Thời gian: 15’ MT:Hướng dẫn HS luyện tập PP: động não, thực hành KT: viết tích cực GV yêu cầu HS đọc câu hỏi trong SGK và trả lời: HS lên bảng làm bài tập, HS nhận xét GV bổ sung, sửa ch[r]
Trang 1Ngày soạn: 26/11/2019 Tiết 57
LUYỆN NÓI: PHÁT BIỂU CẢM NGHĨ VỀ TÁC PHẨM VĂN HỌC
I MỤC TIÊU CẦN ĐẠT
1 Kiến thức
- Củng cố kiến thức về cách làm bài văn phát biểu cảm nghĩ về tác phẩm văn học
- Giá trị nội dung và nghệ thuật của một số tác phẩm văn học
- Những yêu cầu khi trình bày văn nói biểu cảm về một tác phẩm văn học
2 Kĩ năng
- Kĩ năng bài dạy
+ Tìm ý, lập dàn ý bài văn biểu cảm về một tác phẩm văn học
+ Biết cách bộc lộ tình cảm về một tác phẩm văn học trước tập thể
+ Diễn đạt mạch lạc, rõ ràng những tình cảm của bản thân về một tác phẩm văn họcbằng ngôn ngữ nói
- Kĩ năng sống: + Giao tiếp: trình bày cảm nghĩ trước tập thể, thể hiện sự tự tin
4 Định hướng phát triển năng lực
- Năng lực tự học, giải quyết vấn đề, 1ang tạo
- Năng lực giao tiếp, hợp tác
- Năng lực giao tiếp tiếng Việt
- Năng lực thưởng thức văn học/cảm thụ thẩm mĩ
II CHUẨN BỊ
- GV: Nghiên cứu soạn giảng, SGK, SGV, tài liệu tham khảo
- HS: SGK, VBT, chuẩn bị bài ở nhà
III PHƯƠNG PHÁP/ KT
- Phân tích các tình huống cần trình bày cảm nghĩ
- Thực hành giao tiếp trong hoàn cảnh cụ thể
2 Kiểm tra bài cũ (3’)
? Thế nào là phát biểu cảm nghĩ về một tác phẩm văn học? Nêu dàn ý của bài phát biểu cảm nghĩ về tác phẩm văn học ?
TL: Phát biểu cảm nghĩ về tác phẩm văn học là trình bày những cảm xúc, tưởngtượng, liên tưởng, suy ngẫm của mình về nội dung và hình thức của tác phẩm đó Bàicảm nghĩ về tác phẩm văn học cũng phải có 3 phần;
Trang 2- Mở bài: giới thiệu tác phẩm và hoàn cảnh tiếp xúc với tác phẩm.
- Thân bài: những cảm xúc, suy nghĩ do tác phẩm gợi lên
- Kết bài: ấn tượng chung về tác phẩm
3 Bài mới: * Vào bài (1’)
Bài hôm nay sẽ giúp chúng ta trình bày vấn đề một cách có bài bản, có sửa chữa, uốn nắn, có sự theo dõi đánh giá của người khác.
Hoạt động 1: Chuẩn bị
Thời gian: 10’
MT: Kiểm tra sự chuẩn bị bài ở nhà của HS
PP/KT: Phân tích các tình huống cần trình bày cảm nghĩ, học nhóm cùng phân tíchvấn đề
GV yêu cầu HS đọc và trả lời các câu
1 Tìm hiểu đề và tìm ý
2 Lập dàn bài Bài Cảnh khuya
a MB: Nêu cảm nghĩ chung khái quát về
bài thơ (là bài tả cảnh thiên nhiên rất hayqua đó đã bộc lộ được tấm lòng yêu nước,thương dân của Bác)
b TB: Phát biểu cảm nghĩ về nội dung và
nghệ thuật của bài thơ
- Về âm thanh của tiếng suối: Tiếng suốiđược so sánh với tiếng hát xa
- Về hình ảnh ánh trăng lồng vào cây, hoa:
Điệp từ lồng.
- Về tấm lòng lo lắng của Bác đối với nướcnhà
c KB: Tình cảm của em đối với bài thơ,
đối với tác giả bài thơ (Đọc bài thơ, em vôcùng cảm mến, trân trọng tình yêu thiênnhiên, tấm lòng yêu nước và tinh thần tráchnhiệm lớn lao của Người đối với dân, vớinước)
Trang 3HS chuẩn bị đoạn văn nói theo hướng
dẫn trong SGK - 154, 155
- Phong thái ung dung, lạc quan, tự tại củaBác
c KB: tình cảm của em đối với bài thơ và
tác giả bài thơ
3 Chuẩn bị đoạn văn nói
Điều chỉnh, bổ sung
5 Hướng dẫn học sinh học bài và chuẩn bị bài (2’)
- Tự luyện nói ở nhà
- Viết thành bài văn hoàn chỉnh
- Chuẩn bị bài “Làm thơ lục bát” - đọc và trả lời các câu hỏi SGK, tự tập làm 1 bàithơ lục bát GV phát phiếu học tập cho HS
PHIẾU HỌC TẬP
GV hướng dẫn HS tìm hiểu:
- GV yêu cầu HS đọc bài ca dao và trả lời câu hỏi
? Cặp câu thơ lục bát mỗi dòng có mấy tiếng? Vì sao lại gọi là lục bát?
? Kẻ sơ đồ và điền các kí hiệu: B, T, V ứng với mỗi tiếng của bài ca dao trên vào các ô?
Trang 4+ Gv: Các tiếng có thanh huyền, ngang gọi là tiếng bằng (B); các tiếng có thanh sắc,hỏi, ngã, nặng là tiếng trắc (T); Vần (V).
? Nhận xét tương quan thanh điệu giữa tiếng thứ 6 và tiếng thứ 8 trong câu 8?
? Nhận xét về luật thơ lục bát (số câu, số tiếng trong mỗi câu, số vần, vị trí vần, sự thay đổi các tiếng B, T, bổng, trầm và cách ngắt nhịp trong câu)?
? So sánh luật B-T trong bài ca dao Con cò mà đi ăn đêm với luật thơ lục bát?
? Em hãy đọc 1 bài ca dao được sáng tác theo thể thơ lục bát và nhận xét thể thơ lục bát trong bài ca dao đó?
? Qua tìm hiểu về thể thơ lục bát, em rút ra kết luận gì?
? Tóm lại: Nêu lại luật thơ lục bát?
Trang 5Ngày soạn: 26/11/2019 Tiết 58
- TÔN TRỌNG, TRÁCH NHIỆM, YÊU THƯƠNG, TRUNG THỰC
- Giáo dục môi trường: khuyến khích làm thơ về đề tài môi trường
- Giáo dục đạo đức: trân trọng giá trị văn hóa dân tộc, có tinh thần trách nhiệm gìn giữ và phát huy
4 Định hướng phát triển năng lực
- Năng lực tự học, giải quyết vấn đề, sáng tạo
- Năng lực giao tiếp, hợp tác
- Năng lực giao tiếp tiếng Việt
- Năng lực thưởng thức văn học/cảm thụ thẩm mĩ
II CHUẨN BỊ
- GV: Nghiên cứu soạn giảng, SGK, SGV
- HS: SGK, VBT, chuẩn bị bài ở nhà
III PHƯƠNG PHÁP/KT
- Phân tích mẫu, thực hành, thuyết trình
IV TIẾN TRÌNH GIỜ DẠY
* Vào bài (5’) - Giáo dục đạo đức: trân trọng giá trị văn hóa dân tộc, có tinh thần
trách nhiệm gìn giữ và phát huy
Thơ lục bát là thể thơ rất thông dụng trong đời sống người VN Song trong thực tế, có nhiều
em vẫn chưa nắm được thể thơ này Điều đó ảnh hưởng đến năng lực cảm thụ thơ lục bát, cũng như sáng tác thơ lục bát Vì vậy tập làm thơ thơ lục bát là 1 yêu cầu rất cần thiết đối với học sinh chúng
ta Bài hôm nay sẽ giúp chúng ta biết cách làm thơ lục bát.
Hoạt động 1: Luật thơ lục bát
Thời gian: 14’
MT: hướng dẫn HS tìm hiểu luật thơ lục bát
PP/KT: phân tích mẫu, vấn đáp, thuyết trình
Trang 6- GV yêu cầu HS đọc bài ca dao và trả lời
câu hỏi
? Cặp câu thơ lục bát mỗi dòng có mấy
tiếng? Vì sao lại gọi là lục bát? (HS KHÁ)
? Kẻ sơ đồ và điền các kí hiệu: B, T, V ứng
với mỗi tiếng của bài ca dao trên vào các
ô? (HS TB)
+ Gv: Các tiếng có thanh huyền, ngang gọi
là tiếng bằng (B); các tiếng có thanh sắc,
hỏi, ngã, nặng là tiếng trắc (T); Vần (V)
? Nhận xét tương quan thanh điệu giữa
tiếng thứ 6 và tiếng thứ 8 trong câu 8? (HS
TB)
? Nhận xét về luật thơ lục bát (số câu, số
tiếng trong mỗi câu, số vần, vị trí vần, sự
thay đổi các tiếng B, T, bổng, trầm và cách
ngắt nhịp trong câu)? (HS TB)
? So sánh luật B-T trong bài ca dao Con cò
mà đi ăn đêm với luật thơ lục bát? (HS TB)
Đây là trong hợp ngoại lệ: tiếng thứ 2 là
thanh T thì tiếng thứ 4 đổi thành thanh B
? Em hãy đọc 1 bài ca dao được sáng tác
theo thể thơ lục bát và nhận xét thể thơ lục
bát trong bài ca dao đó? (HS TB)
? Qua tìm hiểu về thể thơ lục bát, em rút ra
kết luận gì? (HS TB)
? Tóm lại: Nêu lại luật thơ lục bát
GV yêu cầu HS đọc ghi nhớ
I Luật thơ lục bát
1 Khảo sát phân tích ngữ liệu
* Bài ca dao: Anh đi anh nhớ quê nhà.
a Cặp câu thơ lục bát: gồm 1 câu 6 và
1 câu 8 Vì thế gọi là lục bát
b Điền các kí hiệu B, T, V
Anh đi anh nhớ quê nhà
B B B T B BVNhớ canh rau muống, nhớ cà dầmtương
T B B T T BV B BV Nhớ ai dãi nắng dầm sương
T B T T B BVNhớ ai tát nước bên đường hôm nao
T B T T B BV B B
c/ Tương quan thanh điệu tiếng thứ 6
và 8 trong câu
8: Nếu tiếng 6 có thanh huyền thì tiếng
8 có thanh ngang và ngược lại
d/ Luật thơ lục bát
- Số câu: không giới hạn
- Số tiếng trong mỗi câu: câu đầu 6tiếng, câu sau 8 tiếng
- Vần: tiếng 6 câu lục vần với tiếng 6câu bát và tiếng 8 câu bát lại vần vớitiếng 6 câu lục sau và cứ như thế tiếptục cho đến hết
- Luật B-T: tiếng thứ 2 thường có thanh
B và tiếng thứ 4 thường là thanh T, cáctiếng 1,3,5,7 không bắt buộc theo luậtB-T
- Cách ngắt nhịp: thường là nhịp chẵn
có khi nhịp lẻ: + Câu lục: 2/2/2 –3/3
Trang 7HS thảo luận theo bàn 10p ,nhận xét, GV
nhận xét, sửa chữa
? Làm thơ lục bát theo mô hình ca dao.
Điền nối tiếp cho thành bài và đúng luật?
(HS TB)
? Cho biết vì sao em điền các từ đó (về ý và
về vần)? (HS KHÁ- GIỎI)
- Hs đọc các câu lục bát BT2
? Các câu lục bát em vừa đọc sai ở đâu?
Hãy sửa lại cho đúng luật? (HS TB)
-> Đại diện nhóm lên trình bày - nhận xét
chéo
-> Gv kết luận và cho điểm theo nhóm
dụng từ”GV yêu cầu HS đọc và trả lời các
- Em ơi đi học trường xa
Cố học cho giỏi như là mẹ mong.
- Anh ơi phấn đấu cho bền
Mỗi năm mỗi lớp mới nên con người.
- Ngoài vườn ríu rít tiếng chim
Trong nhà to nhỏ tiếng em đọc bài.
* Bài 2 (157 )
Các câu lục bát này sai vần:
- Vườn em cây quí đủ loài
Có cam, có quýt, có bòng, có na ->xoài
- Thiếu nhi là tuổi học hànhChúng em phấn đấu tiến lên hàng đầu.-> nhanh
GV đánh giá sự chuẩn bị bài ở nhà của HS và chất lượng tiết học
5 Hướng dẫn học sinh học bài và chuẩn bị bài (2’)
- Ghi nhớ luật thơ lục bát
- Chuẩn bị bài “Một thứ quà của lúa non: Cốm” - đọc và trả lời các câu hỏi SGK
PHIẾU HỌC TẬP
GV hướng dẫn HS tìm hiểu
? Em hãy nêu những nét chính về tác giả Thạch Lam?
? Văn bản được viết theo thể nào?
? Văn bản có xuất xứ từ đâu?
Đọc với giọng tình cảm thiết tha, trầm lắng, chậm Giải thích từ khó: 3, 4, 5, 6, 11,
13, 14, 15
? Bài thơ nên được chia làm mấy phần? Đó là những phần nào? 3 đoạn
? Cảm nghĩ về nguồn gốc của cốm được trình bày trong mấy đoạn? Mỗi đoạn nói gì?
- Trình bày trong 2 đoạn:
+ Đoạn 1: nguồn gốc, cội nguồn của cốm
+ Đoạn 2: nơi có cốm nổi tiếng: làng Vòng
Trang 8? Tác giả mở đầu bài viết về cốm bằng những hình ảnh và chi tiết nào?
? Em thấy cách vào bài này như thế nào?
? Cội nguồn của cốm là lúa đồng quê, điều đó được thể hiện qua những câu văn nào?
? Tác giả đã dùng cảm giác để cảm nhận về đối tượng, vậy Thạch Lam đã sử dụng những giác quan nào? Tác dụng của cách miêu tả này?
?Em có nhận xét gì về nghệ thuật sử dụng từ ngữ của tác giả ở đoạn văn đầu? Tác dụng?
? Tại sao cốm lại gắn với làng Vòng?
? Nhà văn có đi sâu vào tả cách thức làm cốm không? Vậy tác giả tập trung miêu tả hình ảnh nào?
? Từ cách viết này em hiểu gì về tình cảm của tác giả với cốm?
? Tác giả đã khái quát như thế nào về giá trị của cốm?
? Cốm còn được dùng vào việc gì? Việc này có ý nghĩa gì?
? Sự hòa hợp của hồng - cốm thể hiện qua những chi tiết nào?
? Bên cạnh đó tác giả còn phê phán điều gì?
? Tác giả bàn về nghệ thuật thưởng thức cốm trên 2 phương diện: ăn cốm và mua cốm Em hãy cho biết cách ăn cốm và mua cốm?
? Tại sao phải ăn cốm như vậy?
? Khi thưởng thức cốm tác giả thưởng thức bằng những giác quan nào?
? Qua đó ta thấy tác giả có thái độ như thế nào đối với thứ quà của lúa non?
? Nội dung chính bài thơ?
? Nhữmg nét nghệ thuật trong bài thơ?
Trang 9Ngày soạn: 26/11/2019 Tiết 59
MỘT THỨ QUÀ CỦA LÚA NON: CỐM
- Thạch
Lam-I MỤC TIÊU CẦN ĐẠT
1 Kiến thức
- Sơ giản về tác giả Thạch Lam
- Cảm nhận được phong vị đặc sắc, nét đẹp văn hóa trong một thứ quà độc đáp vàgiản dị của dân tộc
- Thấy và chỉ ra được sự tinh tế, nhẹ nhàng mà sâu sắc trong lối văn tùy bút củaThạch Lam
2 Kĩ năng
- Kĩ năng bài dạy:
+ Đọc – hiểu văn bản tùy bút có sử dụng các yếu tố miêu tả và biểu cảm
+ Sử dụng các yếu tố biểu cảm giới thiệu một sản vật của quê hương
- Kĩ năng sống: giao tiếp, trình bày, chia sẻ, suy nghĩ, thảo luận cá nhân về cách cảmthụ một tác phẩm tùy bút
3.Thái độ
- Bồi dưỡng tình yêu quê hương đất nước, tình yêu quê hương
- Có thái độ tích cực, tự giác trong học tập
* Tích hợp giáo dục đạo đức
- Tình yêu, niềm tự hào về quê hương, đất nước tươi đẹp: phong vị, nét đẹp văn hóa
và lối sống của người Việt Nam; cảnh sắc thiên nhiên và con người của mỗimiền quê
- Tôn trọng, có trách nhiệm bảo tồn những giá trị truyền thống
4 Định hướng phát triển năng lực
- Năng lực tự học, giải quyết vấn đề, sáng tạo
- Năng lực giao tiếp, hợp tác
- Năng lực giao tiếp tiếng Việt
- Năng lực thưởng thức văn học/cảm thụ thẩm mĩ
- Vấn đáp, thuyết trình, quy nạp, gợi mở, nêu vấn đề…
- Kĩ thuật đặt câu hỏi, động não…
IV TIẾN TRÌNH GIỜ DẠY
1 Ổn định lớp (1’)
7C
2 Kiểm tra bài cũ (3’)
? Đọc thuộc lòng bài thơ Tiếng gà trưa và nêu những nét đặc sắc về nội dung, nghệ
thuật của bài thơ ?
Trang 103 Bài mới * Vào bài (1’)
Việt Nam đất nước ta ơi !
Mênh mông biển lúa đâu trời đẹp hơn.
Trên mảnh đất Việt Nam, cây lúa - hạt gạo đã trở thành một biểu tượng cho vẻ đẹp
kì diệu của mảnh đất và tâm hồn tinh tế của con người Bằng một tình yêu đằm thắm,
nhà văn Nguyễn Đình Thi trong tác phẩm Bài ca Hắc Hải đã ca ngợi đồng lúa đất
trời Việt Nam trong 2 câu thơ rất truyền cảm trên Trước Nguyễn Đình Thi có mộtnhà văn, bằng thiên tuỳ bút văn xuôi cũng đã giành tình yêu và biết bao ngôn từ đẹp
như thơ để ca ngợi cây lúa Việt Nam Đó là Thạch Lam với bài Một thứ quà của lúa
non: Cốm Bây giờ chúng ta cùng thưởng thức cốm vòng đặc sản Hà Nội qua bài văn.
Hoạt động 1: Tìm hiểu chung
? Văn bản được viết theo thể nào? (HS TB)
GV cung cấp thêm thông tin về thể tùy bút và
tác phẩm “Hà Nội băm sáu phố phường”
? Văn bản có xuất xứ từ đâu? (HS TB)
2 Đoạn trích
- Văn bản được trích từ tập tùy bút
Hà Nội băm sáu phố phường
(1943)
- Thể loại: tùy bút
Tùy bút là một thể văn gần với bút
kí, kí sự nhưng thiên về biểu cảm,thể hiện cảm xúc, suy nghĩ, tìnhcảm của tác giả trước các hiệntượng, các vấn đề của cuộc sống,ngôn ngữ thường giàu hình ảnh vàchất trữ tình
Điều chỉnh, bổ sung
………
………
Trang 11Hoạt động 2: đọc bài, tìm hiểu chú thích, tìm hiểu bố cục
GV đọc mẫu, gọi HS đọc bài, nhận xét
GV yêu cầu HS đọc các chú thích trong SGK
MT: Hướng dẫn HS tiếp cận văn bản
PP: đàm thoại, thuyết trình, nêu vấn đề, quy nạp
KT: hỏi và trả lời, trình bày 1 phút
? Cảm nghĩ về nguồn gốc của cốm được trình bày
trong mấy đoạn? Mỗi đoạn nói gì? (HS TB)
- Trình bày trong 2 đoạn:
+ Đoạn 1: nguồn gốc, cội nguồn của cốm
+ Đoạn 2: nơi có cốm nổi tiếng: làng Vòng
Phép điệp ngữ - điệp câu: tiếng gà trưa (4 lần)
? Tác giả mở đầu bài viết về cốm bằng những hình
ảnh và chi tiết nào? (HS TB)
- Cảm hứng được gợi lên từ hương thơm của lá sen
trong làn gió mùa hạ lướt qua mặt hồ Hương thơm
ấy gợi nhắc đến hương vị cốm - thứ quà đặc biệt
của lúa non
? Em thấy cách vào bài này như thế nào? (HS TB)
- Tự nhiên, gợi cảm, trang trọng và thanh nhã
? Cội nguồn của cốm là lúa đồng quê, điều đó
được thể hiện qua những câu văn nào? (HS TB)
- “Các bạn có ngửi thấy … lúa non không?”
- “Trong cái vỏ xanh kia … ngàn hoa cỏ.”
3 Phân tích
a, Nguồn gốc của cốm
Trang 12
- “Dưới ánh nắng … trong sạch của trời.”
? Tác giả đã dùng cảm giác để cảm nhận về đối
tượng, vậy Thạch Lam đã sử dụng những giác quan
nào? Tác dụng của cách miêu tả này? (HS KHÁ)
- Tác giả huy động: thị giác và khứu giác để miêu
tả, cảm nhận về đối tượng (hương thơm, màu sắc)
=> vừa gợi hình vừa gợi cảm, bộc lộ rất rõ sự tinh
tế và thiên về cảm giác của ngòi bút Thạch Lam,
đồng thời gợi liên tưởng ở người đọc
?Em có nhận xét gì về nghệ thuật sử dụng từ ngữ
của tác giả ở đoạn văn đầu? Tác dụng? (HS TB)
- Nhiều động từ, tính từ được xuất hiện liên tiếp:
thấm nhuần, thanh nhã, tinh khiết, thơm mát, trắng
thơm, phảng phất, trong sạch
=> Từ ngữ chọn lọc, tinh tế, câu văn có nhịp điệu
như thơ văn xuôi
=> Thể hiện sự thanh khiết, chọn lọc của những
bông lúa - nguồn gốc của cốm
? Tại sao cốm lại gắn với làng Vòng? (HS GIỎI)
- Làng Vòng có bí quyết làm cốm - một sự bí mật
và trân trọng khe khắt giữ gìn
- Cốm làng Vòng là dẻo, thơm, ngon nhất
- Làng Vòng có những cô gái biết làm cốm, biết
trân trọng giữ gìn bí quyết gia truyền và đặc biệt là
khéo bán
? Nhà văn có đi sâu vào tả cách thức làm cốm
không? Vậy tác giả tập trung miêu tả hình ảnh
nào? (HS TB)
- Không đi sâu vào cách thức làm cốm, chỉ tả khái
quát
- Miêu tả hình ảnh cô gái làng Vòng xinh xinh, gọn
gẽ với “cái đòn gánh hai đầu cong lên như chiếc
thuyền rồng”
=> cốm còn là sự khéo léo, tinh tế, gắn với vẻ đẹp
của con người làm ra cốm Cốm đã trở thành đặc
sản Hà Nộ, trở thành niềm vui của người Hà Nội
? Từ cách viết này em hiểu gì về tình cảm của tác
giả với cốm? (HS TB)
- Yêu quý, trân trọng cội nguồn trong sạch, đẹp đẽ,
giàu sắc thái văn hóa dân tộc của cốm
GV: nhà văn viết “cốm là quà của lúa non” nhưng
qua đoạn một của thiên tùy bút, chúng ta hiểu rằng
cốm là báu vật hòa quyện hương trời, sữa lúa và tài
năng của người nghệ sĩ nông dân Việt Nam
? Tác giả đã khái quát như thế nào về giá trị của
Bằng cách diễn đạt đầy gợicảm và tinh tế với ngôn ngữchọn lọc, Thạch Lam đã làm rõđược nguồn gốc của cốm Cốmbắt nguồn từ lúa non, từ chấtquý trong sạch của trời - mộtnguồn gốc trong sạch, cao quý.Hòa quyện với tài năng, tâmhồn của những người nông dânViệt Nam, những nghệ sĩ chânlấm tay bùn, ta mới có đượcthức quà giản dị mà tinh khiếtấy
b, Giá trị của cốm
