nóng và đới - Suy nghĩ - Trình bày sự để làm rõ ôn hòa đến một số được đặc những ảnh điểm đô thị của di dân đến - Biện pháp hành động cụ Vấn đề đô thị hóa ở đới phát triển KT- giải quyết[r]
Trang 1Ngày soạn:10/ 10/ 2019
Tiết 16+17 CHỦ ĐỀ: VẤN ĐỀ ĐÔ THỊ HÓA Ở ĐỚI NÓNG VÀ ĐỚI ÔN HÒA
1 Xác định vấn đề cần giải quyết trong bài học
Đô thị hóa là sự mở rộng của đô thị, tính theo tỉ lệ phần trăm giữa số dân đô
thị hay diện tích đô thị trên tổng số dân hay diện tích của một vùng hay khu vực
Nó cũng có thể tính theo tỉ lệ gia tăng của hai yếu tố đó theo thời gian
Đô thị hóa làm ảnh hưởng sâu sắc tới quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế, đến số lượng, chất lượng dân số đô thị Quá trình này còn làm thay đổi nhu cầu sử dụng đất đô thị và ảnh hưởng đến sự phát triển kinh tế xã hội của vùng và quốc gia
Tích cực: Đô thị hóa góp phần đẩy nhanh tốc độ tăng trưởng kinh tế,chuyển dịch cơ cấu kinh tế và cơ cấu lao động, thay đổi sự phân bố dân cư Các đô thị không chỉ là nơi tạo ra nhiều việc làm và thu nhập cho người lao động mà còn là nơi tiêu thụ sản phẩm hàng hóa lớn và đa dạng, là nơi sử dụng lực lượng lao động
có chất lượng cao, cơ sở kĩ thuật hạ tầng cơ sở hiện đại có sức hút đầu tư mạnh trong nước và nước ngoài
Tiêu cực: Đô thị hóa làm sản xuất ở nông thôn bị đình trệ do lao động chuyển đến thành phố Thành thị phải chịu áp lực thất nghiệp, quá tải cho cơ sở hạ tầng, ô nhiễm môi trường sống, an ninh xã hội không đảm bảo, các tệ nạn xã hội ví
dụ như thiếu việc làm sẽ nảy sinh ra nhiều vấn đè như nghèo đói lạc hậu,mù chữ,tệ nạn như trộm cắp…
Chương trình Địa lí 7, chủ đề vấn đề đô thị hóa ở đới nóng và đới ôn hào đã được sắp xếp theo thứ tự bài 11học về di dân, đô thị hóa đới nóng, bài 16 đô thị hóa ở đới ôn hòa Sự sắp xếp như vậy đã thể hiện có sự lô gic về kiến thức của từng môi trường địa lí, tuy nhiên và chưa tạo điều kiện thuận lợi cho việc tổ chức các hoạt động học tập kết hợp với kĩ năng để khắc sâu kiến thức sau mỗi hoạt động
Việc thiết kế lại các bài học trên theo chủ đề có sự kết hợp giữa các nôi dung kiến thức mới với các nội dung rèn kĩ năng khai thác thông tin từ tranh ảnh, thông tin thời sự, tạo điều kiện cho việc tổ chức các hoạt động học tập được tiếp nối nhau thành một chuỗi các hoạt động, từ việc nghiên cứu "cái chung" đến nghiên cứu "cái riêng" minh chứng cho cái chung hơn, đồng thời trong mỗi hoạt động HS được kết hợp rèn luyện kĩ năng đọc, khai thác, thu tập, xử lí thông tin địa lí để làm rõ hơn các kiến thức vừa lĩnh hội
2 Xây dựng nội dung chủ đề bài học
- Gồm các bài: + Tiết 10- Bài 11: Di dân và sự bùng nổ đô thị ở đới nóng
+ Tiết 17- Bài 16: Đô thị hóa ở đới ôn hòa
Xây dựng chủ đề mới: 2 tiết (tiết 16, 17): Vấn đề đô thị hóa ở đới nóng và đới ôn hòa
Trang 23 Xây dựng mục tiêu bài học
1 Kiến thức
- Trình bày được nguyên nhân của sự di dân và đô thị hoá của đới nóng
- Phát biểu được nguyên nhân hình thành và những vấn đề đang đặc ra cho các đô thị, siêu đô thị ở đới nóng
- Mô tả được những đặc điểm cơ bản của đô thị hoá ở đới ôn hoà (phát triển về số lượng , về chiều rộng , chiều cao và chiều sâu ; liên kết với nhau thành chùm đô thị hoặc siêu đô thị ; phát triển đô thị có quy hoạch )
- Phân tích được những vấn đề nảy sinh trong quá trình đô thị hoá ở ở đới nóng và đới ôn hòa (nạn thất nghiệp, thiếu chỗ ở và công trình công cộng, ô nhiễm ùn tắc giao thông, … ) và cách giải quyết
- So sánh về đô thị hóa ở đới nóng và đới ôn hòa để thấy được sự khác nhau giữa hai đới Liên hệ thực tế
2 Kĩ năng
- Bước đầu luyện tập cách phân tích các sự vật, hiện tượng địa lí ( nguyên dân di dân)
- Củng cố các kĩ năng đọc và phân tích ảnh địa lí, lược đồ địa lí và biểu đồ hình cột
- Cho học sinh nhận biết đô thị cổ và đô thị mới
*) Kĩ năng sống
- Tìm kiếm và xử lí thông tin qua bài viết và tranh ảnh về vấn đề di dân và đô thị hóa ở đới nóng và đới ôn hòa
- giao tiếp, phản hồi/ lắng nghe tích cực, trình bày suy nghĩ, giao tiếp hi làm việc nhóm
- Tự tin khi đặt câu hỏi và trả lời
3 Thái độ
- Có trách nhiệm tuyên truyền sự hợp tác, đoàn kết thực hiện tốt bảo vệ môi trường
và tài nguyên thiên nhiên, trách nhiệm với cộng đồng về ý thức kế hoạch hóa gia đình
- Có ý thức thực hiện những hành vi tốt đẹp có văn hóa ở cộng đồng dân cư, tuyên truyền gia đình, người thân chấp hành tốt chủ trương chính sách của Đảng, Nhà nước
- Giáo dục ý thức bảo vệ môi trường
*) Tích hợp giáo dục đạo đức: TRÁCH NHIỆM, ĐOÀN KẾT, HỢP TÁC
- Có trách nhiệm tuyên truyền sự hợp tác, đoàn kết thực hiện tốt bảo vệ môi trường và tài nguyên thiên nhiên, trách nhiệm với cộng đồng về ý thức kế hoạch
hóa gia đình
- Có ý thức thực hiện những hành vi tốt đẹp có văn hóa ở cộng đồng dân cư,
tuyên truyền gia đình, người thân chấp hành tốt chủ trương chính sách của Đảng, Nhà nước
- Có ý thức trách nhiệm, tự giác trong việc giữ gìn và bảo vệ môi trường bằng
những việc làm cụ thể trong cuộc sống và hạnh phúc với những việc làm đó
*) Tích hợp giáo dục quốc phòng và an ninh trong trường THCS: Lấy ví
dụ chứng minh sự bùng nổ đô thị làm gia tăng các tệ nạn xã hội, từ đó phá vỡ môi trường tự nhiên và xã hội
4 Định hướng phát triển năng lực
Trang 3- Năng lực chung: Tự học, giải quyết vấn đề, sáng tạo, tính toán, hợp tác, giải quyết vấn đề
- Năng lực chuyên biệt: sử dụng bản đồ, sử dụng tranh ảnh
4 Xác định và mô tả mức độ yêu cầu
Bảng mô tả các mức độ nhận thức và năng lực được hình thành.
Nội dung Nhận biết Thông hiểu Vận dụngthấp Vận dụng cao
Vấn đề đô thị
hóa ở đới
nóng và đới
ôn hòa
- Nêu nguyên nhân di dân ở đới nóng
- Trình bày được đặc điểm đô thị hóa ở đới nóng và đới
ôn hòa
- Sử dụng tranh ảnh, thông tin thời
sự để làm rõ những ảnh của di dân đến phát triển
KT-XH đới nóng
- Giải thích
sự bùng nổ đô thị ở đới nóng; sự phát triển đô thị ở đới ôn hòa
- Vấn đề đặt
ra cho đô thị ở mỗi đới
-So sánh sự khác nhau về
đô thị hóa dới nóng và đới
ôn hòa
- Biện pháp giải quyết vấn
đề đô thị ở mỗi đới
- Liên hệ vấn
đề đô thị hóa
ở Việt Nam
- Suy nghĩ đến một số hành động cụ thể về ý thức trách nhiệm xây dựng quê hương đất nước ( Phát triển kinh tế gắn với quá trình đô thị hóa, bảo vệ môi trường, đẩy lùi tệ nạn
xã hội…)
5 Biên soạn câu hỏi kiểm tra đánh giá (một số câu hỏi minh họa)
Câu hỏi nhận biết:
? Nêu nguyên nhân di dân ở đới nóng ?
? Kể tên các siêu đô thị ở đới nóng và đới ôn hòa
Câu hỏi thông hiểu:
? Những tác động của sự di dân tới kinh tế- xã hội ở đới nóng
? Đặc điểm đô thị hóa ở đới nóng và đới ôn hòa
Câu hỏi vận dụng thấp:
? So sánh đặc điểm phát triển đô thị ở đới nóng và đới ôn hòa
Câu hỏi vận dụng cao:
Liên hệ vấn đề đô thị hóa ở Việt Nam
- Suy nghĩ đến một số hành động cụ thể về ý thức trách nhiệm xây dựng quê hương đất nước
Trang 46 Thiết kế tiến trình dạy học
I PHƯƠNG TIỆN DẠY HỌC
- Bản đồ phân bố dân cư và đô thị trên thế giới
- Các ảnh sưu tập về hậu quả đô thị hoá ở đới nóng như đường sá ngập nước mưa, đường sá quá tải, nhà ổ chuột, cảnh nhặt rác kiếm sống, ăn mày, ăn xin, người lang than không nhà …trong sách báo
- Ảnh một vài đô thị lớn của các nước phát triển (sưu tầm từ các tạp chí, các tờ lịch
- Bản đồ dân số thế giới hoặc phóng to lược đồ hình 3.3 SGK
- Ảnh về người thất nghiệp, về các khu dân cư nghèo ở các nước phát triển
- HS: chuẩn bị theo yêu cầu của GV
II PHƯƠNG PHẤP KĨ THUẬT DẠY HỌC
- PP: Giải quyết vấn đề, thảo luận nhóm.đàm thoại, thuyết trình, gợi mở
- KT: Động não, chia nhóm, trình bày một phút, giao nhiệm vụ, đặt câu hỏi
III HOẠT ĐỘNG TRÊN LỚP
1 Ổn định lớp
16
7B 7C
7B 7C
2 Kiểm tra bài cũ
- Cho biết tình trạng gia tăng dân số hiện nay ở đới nóng như thế nào?
- Nêu những biện pháp nâng cao bình quân lương thực đầu người?
3 Bài mới : Giới thiệu : đời sống khó khăn làm xuất hiện các luồng di dân
Sự di dân đã thức đẩy quá trình đô thị hoá diễn ra rất nhanh Đô thị hoá tự phát đang đặt ra nhiều vấn đề về kinh tế - xã hội và môi trường ở đới nóng Bài học hôm nay các em sẽ thấy được điều ấy
A Xuất phát (5 phút)
1 Mục tiêu
1.1 Kiến thức :+ Giúp học sinh có kiến thức khái quát về vấn đề di dân, đô thị hóa
ở đới nóng và đới ôn hòa
+ Tìm ra được những nội dung HS chưa biết, để từ đó bổ sung và khắc sâu những kiến thức của bài học cho HS
1.2 Kĩ năng: Rèn luyện cho HS kĩ năng quan sát, phân tích thông tin
2 Phương thức
- Phương pháp, kĩ thuật: Đàm thoại, gợi mở, khai thác tranh ảnh …
- Phương tiện: Bảng, máy chiếu
Trang 53 Tiến trình hoạt động
Bước 1: - Giao nhiệm vụ (1 phút) Quan sát hình ảnh đô thị ở đới nóng và đới ôn
hòa hãy mô tả cảnh quan đô thị
- Điều kiện thực hiện: Tranh ảnh về đô thị ở đới nóng và đới ôn hòa
- Hình thức: Cá nhân
Bước 2 : Thực hiện nhiệm vụ (1 phút)
Bước 3: Trao đổi thảo luận và báo cáo kết quả (2 phút)
- GV gọi HS báo cáo kết quả thực hiện được, trên cơ sở kết quả đó GV dắt dẫn vào bài học
Bước 4: Đánh giá và chốt kiến thức (2 phút)
Gv quan sát, nhận xét đánh giá hoạt động học của hs
Từ câu hỏi trên, giáo viên dẫn dắt vào bài: Đô thị hóa làm ảnh hưởng sâu sắc tới quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế, đến số lượng, chất lượng dân số đô thị Quá trình này còn làm thay đổi nhu cầu sử dụng đất đô thị và ảnh hưởng đến sự phát triển kinh tế xã hội của vùng và quốc gia Đô thị hóa ở đới nóng và đới ôn hòa
có nhiều điểm khác nhau Vậy đô thị hóa ở đới nóng và đới ôn hòa phát triển như thế nào, vấn đề đô thị dặt ra ở mỗi đới là gì? Chúng ta sẽ tìm hiểu nội dung chủ đề hôm nay
……….……….
………
B Hình thành kiến thức mới
Hoạt động 1: Sự di dân ở đới nóng
*) Thời gian dự kiến: 20 phút
1 Mục tiêu
1.1 Kiến thức: - Trình bày được nguyên nhân di dân ở đới nóng
- Những tác động của sự di dân tới kinh tế- xã hội ở đới nóng
1.2 Kĩ năng: - Bước đầu luyện tập cách phân tích các sự vật, hiện tượng địa lí (các nguyên nhân di dân)
2 Phương thức
2.1 Phương pháp, kĩ thuật dạy học: Trực quan, đàm thoại, thuyết trình, động não, đọc tích cực
2.2 Phương tiện: máy chiếu
3 Tiến trình hoạt động
Bước 1: Giáo nhiệm vụ cho học sinh (2 phút)
- GV yêu cầu HS trình bày lại tình hình gia tăng
- Giáo viên yêu cầu HS đọc khái niệm di dân trong phần tra cứu thuật ngữ (SGK/186)
Trang 6- Yêu cầu cả lớp đọc đoạn văn “ Di dân ở các nước… Tây Nam Á” và nêu câu hỏi: Tại sao nói: Bức tranh di dân ở đới nóng rất đa dạng và phức tạp?
- GV đưa hình ảnh về chiến tranh, xung đột sắc tộc, thiên tai, thiếu việc làm, nghèo đói… ở đới nóng để học sinh tìm hiểu và đưa ra các nguyên nhân di dân ở đới nóng
- Tìm những biện pháp tích cực của di dân có kế hoạch
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ (7 phút)
- Cá nhân thực hiện nội dung nhiệm vụ được giao, trao đổi với bạn
- GV quan sát, trợ giúp
Bước 3: Trao đổi, thảo luận (3 phút)
- Cá nhân báo cáo kết quả trước lớp, cá nhân khác nhận xét, bổ sung
Bước 4: đánh giá, chốt kiến thức.(8 phút)
- Đánh giá quá trình thực hiện nhiệm vụ của học sinh (về quá trình thực hiện, sản phẩm, kĩ năng )
- Chốt kiến thức
……… ………
………
Hoạt động 2: Tìm hiểu về đô thị hóa ở đới nóng và đới ôn hòa
*) Thời gian: 45 phút
1 Mục tiêu
2.1 Kiến thức: - Trình bày được nguyên nhân hình thành và những vấn đề đang đặt ra cho các đô thị, siêu đô thị ở đới nóng
- Phát biểu được những đặc điểm cơ bản của đô thị hoá ở đới
ôn hoà (phát triển về số lượng , về chiều rộng , chiều cao và chiều sâu ; liên kết với nhau thành chùm đô thị hoặc siêu đô thị ; phát triển đô thị có quy hoạch )
- Phân tích được những vấn đề nảy sinh trong quá trình đô thị hoá ở ở đới nóng và đới ôn hòa (nạn thất nghiệp, thiếu chỗ ở và công trình công cộng , ô nhiễm ùn tắc giao thông, … ) và cách giải quyết
- So sánh về đô thị hóa ở đới nóng và đới ôn hòa để thấy được sự khác nhau giữa hai đới Liên hệ thực tế
2.2 Kĩ năng: - Củng cố các kĩ năng đọc và phân tích ảnh địa lí, lược đồ địa lí và biểu đồ hình cột
- Quan sát tranh ảnh, nhận xét một số đặc điểm về đô thị ở đới ôn hòa
- Sự di dân rất đa dạng và phức tạp
- Sự di dân các nước đới nóng là do : bị thiên tai, chiến tranh, xung đột sắc tộc, nghèo đói, tìm kiếm việc làm …
- Nếu di dân có tổ chức có kế hoạch sẽ có tác động tích cực đến sự phát triển kinh tế - xã hội và môi trường
Trang 72 Phương thức
2.1 Phương pháp/ kĩ thuật dạy học: Nhóm, đàm thoại, thuyết trình, động não, đọc tích cực, khai thác tranh ảnh…
2.2 Phương tiện: Máy chiếu, bảng phụ
3 Tiến trình hoạt động
Bước 1: Giao nhiệm vụ (3 phút)
GV chia lớp theo các nhóm hoàn thành nội dung thảo luận 15 phút
Nhóm 1+2: Tìm hiểu đô thị hóa đới nóng
- Yêu cầu HS đọc thông tin trong sách giáo khoa+ và những nội dung chuẩn
bị ở nhà để hoàn thành nhiệm vụ
? Nhận xét tốc độ đô thị hóa
? Đặc điểm phát triển đô thị ở đới nóng? ( So sánh sự khác nhau giữa đô thị tự phát và đô thị có kế hoạch – khai thác kiến thức từ hình 11.1 và 11.2/SGK và nội dung đã chuẩn bị)? Nguyên nhân phát triển đô thị ở đới nóng ( Di dân- Đô thị
hóa tự phát; Kinh tế phát triển- Đô thị hóa có kế hoạch…)
? Vấn đề đặt ra cho đô thị ở đới nóng ( Về kinh tế- xã hội; môi trường…)
? Giải pháp cho đô thị hóa ở đới nóng
Nhóm 3+4: Tìm hiểu đô thị hóa đới ôn hòa
- Yêu cầu HS đọc thông tin trong sách giáo khoa+ và những nội dung chuẩn
bị ở nhà để hoàn thành nhiệm vụ
- Quan sát bản đồ dân cư và đô thị trên Thế giới
- Một số hình ảnh đô thị đới ôn hòa
? Nguyên nhân nào cuốn hút người dân ở đới ôn hòa vào sống trong các đô thị?
? Tại sao cùng với việc phát triển CN hóa, các siêu đô thị cũng phát triển theo?
? Kể tên 1 số đô thị ở đới ôn hòa, số dân? Em có nhận xét gì về dân cư đô thị
ở đới ôn hòa?
- HS đọc bài viết từ đoạn: “Các đô thị mở rông ngầm dưới đất”
? Nêu các đặc điểm cơ bản của 1 vùng đô thị hoá cao ?
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ
- Học sinh trong nhóm thực hiện nhiệm vụ cá nhân trước, sau đó 1 học sinh
sẽ trình bày trong nhóm, các học sinh khác trong nhóm nhận xét, bổ sung và tổng hợp kết quả vào phiếu học tập, chuẩn bị để báo cáo trước lớp
- Giáo viên quan sát, trợ giúp học sinh
Bước 3: Trao đổi thảo luận và báo cáo kết quả
- Giáo viên gọi 1 học sinh bất kì của nhóm lên báo cáo kết quả thực hiện được
- Các nhóm khác có ý kiến nhận xét, bổ sung
- Giáo viên hướng dẫn học sinh điều chỉnh, hoàn thiện kết quả và ghi chép kiến thức, chốt lại nội dung học tập
Bước 4: Đánh giá và chốt kiến thức
Trang 8- Giáo viên quan sát, nhận xét đánh giá quá trình thực hiện của học sinh về thái độ, tinh thần học tập, khả năng giao tiếp, trình bày và đánh giá kết quả cuối cùng của học sinh
- Chuẩn kiến thức:
Đặc
điểm
- Đới nóng là nơi có sự di dân và tốc độ đô
thị hoá cao trên thế giới
- Tỉ lệ dân thành thị tăng nhanh và số siêu
đô thị ngày càng nhiều Tuy nhiên, đô thị
hoá tự phát đã để lại những hậu quả xấu
cho môi trường
- Hơn 75% dân cư đới ôn hoà sống trong các đô thị…
- Nhiều đô thị mở rộng kết nối với nhau thành chuỗi đô thị hoặc chùm
đô thị Lối sống đô thị
đã trở thành phổ biến đối với dân cư đới ôn hoà Vấn đề
đô thị
- Đô thị hóa nhanh và tự phát để lại nhiều
hậu quả nặng nề cho đời sống ( thiếu điện ,
thiếu nước, thiếu tiện nghi sinh hoạt, dễ bị
dịch bệnh ) và cho môi trường ( rác thải và
nước thải sinh hoạt làm ô nhiễm nước,
không khí, làm mất vẻ đẹp của đô thị )
- Môi trường: Ô nhiễm
môi trường do khí thải công nghiệp,kẹt xe, rác thải cn, sinh hoạt
- Xã hội:Thất nghiệp,
dân nghèo
- Đô thị:Thiếu nhà ở, các
công trình công cộng Hướng
giải
quyết
- Ngày nay, nhiều nước ở đới nóng cũng
cần thiết phải tiến hành đô thị hoá, nhưng
phải có kế hoạch hợp lí
- Hiện nay, nhiều nước đang qui hoạch lại đô thị theo hướng " Phi tập trung" để giảm áp lực cho các đô thị
……… ………
………
C Luyện tập (10 phút)
Bước 1: Giao nhiệm vụ
1, Khoanh tròn câu trả lời em cho là đúng nhất
a Siêu đô thị khổng lồ nhất Thế Giới hiện nay có tới trên 27 triệu dân là thành phố
A Niu-Ióoc C Pari B Tô-ki-ô D Luân Đôn
b Tỉ lệ đới thất nghiệp ở đới ôn hoà hiện nay khá cao:
A Từ 3% - 5% B Từ 5% - 10% C Từ 10% - 12% D Từ 12% - 15%
c Các đô thị ở đới ôn hoà ngày nay, ngày càng mở rộng diện tích không những phát triển theo chiều cao mà còn :
A Theo chiều sâu B Lấn ra biển C Cả 2 đều đúng
2, Nêu các nguyên nhân dẫn đến các là sóng di dân ở đới nóng? Kể tên một số siêu đô thị ở đới nóng?
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ
Trang 9HS thực hiện nhiệm vụ cá nhân trước, sau đó 1 HS sẽ trình bày trong nhóm, các HS khác trong nhóm nhận xét, bổ sung và tổng hợp kết quả, chuẩn bị để báo cáo trước lớp
Gv quan sát và trợ giúp Hs khó khăn
Bước 3: Trao đổi thảo luận và báo cáo kết quả
- Gọi 1 HS của 1 nhóm bất kì lên báo cáo kết quả thực hiện được
- Các nhóm khác có ý kiến nhận xét, bổ sung
- GV hướng dẫn HS điều chỉnh, hoàn thiện kết quả và ghi chép kiến thức, chốt lại nội dung học tập
Bước 4: Đánh giá Gv quan sát, nhận xét đánh giá quá trình thực hiện của HS về
thái độ, tinh thần học tập, khả năng giao tiếp, trình bày và đánh giá kết quả cuối cùng của Hs
………
………
D Vận dụng mở rộng (5 phút)
? Tình hình đô thị hoá ở tỉnh các em đang sống như thế nào? Có những biểu hiện gì? Gây ra những hậu quả tiêu cực gì?
HS suy nghĩ và nêu ý kiến của mình
GV nhận xét
*) Dặn dò
- Về nhà học thuộc bài cũ, trả lời các câu hỏi cuối bài 17
- Đọc trước bài 17 lưu ý một số câu hỏi sau đây:
+ Vấn đề môi trường nghiêm trọng ở đới nóng và đới ôn hoà hiện nay khác nhau như thế nào?
+ Nguyên nhân ô nhiễm nước, không khí ở đới ôn hòa?
