Vì 2 tiết Tiếng Việt cùng thể loại nên phương pháp khai thác kiến thức giống nhau vì vậy chúng ta sẽ gom 2 bài Tiếng Việt thành chủ đề chung và tên chủ đề là “Tập làm thơ tám chữ” gồm 2 [r]
Trang 1Ngày soạn: 30/10/2018
Tiết 51 TẬP LÀM VĂN NGHỊ LUẬN TRONG VĂN BẢN TỰ SỰ
I MỤC TIÊU BÀI DẠY
1 Kiến thức: Giúp học sinh hiểu:
- Thế nào là nghị luận trong văn bản tự sự, vai trò và ý nghĩa của yếu tố nghị luậntrong văn bản tự sự
- Luyện tập nhận diện yếu tố nghị luận trong văn bản tự sự và viết đoạn văn tự sự
có sử dụng yếu tố nghị luận
2 Kĩ năng
- Nghị luận trong khi làm văn tự sự
- Phân tích được các yếu tố nghị luận trong một văn bản tự sự cụ thể
* Kĩ năng sống : Giao tiếp, tư duy, trình bày suy nghĩ.
- Tình yêu tiếng Việt, giữ gìn, phát huy vẻ đẹp của tiếng Việt
- Có ý thức sử dụng kiến thức trong khi nói và viết cho phù hợp, đạt hiệu quả
- Tự lập, tự tin, tự chủ trong việc thực hiện nhiệm vụ của bản thân và các côngviệc được giao
4 Định hướng phát triển năng lực
- Năng lực giải quyết vấn đề, sáng tạo, hợp tác, tự quản bản thân
- Năng lực giao tiếp, thưởng thức văn học
II CHUẨN BỊ
- Giáo viên: nghiên cứu kĩ sách giáo khoa, sách bài tập, sách giáo viên, hướng dẫnchuẩn kiến thức kĩ năng, tư liệu tham khảo; chuẩn bị kế hoạch dạy học, thiết bị,phương tiện dạy học
- Học sinh: đọc kĩ sách giáo khoa, sách bài tập, những tài liệu liên quan; soạn bài;
và chuẩn bị đầy đủ theo hướng dẫn về nhà của giáo viên
III PHƯƠNG PHÁP/ KĨ THUẬT DẠY HỌC
- Phân tích mẫu, vấn đáp, câu hỏi gợi mở, nêu và giải quyết vấn đề
- Kĩ thuật dạy học: động não, đặt câu hỏi, nhóm
IV TIẾN TRÌNH BÀI GIẢNG
1 Ổn định tổ chức (1’)
- Kiểm tra sĩ số học sinh
Trang 2- Kiểm tra vệ sinh, nề nếp
? Em hãy nêu vai trò của yếu tố miêu tả trong văn tự sự ?
GỢI Ý TRẢ LỜI: Trong văn bản tự sự, sự miêu tả cụ thể, chi tiết về cảnh vật, nhânvật và sự việc có tác dụng làm cho câu chuyện trở lên hấp dẫn, gợi cảm, sinh động
3 Bài mới: 33’
Vào bài (1’)
* Hoạt động 1 : (14’) Mục tiêu: HDHS tìm hiểu yếu tố nghị luận trong văn bản tự
sự PP: Phát vấn,phân tích mẫu,kt động não.
GV: Gọi học sinh đọc ví dụ a và nêu xuất xứ
đoạn trích
? Đoạn trích “ Lão Hạc” là lời nói hay suy
nghĩ của nhân vật ? Ông giáo đang suy nghĩ
về điều gì? ( HS học lực TB)
- Đó là suy nghĩ nội tâm của nhân vật ông giáo
- Ông giáo đang đối thoại với chính mình
? Lời ông giáo đang thuyết phục ai?( HS học
lực TB)
GV Kết hợp cho HS làm BT1/ SGK- T139:
- Ông giáo thuyết phục chính mình
? Ông thuyết phục mình về việc gì?( HS học
lực TB)
- Ông thuyết phục mình là vợ không ác để chỉ
buồn không giận
? Để đi đến kết luận đó ông giáo tự thuyết
1 Khảo sát, phân tích ngữ liệu
- Đoạn 1: Ông giáo đối thoạivới
chính mình, thuyết phục mìnhrằng vợ mình không hề ác, để chỉbuồn chứ không nỡ giận
Bài tập 1/ SGK- T139:
- Ông giáo thuyết phục chínhmình
Trang 3- Vợ ông giáo không ác, sở dĩ thị ích kỉ, tàn
nhẫn là vì thị khổ quá rồi:
* Các lí lẽ:
+ Khi người ta đau chân… chân đau
+ Khi người ta khổ… không còn nghĩ đến ai
+ Bản tính tốt… ích kỉ che lấp mất (quy luật tự
nhiên)
* Kết thúc vấn đề: Tôi biết vậy nên tôi chỉ buồn
chứ không nỡ giận
? Em hãy cho biết các câu văn trong đoạn
trích trên là loại câu gì?( HS học lực TB)
- Các câu hô ứng thể hiện sự phán đoán:
nếu thì, vì thế cho nên, sở dĩ là vì
- Câu khẳng định ngắn gọn, khúc triết
GV yêu cầu HS đọc đoạn thơ b:
? Đoạn trích trên là cuộc đối thoại của những
ai?( HS học lực TB)
- Thuý Kiều- Hoạn Thư
? Cuộc đối thoại của Kiều và Hoạn Thư diễn
ra dưới hình thức nào?( HS học lực Khá)
- Cuộc đối thoại diễn ra dưới hình thức một
phiên tòa
+ Thúy Kiều là quan tòa
+ Hoạn Thư là bị cáo
?Đọc lời thoại của Kiều, em hiểu gì về những
câu nói của nàng?( HS học lực Khá)
? Thuý Kiều đưa ra lí lẽ nào để buộc tội Hoạn
Thư?( HS học lực TB)
- Càng cay nghiệt lắm càng oan trái nhiều (nêu
lí lẽ đã thành quy luật)
? Trước lời khẳng định và buộc tội của Thúy
Kiều thì Hoạn Thư đã tự bào chữa như thế
nào?( HS học lực TB)
- Thứ nhất: Tôi là đàn bà nên ghen tuông là
chuyện thường tình.( nêu lí lẽ thường tình)
- Thứ hai: Ngoài ra tôi cũng đối xử tốt với
cô( kể công)
- Thứ ba: Tôi và cô đều cảnh chồng chung- chắc
gì ai nhường ai.( chỉ rõ quan hệ xã hội)
- Thứ tư: Nhưng dù sao tôi trót gây khổ cho cô
- Đoạn 2: Cuộc đối thoại giữa
Thuý Kiều và Hoạn Thư
+ Thúy Kiều: Mỉa mai, đaynghiến và nêu một chân lí đểbuộc tội Hoạn Thư
( quan hệ nhân quả)
+ Hoạn Thư: đưa ra lí lẽ thấutình đạt lí để chạy tội Thể hiện
là một kẻ khôn ngoan ăn nóikhúc triết, gãy gọn
Trang 4nên bây giờ nhờ vào sự khoan dung độ
lượng( nhận tội để tâng bốc Thuý Kiều)
? Em có nhận xét gì về lời bào chữa của Hoạn
Thư?( HS học lực TB)
- Lời bào chữa có cách lập luận sắc bén
GV: Điều ấy làm cho Thúy Kiều cũng phải
công nhận và cảm thấy khó xử trước những lời
bào chữa của Hoạn Thư : “ Tha ra nhỏ nhen’’
? Hãy chỉ ra những câu, chữ, thể hiện rõ tính
chất nghị luận trong hai đoạn trích trên? Các
câu văn trong đoạn trích trên người ta gọi là
loại câu gì? Các từ lập luận thường được
?Qua việc phân tích trên ,hãy trao đổi theo
nhóm khái quát về vai trò của nghị luận trong
văn bản tự sự?( HS học lực TB)
* HS trao đổi theo bàn, đại diện bà trình bày ý
kiến
- Nghị luận để người đọc hiểu rõ hơn về nhân
vật; ông giáo hay suy nghĩ hay trăn trở, Hoạn
Thư khôn ngoan, sắc sảo
GV yêu cầu học sinh đọc ghi nhớ SGK/ T138
- Nghị luận giúp người đọc hiểu
rõ hơn về nhân vật, để người đọcphải suy nghĩ, để câu chuyệnthêm phần triết lí
2 Ghi nhớ ( SGK/ T 138)
Điều chỉnh, bổ sung
* Hoạt động 2: (18’) Mục tiêu: HDHS luyện tập củng cố kiến thức;
PP: nêu và giải quyết vấn đề,kt động não.
Bài tập 2 : HS trao đổi theo nhóm 2 bàn.
- Đại diện nhóm trình bày.
GV: Chốt kiến thức.
- Hoạn Thư đã dùng diệu kế
+ Tôi là đàn bà nên ghen tuông là chuyện bình
thường
+ Ngoài ra tôi còn đối xử tốt với cô
II Luyện tập
1 Bài tập 2/ SGK
Trang 5+ Tôi và cô trong cảnh chồng chung
+ Hoạn Thư gây đau khổ cho Thúy Kiều chỉ
trông chờ vào sự khoan dung của Thúy Kiều
Bài tập rèn kĩ năng:
GV yêu cầu học sinh làm tập vận dụng
GV gọi hs đọc bài bài viết Nhận xét
GV sửa bài
Tích hợp giáo dục đạo đức: Tự lập, tự tin, tự
chủ trong việc thực hiện nhiệm vụ của bản thân
và các công việc được giao
? Bạn làm bài, đọc bài đã tự tin chưa? Từ đó,
em rút ra bài học gì cho bản thân?
4.Củng cố: (2’)
- Vai trò của yếu tố nghị luận trong văn bản tự sự?
5 Hướng dẫn về nhà: (5’)
- Học kĩ bài làm tiếp bài vận dụng
- Chuẩn bị bài : Luyện tập viết đoạn văn tự sự có sử dụng yếu tố nghị luận.
+ Đọc VD và trả lời câu hỏi SGK/ T160
+ Thực hành viết đoạn văn đề 1 và đề 2 SGK/ T161
- Chuẩn bị tiết sau: Văn bản " Bếp lửa" ( Tiết 1) Xem trước bài và trả lời một số câu
hỏi theo phiếu học tập ( GV phát phiếu học tập cho HS)
PHIẾU HỌC TẬP
? Nêu hiểu biết của em về tác giả Bằng Việt?
? Em hãy nêu xuất xứ của bài thơ? Bài thơ thuộc thể thơ nào?
? Bài thơ là lời của nhân vật nào? nói về ai và về điều gì?
? Dựa vào mạch tâm trạng của người cháu (nhân vật trữ tình) mạchcảm xúc ấy diễn ra như thế nào?
? Đây là một tác phẩm trữ tình Trong bài thơ trữ tình thường tồn tại hai hình tượng: nhân vật trữ tình và đối tượng trữ tình Em hãy chỉ rõ hai loại hình tượng này trong bài thơ?
? Từ mạch cảm xúc trên em hãy xác định bố cục bài thơ? Nội dung chính của từng phần?
GV: Hướng dẫn HS phân tích
? Trong kí ức của ngươi cháu, hình ảnh nào hiện lên đầu tiên?
HS : Hình ảnh bếp lửa
Trang 6? Hình ảnh bếp lửa khơi nguồn cho dòng hồi tưởng về bà, hình ảnh đó được diễn tả qua chi tiết nào?
- bếp lửa: chờn vờn sương sớm: từ láy gợi hình.
ấp ui nồng đượm: ấp ủ nâng niu.
? Từ láy “chờn vờn” giúp em hình dung một khung cảnh như thế nào?
- Làn sương sớm đang bay nhè nhẹ quanh bếp lửa, gợi cái mờ nhoà của kí ức theothời gian: ấm áp quen thuộc trong mỗi gia đình
? Từ “ ấp iu” gợi đến điều gì?
- Bàn tay khéo léo, kiên nhẫn và tấm lòng của người bà- người nhóm bếp
? Em hiểu cụm từ “biết mấy nắng mưa” như thế nào?
Trang 71 Kiến thức: Giúp học sinh
- Hiểu biết về tác giả và hoàn cảnh ra đời bài thơ
- Cảm nhận được những tình cảm, cảm xúc chân thành của nhân vật trữ Người cháu và hình ảnh người bà giàu tình thương, giàu đức hi sinh trong bài thơ
tình Thấy được nghệ thuật diễn tả cảm xúc thông qua hồi tưởng, kết hợp miêu tả tự
sự, bình luận của tác giả trong tác phẩm trữ tình
- Giáo dục tình yêu với ông bà, cha mẹ
- Trân trọng kỉ niệm, nhất là với những người thân yêu
Tích hợp giáo dục đạo đức: các giá trị TÌNH YÊU THƯƠNG, HẠNH PHÚC,
GIẢN DỊ, TÔN TRỌNG, TRÁCH NHIỆM
- Tình yêu quê hương, đất nước gia đình,
- Lòng kính yêu bà
- Lòng tự trọng của bản thân, có trách nhiệm với bản thân và cộng đồng
4 Định hướng phát triển năng lực
- Năng lực tự học, giải quyết vấn đề, sáng tạo
- Năng lực giao tiếp, hợp tác
- Năng lực giao tiếp tiếng Việt
- Năng lực thưởng thức văn học/cảm thụ thẩm mĩ
II CHUẨN BỊ
- GV: nghiên cứu kĩ sách giáo khoa, sách bài tập, sách giáo viên, hướng dẫn chuẩnkiến thức kĩ năng, tư liệu tham khảo; chuẩn bị kế hoạch dạy học, thiết bị, phươngtiện dạy học
- HS: đọc kĩ sách giáo khoa, sách bài tập, những tài liệu liên quan; soạn bài; vàchuẩn bị đầy đủ theo hướng dẫn về nhà của giáo viên, tìm đọc Tư liệu về tác giảBằng Việt
III PHƯƠNG PHÁP/ KĨ THUẬT DẠY HỌC
Trang 8- Đàm thoại, nêu vấn đề, thuyết trình, phân tích, bình giảng.
- Kĩ thuật dạy học: Động não, hỏi và trả lời, thảo luận nhóm
Trang 9IV TIẾN TRÌNH DẠY HỌC
1 Ổn định tổ chức (1’)
- Kiểm tra sĩ số học sinh
- Kiểm tra vệ sinh, nề nếp
- HS học thuộc khổ thơ đầu bài thơ: “ Đoàn thuyền đánh cá ” của Huy Cận
- Cảnh đoàn thuyền đánh cá ra khơi: Bằng trí tưởng tượng, liên tưởng phong phú
tác giả cho thấy cảnh biển vào đêm kì vĩ, gần gũi, nên thơ và hình ảnh nhữngchàng trai miền biển ra khơi với tinh thần phấn chấn, lạc quan, đồng thời nhà thơngợi ca vẻ đẹp, sự giàu có của biển cả
3.Bài mới (33’): vào bài (1’)
Trong kỉ niệm tuổi thơ của mỗi chúng ta đều gắn liền với những tình cảm yêuthương mà bà dành cho con cháu Bài thơ Bếp lửa của Bằng Việt cũng viết về tình
bà cháu, đó là tình cảm thiêng liêng sâu sắc nâng bước cuộc đời mỗi con người.Đặc biệt với những người con xa quê, tình cảm đó cụ thể như thế nào? Bài họchôm nay chúng ta cùng tìm hiểu
* Hoạt động 1 : (5’) Mục tiêu: HDHS tìm hiểu chung về tác giả, tác phẩm
PP-KT: thuyết trình, vấn đáp tái hiện, trình bày 1 phút
Hs tìm hiểu phần giới thiệu SGK
? Nêu hiểu biết của em về tác giả Bằng
Việt?( Đối tượng HS học TB)
HS trình bày 1 phút, Gv chốt
Gv bổ sung: Là nhà thơ trưởng thành
trong kháng chiến chống Mĩ Thơ Bằng
Việt trong trẻo mượt mà, khai thác những
kỉ niệm và mơ ước tuổi trẻ nên gần gũi với
bạn đọc trẻ và nhất là trong nhà trường
Ông tốt nghiệp đại học luật tại Liên Xô, về
nước ông công tác tại viện luật học thuộc
I Giới thiệu chung
1 Tác giả
Sinh năm 1941 quê ở Thạch Thất
-Hà Nội, là nhà thơ trưởng thànhtrong cuộc kháng chiến chống Mĩ
- Thơ ông trong trẻo, mượt mà khaithác những kỉ niệm và ước mơ củatuổi trẻ
-Tác phẩm: Hương cây- bếp lửa , Đất sau mưa
Trang 10viện Khoa học xã hội sau đó chuyển sang
làm công tác biên tập tại nhà xuất bản tác
phẩm mới
? Em hãy nêu xuất xứ của bài thơ?( Đối
tượng HS học TB)
HS trình bày 1 phút, Gv chốt
GV bổ sung: Bài thơ gợi lại những kỉ niệm
về người bà và tình bà cháu vừa sâu sắc,
thấm thía vừa quen thuộc với mọi người
Đó là những tình cảm và kỉ niệm của t/g
trong thời thơ ấu Tuy nhiên không nên
đồng nhất hoàn toàn tác giả và nhân vật trữ
tình - người cháu trong bài thơ Bởi vì khi
sáng tác bài thơ, nhà thơ đã tạo nên hình
tượng cái tôi trữ tình để biểu hiện tư tưởng
* Hoạt động 2: (10’) Mục tiêu: HDHS đọc, tìm hiểu chú thích và bố cục văn
bản PP-KT: đọc diễn cảm, vấn đáp, động não
Gv hướng dẫn đọc: Giọng lắng đọng, bồi hồi,đọc
to, rõ ràng thể hiện cảm xúc theo dòng hồi tưởng
? Bài thơ là lời của nhân vật nào? nói về ai và
về điều gì?( Đối tượng HS học TB)
2 Hs phát biểu, Gv chốt
- Lời của cháu nhớ về bà cùng với những kỉ
niệm gắn liền với bếp lửa (kỉ niệm xúc động về
người bà và tình bà cháu)- lòng kính yêu và
những suy ngẫm về bà
? Dựa vào mạch tâm trạng của người cháu
(nhân vật trữ tình) mạchcảm xúc ấy diễn ra
II Đọc- hiểu văn bản
1 Đọc và tìm hiểu chú thích
( SGK )
Trang 11như thế nào?( Đối tượng HS học Khá)
3 Hs phát biểu, Gv chốt
- Bếp lửa → gợi kỉ niệm về bà → suy ngẫm về bà
→ gửi niềm mong nhớ về với bà
- Từ hồi tưởng đến hiện tại, từ kỉ niệm đến suy
ngẫm
? Đây là một tác phẩm trữ tình Trong bài thơ
trữ tình thường tồn tại hai hình tượng: nhân
vật trữ tình và đối tượng trữ tình Em hãy chỉ
rõ hai loại hình tượng này trong bài thơ?( Đối
tượng HS học Khá)
3 Hs phát biểu, Gv chốt
- Nhân vật trữ tình: người cháu
- Đối tượng trữ tình: người bà, bếp lửa
(2) Tiếp đến niềm tin dai dẳng: hồi tưởng
những kỉ niệm tuổi thơ
(3) Còn lại: suy ngẫm về cuộc đời bà, bếp lửa,
nỗi nhớ khôn nguôi của người cháu về bà
2 Bố cục: 3 phần
Điều chỉnh, bổ sung
*Hoạt động 3 : (17’) Mục tiêu: HDHS phân tích nội dung và nghệ thuật văn bản; PP-KT: đàm thoại, giảng bình, phân tích, nêu vấn đề, kt động não, đặt câu hỏi,
nhóm.
GV: Hướng dẫn HS phân tích
? Trong kí ức của ngươi cháu, hình ảnh nào hiện
lên đầu tiên ?( Đối tượng HS học TB)
HS : Hình ảnh bếp lửa
? Hình ảnh bếp lửa khơi nguồn cho dòng hồi tưởng
về bà, hình ảnh đó được diễn tả qua chi tiết nào?
( Đối tượng HS học TB)
2 Hs phát biểu
- bếp lửa: chờn vờn sương sớm: từ láy gợi hình.
ấp ui nồng đượm: ấp ủ nâng niu.
3 Phân tích
a Hình ảnh bếp lửa khơi nguồn cảm xúc về bà
Trang 12? Từ láy “chờn vờn” giúp em hình dung một khung
cảnh như thế nào?( Đối tượng HS học Khá)
- Làn sương sớm đang bay nhè nhẹ quanh bếp lửa,
gợi cái mờ nhoà của kí ức theo thời gian: ấm áp quen
thuộc trong mỗi gia đình
? Từ “ ấp iu” gợi đến điều gì?( Đối tượng HS học
Khá)
- Bàn tay khéo léo, kiên nhẫn và tấm lòng của người
bà- người nhóm bếp
Gv: như vậy từ hình ảnh bếp lửa liên tưởng đến người
nhóm lửa- đến nỗi nhớ của người cháu với bà thật tự
nhiên
? Em hiểu cụm từ “biết mấy nắng mưa” như thế
nào? ( Đối tượng HS học Khá- giỏi)
2 Hs phát biểu , Gv chốt:
- Không chỉ thời tiết và chỉ thời gian
- Hình ảnh ẩn dụ diễn tả cuộc đời vất vả lo toan của
bà
GV: Đây không phải là sự tả thực bình thường Cháu
thương bà trước hết vì bà vất vả, khó nhọc “Biết mấy
nắng mưa” - không thể tính hết nỗi vất vả khó nhọc
triền miên của bà
GV bình: Bếp lửa “chờn vờn sương sớm” là hình ảnh
thực, đó là một bếp lửa được đốt lên trong buổi sáng
sớm tinh sương Nó bập bùng, chập chờn, lung linh,
huyền ảo trong sương Đó là hình ảnh rất đỗi quen
thuộc với mỗi gia đình Việt Nam “ấp iu” là một sáng
tạo mới mẻ của nhà thơ trẻ, nó gợi đến bàn tay kiên
nhẫn, khéo léo và tấm lòng chi chút của người nhóm
bếp Từ hình ảnh “bếp lửa” mà liên tưởng tới người
nhóm bếp, đến tình thương bà của tác gỉa
? Vậy qua phân tích trên đây em thấy hé mở về một
tình bà cháu như thế nào ? (Đối tượng HS học TB)
Hình ảnh bếp lửa ấm ápthân thương và tấm lòngcủa bà đã trở thành ấntượng sâu đậm trong lòngngười cháu
Điều chỉnh, bổ sung
4.Củng cố : (2’)
- Nêu những hiểu biết của em về tác giả Bằng Việt?
Trang 13- Hồi tưởng của người cháu về bếp lửa, về bà trong ba câu thơ đầu như thế nào?
5 Hướng dẫn về nhà : (5’)
- Đọc thuộc bài thơ
- Chuẩn bị tiết 2 của văn bản.Soạn bài theo nội dung câu hoỉ trong SGK và phiếuhọc tập GV phát phiếu học tập cho HS
PHIẾU HỌC TẬP
Đoạn: Lên bốn tuổi còn cay
? Theo mạch cảm xúc của bài thơ, nhớ về bà người cháu nhớ về những kỉ niệm nào?
? Mùi khói trong đoạn thơ gợi lên trong em cuộc sống ngày ấy của hai bà cháu
là cuộc sống như thế nào? Em hãy chứng minh?
- Cuộc sống của hai bà cháu gian khổ, thiếu thốn, nhọc nhằn (đói mòn: thànhngữ)
? Em có nhận xét gì về phương diện biểu đạt trong đoạn thơ trên?
- Kể chuyện, miêu tả, biểu cảm
? Cuộc sống ấy tiếp tục được gợi nhớ qua hình ảnh nào?
? Trong hoàn cảnh ấy hình ảnh người bà hiện lên qua chi tiết nào?Nhận xét của em về những chi tiết đó?
- Bà: nhóm lửa dạy cháu, chăm cháu, dựng lại nhà, tận tuỵ yêu thương, đùm bọcchở che
? Trong những kỷ niệm về thời thơ ấu hình ảnh tiếng chim tu hú vang vọng trong trí nhớ của tác giả, hình ảnh này được nhắc lại mấy lần?Nêu Tác dụngcủa chi tiết đó?
? Tiếng chim tu hú thể hiện tâm trạng gì của tác giả ?
? Em có nhận xét gì về giọng điệu thơ và kiểu câu tác giả sử dụng trong những câu thơ trên?
? Theo em nỗi niềm nào của người cháu được vang vọng trong câu thơ?
Tu hú ơi chẳng đến ở cùng bà Kêu chi hoài trên những cánh đồng xa?
? Những “ năm giặc đốt làng” gợi cho tác giả nhớ về những kỉ niệm gì?
? Đoạn thơ dẫn trực tiếp lời bà dặn cháu nhằm mục đích gì ? Qua đó em có cảm nhận gì về hình ảnh người bà trong kháng chiến?
? Hình ảnh “bếp lửa” lòng bà luôn “ủ sẵn” đến cuối đoạn xuất hiện điệp ngữ
“một ngọn lửa” chứa “niềm tin dai dẳng” có dụng ý nghệ thuật gì ?
Qua lời bà dặn cháu, em hiểu thêm phẩm chất, đức tính gì của người bà?
- Đức tính chịu đựng, hi sinh vì người khác, vì nhiệm vụ chung của đất nước củacuộc kháng chiến, làm tròn nhiệm vụ của người hậu phương: bình tĩnh, vững lòng,yêu nước
Hs đọc 3 câu : “Rồi sớm … dai dẳng”
Trang 14? Điệp từ “ngọn lửa” có tác dụng gì”
- Ngọn lửa: thắp bằng tình yêu thương con cháu, niềm tin vào kháng chiến thắnglợi từ ngọn lửa vừa trừu tượng vừa cụ thể
? Qua phân tích em hiểu gì về người bà và tình bà cháu?
Hs đọc lại đoạn thơ : “Lận đận … bếp lửa”
? Sự tảo tần, đức hi sinh chăm lo cho mọi người của bà được thể hiện qua chi tiết nào? Em hãy phân tích để làm sáng rõ sự tần tảo, đức hy sinh của bà?
- Lận đận nắng mưa
- Mấy chục năm bây giờ
- Dậy sớm nhóm bếp
(từ ngữ gợi tả, giàu hình ảnh)
? Điệp từ nhóm có ý nghĩa như thế nào?
- Nhóm: bếp lửa ấp iu nồng đượm: sưởi ấm giá lạnh
- Nhóm niềm yêu thương, khoai sắn ngọt bùi
- Nhóm nồi xôi gạo - sẻ chung vui:
- Nhóm dậy cả những tâm tình tuổi nhỏ: trừu tượng
? Phát biểu cảm nhận của em về câu thơ: “Ôi kì lạ thiêng liêng- bếp lửa!”
? Trở về hiện tại, nhà thơ muốn nói gì với bà? nhận xét của em về câu kết của bài thơ?
- đi xa => trưởng thành
- có niềm vui trăm ngả => có cuộc sống, niềm vui, hạnh phúc
Câu thơ cuối người cháu tự nhắc lòng mình:
? Có ý kiến cho rằng: hình ảnh người bà trong bài thơ là hình ảnh người nhóm lửa, giữ lửa và truyền lửa ý kiến của em như thế nào?
? Tình cảm của người cháu trong bài thơ đối với bà đã trở thành đạo lí của dân tộc ta, tình cảm ấy được thể hiện trong tục ngữ nào mà em biết?
III PHƯƠNG PHÁP/ KĨ THUẬT DẠY HỌC
IV TIẾN TRÌNH BÀI GIẢNG
1 Ổn định tổ chức (1’)
- Kiểm tra sĩ số học sinh
- Kiểm tra vệ sinh, nề nếp
Lớ
p
Trang 159B
2 Kiểm tra bài cũ (4’)
CÂU HỎI: ? Nêu hiểu biết của em về tác giả Bằng Việt và xuất xứ của bài thơ “Bếp lửa )?
GỢI Ý TRẢ LỜI:
* Tác giả
- Sinh năm 1941 quê ở Thạch Thất - Hà Nội, là nhà thơ trưởng thành trong cuộckháng chiến chống Mĩ
- Thơ ông trong trẻo, mượt mà khai thác những kỉ niệm và ước mơ của tuổi trẻ
-Tác phẩm: Hương cây- bếp lửa , Đất sau mưa
* Tác phẩm
- Viết năm 1963 khi tác giả đang học tại nước Nga (Liên Xô) nằm trong tập
Hương cây- Bếp lửa
3 Bài mới: (33’) vào bài (1’)
* Hoạt động 1 : (20’) Mục tiêu: HDHS phân tích nội dung và nghệ thuật văn bản PP-KT: vấn đáp, nêu vấn đề, thuyết trình, phân tích, giảng bình kt động
não, đặt câu hỏi, hoạt động nhóm.
Hs đọc đoạn: Lên bốn tuổi còn cay
? Theo mạch cảm xúc của bài thơ, nhớ về bà
người cháu nhớ về những kỉ niệm nào?( Đối
tượng HS học TB)
2 Hs phát biểu
-Thưở ấu thơ:
+ mùi khói
+ khói hun nhèm mắt (ấn tượng sâu đậm)
? Mùi khói trong đoạn thơ gợi lên trong em
cuộc sống ngày ấy của hai bà cháu là cuộc
sống như thế nào? Em hãy chứng minh?( Đối
tượng HS học Khá- giỏi)
- Cuộc sống của hai bà cháu gian khổ, thiếu
thốn, nhọc nhằn (đói mòn: thành ngữ)
GV : Bằng Việt sinh năm 1941, năm lên 4 tuổi là
năm 1945, cái năm mà nạn đói khủng khiếp đã
xảy ra trên đất nước ta làm hơn 2 triệu người chết
đói Câu thơ gợi lên một kỉ niệm buồn của tuổi
thơ, người thì “đói mòn đói mỏi”, ngựa thì “gầy
3 Phân tích
b Những hồi tưởng về bà,
về bếp lửa và tình bà cháu
Trang 16khô rạc” Bà cháu nhờ hơi ấm của bếp mà ấmlòng Khói bếp nhà nghèo chẳng làm no lòngngười nhưng lưu lại một kỉ niệm chua xót “nghĩlại đến giờ sống mũi còn cay” Mùi khói từnhững năm đầu đời vẫn còn nguyên trong ký ứcchẳng thể tiêu tan Mùi khói của quá khứ làm caysống mũi hiện tại hay là nhớ thương từ hiện tạilàm sống dậy ngọn khói quá khứ.
? Em có nhận xét gì về phương diện biểu đạt trong đoạn thơ trên?( Đối tượng HS học TB)
- Kể chuyện, miêu tả, biểu cảm
? Cuộc sống ấy tiếp tục được gợi nhớ qua hình ảnh nào?( Đối tượng HS học TB)
- Tám năm ròng :cuộc kháng chiến chốngPháp trường kì
- giặc đốt làng cháy tàn cháy rụi
- mẹ cha bận công tác không về
? Trong hoàn cảnh ấy hình ảnh người bà hiện lên qua chi tiết nào?Nhận xét của em về những chi tiết đó?( Đối tượng HS học TB)
- Bà: nhóm lửa dạy cháu, chăm cháu, dựng lạinhà, tận tuỵ yêu thương, đùm bọc chở che
? Trong những kỷ niệm về thời thơ ấu hình ảnh tiếng chim tu hú vang vọng trong trí nhớ của tác giả, hình ảnh này được nhắc lại mấy lần? Nêu Tác dụngcủa chi tiết đó?( Đối tượng HS học Khá)
- 4 lần: tiếng chim quen thuộc của những cánhđồng quê mỗi độ vào hè, khắc khoải, giục giã,trỗi dậy những nhớ mong, gợi tình cảnh vắng vẻ
và nỗi nhớ mong của hai bà cháu
? Tiếng chim tu hú thể hiện tâm trạng gì của tác giả ?( Đối tượng HS học Khá)
HS : Nhớ quê hương, nhớ bà da diết
GV Liên hệ bài Khi con tu hú của Tố Hữu.
? Em có nhận xét gì về giọng điệu thơ và kiểu câu tác giả sử dụng trong những câu thơ trên?( Đối tượng HS học TB)
- Giọng thơ tự nhiên, sử dụng điệp ngữ
- Sử dụng câu hỏi tu từ
Trang 17? Theo em nỗi niềm nào của người cháu được vang vọng trong câu thơ?( Đối tượng HS học TB)
Tu hú ơi chẳng đến ở cùng bà
Kêu chi hoài trên những cánh đồng xa?
- Trách chim tu hú sao không đến ở cùng bà để
bà đỡ nhớ cháu, đỡ cô đơn tuổi già
GV : Nhà thơ như tách ra khỏi hiện tại đắm chìm
trong kỷ niệm suy tưởng về bà, câu hỏi “bà cònnhớ không bà” → tình cảm chân thành tự nhiêncảm động
bơ vơ, côi cút như khát khao được chở che ấp iu.Thương con tu hú bất hạnh bao nhiêu là biết ơnnhững ngày hạnh phúc được sống trong sự đùmbọc chăm chút của bà bấy nhiêu Những kỉ niệmtuổi thơ, kỉ niệm về bà đang quay lại thật chậm,thật rõ nét, có sức lay động và ám ảnh khônnguôi
Hs đọc tiếp đoạn thơ : “Năm giặc đốt làng
niềm tin dai dẳng”?
? Những “ năm giặc đốt làng” gợi cho tác giả nhớ về những kỉ niệm gì? ( Đối tượng HS học TB)
HS: Nhớ những ngày cha mẹ đi công tác vắng, xanhà, hai bà cháu nương tự vào nhau
? Đoạn thơ dẫn trực tiếp lời bà dặn cháu nhằm mục đích gì ? Qua đó em có cảm nhận gì về hình ảnh người bà trong kháng chiến?( Đối tượng HS học TB)
HS: - Thể hiện phẩm chất cao quí của bà : bìnhtĩnh,vượtqua mọi thử thách, bà mẹ Việt Nam yêunước, tần tảo, đầy lòng hy sinh, kiên trì nhóm
Trang 18lửa, giữ lửa Đó là hình ảnh tiêu biểu của người
phụ nữ Việt Nam gián tiếp tham gia kháng chiến
bằng cách làm yên lòng những người ở tiền
tuyến, nuôi cháu cho con đi kháng chiến
? Từ hình ảnh “bếp lửa” lòng bà luôn “ủ sẵn”
đến cuối đoạn xuất hiện điệp ngữ “một ngọn
lửa” chứa “niềm tin dai dẳng” có dụng ý nghệ
thuật gì ?( Đối tượng HS học Khá- giỏi)
HS thảo luận làm ra phiếu học tập
- cụ thể - ấp iu - yếu tố tượng
trưngkhái quát
- gần gũi - nhen nhóm - sức sống
- yếu tố vật chất - gìn giữ - tinh thần
- “Bếp lửa” cụ thể, còn “ngọn lửa” trừu tượng:
ngọn lửa → là tấm lòng ấm áp tình yêu thương
con cháu, ngọn lửa niềm tin dai dẳng và bền chặt
vào tương lai kháng chiến →đó là ngọn lửa của
lòng yêu thương của niềm tin và sức sống bất
diệt
GV bình: Từ hình ảnh “bếp lửa” quen thuộc,
thân thương trong mỗi gia đình Việt, đến cuối
đoạn thơ này đã được chuyển hóa thành hình ảnh
“ngọn lửa” Từ “bếp lửa” tả thực, cụ thể đã trở
thành ngọn lửa tượng trưng khái quát Bếp lửa
gợi sự ấm áp của tình cảm gia đình, của tình bà
cháu
? Qua lời bà dặn cháu, em hiểu thêm phẩm
chất, đức tính gì của người bà?( Đối tượng HS
học TB)
2 Hs phát biểu, Gv chốt
- Đức tính chịu đựng, hi sinh vì người khác, vì
nhiệm vụ chung của đất nước của cuộc kháng
chiến, làm tròn nhiệm vụ của người hậu phương:
bình tĩnh, vững lòng, yêu nước
Hs đọc 3 câu : “Rồi sớm … dai dẳng”
? Điệp từ “ngọn lửa” có tác dụng gì”( Đối
Trong kí ức của cháu luôn
có hình ảnh bà và bếp lửa, đó
là những kỉ niệm của mộtthời gian khổ thiếu thốn nhọcnhằn được sưởi ấm và lớnlên từ bàn tay yêu thươngcủa bà
c Suy ngẫm về bà, cuộc đời
bà và tấm lòng của người cháu phương xa:
Trang 19tượng HS học Khá)
2 Hs phát biểu, Gv chốt
-Ngọn lửa: thắp bằng tình yêu thương con cháu,niềm tin vào kháng chiến thắng lợi từ ngọn lửavừa trừu tượng vừa cụ thể
? Qua phân tích em hiểu gì về người bà và tình
bà cháu?( Đối tượng HS học TB)
3 Hs phát biểu, Gv chốt
Hs đọc lại đoạn thơ : “Lận đận … bếp lửa”
? Sự tảo tần, đức hi sinh chăm lo cho mọi người của bà được thể hiện qua chi tiết nào?
Em hãy phân tích để làm sáng rõ sự tần tảo, đức hy sinh của bà?( Đối tượng HS học TB)
- Nhóm niềm yêu thương, khoai sắn ngọt bùi
- Nhóm nồi xôi gạo - sẻ chung vui:
=> tình đoàn kết gắn bó xóm làng
- Nhóm dậy cả những tâm tình tuổi nhỏ: trừutượng
? Phát biểu cảm nhận của em về câu thơ: “Ôi
kì lạ thiêng liêng- bếp lửa!”( Đối tượng HS học TB)
Hs tự bộc lộ cảm xúc
Gv: Bếp lửa thật bình thường, giản dị và phổ biến
trong mọi gia đình Việt Nam Nhưng nó cũngthật thiêng liêng kì diệu vì nó luôn gắn liền vớibà- người nhóm lửa- giữ lửa- người tạo nên tuổi
ấu thơ của cháu Bếp lửa trở thành một mảnh tâmhồn, một phần không thể thiếu trong đời sốngtinh thần của cháu ở nơi xa
? Trở về hiện tại, nhà thơ muốn nói gì với bà? nhận xét của em về câu kết của bài thơ?( Đối
Trang 20Câu thơ cuối người cháu tự nhắc lòng mình:
+ Không được quên những ngày lận đận đời
bà
+ Không được quên tấm lòng, tình yêu thương
của bà
+ Không được quên sự tận tuỵ, hi sinh của bà
? Có ý kiến cho rằng: hình ảnh người bà trong
bài thơ là hình ảnh người nhóm lửa, giữ lửa và
truyền lửa ý kiến của em như thế nào?( Đối
tượng HS học Khá- giỏi)
Gv: Bà truyền lửa- ngọn lửa của sự sống,
niềm tin cho các thế hệ mai sau
? Tình cảm của người cháu trong bài thơ đối
với bà đã trở thành đạo lí của dân tộc ta, tình
cảm ấy được thể hiện trong tục ngữ nào mà em
biết?( Đối tượng HS học TB)
2 Hs phát biểu: ăn quả …
Uống nước …
? Từ đó em có liên hệ gì về cuộc sống của thế
hệ trẻ hôm nay? Bản thân em phải làm những
gì để đền đáp công lao của cha mẹ, thầy cô?
( Đối tượng HS học Khá- giỏi)
? Qua phân tích em hiểu gì về tình cảm và tấm
lòng của người cháu dành cho bà, cho quê
hương? ( Đối tượng HS học TB
Vượt qua khoảng cáchkhông gian, thời gian, ngườicháu vẫn luôn hướng về bàvới lòng kính yêu, trân trọng,biết ơn, đó là biểu hiện cụ thểcủa tình yêu gia đình, tìnhyêu quê hương đất nước
Điều chỉnh, bổ sung
* Hoạt động 2: (5’) Mục tiêu: HDHS tổng kết kiến thức
PP: vấn đáp, động não
? Đây là một bài thơ hay, xúc động người đọc.
Qua hồi tưởng và suy ngẫm của người cháu
giúp ta hiểu rõ điều gì?( Đối tượng HS học TB)
4 Tổng kết a.Nội dung: SGK b.Nghệ thuật
Trang 21? Bài thơ nói về tình cảm của nhà thơ với
người bà kính yêu của mình Vậy qua bài thơ,
em rút ra được bài học gì?
- Bài thơ là sự kết hợpnhuần nhuyễn giữa miêu tả,
tự sự, nghị luận và biểu cảm ,hình ảnh thơ cụ thể gần gũi,gợi nhiều liên tưởng mang ýnghĩa biểu tượng
c Ghi nhớ/ SGK.
Điều chỉnh, bổ sung
Trang 22
Hoạt động 3 (7’) Mục tiêu: HDHS luyện tập;
PP: phát vấn; KT động não
GV giao đề và hướng dẫn, yêu cầu hS về nhà hoàn
thiện
* Tích hợp giáo dục đạo đức:
- Tình yêu quê hương, đất nước, gia đình
? Nhà văn I Ê-ren-bua đã viết: “ Lòng yêu nhà,
yêu làng xóm, yêu miền quê trở nên lòng yêu
nước.” Hay nhà thơ Xuân Quỳnh cũng đã viết:
“Cháu chiến đấu hôm nay
Từ tình cảm yêu bà, khái quát thành tình yêu
lớn nào? Em rút ra được bài học gì cho bản
Điều chỉnh, bổ sung
4 Củng cố: (2’)
- GV và HS hệ thống lại toàn bộ nội dung bài học
- Em có cảm nhận gì về hình ảnh người bà và bếp lửa trong bài thơ?
+ Tình cảm của người cháu đối với bà được thẻ hiện như thế nào?
5 Hướng dẫn về nhà: (5’)
- Ôn lại toàn bộ nội dung kiến thức đã học
- Hoàn thiện các bài tập trong SGK
- Chuẩn bị tiếp phần tổng kết và soạn bài đọc thêm : Văn bản “Khúc hát ru những em bé lớn trên lưng mẹ.”
- Chuẩn bị tiết sau: "Tổng kết từ vựng ( tiếp)
HS chuẩn bị bài theo phiếu học tập GV phát phiếu học tập cho HS
PHIẾU HỌC TẬP
GV hướng dẫn HS nhớ lại các kiến thức đã học
Trang 23? Thế nào là từ tượng thanh? Lấy ví dụ? Em hiểu thế nào là từ tượng hình? Lấy
ví dụ? Tìm những tên loài vật là từ tượng thanh ?
- " Bao giờ cây cải làm đình
Gỗ lim làm ghém thì mình lấy ta-“Bao giờ chạch đẻ ngọn đa Sáo đẻ dới nước thì ta lấy mình’’
( nói quá)
-“Bác đã đi rồi sao Bác ơi!
Mùa thu đang đẹp nắng xanh trờiMiền Nam đang thắng mơ ngày hộiRước Bác vào thăm thấy Bác cười’’
( nói giảm, nói tránh)
- “ Bà già đi chợ cầu ĐôngBói xem một quẻ lấy chồng lợi chăngThầy bói gieo quẻ nói rằng
Lợi thì có lợi nhưng răng chẳng còn’’ (chơi chữ)
Trang 24- Giao tiếp: Trao đổi
- Ra quyết định : lựa chọn và sử dụng từ phù hợp với mục đích giao tiếp.
3.Thái độ
- Thấy được cái hay cái đẹp của từ vựng Tiếng Việt, có ý thức vận dụng trong giaotiếp
- GD đạo đức: Tình yêu tiếng Việt, giữ gìn, phát huy vẻ đẹp của tiếng Việt
- Có văn hóa giao tiếp, ứng xử phù hợp
=> giáo dục các giá trị TÔN TRỌNG, TRÁCH NHIỆM, TRUNG THỰC, HỢPTÁC, ĐOÀN KẾT…
4 Định hướng phát triển năng lực
- Năng lực tự học, giải quyết vấn đề, sáng tạo
- Năng lực giao tiếp, hợp tác
- Năng lực giao tiếp tiếng Việt
II CHUẨN BỊ
- GV: SGK, SGV ngữ văn 9, Tài liệu, bảng phụ , phấn màu, phiếu học tập
- HS: Đọc SGK, trả lời câu hỏi, vở bài tập, chuẩn bị bài theo yêu cầu của GV
III PHƯƠNG PHÁP/ KĨ THUẬT
- Vấn đáp tái hiện, thuyết trình, giảng giải
- Kĩ thuật dạy học : Nhóm, động não, đặt câu hỏi
IV TIẾN TRÌNH BÀI GIẢNG
1 Ổn định tổ chức (1’)
- Kiểm tra sĩ số học sinh
- Kiểm tra vệ sinh, nề nếp
