Bài tiểu luận Luật Quốc tế

Khủng bố không chỉ là mối đe dọa an ninh của một quốc gia, một vùng lãnh thổ mà là mối đe dọa đối với toàn cầu. Hoạt động các vụ khủng bố lớn xảy ra không tập trung vào bất cứ một quốc gia nào mà lan rộng ra nhiều quốc gia, khu vực và toàn thế giới. Có thể thấy, chủ nghĩa khủng bố đã trở thành một vấn nạn toàn cầu, mọi quốc gia đều phải đối mặt với nó và chỉ có thể chiến thằng bằng sự đoàn kết và thống nhất hành động của các quốc gia. Do đó, việc hợp tác quốc tế trong đấu tranh phòng, chống khủng bố là một nhu cầu tất yếu.Đối với khu vực Đông Nam Á, những năm gần đây, đã trở thành một địa bàn mới của các tổ chức khủng bố, là địa bàn tiềm năng của các chủ nghĩa khủng bố quốc tế khi các địa bản truyền thống đã bị đẩy lùi bởi các cuộc chiến khủng bố của Mỹ và đồng minh. Vì vậy, các nước Đông Nam Á càng phải tăng cường hợp tác quốc tế phòng, chống khủng bố, bảo vệ an ninh, hòa bình khu vực.Trước thực trạng này, để làm rõ việc hợp tác quốc tế trong đấu tranh phòng, chống quốc tế là một nhu cầu tất yếu, em xin chọn phân tích đề tài: “Hợp tác phòng chống khủng bố trong khuôn khổ ASEAN”.

MỤC LỤC

MỞ BÀI

Khủng bố không chỉ là mối đe dọa an ninh của một quốc gia, một vùng lãnh thổ

mà là mối đe dọa đối với toàn cầu Hoạt động các vụ khủng bố lớn xảy ra không tập trung vào bất cứ một quốc gia nào mà lan rộng ra nhiều quốc gia, khu vực

và toàn thế giới Có thể thấy, chủ nghĩa khủng bố đã trở thành một vấn nạn toàn cầu, mọi quốc gia đều phải đối mặt với nó và chỉ có thể chiến thằng bằng sự đoàn kết và thống nhất hành động của các quốc gia Do đó, việc hợp tác quốc tế trong đấu tranh phòng, chống khủng bố là một nhu cầu tất yếu

Đối với khu vực Đông Nam Á, những năm gần đây, đã trở thành một địa bàn mới của các tổ chức khủng bố, là địa bàn tiềm năng của các chủ nghĩa khủng bố quốc tế khi các địa bản truyền thống đã bị đẩy lùi bởi các cuộc chiến khủng bố của Mỹ và đồng minh Vì vậy, các nước Đông Nam Á càng phải tăng cường hợp tác quốc tế phòng, chống khủng bố, bảo vệ an ninh, hòa bình khu vực

Trước thực trạng này, để làm rõ việc hợp tác quốc tế trong đấu tranh phòng,

chống quốc tế là một nhu cầu tất yếu, em xin chọn phân tích đề tài: “Hợp tác phòng chống khủng bố trong khuôn khổ ASEAN”.

NỘI DUNG

1 Khát quát về khủng bố quốc tế

1.1. Khái niệm khủng bố quốc tế

Hiện nay trong khuôn khổ Liên hợp quốc và các tổ chức chuyên môn, đã có nhiều điều ước quốc tế đa phương về chống khủng bố, ở cấp độ khu vực cũng

có rất nhiều điều ước quốc tế được ký kết Đa số các điều ước này liệt kê các hành vi bị coi là khủng bố, số ít các điều ước còn lại quy định về những tội phạm mà việc thực hiện các tội phạm đó được coi như là biểu hiển của khủng

bố quốc tế Cụ thể:

Theo Công ước Geneve năm 1937 về ngăn ngừa và trừng trị khủng bố quốc tế, các hành động khủng bố được xác định chung là “Những việc làm phạm tội ác

nhằm chống lại một nhà nước mà mục đích hoặc bản chất là gây ra sự khủng khiếp đối với các nhóm người hay đối với dân chúng”

Công ước New York năm 1979 về chống bắt cóc con tin quy định: Xét rằng việc bắt các con tin là tội phạm gây lo ngại sâu sắc cho cộng đồng quốc tế, …; Nhận thấy rõ sự cần thiết phải hợp tác quốc tế giữa các quốc gia trong việc đưa

ra các sáng kiến và sử dụng các biện pháp hữu hiệu để ngăn chặn, trừng trị tất

cả các hành vi bắt cóc con tin như là những biểu hiện của khủng bố quốc tế” Công ước Montreal năm 1991 về việc đánh dấu chất nổ dẻo; Công ước New York năm 1997 về trừng trị khủng bố bằng bom; Công ước New York năm 2005

về ngăn ngừa các hành vi khủng bố hạt nhân; Công ước New York năm 1999 về trừng trị hành vi tài trợ khủng bố cũng quy định về hành vi được coi là hoạt động khủng bố quốc tế

Đối với các nước ASEAN các đã ký kết Công ước chung về chống khủng bố của ASEAN có quy định về những hành vi phạm tội khủng bố

Theo Điều 2 Công ước chung về chống khủng bố của ASEAN quy định về những hành vi phạm tội khủng bố, đã ghi nhận các hành vi theo 13 công ước đa phương về đấu tranh chống khủng bố trong khuôn khổ Liên hợp quốc như:

- Công ước La Haye năm 1970 về trừng trị việc chiếm giữ bất hợp pháp tàu bay

- Công ước New York năm 1973 về ngăn chặn và trừng trị các tội phạm chống lại những người được bảo hộ quốc tế, bao gồm viên chức ngoại giao

- Công ước Viên năm 1979 về bảo vệ an toàn vật liệu hạt nhân

- Công ước Rome năm 1988 về trừng trị các hành vi bất hợp pháp chống lại an toàn hành trình hàng hải

- Công ước New York năm 1997 về trùng trị khủng bố bằng bom

- Công ước New York năm 1999 về trùng trị hành vi tài trợ cho khủng bố

1.2. Các nguyên tắc chống khủng bố

Pháp luật quốc tế về phòng, chống khủng bố được hiểu là hệ thống các nguyên tắc và quy phạm pháp luật quốc tế được quy định trong các điều ước quốc tế về

phòng, chống khủng bố Hệ thống này chính là khuôn khổ pháp lý cho họa động chống khủng bố quốc tế, các biện pháp đấu tranh, tăng cường hợp tác quốc tế nhằm ngăn chặn và trừng trị các hành vi khủng bố

Đối với việc chống khủng bố, ngoài việc tuân theo những nguyên tắc cơ bản của pháp luât quốc tế, còn phải dựa trên những nguyên tắc đặc thù sau:

- Nguyên tắc mọi hành vi khủng bố quốc tế đều phải bị ngăn chặn và trừng trị: Các điều ước quốc tế đều quy định cấm việc khuyến khích và tài trợ cho khủng

bố quốc tế dưới mọi hình thức và yêu cầu các quốc gia thành viên thực hiện các biện pháp thích hợp nhằm ngăn ngừa, xét xử và trừng trị các loại tội phạm khủng bố quốc thế theo thủ tục và trình tự đã được quy định

- Nguyên tắc pháp luật chống khủng bố và các biện pháp chống khủng bố không được xâm phạm chủ quyền quốc gia khác:

Chống khủng bố không chủ là mặt trận chiến đấu của một quốc gia mà còn là mặt trặn của toàn nhân loại, vì thế không một quốc gia nào có thể lợi dụng cuộc chiến này để can thiệp vào công việc nội bộ, can thiệt đến chủ quyền của một quốc gia khác

- Nguyên tắc pháp luật chống khủng bố và các biện pháp chống khủng bố không được vi phạm các quyền con người cơ bản:

Việc loại trừ các phần tử khủng bố phải được đựa trên những nguyên tắc cơ bản của luật quốc tế về quyền con người, không xâm phạm đến quyền sống của con người (không bi tước đoạt tính mạng một cách vô cớ, không bị tra tấm, đối xử tàn nhẫn, vô nhân đạo, không bị áp dụng nhục hình, phải được xét xử công bằng, …)

2 Hợp tác quốc tế về chống khủng bố

2.1. Khái niệm hợp tác quốc tế về chống khủng bố

Hợp tác quốc tế về chống khủng bố được hiểu là tổng thế các nguyên tắc, các quy phạm điều chỉnh quan hệ hợp tác, bao gồm các nguyên tắc ứng xử, quyền

và nghĩa vụ hợp tác giữa các quốc gia và các chủ thể khác của pháp luật quốc tế trong hợp tế quốc tế về chống khủng bố do các quốc gia thỏa thuận xây dựng Quá trình hợp tác quốc tế về chống khủng bố giữa các quốc gia dựa trên cơ sở pháp lý là pháp luật quốc tế về chống khủng bố Nội dung của hợp tác quốc tế

về chống khủng bố rất rộng bao gồm nhiều lĩnh vực khác nhau như: trao đổi thông tin; thu thập chuyển giao tài liệu chứng cứ; truy nã, bắt giữ và dẫn độ tội phạm khủng bố; phát hiện, thu giữ tịch thu tài sản có được từ hoạt động khủng

bố hoặc nhằm tài trợ cho khủng bố

2.2. Các hình thức hợp tác quốc tế phòng chống khủng bố

Theo cấp độ hợp tác, có thể chia tiến trình hợp tác quốc tế về chống khủng bố thành: hợp tác song phương, hợp tác khu vực, hợp tác liên khu vực và hợp tác trên quy mô toàn cầu

Theo lĩnh vực hợp tác, có thể chia hợp tác chống khủng bố thành các hình thức hợp tác cơ bản như: hợp tác chống khủng bố bằng bom; hợp tác chống khủng

bố bằng hạt nhân, hợp tác chống khủng bố bằng bắt cóc con tin; hợp tác chống khủng bố trong lĩnh vực hàng không…

Theo hình thức hợp tác, có thể chia hợp tác chống khủng bố thành hai hình thức: Hợp tác chính thức và hợp tác không chính thức

2.3. Các nguyên tắc hợp tác quốc tế về chống khủng bố

• Hợp tác chống khủng bố và các quyền cơ bản của con người:

Nội dung của nguyên tắc bảo về quyền con người trong hợp tác quốc tế về chống khủng bố được thể hiện thông qua khía cạnh sau: Trong lĩnh vực hợp tác xây dựng và thực thi các điều ước quốc tế về chống khủng bố phải đảm bảo các quy định về chống khủng bố phải tôn trọng và bảo vệ các quyền con người;

Nguyên tắc này đã được ghi nhận trong nhiều điều ước quốc tế song phương và

đa phương

• Hợp tác chống khủng bố và vấn đề lợi ích quốc gia:

Nguyên tắc này quy định trách nhiệm của các quốc gia trong quá trình xây dựng, thực thi các điều ước quốc tế về chống khủng bố phải áp dụng các biện pháp cần thiết để ngăn ngừa khủng bố và khi khủng bố đã xẩy ra, quốc gia không được viện dẫn lý do chính trị để từ chối dẫn độ hoặc xét xử tội phạm khủng bố

• Hợp tác chống khủng bố và vấn đề quyền tài phán quốc gia:

Nguyên tắc này được đặt ra nhằm đảm bảo cho quá trình xây dựng và thực thi pháp luật quốc tế về chống khủng bố không bị quốc gia lợi dụng để can thiệp vào công việc nội bộ của quốc gia khác hoặc đơn phương tiến hành các hành vi thuộc quyền tài phán của mình trên lãnh thổ của quốc gia khác khi không được

sự cho phép của quốc gia liên quan Nguyên tắc này có cơ sở pháp lý trong một

số điều quốc tế song phương và đa phương

• Hợp tác chống khủng bố và lợi ích của bên thứ ba:

Hợp tác quốc tế về chống khủng bố là tất yếu khách quan phù hợp với yêu cầu, đòi hỏi của thực tiễn Tuy nhiên trong quá trình hợp tác chống khủng bố các bên tham gia hợp tác có thể có những hành vi xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của bên thứ ba Bên thứ ba trong nguyên tắc này phải được hiểu không chỉ bao gồm một quốc gia cụ thể mà bao gồm tất cả các quốc gia và các chủ thể khác của pháp luật quốc tế Các hình thức hợp tác vi phạm lợi ích của bên thứ ba có thể là: áp dụng các biện pháp bất lợi hơn cho công dân của bên thứ ba; phong toả tài khoản của tổ chức cá nhân của bên thứ ba mà không có lý do chính đáng… Cơ sở pháp lý của nguyên tắc này là các điều ước quốc tế song phương

và đa phương, đặc biệt là các điều ước song phương về chống khủng bố thường quy định trực tiếp nguyên tắc này

3 Hoạt động hợp tác phòng chống khủng bố trong khuôn khổ ASEAN

Đông Nam Á đang trở thành tâm điểm mới của hoạt động khủng bố Do hoạt động khủng bố ở Đông Nam Á xuất hiện theo chiều hướng quốc tế hóa nên các nước phải đẩy mạnh hợp tác trong lĩnh vực chống khủng bố quốc tế

Sau hơn 50 năm được thành lập, ASEAN đã có một số công cụ nhằm tăng cường hợp tác đấu tranh phòng, chống khủng bố Ngoài các quy định tại Hiến chương ASEAN có liên quan đến bảo đảm an ninh, chống khủng bố thì ASEAN

đã có một số văn kiện khác đề cập đến hợp tác chống khủng bố

Đầu tiên phải kể đến là Tuyên bố ASEAN về tội phạm xuyên quốc gia được thông qua ngày 20/12/1997, trong đó phạm vi hợp tác đã bao gồm chống khủng bố

Từ năm 2000 đến nay, để đối phó với một số loại tội phạm xuyên quốc gia có tính chất phức tạp và có xu hướng gia tăng nhanh về số lượng trong khu vực, các nhà lãnh đạo ASEAN đã thông qua hàng loạt các văn kiện pháp lý liên quan nhằm thể chế hoá khuôn khổ hợp tác góp phần nâng cao hiệu quả của hoạt động phòng, chống tội phạm xuyên quốc gia nói chung và phòng chống khủng bố nói riêng

Sau khi xảy ra vụ tấn công khủng bố ngày 11/9/2001 tại Mỹ, ASEAN đã ra Tuyên bố về cùng hành động chống khủng bố vào ngày 5/11/2001 Tháng 11/2001 tại Hội nghị thượng đỉnh ASEAN lần thứ 7, Philippin đã đề xuất thành lập Liên minh chống khủng bố gồm ba nước: Philippin, Malaysia và Indonesia Qua thảo luận, ba nước đã đi đến thống nhất về nội dung của Hiệp định hợp tác

đa phương chống khủng bố Một trong những mục tiêu chính là tăng cường hợp

tác khu vực, như thông qua chia sẻ kinh nghiệm và thông tin, nỗ lực để nâng cao năng lực phòng, chống khủng bố của cả khu vực, cũng như xem xét làm thế nào để tích các Công ước chống khủng bố quốc tế vào các cơ chế hợp tác ASEAN trong phòng, chống khủng bố quốc tế Nội dung của Hiệp định này rất rộng và có tính khả thi, có ý nghĩa rất tích cực trong việc bảo vệ an ninh khu vực và thúc đẩy tổ chức ASEAN phát triển Hiệp định này đã nhận được sự ủng

hộ của các ước như Thái Lan, Myanma, Singapore Từ đó, các nước kể trên đã

có những động thái tích cực hơn trong công cuộc chống khủng bố Tổng thống Indonesia đã thông qua điều lệ chống khủng bố, gia tăng mức độ tấn công các phần từ khủng bố, thành lập Ủy ban chống rửa tiền và đội chống khủng bố đặc biệt, tăng cường hợp tác quốc tế chống khủng bố trong lĩnh vực tiền tệ Phó tổng thống Malaysia cũng tuyên bố Malaysia sẽ áp dụng mọi biên pháp cần thiết tấn công chủ nghĩa khủng bố

Sau đó, tháng 5/2002, ASEAN đã thông qua Chương trình công tác ASEAN về phòng, chống tội phạm xuyên quốc gia với các hướng dẫn cụ thể về hợp tác khu vực sau khi xảy ra các vụ tấn công khủng bố ở Bali, Indonesia và Philippines, làm cho 216 dân thường bị thiệt mạng và bị thương 419 người

Các nước ASEAN cũng đã ký kết nhiều hiệp định, tuyên bố chung trong lĩnh vực hợp tác khủng bố như:

- Tuyên bố chung về hợp tác chống khủng bố giữa ASEAN và Hoa Kỳ tháng 8/2002;

- Tuyên bố chung về hợp tác trong các vấn đề an ninh phi truyền thống giữa ASEAN và Trung Quốc (ưu tiên nội dung hợp tác về chống khủng bố); Tuyên

bố chung về hợp tác chống khủng bố giữa ASEAN và EU tại Hội nghị Bộ trưởng ASEAN – EU tháng 01/2003;

- Tuyên bố chung ASEAN – Australia về hợp tác chống khủng bố quốc tế ngày 02/7/2004;

- Hiệp định ASEAN về tương trợ tư pháp trong lĩnh vực hình sự ngày 29/11/2004 gồm 08 nước: Malyasia, Singgapore, Việt Nam, Campuchia, Lào, Indonesia, Philippin, Brunei;

- Đặc biệt ngày 13/1/2007, những người đứng đầu chính phủ các nước ASEAN

đã ký Công ước về chống khủng bố ASEAN

Công ước năm 2007 ASEAN về chống khủng bố gồm phần nói đầu và 23 điều khoản, trong đó 19 điều liên quan nội dung và 4 điều liên quan các thủ tục có hiệu lực, bổ sung, rút khỏi Công ước và đăng ký tại Liên hiệp quốc (LHQ) Công ước của ASEAN về chống khủng bố bao gồm các nội dung cơ bản: (i) Mục đích, nguyên tắc và phạm vi hợp tác theo công ước; (ii) Các tội khủng bố thuộc phạm vi điều chỉnh của Công ước; (iii) Quyền tài phán quốc gia và nghĩa

vụ dẫn độ; (iv) Các thủ tục liên quan thực hiện Công ước

Công ước định ra khuôn khổ pháp lý cho việc hợp tác khu vực để chống, phòng ngừa và trừng trị khủng bố dưới mọi hình thức Trong Công ước, các nước ASEAN bày tò mối lo ngại sâu sắc về nguy cơ khủng bố đối với cuộc sống dân thường và là mối đe dọa to lớn đối với nền hòa bình quốc tế Tuy nhiên, lãnh đạo các nước ASEAN cũng tái khẳng định rằng, khủng bố không nên gắn với bất kỳ tôn giáo, quốc gia, nền văn minh hay nhóm dân tộc nào Công ước còn nhấn mạnh tầm quan trọng của việc nhận dạng và giải quyết hiệu quả các nguyên nhân gốc rể của chủ nghĩa khủng bố trong việc xây dựng các biện pháp chống khủng bố

Điều 6 Công ước quy định về các lĩnh vực hợp tác, các quốc gia ASEAN cam kết thực hiện các biện pháp cần thiết để phòng ngừa hành vi khủng bố, kể cả bằng việc cảnh báo sớm cho các bên đối tác thông qua trao đổi thông tin, ngăn chặn người có hành vi tài trợ, lập kế hoạch, tạo điều kiện hoặc thực hiện hành vi khủng bố sử dụng lãnh thổ của mình nhằm mục đích chống lại các quốc gia khác hoặc công dân của các quốc gia khác Ngăn chặn và trừng trị việc tài trợ cho các hành vi khủng bố, ngăn chặn việc di chuyển của các cá nhân hoặc nhóm

khủng bố bằng việc kiểm soát biên giới có hiệu quả và kiểm soát chặt chẽ việc cấp giấy tờ, căn cước, giấy đi lại cũng như thông qua biện pháp ngăn chặn việc làm giả, giả mạo hoặc sử dụng sai mục đích các loại giấy tờ, tài liệu này Tăng cường xây dựng năng lực, tập huấn và hợp tác kỹ thuật cũng như tổ chức các cuộc họp khu vực, nâng cao nhận thức và sự tham gia của công chúng vào các

nỗ lực chống khủng bố, cũng như tăng cường đối thoại giữa các nền văn minh, tăng cường hợp tác qua biên giới, tăng cường trao đổi và chi sẻ thông tin tình báo, tăng cường sự hợp tác hiện có nhằm hướng tới xây dựng các cơ sở dữ liệu khu vực trong phạm vi quyền hạn của các cơ quan liên quan ASEAN; tăng cường năng lực và khả năng sẵn sang đối phó với khủng bố bằng các hình thức mới hóa học, hạt nhân, sinh học, phóng xạ, khủng bố qua mạng cũng như bất kỳ hình thức nào khác Tiến hành nghiên cứu và phát triển các biện pháp chống khủng bố Khuyến khích sử dụng các thiết bị hội nghị trực tuyến cho các phiên xét xử trong những trường hợp thích hợp Đảm bảo rằng bất kỳ người nào tham gia vào việc tài trợ, lập kế hoạch, chuẩn bị hoặc thực hiện các hành vi khủng bố hoặc tham gia hỗ trợ hành vi khủng bố đều phải bị đưa ra xét xử công bằng trước pháp luật Công ước cũng quy định các nội dung về thẩm quyền tài phán của quốc gia và nghĩa vụ dẫn độ và các thủ tục liên quan đến thực hiện Công ước

Trước những diễn biến phức tạp của chủ nghĩa khủng bố tại khu vực Từ 2014, ASEAN đã có các biện pháp đối phó với mối đe dọa từ các phần tử khủng bố đi tham gia các cuộc xung đột tại I-rắc và Syria, sau đó trở về nước Vì thế, Tuyên

bố của các Ngoại trưởng ASEAN năm 2014 về sự gia tăng của bạo lực và chết chóc do các tổ chức khủng bố cực đoan ở I-rắc và Syria gây ra, và sau đó năm

2015 ASEAN đã tổ chức Hội nghị đặc biệt cấp Bộ trưởng về sự gia tăng của cực đoan bạo lực