- Hiểu nội dung, một số hình thức nghệ thuật và ý nghĩa triết lí của những câu tục ngữ trong bài học.. - Thuộc lòng những câu tục ngữ trong văn bản.[r]
Trang 1NS: 30.12.2010 Tiết 73:
ND: 3.1.2011 Văn bản: TỤC NGỮ VỀ THIÊN NHIÊN VÀ LAO ĐỘNG SẢN XUẤT
I.Mục tiêu: Giúp HS:
KT: - Hiểu sơ lược thế nào là tục ngữ.
- Hiểu nội dung, một số hình thức nghệ thuật và ý nghĩa triết lí của những câu tục ngữ trong bài học
- Thuộc lòng những câu tục ngữ trong văn bản
KN: Rèn kĩ năng đọc –hiểu, phân tích các lớp nghĩa của tục ngữ về thiên nhiên và lao động , sản xuất
- Vận dụng được ở mức độ nhất định một số câu tục ngữ về thiên nhiên và lao động sản xuất vào đời sống
TĐ: ( TH GDMT & GD KNS) Giáo dục HS lòng yêu thích lao động, say mê ham thích tìm hiểu vốn sống, vốn hiểu biết qua những câu tục ngữ thiên nhiên và lao động, sản xuất và vận dụng những bài học kinh nghiệm đúng chỗ., đúng lúc
II.Chuẩn bị: GV: bài soạn, bảng phụ ghi VB, tìm thêm các câu tục ngữ cùng chủ đề
HS: bài soạn
III.Kiểm tra bài cũ: - Kiểm tra sự chuẩn bị SGK Ngữ văn 7 tập 2.
- Kiểm tra việc chuẩn bị bài mới của HS và nhận xét
- IV Tiến trình dạy học:
Nội dung
I.Đọc, tìm hiểu chung:
*.Tục ngữ:
(chú thích* SGK/ 3,4)
II.Đọc - hiểu văn bản:
1.Tục ngữ về thiên nhiên: ( câu 1,2,3,4) Câu 1:
- Thời gian: tháng 5 (ÂL) đêm ngắn, ngày dài;
tháng 10 (ÂL) ngày ngắn, đêm dài
- Giúp con người có ý thức chủ động sắp xếp công việc, sử dụng thời gian, sức lao động cho hợp lí theo từng mùa
Câu 2,3,4:
- Thể hiện kinh nghiệm
dự đoán thời tiết khi nhìn nhận một số dấu hiệu trong tự nhiên
- Giúp con người có ý thức chủ động trong việc sắp xếp công việc, và
Hoạt động của GV Tục ngữ là một thể loại VHDG Nó được ví là kho báu của kinh nghiệm và trí tuệ dân gian, là “túi khôn dân gian vô tận” Tục ngữ có nhiều chủ đề Tiết học này giới thiệu 8 câu tục ngữ có chủ đề về thiên nhiên
và lao động sản xuất.
HĐ1: Đọc , tìm hiểu chung.
- Theo em, thế nào là tục ngữ?
Giảng giải thêm (nội dung, hình thức)
- Hướng dẫn đọc: dứt khoát, rõ ràng, đúng nhịp
- HD tìm hiểu từ khó
HĐ2: Đọc - hiểu văn bản.
- Văn bản này gồm tám câu tục ngữ thuộc hai nhóm
Vậy mỗi nhóm gồm những câu nào? Gọi tên từng nhóm đó
HD tìm hiểu, phân tích từng câu tục ngữ theo nội dung câu hỏi 3 SGK
- Nghĩa của câu tục ngữ là gì?
- Nghệ thuật đối, lối nói quá “chưa nằm đã sáng, chưa cười đã tối” có tác dụng gì?
- Bài học được rút ra từ ý nghĩa của câu tục ngữ này
là gì?
- Bài học đó được áp dụng như thế nào trong thực tế?
* Giảng và ghi bài
- Hãy phân tích điểm giống và khác nhau ở 3 câu tục ngữ này
- Các em đã hiểu nghĩa và kinh nghiệm nêu trong câu tục ngữ Vậy trong thực tế đời sống, kinh nghiệm này được áp dụng như thế nào?
(2) Tìm hiểu những câu tục ngữ thuộc nhóm 2
- Hãy giải nghĩa câu tục ngữ 5 ? Người ta có thể sử dụng câu TN này trong những trường hợp nào?
Hoạt động của HS
HĐ1:
Trả lời theo chú thích
Luyện đọc Giải nghĩa từ khó
HĐ2:
Đọc thầm lại 8 câu tục ngữ,phân nhóm gọi tên từng nhóm
Trao đổi, nêu ý nghĩa, bài học của câu TN
Đọc câu 2,3,4
Phân tích chỉ ra điểm giống nhau ở
3 câu (2,3,4) Đọc câu 5
Trang 2phòng chống thiên tai
2.Tục ngữ về lao động
sản xuất (câu 5,6,7,8):
Câu 5: - Khẳng định và
đề cao giá trị của đất
- Phê phán hiện tượng
lãng phí đất
Câu 6: Nêu thứ tự các
nghề, các công việc đem
lại lợi ích kinh tế cho con
người:nuôi cá, làm vườn,
làm ruộng
Câu 7:
Khẳng định thứ tự quan
trọng của các yếu tố:
nước, phân, chăm sóc,
giống lúa đối với nghề
trồng lúa nước của nhân
dân ta
Câu 8:
Khẳng định tầm quan
trọng của thời vụ và khâu
làm đất kỹ
* Đặc điểm về nghệ
thuât:
-Diễn đạt ngắn gọn, cô
đúc
-Kết cấu đối xứng
- Thường có vần nhất là
vần lưng
- Lập luận chặt chẽ, giàu
hình ảnh
-III.Tổng kết:
(Ghi nhớ SGK/ 5)
IV.Luyện tập: (SGK)
Giải thích và ghi bài
- Chuyển lời câu tục ngữ này sang tiếng Việt
- Hãy giải nghĩa câu tục ngữ trên
GV: Cơ sở khẳng định thứ tự trên là từ giá trị kinh tế thực tế của các nghề Kinh nghiệm của câu tục ngữ không phải áp dụng ở nơi nào cũng đúng, chỉ đúng ở những vùng nào có thể làm tốt cả ba nghề trên
- Bài học từ kinh nghiệm trên đó là gì?
(Giúp con người biết khai thác tốt điều kiện, hoàn cảnh tự nhiên để tạo ra của cải, vật chất.)
* Hãy cho biết nghĩa của câu tục ngữ (7)
- Kinh nghiệm của câu tục ngữ được vận dụng như thế nào?
- Hãy tìm một số câu tục ngữ khác gần gũi với kinh nghiệm này
- Em hiểu nghĩa câu tục ngữ(8) ? Kinh nghiệm được đúc kết trong câu tục ngữ này là gì?
- Kinh nghiệm này đi vào thực tế nông nghiệp ở nước ta như thế nào?
- Lịch gieo cấy đúng thời vụ, cải tạo đất sau mỗi vụ
- Khái quát, ghi bài
- Hướng dẫn HS thảo luận trả lời câu hỏi 4 SGK : Chỉ ra một số đặc điểm về cách diễn đạt của câu tục ngữ
HĐ3: Tổng kết, củng cố, luyện tập
- Qua tìm hiểu, hãy nêu những nét đặc sắc về nội dung và nghệ thuật của VB? Em học tập được gì qua
ở những câu tục ngữ trên?
GV tổng kết,
- Hướng dẫn HS luyện tập và phân biệt ca dao, tục ngữ, thành ngữ
(bảng phụ)
Nêu ý nghĩa
Nêu trường hợp
SD câu TN
Thứ nhất nuôi cá, thứ nhì làm vườn, thứ ba làm ruộng
Đọc câu 7
Nêu ý nghĩa Tìm 1 số câu Đọc câu 8 Nêu ý nghĩa
Nêu trường hợp
SD câu TN Đọc lại văn bản
VD:- Ngắn gọn (câu 5, câu 8)
- Gieo vần lưng năm - nằm, mười - cười, thì – nhì)
- Các vế đối xứng nhau (câu1, câu 5, câu 8)
- Giàu hình ảnh (câu 1, )
Đọc ghi nhớ
V Hướng dẫn tự học:
1 Bài vừa học:
-Học thuộc những câu tục ngữ trên
- Nắm được nội dung, hình thức diễn đạt từng câu tục ngữ
- Tập sử dụng một vài câu tục ngữ trong bài họcvào những tình huống giao tiếp khác nhau , viết thành những đoạn đối thoại ngắn
- Sưu tầm một số câu tục ngữ về thiên nhiên và lao động, sản xuất
2 Bài sắp học: Chương trình địa phương ( phần văn và tập làm văn)
Đọc kỹ và thực hiện theo yêu cầu của tài liệu trang 17,18,19
Sưu tầm các bài ca dao - dân ca Phú Yên
Trang 3Bổ sung:
*Tục ngữ ( tục: thói quen có lâu đời, được mọi người công nhận; ngữ: lời nói)
là những câu nói dân gian ngắn gọn, ổn định, có nhịp điệu, hình ảnh và thường mang nhiều nghĩa, thể hiện những kinh nghiệm của nhân dân về mọi mặt( tự nhiên, lao động sản xuất,
xã hội), được nhân dân áp dụng vào đời sống, tư duy và lời ăn tiếng nói hằng ngày
* Chức năng quan trọng nhất và cơ bản nhất của nó là diễn đạt, truyền bá kinh nghiệm đời sống ( Lạt mềm buộc chặt) , ( Khôn đâu đến trẻ, khoẻ đâu đến già)
* Tục ngữ có khối lượng tác phẩm rất lớn nhưng hình thức các tác phẩm lại rất nhỏ Nó "ép chặt từng từ như xiết chặt ngón tay thành quả đấm , dè sẻn từng tiếng làm cho lời nói cô đọng, giàu
ý nghĩa" Mỗi câu tục ngữ thường chỉ gồm vài từ ngắn gọn, dài nhất cũng chỉ gồm 1 cặp lục bát: (Lúa chiêm phất cờ mà lên) Hình thức nhỏ nhưng nội dung không nhỏ Lời chật, ý rộng, trí tuệ
và tình cảm được gói gọn trong những câu TN cô đọng có thể " đem mở tung ra, viết thành hàng cuốn sách"
Trang 4Ngày soạn: 14.01.2007
Tiết 73: Văn bản: TỤC NGỮ VỀ THIÊN NHIÊN VÀ LAO ĐỘNG SẢN XUẤT
A.Mục tiêu cần đạt: Giúp HS:
1.KT: - Hiểu sơ lược thế nào là tục ngữ
- Hiểu nội dung, một số hình thức nghệ thuật và ý nghĩa của những câu tục ngữ trong bài học
- Thuộc lòng những câu tục ngữ trong văn bản
2.KN: Rèn kĩ năng phân tích, tìm hiểu cấu trúc chung của tục ngữ
3.TĐ: Giáo dục HS lòng yêu thích lao động, say mê ham thích tìm hiểu vốn sống, vốn hiểu biết
B.Chuẩn bị:
1.GV: bài soạn, Tập “Ca dao, dân ca, thành ngữ, tục ngữ Việt Nam”, Từ điển thành ngữ và tục
ngữ Việt Nam
2.HS: Sách Ngữ văn 7 tập 2, bài soạn
C.Kiểm tra bài cũ: - Kiểm tra SGK Ngữ văn 7 tập 2.
- Kiểm tra việc chuẩn bị bài mới của HS và nhận xét
D Tiến trình dạy học:
I.Đọc, tìm hiểu chú
thích.
*.Tục ngữ:
(chú thích* SGK/ 3,4)
II.Đọc - hiểu VB:
1.Tục ngữ về thiên
nhiên (câu1,2,3,4):
Câu 1:
- Thời gian: tháng 5
(ÂL) đêm ngắn, ngày
dài; tháng 10 (ÂL)
ngày ngắn, đêm dài
- Giúp con người có ý
thức chủ độngđể sử
dụng thời gian, công
việc, sức lao động cho
phù hợp
Câu 2,3,4:
- Kinh nghiệm dự
đoán thời tiết khi nhìn
nhận một số dấu hiệu
trong tự nhiên
- Giúp con người có ý
thức chủ động trong
* GV vào bài: Tục ngữ là một thể loại VHDG Nó được ví là kho báu của kinh nghiệm và trí tuệ dân gian, là “túi khôn dân gian vô tận” Tục ngữ có nhiều chủ đề Tiết học này giới thiệu 8 câu tục ngữ có chủ đề
về thiên nhiên và lao động sản xuất.
HĐ1: Đọc , tìm hiểu chú thích.
GV yêu cầu HS đọc chú thích * SGK
GV giảng về khái niệm tục ngữ (nội dung, hình thức)
GV hướng dẫn học theo chú thích * SGK
GV hướng dẫn đọc: dứt khoát, rõ ràng, đúng nhịp
GV đọc
HĐ2: Đọc - hiểu văn bản.
GV hỏi: Văn bản này gồm tám câu tục ngữ thuộc hai nhóm Vậy mỗi nhóm gồm những câu nào? Gọi tên từng nhóm đó
HS trình bày
GV hướng dẫn tìm hiểu từng câu tục ngữ theo nội dung câu hỏi 3 /SGK
GV hỏi: Nghĩa của câu tục ngữ là gì? Nghệ thuật?
GV hỏi: Cách đối , cách nói quá “chưa nằm đã sáng, chưa cười đã tối” có tác dụng gì?
GV hỏi: Bài học được rút ra từ ý nghĩa của câu tục ngữ này là gì? Bài học đó được áp dụng như thế nào trong thực tế?
GV giảng và ghi bài
GV hỏi: Hãy phân tích điểm giống và khác nhau ở 3 câu tục ngữ này
(nghĩa, cơ sở thực tiễn, áp dụng kinh nghiệm )
GV giảng
GV hỏi: Các em đã hiểu nghĩa và kinh nghiệm nêu trong câu tục ngữ Vậy trong thực tế đời sống, kinh nghiệm này được áp dụng như thế nào?
HS đọc chú thích
HS luyện đọc
HS đọc phần tìm hiểu từ khó
* HS đọc câu 1
HS trình bày
HS trình bày
HS trình bày
* HS đọc câu 2,3,4
HS thảo luận, trình
Trang 5việc sắp xếp công
việc, giữ gìn nhà cửa,
hoa màu
2.Tục ngữ về lao động
sản xuất (câu 5,6,7,8):
Câu 5:
- Khẳng định giá trị
của đất
+ Đề cao giá trị của
đất
+ Phê phán hiện tượng
lãng phí đất
Câu 6:
- Chỉ thứ tự các nghề,
các công việc đem lại
lợi ích kinh tế cho con
người: nuôi cá, làm
vườn, làm ruộng
- Giúp con người biết
khai thác tốt điều kiện,
hoàn cảnh tự nhiên để
tạo ra của cải, vật chất
Câu 7:
Khẳng định thứ tự
quan trọng của các yếu
tố: nước, phân, lao
động, giống lúa đối
với nghề trồng lúa
nước của nhân dân ta
Câu 8:
Khẳng định tầm quan
trọng của thời vụ và
khâu làm đất kỹ
*Đặc điểm về hình
thức của tục ngữ:
- Ngắn gọn
- Thường có vần, nhất
là vần lưng
- Các vế thường đối
xứng nhau cả về hình
thức lẫn nội dung
- Lập luận chặt chẽ,
giàu hình ảnh
III.Tổng kết:
GV giảng, ghi bài
GV nói thêm: Câu 4 có dị bản: Tháng bảy kiến đàn, đại hàn hồng thuỷ
- Dân gian không chỉ xem ráng đoán bão mà còn xem chuồn chuồn để đoán bão Em biết câu tục ngữ nào đúc kết kinh nghiệm này?
( Tháng bảy heo may, chuồn chuồn bay thì bão.)
* Tìm hiểu những câu tục ngữ thuộc nhóm 2
GV hỏi: Hãy giải nghĩa câu tục ngữ ? Kinh nghiệm nào được đúc kết từ câu tục ngữ này?
GV giảng
GV hỏi: Bài học thực tế từ kinh nghiệm này là gì?
GV giải thích và ghi bài
* GV đọc câu 6
GV yêu cầu: Hãy chuyển lời câu tục ngữ này sang tiếng Việt
GV yêu cầu: Hãy giải nghĩa câu tục ngữ trên
GV: Cơ sở khẳng định thứ tự trên là từ giá trị kinh tế thực tế của các nghề Kinh nghiệm của câu tục ngữ không phải áp dụng ở nơi nào cũng đúng, chỉ đúng ở những vùng nào có thể làm tốt cả ba nghề trên
GV hỏi: Bài học từ kinh nghiệm trên đó là gì?
GV giảng và ghi bài
GV yêu cầu: Hãy cho biết nghĩa của câu tục ngữ?
Kinh nghiệm của câu tục ngữ được vận dụng như thế nào?
GV giảng và ghi bài
GV yêu cầu: Hãy tìm một số câu tục ngữ khác gần gũi với kinh nghiệm này
VD: Một lượt tát, một bát cơm
Người đẹp vì lụa, lúa tốt vì phân
GV yêu cầu: Hãy giải nghĩa câu tục ngữ? Kinh nghiệm được đúc kết trong câu tục ngữ này là gì?
GV giải thích
GV hỏi: Kinh nghiệm này đi vào thực tế nông nghiệp
ở nước ta như thế nào?
GV: Lịch gieo cấy đúng thời vụ, cải tạo đất sau mỗi vụ
GV khái quát, ghi bài
GV chuyển, hướng dẫn HS thảo luận trả lời câu hỏi 4 SGK -> Chỉ ra một số đặc điểm về cách diễn đạt của câu tục ngữ
VD:- Ngắn gọn (câu 5, câu 8)
- Gieo vần lưng (năm - nằm, mười - cười, thì – nhì)
- Các vế đối xứng nhau (câu1, câu 5, câu 8)
- Giàu hình ảnh (câu 1, )
HĐ3: Tổng kết, củng cố, luyện tập.
GV hỏi: Qua tìm hiểu, hãy nêu những nét đặc sắc về nội dung và nghệ thuật của VB? Em học tập được gì qua ở những câu tục ngữ trên?
GV tổng kết
bày
HS trình bày
HS trình bày
HS trình bày
HS trình bày HS: Thứ nhất nuôi
cá, thứ nhì làm vườn, thứ ba làm ruộng
HS trình bày
HS trình bày
* HS đọc câu 7
HS trình bày
HS thực hiện
* HS đọc câu 8
HS trình bày
HS trình bày
HS thảo luận nhóm, trình bày.HS đọc văn bản
Trang 6(Ghi nhớ SGK/ 5)
*Luyện tập: (SGK)
GV hướng dẫn HS luyện tập và phân biệt ca dao, tục ngữ, thành ngữ
(có thể dùng bảng phụ)
HS trình bày,
HS đọc ghi nhớ
HS luyện tập
D Hướng dẫn về nhà:
1.Bài vừa học:
- Học thuộc những câu tục ngữ trên
- Nắm được nội dung, hình thức diễn đạt từng câu tục ngữ
- Đọc thêm SGK
- Thực hiện phần luyện tập
- Phân biệt ca dao, tục ngữ, thành gnữ
2 Bài sắp học: Chương trình địa phương
- Đọc kỹ và thực hiện theo nội dung ở SGK
E RKN, bổ sung: