Môn kinh tế chính trị Mác - Lê nin

Đất nước đã ra khỏi khủng hoảng kinh tế, xã hội, có sự thay đổi cơ bản và toàn diện; kinh tế tăng trưởng nhanh, sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá, phát triển kinh tế thị trường định hướng XHCN được đẩy mạnh; đời sống nhân dân được cải thiện rõ rệt; chính trị - xã hội ổn định, quốc phòng và an ninh được giữ vững; vị thế nước ta trên trường quốc tế không ngừng nâng cao; sức mạnh tổng hợp của quốc gia đã tăng lên rất nhiều, tạo ra thế và lực mới cho đất nước tiếp tục đi lên với triển vọng tốt đẹp. Những thành tựu đó chứng tỏ đường lối đổi mới của Đảng ta là đúng đắn, sáng tạo, phù hợp thực tiễn Việt Nam. Nhận thức về CNXH và con đường đi lên CNXH ngày càng sáng tỏ hơn; hệ thống quan điểm lý luận về công cuộc đổi mới, về xã hội XHCN và con đường đi lên CNXH ở Việt Nam đã hình thành trên những nét cơ bản. Kinh tế thị trường định hướng XHCN là vấn đề còn mới trong lịch sử. Lý luận về kinh tế thị trường, nhất là đảm bảo giữ vững định hướng XHCN là vấn đề phải thường xuyên được nghiên cứu, bổ sung. Vì vậy, tôi chọn đề tài: “ Kinh tế thị trường định hướng XHCN ở Việt Nam” làm tiểu luận kết thúc môn Kinh tế chính trị Mác - Lênin trong chương trình hoàn chỉnh cao cấp lý luận chính trị. Do phạm vi nghiên cứu của đề tài này là rất rộng, nên tôi chỉ tập trung vào một số vấn đề cơ bản: Chương I. Khái quát về bản chất, mục tiêu và đặc trưng của kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam Chương II. Tính tất yếu hình thành và phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam Chương III. Phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa tại Việt Nam trong giai đoạn hiện nay.

BÀI THU HOẠCH MÔN KINH TẾ CHÍNH TRỊ MÁC-LÊNIN

KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG

XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ở VIỆT NAM

PHỤ LỤC

A MỞ ĐẦU 5

B NỘI DUNG 7 Chương I Khái quát về bản chất, mục tiêu và đặc trưng của kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam 7

1 Bản chất kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam 7

2 Mục tiêu xây dựng và phát triển nền kinh tế thị trường định hướng XHCN 8

3 Đặc trưng nền kinh tế thị trường định hướng XHCN ở Việt Nam 9

Chương II Tính tất yếu hình thành và phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam 12

1 Phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là phù hợp vớiquy luật phát triển khách quan 12

2 Kinh tế thị trường có rất nhiều ưu việt, là động lực quan trọng thúc đẩy sựphát triển kinh tế, xã hội của đất nước 13

3 Mô hình kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa phù hợp vớinguyện vọng của nhân dân mong muốn một xã hội dân giàu, nước mạnh,dân chủ, công bằng, văn minh 14

Chương III Phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa tại Việt Nam trong giai đoạn hiện nay 15

1 Những thành tựu đạt được trong quá trình phát triển kinh tế thị trườngđịnh hướng XHCN ở Việt Nam 15

2 Những hạn chế trong quá trình phát triển kinh tế thị trường định hướngXHCN ở Việt Nam 16

3 Giải pháp phát triển kinh tế thị trường định hướng XHCN ở Việt Nam 17

4 Liên hệ về vấn đề phát triển kinh tế tại quận Long Biên giai đoạn 2020 18

2015-C KẾT LUẬN 21

A MỞ ĐẦU

Theo C Mác, kinh tế thị trường là một giai đoạn phát triển tất yếu củalịch sử mà bất cứ nền kinh tế nào cũng phải trải qua để đạt tới nấc thang caohơn trên con đường phát triển và nền kinh tế TBCN chính là nền kinh tế thịtrường phát triển đến trình độ phổ biến và hoàn chỉnh Nấc thang cao hơnchính là nền kinh tế cộng sản chủ nghĩa mà giai đoạn đầu là nền kinh tếXHCN Để chuyển lên nấc thang này, nền kinh tế thị trường phải phát triểnhết mức, phải trở thành phổ biến trong đời sống kinh tế - xã hội

Đây là một kết luận lý luận quan trọng Nó khái quát quá trình phát

triển của lịch sử nhân loại, trong đó, kinh tế thị trường được xác định là một nấc thang tất yếu, mang tính phổ biến.

Thực hiện công cuộc đổi mới do Đảng lãnh đạo, chúng ta đã chuyển

mô hình kinh tế từ nền kinh tế tập trung quan liêu bao cấp sang nền kinh tế thịtrường định hướng XHCN Qua nhiều năm, với sự nỗ lực phấn đấu của toàndân tộc, công cuộc đổi mới ở nước ta đã đạt những thành tựu to lớn và có ýnghĩa lịch sử: Đất nước đã ra khỏi khủng hoảng kinh tế, xã hội, có sự thay đổi

cơ bản và toàn diện; kinh tế tăng trưởng nhanh, sự nghiệp công nghiệp hoá,hiện đại hoá, phát triển kinh tế thị trường định hướng XHCN được đẩy mạnh;đời sống nhân dân được cải thiện rõ rệt; chính trị - xã hội ổn định, quốc phòng

và an ninh được giữ vững; vị thế nước ta trên trường quốc tế không ngừngnâng cao; sức mạnh tổng hợp của quốc gia đã tăng lên rất nhiều, tạo ra thế vàlực mới cho đất nước tiếp tục đi lên với triển vọng tốt đẹp Những thành tựu

đó chứng tỏ đường lối đổi mới của Đảng ta là đúng đắn, sáng tạo, phù hợpthực tiễn Việt Nam Nhận thức về CNXH và con đường đi lên CNXH ngàycàng sáng tỏ hơn; hệ thống quan điểm lý luận về công cuộc đổi mới, về xã hộiXHCN và con đường đi lên CNXH ở Việt Nam đã hình thành trên những nét

cơ bản Kinh tế thị trường định hướng XHCN là vấn đề còn mới trong lịch sử

Lý luận về kinh tế thị trường, nhất là đảm bảo giữ vững định hướng XHCN làvấn đề phải thường xuyên được nghiên cứu, bổ sung Vì vậy, tôi chọn đề tài:

“ Kinh tế thị trường định hướng XHCN ở Việt Nam” làm tiểu luận kết thúc

luận chính trị Do phạm vi nghiên cứu của đề tài này là rất rộng, nên tôi chỉtập trung vào một số vấn đề cơ bản:

Chương I Khái quát về bản chất, mục tiêu và đặc trưng của kinh tế thịtrường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam

Chương II Tính tất yếu hình thành và phát triển nền kinh tế thị trườngđịnh hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam

Chương III Phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩatại Việt Nam trong giai đoạn hiện nay

B NỘI DUNG Chương I Khái quát về bản chất, mục tiêu và đặc trưng của kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam

1 Bản chất kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam

Nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam là mộtkiểu hình kinh tế thị trường vừa tuân theo các quy luật chung của nền kinh tếthị trường, vừa hàm chứa những giá trị xã hội chủ nghĩa trong vận hành, quản

lý, cũng như hoạt động sản xuất kinh doanh Bản chất của kinh tế thị trườngđịnh hướng xã hội chủ nghĩa được phản ánh thông qua các biểu hiện dưới đây:

Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam là nền kinh

tế thị trường hiện đại, hội nhập quốc tế, vận hành đầy đủ, đồng bộ theo cácquy luật của kinh tế thị trường

Tính chất hiện đại trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủnghĩa thể hiện sự hướng tới tiếp thu, tích hợp có chọn lọc các thành tựu mới

về các loại thị trường, các yếu tố thị trường, cơ chế vận hành của các nềnkinh tế thị trường phát triển nhất thế giới Nền kinh tế thị trường định hướngXHCN là nền kinh tế thị trường mở cửa và hội nhập theo chuẩn mực thế giới

Các quy luật kinh tế chủ yếu chi phối trong nền kinh tế thị trường ởViệt Nam cơ bản bao gồm: quy luật giá trị, quy luật cung – cầu, quy luật cạnhtranh, quy luật lưu thông tiền tệ

Trên thị trường các quy luật này có quan hệ tác động lẫn nhau và thôngqua sự hoạt động của các quy luật đó sẽ điều tiết hành vi của các chủ thể thamgia nền kinh tế

Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam là nền kinh

tế thị trường mà trong nó, hoạt động sản xuất kinh doanh của các chủ thể kinh

tế cũng như quản lý của Nhà nước ngoài nguyên tắc tuân thủ các quy luật thịtrường còn hàm chứa, gắn với và hướng tới những giá trị cơ bản của chủnghĩa xã hội Nhưng giá trị căn bản của CNXH Việt Nam thể hiện tập trung ởmục tiêu “dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh”

Thứ nhất, nền kinh tế có sự quản lý của Nhà nước pháp quyền xã hộichủ nghĩa Nhà nước pháp quyền XHCN định hướng và điều tiết nền kinh tế,thúc đẩy sản xuất kinh doanh và bảo vệ môi trường

Thứ hai, do Đảng Cộng Sản Việt Nam lãnh đạo, phát huy dân chủ,XHCN, đảm bảo quyền làm chủ của nhân dân

Thứ ba, phát huy vai trò làm chủ của nhân dân, do nhân dân tổ chức radưới sự lãnh đạo của Đảng, quyền lực của Nhà nước là thống nhất, không chỉđược phân công, phối hợp mà còn có sự kiểm soát trong việc thực hiện cácquyền lập pháp, hành pháp và tư pháp Đó là nền kinh tế được xây dựng ởmột chế độ xã hội do nhân dân làm chủ, Nhà nước pháp quyền XHCN quản

lý, dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng Sản, nhằm mục tiêu đi lên XHCN

Thứ tư, xác lập quan hệ sản xuất tiến bộ phù hợp để thúc đẩy phát triểnmạnh lực lượng sản xuất

Thứ năm, thực hiện tiến bộ, công bằng xã hội; không ngừng nâng caođời sống vật chất, tinh thần của nhân dân

2 Mục tiêu xây dựng và phát triển nền kinh tế thị trường định hướng XHCN

a Mục tiêu tổng quát

Về hệ thống mục tiêu phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xãhội chủ nghĩa ở nước ta: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI đãchỉ rỏ: phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước tanhằm mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội của đất nước, thực hiện: “Dân giàu,nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh” Để thực hiện được mục tiêu đótrong phát triển nền kinh tế thị trường, phải tạo điều kiện để giải phóng mạnh

mẽ sức sản xuất và không ngừng phát triển lực lượng sản xuất; phát triển lựclượng sản xuất hiện đại gắn với xây dựng quan hệ sản xuất mới XHCN phùhợp trên cả ba mặt: sở hữu, quản lý và phân phối; phát triển kinh tế thị trường

để từng bước xây dựng hạ tầng kinh tế cho chủ nghĩa xã hội; cải thiện và nângcao đời sống nhân dân

b Mục tiêu cụ thể

Đại hội XIII của Đảng khẳng định: “Phấn đấu đến năm 2030, là nướcđang phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao; có thể chế

quản lý hiện đại, cạnh tranh, hiệu lực, hiệu quả; kinh tế phát triển năng động,nhanh và bền vững, độc lập, tự chủ trên cơ sở khoa học, công nghệ, đổi mớisáng tạo gắn với nâng cao hiệu quả trong hoạt động đối ngoại và hội nhậpquốc tế”

Mục tiêu kinh tế - xã hội - văn hóa mà nền kinh tế thị trường định

hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta phải đạt là:

Làm cho dân giàu: Nội dung căn bản của dân giàu là mức bình quân GDP đầungười tăng nhanh trong một thời gian ngắn và khoảng cách giàu, nghèo trong

xã hội ngày càng được thu hẹp

Làm cho nước mạnh: Thể hiện ở mức đóng góp to lớn của nền kinh tế thịtrường cho ngân sách quốc gia; ở sự gia tăng ngành kinh tế mũi nhọn; ở sự sửdụng tiết kiệm, có hiệu quả các nguồn tài nguyên quốc gia; ở sự bảo vệ môitrường sinh thái, bảo vệ các bí mật quốc gia về tiềm lực kinh tế, khoa học,công nghệ và an ninh, quốc phòng

Làm cho xã hội công bằng, văn minh: Thể hiện ở việc xử lý các quan hệ lợiích ngay trong nội bộ nền kinh tế thị trường, ở đó việc góp phần to lớn vàogiải quyết các vấn đề xã hội, ở việc cung ứng các hàng hóa và dịch vụ có giátrị không chỉ về kinh tế mà còn có giá trị cao về văn hóa, xã hội

Về mục tiêu chính trị: Làm cho xã hội dân chủ, biểu hiện ở chỗ dân chủ

hóa nền kinh tế, mọi người, mọi thành phần kinh tế có quyền tham gia vàohoạt động kinh tế, vào sản xuất kinh doanh, có quyền sở hữu hợp pháp về tàisản của mình; quyền của người sản xuất và người tiêu dùng được bảo vệ trên

cơ sở pháp luật của nhà nước

3 Đặc trưng nền kinh tế thị trường định hướng XHCN ở Việt Nam

Đặc trưng về sở hữu: Trước đổi mới, nền kinh tế nước ta chỉ có một

chế độ sở hữu về tư liệu sản xuất là chế độ công hữu (gồm sở hữu toàn dân và

sở hữu tập thể) Từ khi tiến hành đổi mới đất nước, Đảng Cộng sản Việt Namthừa nhận trên thực tế có nhiều hình thức sở hữu về tư liệu sản xuất, bao gồm

cả công hữu và tư hữu

Đặc trưng về cơ cấu kinh tế: Là nền kinh tế có nhiều thành phần kinh

tế, trong đó kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo, các thành phần kinh tế khác

là bộ phận hợp thành của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa,kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng của nền kinh tế.

Đặc trưng về phân phối: Thực hiện phân phối theo kết quả lao động,

hiệu quả kinh tế, mức đóng góp vốn và các nguồn lực khác vào sản xuất, dựatrên các nguyên tắc của cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước, từ chỗcoi Nhà nước là chủ thể quyết định phân phối chuyển dần sang xác định thịtrường quyết định phân phối lần đầu và Nhà nước thực hiện phân phối lại

Về cơ chế vận hành của nền kinh tế: Kết hợp giữa cơ chế thị trường với

vai trò quản lý, điều hành của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, bảođảm các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội Tại Hội nghị Trung ương 6 khóa

X, tháng 3-2008, Đảng ta khẳng định, nền kinh tế thị trường định hướng xãhội chủ nghĩa ở Việt Nam là nền kinh tế vừa tuân theo quy luật của thị trường,vừa chịu sự chi phối bởi các quy luật kinh tế của chủ nghĩa xã hội và các yếu

tố bảo đảm tính định hướng xã hội chủ nghĩa Đây cũng là nền kinh tế có tổchức, có kế hoạch, đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam và sựquản lý của Nhà nước xã hội chủ nghĩa Kinh tế thị trường định hướng xã hộichủ nghĩa vừa phát huy những ưu thế của kinh tế thị trường và kinh tế kếhoạch, vừa loại bỏ những khuyết tật của hai nền kinh tế đó, nhằm thực hiệnmục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh

Nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa phát huy tính tích

cực, chủ động, sáng tạo của nhân dân trong phát triển kinh tế - xã hội Nhànước quản lý bằng chính sách, pháp luật, chiến lược, quy hoạch; sử dụng cơchế thị trường để giải phóng sức sản xuất Nhà nước ban hành các văn bảnquy phạm pháp luật nhằm định hướng và tạo môi trường pháp lý cho sự pháttriển các thành phần kinh tế và các chủ thể kinh tế Trong nền kinh tế thịtrường định hướng xã hội chủ nghĩa, không phải thị trường điều tiết hoàn toàn

mà còn có sự điều chỉnh, quản lý của Nhà nước để đạt các mục tiêu phát triểnkinh tế - xã hội trong từng thời kỳ, gắn phát triển kinh tế với thực hiện tiến bộ

và công bằng xã hội, khắc phục những bất cập, khuyết tật của cơ chế thịtrường

Về phương tiện, công cụ, động lực của kinh tế thị trường định hướng

xã hội chủ nghĩa, đó là nền kinh tế thị trường hiện đại, hội nhập quốc tế, thực

hiện công nghiệp hoá, hiện đại hoá Kinh tế thị trường được Đảng, Nhà nước

sử dụng như một công cụ, phương tiện, một động lực để xây dựng chủ nghĩa xãhội Cơ chế vận hành của kinh tế thị trường là một cơ chế mở, bị điều tiết bởicác quy luật kinh tế cơ bản: giá trị, cạnh tranh, cung cầu nên kinh tế thị trườngtạo ra khả năng kết nối hình thành chuỗi giá trị cho nền sản xuất toàn cầu

Chương II Tính tất yếu hình thành và phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam

Kinh tế thị trường là mô hình kinh tế mà hầu hết các quốc gia hiện nayđang thực hiện, tuy nhiên cách thức xây dựng, triển khai mô hình này có sựkhác biệt giữa các nước do đặc điểm riêng về văn hóa, chính trị, xã hội Đốivới Việt Nam, chúng ta bắt tay xây dựng Kinh tế thị trường chúng ta khẳngđịnh: Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là tất yếu khách quantrong thời kỳ quá độ

1 Phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là phù hợp với quy luật phát triển khách quan

Việt Nam, trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, những điều kiệnchung để kinh tế hàng hóa xuất hiện vẫn còn tồn tại Do đó, sự tồn tại kinh tếhàng hóa , kinh tế thị trường ở nước ta là một tất yếu khách quan:

Phân công lao động xã hội là cơ sở tất yếu của nền sản xuất hàng hóavẫn tồn tại và ngày càng phát triển cả về chiều rộng lẫn chiều sâu ở nước tahiện nay Phân công lao động xã hội phát triển thể hiện ở chỗ các ngành nghề

ở nước ta ngày càng đa dạng, phong phú, chuyên môn hóa sâu Tác động củaphân công lao động:

- Góp phần phá vỡ tính chất tự cung tự cấp của nền kinh tế tự nhiêntrước đây và thúc đẩy kinh tế hàng hóa phát triển mạnh mẽ hơn

- Là cơ sở và là động lực để nâng cao năng suất lao động xã hội, nghĩa

là làm cho nền kinh tế ngày càng có nhiều sản phẩm thặng dư dùng để traođổi, mua bán Do đó, làm cho trao đổi, mua bán hàng hóa trên thị trường ngàycàng phát triển hơn Sự tách biệt tương đối về mặt kinh tế: Do tồn tại nhiềuhình thức sở hữu ( sở hữu toàn dân, sở hữu tập thể, sở hữu tư nhân, sở hữuhỗn hợp Do đó tồn tại nhiều chủ thể kinh tế độc lập, lợi ích riêng, nên quan

hệ kinh tế giữa họ chỉ có thể thực hiện bằng quan hệ hàng hóa -tiền tệ

Thành phần kinh tế nhà nước và kinh tế tập thể, tuy cùng dựa trên chế

độ công hữu về tư liệu sản xuất, nhưng các đơn vị kinh tế vẫn có sự khác biệtnhất định, có quyền tự chủ trong sản xuất kinh doanh, có lợi ích riêng, mặtkhác các đơn vị kinh tế còn có sự khác nhau về trình độ kỹ thuật – công nghệ,

về trình độ quản lý, nên chi phí sản xuất và hiệu quả cũng khác nhau nên quan

hệ kinh tế giữa họ phải thực hiện bằng quan hệ hàng hóa tiền tệ

Trong quan hệ kinh tế đối ngoại trong điều kiện phân công lao độngquốc tế mỗi quốc gia riêng biệt là chủ sở hữu đối với mỗi hàng hóa đưa ratrao đổi trên thị trường, sự trao đổi này phải trên nguyên tắc ngang giá

Với những lý do trên, kinh tế thị trường ở nước ta là một tồn tại tất yếu

Kinh tế thị trường là giai đoạn phát triển cao của kinh tế hàng hóa, ởViệt Nam những điều kiện cho sự hình thành và phát triển của kinh tế hànghóa không mất đi mà còn phát triển mạnh cả về chiều rộng và chiều sâu, sựphát triển kinh tế hàng hóa tất yếu hình thành kinh tế thị trường

Như vậy, sự lựa chọn mô hình kinh tế thị trường định hướng xã hội chủnghĩa ở Việt Nam là phù hợp với xu thế của thời đại và đặc điểm phát triểncủa dân tộc

2 Kinh tế thị trường có rất nhiều ưu việt, là động lực quan trọng thúc đẩy sự phát triển kinh tế, xã hội của đất nước.

Tạo động lực thúc đẩy lực lượng sản xuất phát triển

Do cạnh tranh trong nền sản xuất hàng hóa, buộc các chủ thể sản xuấtphải cải tiến kỹ thuật, áp dụng công nghệ mới vào sản xuất làm cho năng xuấtlao động tăng, chi phí sản xuất giảm ở mức thấp nhất nhờ đó mà chiến thắngtrong cạnh tranh Quá trình đó đã thúc đẩy lực lượng sản xuất phát triển

Kích thích tính năng động, sáng tạo của các chủ thể kinh tế, kích thích

việc nâng cao chất lượng, cải tiến mẫu mã , tăng khối lượng hàng hóa và dịch

vụ, làm cho sản xuất gắn với tiêu dùng Kinh tế thị trường chịu sự chi phốicủa quy luật giá trị, cạnh tranh, cung cầu, buộc mỗi người sản xuất tự chịutrách nhiệm về hàng hóa mình làm ra Mỗi người sản xuất đều chịu sức épbuộc phải quan tâm tới sự tiêu thụ trên thị trường, sao cho sản phẩm của mìnhđược xã hội thừa nhận và cũng từ đó họ mới có thu nhập

Thúc đẩy phân công lao động, chuyên môn hóa sản xuất vì thế mà phát

huy được tiềm năng, lợi thế của từng vùng, của đất nước để mở rộng quan hệkinh tế đối ngoại

Thúc đẩy quá trình tích tụ và tập trung sản xuất, tạo điều kiện ra đời