể vô địch cảchạy ngắn, cả chạy bền, cả ném đẩy Hoặc một người không thể tham gia vàđạt kết quả cao ở thế vận hội Olimpic với cả Điền kinh, Bơi, Vật, Cầu lông,Taekwondo

Như vậy chứng tỏ rằng người có năng lực thể thao không phải là siêu nhân,thần thánh như những nhận định từ xa xưa

Cùng với định nghĩa về năng lực thể thao, các nhà nghiên cứu đã đưa ra địnhnghĩa về năng khiếu thể thao, tài năng thể thao

+ Năng lực về kĩ chiến thuật trong bóng đá.

Với mức độ phát triển nhiều hơn trong bộ não của Messi, cầu thủ này trởthành siêu sao, với mức độ phát triển trong bộ não của cầu thủ Lê Công Vinhmới chỉ ở mức độ cầu thủ xuất sắc

Thành tựu nghiên cứu lớn tiếp theo của các nhà nghiên cứu về công táctuyển chọn tài năng thể thao là xây dựng nên hệ thống tuyển chọn thể thao Quátrình tuyển chọn thể thao được các nhà nghiên cứu xác định và chia ra làm 2giai đoạn cụ thể:

+ Giai đoạn tuyển chọn định hướng

+ Giai đoạn tuyển chọn chọn lọc

1.1 Giai đoạn tuyển chọn định hướng

Ở giai đoạn này các nhà nghiên cứu đã đưa ra các bước cần thiết khi thựchiện công việc như sau:

- Sơ tuyển

- Dự tuyển

- Tuyển sinh vào các trường năng khiếu

Khi thực hiện công việc sơ tuyển cần chú ý thu hút và xem xét năng lực vậnđộng của đối tượng cần tuyển, tổ chức tập luyện và thi đấu ban đầu để nhìnnhận và có những đánh giá đầu tiên về tổng thể và bước đầu hình thành trongtâm trí của những người làm công tác tuyển chọn về sự đánh giá, phân tíchnhững đối tượng tuyển chọn, dự báo và đưa ra những quyết định đầu tiên vềtuyển chọn Đối với công tác sơ tuyển không cần thiết quá nhiều thời gian và kỹlưỡng mà chủ yếu sử dụng phương pháp quan sát sư phạm để đánh giá

Sau khi tổ chức sơ tuyển các nhà tuyển chọn lập danh sách những đối tượngđược tham gia dự tuyển

Dự tuyển là bước quan trọng trong công tác tuyển chọn định hướng Trongcông việc này người tuyển chọn cần vận dụng tất cả những vấn đề có liên quan

để tham gia công việc từ kinh nghiệm thực tiễn trong công tác, sự tham khảo ýkiến đồng nghiệp, cho đến việc áp dụng khoa học kĩ thuật hiện đại, sự hỗ trợcủa máy móc thiết bị trong công việc Yêu cầu đầu tiên trong công tác này làphải thành lập hội đồng tuyển chọn và phải thực hiện đúng quy trình tuyểnchọn, thi tuyển Phải nhìn nhận một cách khách quan, công bằng, chính xác vàthông qua ý kiến tập thể, có như vậy mới tuyển chọn được những vận động viêntốt nhất để đào tạo.

Kết quả tuyển chọn sẽ được công bố, những đối tượng đạt yêu cầu sẽ chínhthức được đưa vào các trường năng khiếu thể thao để bắt đầu quá trình đào tạobài bản Đây là bước quan trọng nhất trong giai đoạn tuyển chọn định hướng vìkết quả sẽ là sự phản ánh chính xác các quá trình trước đó

Ở giai đoạn này trẻ em sẽ được làm quen dần và tiếp thu những kĩ thuật ởmột môn thể thao nào đó theo thiên hướng của đối tượng đó Sự sáng đẹp củaviên ngọc thô sẽ qua bàn tay của những người thợ, còn năng lực thể thao sẽđược phát triển và thể hiện rõ dưới sự quan sát và giảng dạy của các giáo viên,huấn luyện viên

Trong giai đoạn đào tạo tại các trường năng khiếu phải đặc biệt quan tâmđến vấn đề lựa chọn môn chuyên sâu, thậm chí một nội dung chuyên sâu mà cánhân đó có thể phát triển tốt nhất Đây là cốt lõi của vấn đề “Định hướng”, làmnhư vậy mới phát huy tối đa được năng lực nổi trội của mỗi cá nhân

Ví dụ: Cùng một nhóm vận động viên trẻ tập điền kinh ở nội dung chạy cự li

ngắn sau khi quan sát, kiểm tra, đánh giá huấn luyện viên định hướng cho từng

em một vào nội dung cụ thể như 100m, 200m hoặc chạy vượt rào

Ở thời kì này tố chất vận động của cá nhân được thể hiện tương đối rõ tuynhiên chưa hẳn đã chính xác hoàn toàn Nguyên nhân do nhiều yếu tố như hìnhthể chưa phát triển hết, thể lực chưa hoàn hảo, kĩ thuật chưa thuần thục hoặc dođặc thù của các nội dung khác nhau trong cùng một lứa tuổi biểu hiện chưa rõ

ràng Người huấn luyện viên, giáo viên cần quan sát đánh giá và đưa ra những

dự báo trên cơ sở khoa học và kinh nghiệm thực tế để tránh loại sớm những tàinăng thực sự nhưng phát triển chậm

Ví dụ: Đối với vận động viên chạy ngắn thường biểu hiện khả năng sớm hơn

các vận động viên ở cự li dài

Một trong những đặc điểm nổi bật của phương pháp tuyển chọn trong giaiđoạn này là phải kiểm tra đánh giá sự phát triển năng lực thể thao qua từngnăm, từng giai đoạn huấn luyện Những cá nhân không đạt tiêu chuẩn kiểm tra

sẽ bị loại dần Trải qua một thời kì huấn luyện sơ bộ và chuyên môn hoá sâu,khi đã xác định được những vận động viên có năng lực, có thể đạt được thànhtích cao, có năng lực hoàn thiện thể thao hiệu quả thì cần thiết phải đưa lựclượng này vào các trường chuyên thể thao hoặc các trung tâm huấn luyện thểthao cấp cao để có đủ điều kiện huấn luyện đạt thành tích cao

Trong thời kì này đặc biệt chú ý tới thành tích thể thao, khả năng thích nghivới lượng vận động lớn, tuổi sinh học, sự ổn định tâm lý trong tập luyện và thiđấu, ý chí tiến thủ Ưu điểm của thời kì này là số lượng vận động viên còn ítcho nên dễ quan sát, kiểm tra, phân tích đánh giá

Đặc điểm cần lưu ý trong quá trình tuyển chọn định hướng là sự so sánh vềmức độ phát triển về mọi mặt của vận động viên triển vọng với modern của vậnđộng viên cấp cao Triển vọng của vận động viên trẻ có liên quan rất nhiều vớihoàn thiện tri giác chuyên môn, tổ hợp đặc tính tâm sinh lý gắn với cảm giácthời gian, nhịp độ, cảm giác dùng sức Vì vậy ý nghĩa của các chỉ số tâm lí,nhân cách không ngừng tăng lên Vận động viên có triển vọng là những vậnđộng viên có ý chí tiến thủ, khát vọng chiến thắng, kiên trì tập luyện, quyếtđoán và có tinh thần dũng cảm Nên chú ý tới những biểu hiện tự tin vào sứclực bản thân, vững vàng trong những tình huống tập luyện và thi đấu quá căngthẳng, năng lực và nguyện vọng thi đấu Đặc biệt đánh giá cao những vận động

viên có nhu cầu, nguyện vọng tập luyện với các đồng đội mạnh hơn, thi đấu vớinhững đối thủ có đẳng cấp cao hơn.

1.2 Giai đoạn tuyển chọn chọn lọc

Từ giai đoạn chuyên môn hoá sâu chọn lọc các vận động viên ưu tú đạt trình

độ kiện tướng để đào tạo các vận động viên đạt đẳng cấp kiện tướng quốc tế(Kiện tướng quốc tế là các vận động viên đạt thành tích xếp hạng từ 1 đến 6trong các kì Thế vận hội Olimpic hoặc các giải đấu có tính chất quan trọngtương tự)

Mục đích cao nhất của giai đoạn này là chọn lọc để thành lập các đội tuyểnQuốc gia tham dự các giải đấu lớn trên đấu trường quốc tế Đặc điểm tuyểnchọn của giai đoạn này là các bước tuyển chọn đơn giản và dễ dàng hơn so vớicác bậc tuyển chọn trước Chỉ cần chọn lọc các vận động viên đạt thành tích cao

ở các giải thi đấu để tham gia đội tuyển quốc gia Nói cách khác trong giai đoạnnày chỉ cần trạm trổ những hoa văn trên nền các viên ngọc sáng đã được màigiũa để tăng giá trị cho viên ngọc đó mà thôi

Trong giai đoạn tuyển chọn chọn lọc việc đánh giá phẩm chất nhân cách vàtâm lí vận động viên có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, ở đây người huấn luyệnviên cần đánh giá sự ổn đinh tâm lí của vận động viên trong các tình huống thiđấu căng thẳng, khả năng chịu đựng áp lực tâm lí lớn, kéo dài, kỹ năng huyđộng tổng sức lực, sự ổn định tâm lí khi tập luyện với lượng vận động căngthẳng, năng lực kiểm tra nhịp độ, tốc độ, sự phân phối sức lực, bản lĩnh thiđấu

Quá trình tuyển chọn tài năng thể thao trên thế giới được chia làm 2 trườngphái: Trường phái XHCN đại diện là Liên Xô và hiện nay là Trung Quốc vàtrường phái của các nước Tư bản đứng đầu là Mĩ Theo Kaumenxki huấn luyệnviên nổi tiếng của Mĩ thì tiêu chuẩn tuyển chọn theo trường phái của các nướcXHCN là sự đánh giá cao về tố chất vận động và năng lực vận động của vận

động viên Còn tiêu chuẩn tuyển chọn của Mĩ là tinh thần tập luyện và thi đấuhết mình

Quan điểm nào cũng có lợi thế riêng, tuy nhiên trong những năm qua trườngphái của Liên Xô trước đây và Trung Quốc ngày nay luôn chiếm ưu thế, điều đóđược thể hiện qua vị thế của các nước này trong các kì Đại hội Olimpic mà họtham gia

Tại Việt Nam quá trình tuyển chọn thể thao trong những năm qua luôn theotrường phái của các nước XHCN và ảnh hưởng nhiều mô hình tuyển chọn củaLiên Xô và trong những năm gần đây chịu tác động nhiều từ nền thể thao củaTrung Quốc và đã đang đa dạng hoá, hiện đại hoá hơn trong công tác tuyểnchọn

Mô hình tuyển chọn và đào tạo vận động viên ở Việt Nam

Sự đa dạng này là kết quả của sự kết hợp cả 2 trường phái Công tác tuyểnchọn và đào tạo của Việt Nam đã có những bước tiến vượt bậc tuy nhiên cònnhiều hạn chế

HKPĐ cấp cơ sở

Tuyển chọn vào các TT, trường nghiệp

vụ tại các tỉnh, Thành phố

Tuyển chọn đội tuyển trẻ Quốc gia

Tuyển chọn về các TT huấn luyện

thể thao Quốc gia

Những năm gần đây đã có những mô hình mới cho thấy hiệu quả trong côngtác tuyển chọn đào tạo tài năng thể thao và chắc chắn sẽ mang lại hiệu quả caohơn trong công tác tuyển chọn và đào tạo so với mô hình chung hiện nay.

Ví dụ: Học viện bóng đá Hoàng Anh Gia Lai – JMC do câu lạc bộ bóng đá

Hoàng Anh Gia Lai liên kết với CLB Arsenal – Vương quốc Anh đã tiến hànhtuyển chọn tài năng bóng đá cho câu lạc bộ theo mô hình được tổng quát nhưsau:

Mô hình tuyển chọn cầu thủ bóng đá của học viện bóng đá Hoàng Anh Gia Lai JMG

Nhìn chung cơ bản giống các bước của mô hình tuyển chọn chung nhưngquá trình thực hiện cụ thể và khoa học hơn

- Công tác tuyên truyền: Tuyên truyền rộng rãi trên khắp cả nước bằng

nhiều kênh thông tin Chi tiết về kế hoạch tuyển chọn (Yêu cầu về độ tuổi, nộidung tuyển chọn, chế độ của học viên nếu được tuyển chọn, quá trình đào tạosau khi tuyển chọn, thời gian tuyển chọn )

Tuyên truyền về công tác tuyển sinh

Sơ tuyển

Tuyển chọn theo khu vực

Đào tạo tập trung

- Sơ tuyển: Tổ chức sơ tuyển tại các vùng miền, phân tích đánh giá lập

danh sách và thông báo cho những thí sinh được dự thi tuyển theo khu vực cácmiền

- Tuyển chọn theo khu vực: Tổ chức thi tuyển dưới sự quan sát của các

huấn luyện viên uy tín, các chuyên gia nước ngoài bằng những test kiểm trakhoa học kết hợp với những bài tập thô sơ, mang tính bản năng, lựa chọn ranhững thí sinh ưu tú có triển vọng nhất

- Tập trung đào tạo: Tập trung các thi sinh lọt qua vòng thi tuyển về

trung tâm đào tạo của CLB, tập luỵên dưới sự hướng dẫn của các HLV, chuyêngia nổi tiếng theo mô hình đào tạo chuyên nghiệp, có đánh giá kiểm tra và đàothải Quá trình đào tạo luôn được hỗ trợ bởi nguồn kinh phí dồi dào, với nhữngđiều kiện tốt nhất dành cho học viên và sự hỗ trợ của các thiết bị hiện đại nhất

Đây là một mô hình mang tính đột phá và chắc chắn sẽ mang lại hiệu quảcao bởi đây là một quá trình tuyển chọn đào tạo khép kín được đáp ứng tối đacác yêu cầu cần thiết Nó phản ánh xu thế của thời đại, sức mạnh của công tác

xã hội hoá và sức mạnh của kinh tế trong tuyển chọn và đào tạo tài năng thểthao

Tuyển chọn VĐV là tuyển chọn từ nhỏ, các nhân tài có các điều kiện bẩmsinh ưu việt phù hợp với môn thể thao nào đó để tiến hành bồi dưỡng có hệthống, có mục đích nhằm đạt được những thành tích thể thao xuất sắc Tuyểnchọn nhằm kiểm tra trực tiếp, căn cứ vào kết quả kiểm tra để đưa ra những dựđoán khả năng thể thao thành tích cao trong tương lai Nếu không dựa trênnhững cơ sở khoa học để tuyển chọn thì công tác huấn luyện chỉ tốn công sức,kinh phí mà sẽ không đem lại kết quả

2 Các phương pháp để tuyển chọn tài năng thể thao

Các phương pháp để tuyển chọn tài năng thể thao bao gồm: Phương pháp sưphạm, tâm lí học, y sinh học Sử dụng các phương pháp này để xác định phù

hợp đặc điểm cá nhân với yêu cầu của môn thể thao chuyên sâu Trong đó cơ sở

y sinh học là phạm trù cơ bản của tuyển chọn VĐV

2.1 Phương pháp quan sát sư phạm trong tuyển chọn tài năng thể thao

Huấn luyện viên cần quan sát về ý chí tập luyện và thi đấu của VĐV, quansát và tổng kết thành tích trong tập luyện và thi đấu để tuyển chọn Có thể sửdụng test để đánh giá khả năng tiếp thu kĩ thuật (sử dụng chủ yếu trong giaiđoạn chuyên môn hoá sâu)

2.2 Phương pháp kiểm tra sư phạm

Phương pháp kiểm tra sư phạm thường được dùng để đánh giá về tố chất thểlực qua các test sư phạm Kiểm tra sư phạm là kiểm tra về khả năng thực hiệncác kĩ xảo vận động, kết quả kiểm tra này thông qua thành tích mà người đượckiểm tra đạt được qua các test

2.3 Phương pháp quan sát và kiểm tra y học

Khi sử dụng phương pháp quan sát và kiểm tra y học, huấn luyện viên cầnquan sát sắc mặt, lượng mồ hôi, hiện tượng ói mửa, hiện tượng khó thở, mạchđập ngay sau khi VĐV thực hiện lượng vận động lớn để theo dõi khả năng chịuđựng lượng vận động Kiểm tra y học được tiến hành nhờ các thiết bị đánh giáchức năng sinh lý của VĐV

Sử dụng phương pháp kiểm tra y học với mục đích tìm hiểu về đặc điểm cấutrúc và chức năng các cơ quan của cơ thể thông qua đó đánh giá được sự pháttriển thể chất của con người Trong thể thao kiểm tra y học là nhằm đánh giákhả năng hoạt động thể lực của VĐV, có 2 phương pháp kiểm tra y học:

+ Phương pháp kiểm tra y học ở trạng thái nghỉ bao gồm: Phương pháp thẩmvẩn, quan sát, sờ nắn, gõ, nghe Các chỉ tiêu cần kiểm tra bao gồm: Chiều caođứng, chỉ số cân nặng, chỉ số BMT

+ Phương pháp kiểm tra chức năng của các cơ quan trong cơ thể: Đo dungtích sống (VC), VO2max, chỉ số công năng tim, hồng cầu và huyết sắc tố, mạch

và huyết áp, chỉ số cấu trúc hình thái tim, các chỉ số chức năng tim, chỉ số chứcnăng thăng bằng.

2.4 Phương pháp kiểm tra chức năng thần kinh tâm lý

Các phương pháp cơ bản, thông dụng trong kiểm tra chức năng thần kinhtâm lý là các trắc nghiệm tâm lý từ đơn giản đến phức tạp Cho phép gián tiếpđánh giá khả năng tiếp thu kĩ thuật và các thuộc tính thần kinh của VĐV Một sốchỉ tiêu thông thường như: Loại hình thần kinh, khả năng phản xạ, khả năngquan sát, cảm giác dùng lực và cảm giác không gian, khả năng tập trung chú ý,năng lực xử lý thông tin

2.5 Phương pháp so sánh thông kê và phương pháp tính chỉ số

Phương pháp so sánh thông kê là phương pháp so sánh các số liệu thu đượcqua kiểm tra với tiêu chuẩn đã có sẵn Qua đó rút ra kết luận về mức độ đạtđược của chỉ số nghiên cứu

Phương pháp thứ 2 dùng để đánh giá các số đo là phương pháp tính các chỉ

số hình thái, thể lực trong quá trình đánh giá sự phát triển thể chất thông qua

các số đo riêng lẻ

Ngoài các phương pháp nêu trên trong tuyển chọn tài năng thể thao còn sửdụng các phương pháp khác như phương pháp giám sinh hoá, phương pháp sinh

cơ, phương pháp giám định dựa trên cơ sở trình độ phát triển

3 Áp dụng trong thực tiễn tuyển chọn VĐV cho đội tuyển chạy cự ly ngắn tại trường THPT Thịnh Long

3.1 Giai đoạn tuyển chọn định hướng

3.1.1 Quan sát thường xuyên trong các giờ học ở các lớp dạy, trao đổi với

đồng nghiệp cùng bộ môn để tìm hiểu các học sinh có năng lực ở các lớp khác.

Đối với vấn đề này trong các giờ dạy trên lớp thường xuyên quan sát độngtác, cách thực hiện, khả năng tiếp thu, phân tích và thực hiện động tác củanhững học sinh có năng lực đặc biệt, từ đó ghi nhớ và có kế hoạch bồi dưỡng

thêm để kiểm tra, đánh giá, có biện pháp phát triển năng lực tối đa của học sinhđó.

Bên cạnh đó thường xuyên quan sát học sinh các lớp khác tập luyện, trao đổivới các giáo viên khác trong nhóm về năng lực và khả năng đặc biệt của các họcsinh không trực tiếp dạy, qua đó xác định những học sinh có khả năng trongtừng nội dung để có kế hoạch bồi dưỡng trong các giờ ngoại khóa, đồng thờiđóng góp ý kiến với các giáo viên trực tiếp giảng dạy các học sinh có năng lựcđặc biệt để đồng nghiệp thường xuyên quan tâm và cùng có kế hoạch phát triểntài năng học sinh trong các giờ chính khóa

3.1.2 Quan sát các buổi tập ngoại khóa của học sinh:

Các buổi tập ngoại khóa thường là những buổi tập quy tụ được nhiều họcsinh có năng khiếu ở các bộ môn, các nội dung nhất định Việc quan sát cácbuổi tập ngoại khóa có ý nghĩa hết sức quan trọng trong công tác tuyển chọn.Trong các buổi tập ngoại khóa năng lực của học sinh thường được biểu lộ rõ nétnhất, có thể nhận thấy rõ khả năng và bước phát triển của từng học sinh thôngqua các buổi tập ngoại khóa

Trong các buổi tập ngoại khóa cần ghi chép những thông số, sự thay đổi tíchcực các thông số, kỹ thuật của các học sinh đã được quan tâm để đánh giá về cơhội phát triển năng lực của những học sinh đó

3.1.3 Quan sát qua HKPĐ cấp trường

Các buổi tập ngoại khóa là nơi quy tụ được nhiều học sinh có năng khiếunhất tham gia tập luyện thì tại Hội khỏe Phù Đổng cấp trường lại là nơi quy tụnhững học sinh có khả năng thi đấu tốt nhất của các lớp, để tham gia thi đấu tạiHKPĐ cấp trường thì các VĐV của các lớp đã trải qua rất nhiều cuộc lựa chọn

từ các thành viên trong các lớp, do đó trong quá trình tổ chức HKPĐ điều quantrọng nhất của công tác tuyển chọn đó là xác định thành tích của số đông học

sinh có năng lực để lựa chọn ra những học sinh có thành tích tốt nhất, tâm lý thiđấu tốt nhất, kỹ thuật thi đấu tốt nhất.

Thực tế cho thấy công tác tổ chức HKPĐ cấp trường đóng một vai trò rấtquan trọng cho việc tuyển chọn đội tuyển TDTT trong các nhà trường Đối vớinhiều đơn vị, nhiều giáo viên thì chỉ cần tổ chức HKPĐ cấp trường lã đã lựachọn được đội tuyển của nhà trường Tuy nhiên đối với trường THPT ThịnhLong thì việc tổ chức HKPĐ cấp trường chỉ là một khâu cuối cùng trong côngtác tuyển chọn sơ bộ cho đội tuyển TDTT nhà trường Để tổ chức tốt HKPĐ vàthông qua HKPĐ để tuyển chọn VĐV trước đó phải làm tốt và kết hợp chặt chẽgiữa việc quan sát thường xuyên trong các giờ học chính khóa và các buổi tậpluyện ngoại khóa

3.1.4 Tạo nguồn từ việc quan sát các buổi HKPĐ ở các trường THCS trong khu vực, HKPĐ huyện Hải Hậu.

Để có một đội tuyển chất lượng, tập hợp được nhiều học sinh có năng khiếu,ham mê thể thao ngoài việc tìm kiếm và phát triển những học sinh đang họctrong trường thì việc tạo nguồn VĐV từ các trường THCS đóng một vai trò hếtsức quan trọng

Thực tế cho thấy càng phát hiện sớm những tài năng tại cấp THCS thì việctạo nguồn cho đội tuyển cấp THPT càng bền vững Việc tạo nguồn này đượcthực hiện thông qua các buổi tham quan tổ chức HKPĐ tại các trường THCStrong khu vực, HKPĐ cấp huyện để quan sát và phát hiện tiềm năng của cáchọc sinh ngay từ lớp 6 cho đến lớp 9

Sau khi nhận thấy năng lực của các em cần trao đổi thêm thông tin, đồngthời trao đổi kinh nghiệm chuyên môn, đóng góp ý kiến với các giáo viên dạyThể dục cấp THCS đang trực tiếp giảng dạy các em để góp phần định hướngcho sự phát triển năng lực của các em

Bên cạnh đó việc gặp gỡ trao đổi với bản thân học sinh, gia đình học sinh vềnăng lực có thể phát triển của các em cũng hết sức quan trọng, sự động viênkhích lệ, định hướng đúng đắn, kịp thời sẽ tạo động lực, củng cố niềm tin chohọc sinh và gia đình quyết tâm phát triển khả năng của bản thân và của con em

họ

Động viên khuyến khích học sinh có năng lực ở cấp THCS thi tuyển vàotrường, trong vấn đề này cần thể hiện chế độ đãi ngộ của nhà trường đối vớinhững học sinh có năng khiếu, thành tích đã đạt được của đội tuyển TDTT nhàtrường, tương lai và thành tựu của các học sinh đã và đang tham gia tập luyệntrong đội tuyển TDTT của nhà trường để củng cố niềm tin vào một tương laitươi sáng, một nghề nghiệp ổn định nếu quyết tâm phát triển năng lực TDTTsẵn có của học sinh

3.2 Giai đoạn tuyển chọn chọn lọc

Sau khi đã tiến hành tuyển chọn sơ bộ để chọn ra những học sinh có năng lựcchuyên biệt cần chuyên sâu hóa công tác tuyển chọn thông qua những công việcsau:

3.2.1 Đánh giá các chỉ số về hình thái, tố chất vận động của các VĐV

Đặc điểm hình thái trong hoạt động TDTT là sự quan sát, tìm hiểu, kiểm tra,phân tích, đánh giá về hình thể của VĐV để lựa chọn, phát triển những đặcđiểm, những tố chất sẵn có Khắc phục những tồn tại giúp cho kết quả huấnluyện đạt kết quả cao nhất

Phương pháp cơ bản trong kiểm tra hình thái là phương pháp quan sát tức làquan sát, kiểm tra thực tế, đánh giá đưa ra kết quả

Đặc điểm hình thái trong các môn thể thao được chú ý nhiều là chiều cao, thểtrọng và tỉ lệ giữa chúng

Một số môn thể thao cần chọn VĐV có chiều cao thân thể tốt ( như nhảycao, nhảy xa, chạy cự ly ngắn, bóng chuyền…), một số môn lại cần chọn VĐV

không quá cao (đẩy tạ, chạy cự ly trung bình, cự ly dài ) Một số môn thể thaođòi hỏi xem xét thể hình chi tiết hơn Trong quan hệ giữa thể hình với thành tíchthể thao không chặt chẽ lắm Chẳng hạn chọn VĐV chạy cự li ngắn có độ caovòm bàn chân tốt, gân achill mỏng và dài, cổ chân nhỏ…

Có rất nhiều phương pháp kiểm tra hình thái khác nhau trong qua trình tuyểnchọn tuy nhiên với điều kiện thực tế của nhà trường, cơ sở vật chất hiện có vànăng lực của bản thân Đối với quá trình kiểm tra hình thái chức năng VĐV củatrường THPT Thịnh Long tôi mới chỉ áp dụng ở các phương pháp sau:

* Phương pháp quan sát sư phạm

* Phương pháp kiểm tra sư phạm

Sử dụng phương pháp kiểm tra sư phạm để đánh giá về tố chất thể lực quacác test sư phạm

Kiểm tra khả năng thực hiện các kĩ xảo vận động thông qua thành tíchcủa VĐV đạt được qua các test:

* Phương pháp kiểm tra y học ở trạng thái nghỉ

- Chỉ số BMI (Body Mass Index): Xác định mối quan hệ sinh học giữa

môi trường và yếu tố di truyền trong quá trình phát dục ở trẻ em và sự phát triểncủa cơ thể con người ( Phương pháp này áp dụng cho các học sinh lớp 10)

BMI = Trọng lượng cơ thể (kg)

Chiều cao x Chiều cao (m)

- Chỉ số Quetelet: Đánh giá sự phát triển cân đối giữa cân nặng và chiềucao, được tính theo công thức:

K = Cân nặng (g)

- Chỉ số công năng tim: Dùng để đánh giá khả năng đáp ứng của hệ tuần

hoàn đối với lượng vận động nhất định, còn gọi là chỉ số Ruffier – Phép thử hệtim

HW = (F1 + F2 + F3) – 200

10Trong đó:

HW (Heart Work): Là chỉ số công năng timF1 (Frequence): Là mạch đập lúc nghỉ trong 1 phút, F1 = P1 x4F2 là mạch đập ngay sau vận động một phút, F2 = P2 x4

F3 làm mạch đập của phút hồi phục thứ 2, F3 = P3 x4P1, P2, P3 là tầm mạch đo trong 15 giây đầu của phút tương ứng

Đánh giá kết quả dựa vào bảng phân loại của Ruffier

- Nghiệm pháp bước bục Harvard: dùng để xác định phản ứng của hệ

thống tim mạch đối với hoạt động thể lực căng thẳng Đánh giá chức năng timmạch thông qua đặc điểm hồi phục của tần số mạch sau lượng vận động địnhmức

H = t x 100 f1+ f2 + f3 x 2

Trong đó: H - chỉ số Harvard

t - thời gian bước bục (s)f1 + f2 + f3: tần số mạch tương ứng trong 30s của đầu phút 2, 3, 4 sauvận động

100: thể hiện kết quả bằng số nguyên

* Phương pháp kiểm tra chức năng thần kinh tâm lý

Các phương pháp cơ bản thông dụng trong kiểm tra chức năng thần kinhtâm lý là các trắc nghiệm tâm lý từ đơn giản đến phức tạp cho phép gián tiếpđánh giá khả năng tiếp thu kĩ thuật và các thuộc tính thần kinh của VĐV Một sốchỉ tiêu thông thường: Loại hình thần kinh, khả năng phản xạ, khả năng quansát, cảm giác dùng lực và cảm giác không gian, khả năng tập trung chú ý, nănglực xử lý thông tin, độ linh hoạt thần kinh

* Phương pháp so sánh thống kê và phương pháp tính chỉ số

Phương pháp so sánh thống kê là phương pháp so sánh các số liệu thu đượcqua kiểm tra với tiêu chuẩn đã có sẵn, qua đó rút ra kết luận về mức độ đạt dượccủa chỉ số nghiên cứu

Phương pháp thứ hai dùng để đánh giá các số đo là phương pháp tính các chỉ

số hình thái, thể lực trong quá trình đánh giá sự phát triển thể chất thông quacác số đo riêng lẻ Để đánh giá sự phát triển một cách cân đối và toàn diện,thường lập những mối quan hệ toán học nhất định giữa các số đo để xây dựngcác chỉ số thể lực:

3.2.2 Đặc trưng tính cách và phẩm chất tâm lý

Thực tế thể thao cho thấy, nếu chỉ dựa vào thân hình lý tưởng và tố chất vậnđộng thì chưa đủ mà VĐV cần phải có cả lòng tự tin, tự cường, cần mẫn, cươngnghị, ý trí hăng hái, tinh thần vững vàng…nói chung thể chất tâm lý ưu tú thìmới vươn nên đạt thành tích cao trong thi đấu Vì vậy những VĐV trong độituyển TDTT của nhà trường ngoài việc có tố chất vận động tốt phải là nhữnghọc sinh có tâm lý vững vàng, có tinh thần quyết tâm cao, có ý thức kỷ luật tốt

Để đáp ứng được yêu cầu này người Giáo viên – HLV trong nhà trường cầnthường xuyên quan sát thái độ, ý thức của từng học sinh trong các buổi tập, ýchí phấn đấu vượt qua mệt mỏi và khả năng phối hợp nhóm trong các bài tập,khả năng giao tiếp, giúp đỡ bạn bè trong đội

Bên cạnh việc quan sát cần ứng dụng các test kiểm tra tâm lý trong quá trìnhhuấn luyện như:

- Xác định loại hình thần kinh theo biểu 808

Nhóm 4 Trung gian - Dưới trung gian - Cẩn thận

Nhóm 5 Dễ hiểu – Phân tán - Ức chế - Mơ hồ

- Kiểm tra khả năng xử lý thông tin: Sử dụng test soát vòng hở Landolt –

có 900 vòng hở sắp thành 30 hàng, mỗi hàng 30 vòng hở, giữ lại tám hướngtương ứng Xác suất các hướng ngang nhau Người được kiểm tra phải gạch cácvòng có khe hở cùng một hương theo quy định trong thời gian 5 phút Bấm giờ

từ khi soát bảng cho tới khi kết thúc Căn cứ vào tốc độ, đúng sai để tính lượngthông tin xử lí được

Bảng tiêu chuẩn để tính khả năng xử lý thông tin (kí hiệu S – đơn vị bit/s)

và sắp xếp theo thứ tự từ nhỏ tới lớn ở phần dưới của ô (chữ số màu đỏ) và ghilại con số màu đen cùng ô tương ứng vào bảng nhỏ ở dưới (ghi từ trái sangphải, hết hàng trên xuống hàng dưới) Kết quả được xác định theo công thức vàđánh giá theo bảng tiêu chuẩn

Các phương pháp này áp dụng cho các VĐV của trường THPT Thịnh Long

ở nội dung chạy cự ly ngắn, đặc biệt là lựa chọn những VĐV xuất phát thấp với bàn đạp.

3.2.3 So sánh chỉ số trong tập luyện để lựa chọn VĐV tốt nhất, hoặc phù hợp với vị trí, nội dung sở trường:

Việc tổng hợp các chỉ số trong qua trình tập luyện đóng vai trò rất quan trọng

để lựa chọ được các VĐV tốt nhất, khả năng thi đấu tốt nhất trong từng nộidung, từng vị trí Khi tập hợp các thông số một cách đầy đủ chính xác thì GV –HLV đội tuyển có thể thiết lập được biểu đồ thành tích của từng học sinh vừalàm căn cứ để lựa chọn, vừa làm cơ sở để điều chỉnh chu kỳ vận động của họcsinh cho phù hợp với thời điểm thi đấu ( điều chỉnh điểm rơi phong độ)

3.2.4 Tiến hành đấu tập và thi đấu tuyển chọn

Công tác tổ chức đấu tập và thi đấu tuyển chọn đóng vai trò then chốt mangtính chất quyết định đến thành tích của đội tuyển TDTT học sinh Ý nghĩa củaviệc đấu tập là làm cho học sinh quen dần và thích nghi với các cuộc thi đấuchính thức Các cuộc đấu tập là nơi học sinh thể hiện hết khả năng về kỹ thuật,

tư duy chiến thuật và tâm lý thi đấu của cá nhân

Việc tổ chức đấu tập bắt đầu với việc tổ chức đấu tập ngay trong nội bộ cácthành viên trong đội tuyển, công việc này giúp cho giáo viên – HLV có sự nhìnnhận rõ nét hơn về các thành viên trong đội tuyển của mình khi bước vào cáctrận đấu Bên cạnh việc đấu tập giữa các thành viên trong đội cần cho VĐV dấutập với các đội tuyển khác bên ngoài nhà trường, việc đấu tập với các đội tuyểnkhác cần có sự thay đổi Có cả các đội tuyển, cá nhân có trình độ cao hơn, có cả

các đội tuyển, cá nhân có trình độ thấp hơn để rèn luyện tâm lý thi đấu choVĐV.

Hiện nay nhiều GV – HLV chỉ xác định các thành viên chính thức cho độituyển của mình thông qua việc đấu tập nội bộ, đó là một sai lầm rất lớn trongcông tác tuyển chọn và huấn luyện bởi vì nhiều học sinh thi đấu với đồng độicủa mình luôn trội hơn nhưng khi gặp các đối thủ bên ngoài thì lại không thểhiện được mình Những học sinh chưa phải là số 1 trong đội tuyển lại thích ứngvới đối thủ, với môi trường thi đấu bên ngoài rất nhanh và hiệu quả

Thi đấu tuyển chọn là khâu quyết định cuối cùng trong công tác tuyển chọnđội tuyển TDTT của các nhà trường nói chung và trường THPT Thịnh Long nóiriêng Việc thi đấu tuyển chọn giữa các thành viên trong đội tuyển phải đượcdiễn ra công bằng, khách quan để xác định được những VĐV có thành tích tốtnhất, tạo niềm tin và ý chí phấn đấu, tinh thần đoàn kết của các thành viên trongđội tuyển tránh sự nghi ngờ, đố kỵ của các em học sinh Tuy nhiên như đã nói ởtrên các em VĐV học sinh không phải là những cỗ máy cho nên người GV –HLV không nên đưa ra những quyết định chỉ dựa vào thông số mà việc đánh giátoàn diện mọi mặt mới thực sự đem lại hiệu quả và thành công trong công việc

Từ những cơ sở lý luận và thực tiễn bản thân tôi đã xây dựng một quy trìnhtuyển chọn đội tuyển TDTT học sinh của trường THPT Thịnh Long được môphỏng theo sơ đồ sau:

Mô hình tuyển chọn đội tuyển TDTT học sinh trường THPT Thịnh Long

để lựa chọn VĐV tốt nhất, hoặc phù hợp với vị trí, nội dung sở trường

Tiến hành đấu tập và thi đấu tuyển chọn

Đặc trưng tính cách và phẩm chất tâm lý

Quan sát qua HKPĐ cấp trường

Tạo nguồn từ việc quan sát các buổi HKPĐ ở các trường THCS trong khu vực, HKPĐ huyện Hải Hậu

Giai đoạn tuyển chọn chọn lọc

TẠI TRƯỜNG THPT THỊNH LONG

1 Vai trò của sức nhanh với việc nâng cao thành tích chạy cự ly ngắn.

Từ thực tế tập luyện và thi đấu cho thấy thành tích các môn thể thao nói

chung và chạy cự ly ngắn nói riêng đều chịu sự chi phối bởi rất nhiều yếu tố như: Tố chất thể lực,điều kiện cơ sở vật chất, trạng thái tâm lý Trong đó các tố chất thể lực đóng vai trò quan trọng đối với thành tích thể thao, trong chạy cự

ly ngắn thành tích phụ thuộc chủ yếu bởi 2 yếu tố là tần số bước và độ dài bước,

do đó cần phát triển các nhóm cơ có ảnh hưởng đến việc nâng cao độ dài bước chạy Mặt khác khi đã có độ dài bước chạy tốt cần rèn luyện để độ dài bước chạy phải ổn định và nâng cao khả năng dùng sức hợp lý và đúng thời điểm Đểđạt được yêu cầu, cần phát triển sức nhanh, vì sức nhanh còn nắm vai trò quyết định trong giai đọan xuất phát và chạy lao sau xuất phát

Hiện nay chạy 100m thành tích của học sinh THPT vẫn chưa cao, vì vậy giaiđoạn chạy giữa quãng và về đích, cần luyện nhiều để thích nghi với quá trình phân giải và cung cấp ATP Chính vì lẽ đó mà phải giáo dục sức nhanh để nâng cao khả năng giải phóng năng lượng yếm khí và sự thích nghi của cơ thể, đồng thời khi sức nhanh-mạnh tốt thì độ dài bước được nâng cao Quá trình thả lỏng

cơ bắp dài tạo điều kiện cho việc tái tạo ATP tốt nhất, mặt khác do sự thích nghicủa vận động viên được nâng cao có tác dụng tốt khi VĐV về đích sẽ không xảy ra hiện tượng đau đầu, chóng mặt, hoa mắt và nhờ lượng ATP được phân giải nhanh chóng mà thành tích của vận động viên cũng tốt hơn rất nhiều

Từ những phân tích trên chúng ta có thể khẳng định tố chất sức nhanh liên quanmật thiết với thành tích chạy 100m và là tố chất không thể thiếu trong giảng dạy

cự ly ngắn

Xác định tầm quan trọng trên của sức nhanh nhằm mục đích:

+ Phân tích mối quan hệ của các chỉ tiêu tố chất sức nhanh đối với thành tích chạy cự ly ngắn

+ Đánh giá, phân tích các chỉ tiêu sức nhanh và xây dựng hệ thống bài tập phát triển sức nhanh phù hợp với lứa tuổi 16 -17.

1.1 Cơ sở lý luận tố chất sức nhanh

Sức nhanh là khả năng của con người thực hiện động tác trong thời gian ngắn nhất Khi đánh giá các biểu hiện của sức nhanh người ta phân biệt:

- Thời gian tiềm tàng của phản ứng vận động

và được thực hiện với tần số cao như trong chạy ngắn, cơ chỉ hoạt động tích cực

ở những điểm cuối của biên độ động tác

Người ta nhận thấy rằng: Tần số động tác phụ thuộc vào tính linh hoạt của quá trình thần kinh, nghĩa là phụ thuộc vào tốc độ chuyển trạng thái hưng phấn

và ức chế

Theo quy luật sinh hoá, sức nhanh phụ thuộc vào hàm lượng ATP trong cơ

và độ phân giải ATP dưới ảnh hưởng xung động vì các bài tập diễn ra trong thờigian ngắn nên quá trình tổng hợp ATP hầu như được thực hiện theo cơ chế yếm khí

Từ những phân tích trên có thể khẳng định rằng để đạt được thành tích cao trong chạy 100m sẽ phụ thuộc rất nhiều vào các tính chất sức nhanh Do vậy trong quá trình huấn luyện chạy cự ly ngắn nên cho tập tốc độ khác nhau, kết hợp với các trò chơi nhằm phát triển tốc độ khác nhau, tập phản ứng lặp lại theotín hiệu đột ngột, bên cạnh đó phải phát triển toàn diện những khả năng chức phận của cơ thể đồng thời cần phải tập luyện sức mạnh bền cho cơ bắp nhằm hỗ

trợ phát triển tốc độ tốt hơn Để phát triển tốc độ, có lợi nhất là các bài tập mang tính chất toàn bộ kĩ thuật môn thể thao lựa chọn Những bài tập chạy được thực hiện lặp lại nhanh gần bằng tốc độ tới hạn Theo các nhà lý luận chuyên ngành điền kinh, qua những người huấn luyện cho thấy thường sử dụng các bài tập phát triển tốc độ đặc trưng sau:

- Cường độ sử dụng cao 90 – 100% cường độ tối đa

- Khối lượng thấp: Tổng quãng đường trong bài tập 0,2 – 0,3km

+ Cự ly chạy từ 60-200m

+ Số lần lặp lại phụ thuộc vào cự ly chạy và cường độ chạy:

- Quãng nghỉ hợp lý sao cho có thể hồi phục với cường độ chạy của lần chạytiếp theo Như vậy giáo dục tốc độ một cách toàn diện thì cần phải dựa vào nội dung bài tập phong phú đa dạng và đảm bảo tính khoa học Trên cơ sở lý luận, dựa vào đặc điểm tâm sinh lý của lứa tuổi và trình độ thể lực của học sinh THPT để xây dựng và lựa chọn nội dung bài tập sao cho hợp lý nhất

1.2 Sức nhanh và các hình thức biểu hiện của sức nhanh

Sức nhanh là một tố chất thể lực giúp cho việc thực hiện động tác đạt tốc độ

và tần số cao Sức nhanh được phát triển tốt sẽ ảnh hưởng đến tốc độ phát triển những khả năng vận động và đạt thành tích tốt trong học tập.Các hình thức biểuhiện của sức nhanh bao gồm:

+ Thời gian tiềm tàng của phản ứng vận động

+ Tốc độ động tác đơn

+ Tần số động tác

+ Tốc độ ban đầu của động tác

Các hình thức đơn giản của sức nhanh tương đối độc lập với nhau Đặc biệt những chỉ số về thời gian phản ứng vận động hầu như không tương quan với tốc

độ động tác Những hình thức kể trên là thể hiện các năng lực tốc độ khác nhau.Trong thực tiễn sức nhanh thường được thể hiện tổng hợp Ví dụ thành tích

chạy ngắn phụ thuộc vào thời gian phản ứng vận động, tốc độ động tác đơn và tần số bước chạy Trong động tác có sự phối hợp phức tạp thì tốc độ không chỉ phụ thuộc vào sức nhanh mà còn phụ thuộc vào nhiều nhân tố khác nhau Ví

dụ, trong chạy thì tốc độ phụ thuộc vào độ dài bước chạy, còn bước chạy lại phụthuộc vào độ dài chi dưới lúc đạp sau Vì vậy tốc độ động tác hoàn chỉnh chỉ biểu hiện gián tiếp sức nhanh của con người Cho nên khi phân tích đánh giá sức nhanh của con người phải căn cứ vào mức độ phát triển của từng hình thức đơn giản của nó

1.3 Cơ sở sinh lý của tố chất sức nhanh

Sức nhanh là khả năng thực hiện động tác trong một khoảng thời gian ngắn nhất Sức nhanh là một tố chất thể lực có biểu hiện ở dạng đơn giản và ở dạng phức tạp

Dạng đơn giản của sức nhanh bao gồm:

Tốc độ co cơ phụ thuộc vào tỷ lệ sợi cơ nhanh và sợi cơ chậm trong bó

cơ, các cơ có tỷ lệ sợi cơ nhanh cao, đặc biệt là sợi cơ nhóm II-A có khả năng tốc độ cao hơn Tập luyện sức nhanh làm cho hàm lượng ATP và CP trong các sợi cơ, nhất là sợi cơ nhanh II-A và II-B tăng lên

Như vậy sức nhanh phụ thuộc chủ yếu vào tính linh hoạt của thần kinh

và tốc độ co cơ, mặc dù có biến đổi dưới tác động của tập luyện nhưng đều là