Môn triết học mác - lê nin

đề tài “Triết học Mác-Lênin về quan hệ giữa giai cấp và dân tộc - sự vận dụng của Việt Nam hiện nay” làm Tiểu luận kết thúc môn học Triết học Mác - Lênin trong chương trình hoàn chỉnh kiến thức cao cấp lý luận chính trị. Trong tiểu luận tôi chỉ đề cập đến một số vấn đề cụ thể như sau: Chương I: Quan điểm của Triết học Mác-Lênin về quan hệ giữa giai cấp và dân tộc Chương II: Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đảng Cộng Sản Việt Nam vận dụng quan điểm của Triết học Mác-Lênin về quan hệ giữa giai cấp và dân tộc ở Việt Nam  

PHỤ LỤC

BÀI THU HOẠCH MÔN TRIẾT HỌC MÁC - LÊNIN

TRIẾT HỌC MÁC - LÊNIN VỀ QUAN HỆ GIỮA GIAI CẤP VÀ DÂN TỘC - SỰ VẬN DỤNG Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

STT KÝ HIỆU GIẢI THÍCH KÝ HIỆU

A MỞ ĐẦU

Quan hệ giai cấp và quan hệ dân tộc là hai mối quan hệ cơ bản và có tác động mạnh mẽ, trực tiếp tới bản thân con người nói riêng và của toàn xã hội nói chung Vì vậy nghiên cứu vấn đề giai cấp, dân tộc là rất cần thiết Mác

- Lênin và chủ tịch Hồ Chí Minh đã nghiên cứu vấn đề giai cấp, dân tộc, quan

hệ giữa chúng với nhau và với toàn nhân loại rất chi tiết, khoa học, có hệ thống và được ứng dụng vào việc xây dựng xã hội xã hội chủ nghĩa Thực tiễn cách mạng Việt Nam đã chỉ cho chúng ta thấy rằng, khi nào và ở đâu mà vấn

đề giai cấp và vấn đề dân tộc không được kết hợp một cách đúng đắn, quan điểm giai cấp, vấn đề dân tộc được vận dụng xử lý một cách cứng nhắc và giáo điều hoặc bị coi nhẹ thì cách mạng không chỉ gặp khó khăn mà còn thất bại nặng nề Bài học đó thực sự là bổ ích, cần được ghi nhận và vận dụng vào việc xem xét các vấn đề giai cấp, đấu tranh giai cấp và mối quan hệ của chúng với vấn đề dân tộc trong tình hình hiện nay và trong giai đoạn sắp tới của thời

kỳ quá độ khi mà nền kinh tế nhà nước phát triển mạnh mẽ theo hướng thị trường và hội nhập quốc tế

Từ những vấn đề nêu trên, tôi chọn đề tài “Triết học Mác-Lênin về quan hệ giữa giai cấp và dân tộc - sự vận dụng của Việt Nam hiện nay”

làm Tiểu luận kết thúc môn học Triết học Mác - Lênin trong chương trình hoàn chỉnh kiến thức cao cấp lý luận chính trị Trong tiểu luận tôi chỉ đề cập đến một số vấn đề cụ thể như sau:

Chương I: Quan điểm của Triết học Mác-Lênin về quan hệ giữa giai cấp và dân tộc

Chương II: Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đảng Cộng Sản Việt Nam vận dụng quan điểm của Triết học Mác-Lênin về quan hệ giữa giai cấp và dân tộc

ở Việt Nam

B NỘI DUNG

Chương I: Quan điểm của Triết học Mác-Lênin về quan hệ giữa giai cấp và dân tộc

1 Quan điểm chủ nghĩa Mác-Lênin về vấn đề giai cấp

Khái niệm giai cấp

Trên cơ sở quan điểm khoa học và sâu sắc về giai cấp của C.Mác và Ph.Ăngghen, năm 1919, trong bài báo “Sáng kiến vĩ đại”, Lênin định nghĩa: Người ta gọi là giai cấp, những tập đoàn to lớn gồm những người khác nhau

về địa vị của họ trong một hệ thống sản xuất xã hội nhất định trong lịch sử, khác nhau về quan hệ của họ đối với những tư liệu sản xuất, về vai trò của họ trong tổ chức lao động xã hội, và như vậy là khác nhau về cách hưởng thụ và

về phần của cải xã hội ít nhiều mà họ được hưởng Giai cấp là những tập đoàn người, mà tập đoàn này có thể chiếm đoạt lao động của tập đoàn khác, do chỗ các tập đoàn đó có địa vị khác nhau trong một chế độ kinh tế xã hội nhất định”

Đặc trưng của giai cấp

Thứ nhất, giai cấp là những tập đoàn người to lớn, là những khối quần chúng đông đảo, có lợi ích cơ bản gắn bó chặt chẽ với nhau

Thứ hai, giai cấp là những tập đoàn người khác nhau về địa vị trong một hệ thống sản xuất xã hội, trên ba phương diện cơ bản: Khác nhau về quan

hệ với tư liệu sản xuất (qua chế độ sở hữu); khác nhau về vai trò trong tổ chức lao động, tổ chức quản lý trong sản xuất; khác nhau về cách thức và quy mô thu nhập của cải xã hội Trong đó, sự khác nhau về quan hệ đối với tư liệu sản xuất đóng vai trò quyết định địa vị giai cấp trong hệ thống sản xuất xã hội

Thứ ba, do sự khác nhau về địa vị kinh tế của các tập đoàn người trong một chế độ kinh tế - xã hội nhất định, đã dẫn đến tình trạng chiếm đoạt lao động của tập đoàn thống trị trong hệ thống kinh tế - xã hội đối với những tập đoàn khác

Như vậy, giai cấp không là sản phẩm của sản xuất nói chung mà là sản phẩm của hệ thống sản xuất xã hội nhất định với những điều kiện khác nhau

sẽ hình thành nên các giai cấp khác nhau và những đặc trưng riêng

Đấu tranh giai cấp

Trong xã hội có giai cấp tất yếu nảy sinh đấu tranh giai cấp Lênin định nghĩa đấu tranh giai cấp là cuộc đấu tranh của quần chúng bị tước đoạt hết quyền, bị áp bức và lao động chống bọn có đặc quyền, đặc lợi, bọn áp bức và bọn ăn bám, cuộc đấu tranh của những người công nhân làm thuê hay những người vô sản chống lại những người hữu sản hay giai cấp tư sản Trong xã hội

có giai cấp, giai cấp thống trị chiếm đoạt lao động của các giai cấp và tầng lớp

bị trị không chỉ về lợi ích kinh tế mà còn về chính trị, tinh thần Lợi ích của giai cấp bị trị hoàn toàn đối lập với lợi ích của giai cấp thống trị Có áp bức thì tất có đấu tranh chống áp bức Vì vậy đấu tranh giai cấp không do một lý thuyết xã hội nào tạo ra mà là động lực phát triển và là hiện tượng tất yếu không thể thiếu được trong xã hội có áp bức

Vai trò giai cấp trong lịch sử

Giai cấp là một hiện tượng lịch sử Nếu giai cấp do nguyên nhân kinh

tế sinh ra thì đến một lúc nào đó, sự phát triển cao của lực lượng sản xuất cũng tạo điều kiện để “thủ tiêu” giai cấp Khi không còn tồn tại chế độ tư hữu, đối kháng về lợi ích giữa những tập đoàn người trong xã hội mất đi thì giai cấp cũng không còn cơ sở để tồn tại Do vậy cuộc đấu tranh giữa giai cấp vô sản và giai cấp tư sản là cuộc đấu tranh giai cấp cuối cùng trong lịch sử Nó là phương tiện tất yếu để giải phóng xã hội khỏi ách áp bức, bóc lột, khỏi sự phân chia giai cấp và đấu tranh giai cấp

2 Quan điểm chủ nghĩa Mác-Lênin về vấn đề dân tộc

Khái niệm dân tộc được dung để chỉ một cộng đồng người ổn định làm thành nhân dân một nước có lãnh thổ quốc gia, nền kinh tế thống nhất, quốc ngữ chung, có ý thức về sự thống nhất của mình, gắn bó với nhau bởi những quyền lợi về chính trị, kinh tế, truyền thống, văn hóa, truyền thống đấu tranh chung trong suốt quá trình dựng nước và bảo vệ đất nước Dân tộc có tính thống nhất cao thể hiện ở sự cộng đồng về lãnh thổ, về kinh tế, về ngôn ngữ và về văn hóa Dân tộc có tính ổn định, bền vững, đảm bảo bởi nguyên

tắc pháp lý cao, tôn trọng quyền tự quyết của mỗi dân tộc Dân tộc là một vấn

đề rất rộng lớn mà C.Mác và Ph.Ăngghen đã không đi sâu giải quyết vì thời

đó ở Tây Âu, vấn đề dân tộc đã được giải quyết trong cách mạng tư sản Trong giai đoạn đế quốc chủ nghĩa, cách mạng giải phóng dân tộc trở thành một bộ phận của cách mạng vô sản thế giới, Lênin có cơ sở thực tiễn để phát triển vấn đề dân tộc thuộc địa thành một hệ thống lý luận Tuy cả C.Mác, Ph.Ăngghen và Lênin đã nêu lên những quan điểm cơ bản về mối quan hệ biện chứng giữa vấn đề giai cấp và vấn đề dân tộc nhưng từ thực tiễn cách mạng vô sản ở Châu Âu, các ông vẫn tập trung nhiều hơn vào vấn đề giai cấp Điều kiện những năm đầu thế kỉ XX trở đi đặt ra yêu cầu vận dụng và phát triển sang tạo lý luận Mác-Lênin cho phù hợp với thực tiễn ở các nước thuộc địa

Đặc trưng của dân tộc

Một là, cộng đồng về lãnh thổ

Hai là, cộng đồng về ngôn ngữ

Ba là, cộng đồng về kinh tế

Bốn là, cộng đồng về văn hóa, tâm linh, tính cách

Năm là, cộng đồng về nhà nước và pháp luật thống nhất

Các đặc trưng của dân tộc có quan hệ chặt chẽ với nhau, tác động biện chứng với nhau trong lịch sử phát triển lâu dài của dân tộc, trong đó xét đến cùng đặc trưng kinh tế giữ vai trò quyết định Do điều kiện, hoàn cảnh nhất định có thể có đặc trưng nào đó nổi trội hơn các đặc trưng khác, nhưng nhìn chung các đặc trưng đều quan hệ chặt chẽ với nhau trong quá trình hình thành

và phát triển dân tộc

Quan hệ dân tộc

Khi nghiên cứu vấn đề dân tộc và quan hệ dân tộc trong điều kiện của chủ nghĩa tư bản, Lênin đã phát hiện ra 2 xu hướng khách quan trong phong trào dân tộc:

Một là, xu hướng phân lập, do sự thức tỉnh, trưởng thành của ý thức dân tộc mà các cộng đồng dân cư muốn tách ra thành lập quốc gia, dân tộc độc lập

Hai là, xu hướng liên hiệp giữa các dân tộc lại với nhau do có sự phát triển của lực lượng sản xuất và khoa học công nghệ tiên tiến Ngày nay, các dân tộc có xu hướng liên kết, hợp tác với nhau trong quan hệ thị trường mở rộng dựa vào nguyên tắc tự nguyện bình đẳng và cùng có lợi

Tuy nhiên, hai xu thế này là một thể thống nhất, mỗi nước đều có chủ quyền độc lập, quyền tự chủ, tự quyết nhằm xây dựng quốc gia dân tộc mình Hiện nay vấn đề dân tộc, giai cấp đã trở thành một vấn đề vừa có tính quốc gia, vừa có tính quốc tế, vừa có tính thời sự, vừa có tính lâu dài, vì lợi ích chung cùng phát triển

3 Quan hệ giữa giai cấp và dân tộc

Vai trò của giai cấp đối với dân tộc

Quan điểm của triết học Mác – Lê nin về vai trò của giai cấp đối với dân tộc thể hiện ở nội dung sau:

Thứ nhất, giai cấp xét đến cùng là nhân tố có vai trò quyết định đối

với sự hình thành, quy định tính chất và xu hướng phát triển của dân tộc

Một là, giai cấp quyết định sự hình thành của dân tộc Hai là, giai cấp quyết định tính chất của dân tộc

Ba là, giai cấp quyết định xu hướng của dân tộc

Thứ hai, giai cấp là nhân tố cơ bản, hàng đầu trong phong trào giải

phóng dân tộc, có ảnh hưởng mang tính quyết định đối với thắng lợi của phong trào giải phóng dân tộc

Cách mạng giải phóng dân tộc bị áp bức, xét đến cùng, là việc giải quyết mâu thuẫn các giai cấp bị áp bức với các giai cấp đi áp bức bóc lột Vì vậy, chỉ khi lựa chọn được một giai cấp tiến bộ, cách mạng, có đủ sức để tập hợp, lôi kéo được khối quần chúng đông đảo, một dân tộc trọn vẹn vào cuộc đấu tranh giải phóng áp bức thì dân tộc đó mới được giải phóng, qua đó giải phóng giai cấp Khi đó giai cấp cách mạng sẽ trở thành giai cấp đại diện cho dân tộc

Vai trò của dân tộc với giai cấp

Thứ nhất, lãnh thổ dân tộc là địa bàn sinh sống, nơi diễn ra các quá

trình kinh tế - xã hội Không có lãnh thổ quốc gia thì mọi quá trình sinh sống

và hoạt động kinh tế không thể diễn ra và giai cấp không tồn tại

Thứ hai, dân tộc là cơ sở của cuộc đấu tranh giai cấp

Thứ ba, dân tộc là cái nôi văn hóa nuôi dưỡng tâm hồn, lối sống của

các giai cấp

Thứ tư, áp bức bóc lột tác động mạnh mẽ đối với áp bức giai cấp, nuôi

dưỡng áp bức giai cấp và làm sâu sắc thêm áp bức giai cấp

Thứ năm, phong trào giải phóng dân tộc ảnh hưởng to lớn đến đấu

tranh giai cấp

Chương II: Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đảng Cộng Sản Việt Nam vận dụng quan điểm của Triết học Mác-Lênin về quan hệ giữa giai cấp và dân tộc ở Việt Nam

Quan điểm của Triết học Mác-Lênin về giai cấp và dân tộc có ảnh hưởng đặc biệt sâu sắc với nhận thức, tư tưởng của Nguyễn Ái Quốc (Hồ Chí Minh) về con đường Cách mạng Việt Nam, con đường giải phóng dân tộc theo quỹ đạo của cách mạng vô sản

Trên cơ sở những quan điểm của chủ nghĩa Mác-Lênin, Nguyễn Ái Quốc đã vận dụng sáng tạo vào điều kiện của Việt Namđể làm cuộc cách mạng, giải phóng thực sự cho toàn thể nhân dân lao động

Tư tưởng biện chứng của Hồ Chí Minh về mối quan hệ giữa vấn đề dân tộc với vấn đề giai cấp là một trong những nhân tố đảm bảo thành công của cách mạng Việt Nam, một trong những đóng góp xuất sắc của Người vào kho tàng lý luận cách mạng của chủ nghĩa Mác- Lênin

1 Quan điểm của chủ tịch Hồ Chí Minh về vấn đề dân tộc

a) Độc lập, tự do là quyền thiêng liêng, bất khả xâm phạm của tất

cả dân tộc.

Theo Bác, tất cả các dân tộc phải được độc lập, tự do Đây là độc lập hoàn toàn, độc lập thực sự trên tất cả các mặt kinh tế, chính trị, quân sự, ngoại giao và toàn vẹn lãnh thổ Mọi vấn đề thuộc về chủ quyền dân tộc phải do chính Dân tộc đó giải quyết, không cá sự can thiệp của nước ngoài Dân tộc độc lập trong tư tưởng của Bác còn phải được thể hiện bằng sự ấm no, tự do, hạnh phúc của nhân dân

Độc lập thật sự phải gắn với hoà bình thật sự “Nhân dân chúng tôi thành thật mong muốn hoà bình…kiên quyết chiến đấu đến cùng để bảo vệ những quyền thiêng liêng nhất: toàn vẹn lãnh thổ cho Tổ quốc và độc lập cho đất nước” Khi đã giành được độc lập tự do thì phải bằng mọi giá để giành và bảo vệ quyền ấy

Cách mạng tháng Tám thành công, Người thay mặt Chính phủ lâm thời đọc Tuyên ngôn độc lập, long trọng khẳng định trước toàn thế giới:

“Nước VN có quyền hưởng tự do và độc lập Toàn thể dân tộc VN quyết đem tất cả tinh thần và lực lượng, tính mạng va của cải để giữ vững quyền tự do

Hồ Chí Minh coi mục tiêu đấu tranh vì độc lập của Tổ quốc, tự do của đồng bào là lẽ sống của mình Quyền độc lập dân tộc không tách rời quyền con người và độc lập là điều kiện tiên quyết để mang lại hạnh phúc cho mọi người dân của đất nước mình Đồng thời, độc lập dân tộc còn là điều kiện để dân tộc Việt Nam được quyền sống bình đẳng với các dân tộc khác trên thế giới và các dân tộc trong nước ta được chung sống bên nhau một cách bình đẳng, hoà thuận và cùng nhau đi tới cuộc sống ấm no, tự do, hạnh phúc

b) Ở các nước đấu tranh giải phóng dân tộc, chủ nghĩa dân tộc chân chính là một động lực lớn

Từ những năm 20 của thế kỷ XX, Nguyễn Ái Quốc đã nhận thấy sự áp bức, bóc lột của chủ nghĩa đế quốc đối với các dân tộc thuộc địa càng nặng

nề, thì phản ứng của dân tộc bị áp bức càng quyết liệt Không chỉ quần chúng lao động (công nhân va nông dân), mà cả các giai cấp và tầng lớp trên trong

xã hội (tiểu tư sản, tư sản va địa chủ) đều phải chịu nỗi nhục của người dân mất nước, của một dân tộc mất độc lập, tự do

Xuất phát từ phân tích quan hệ giai cấp trong xã hội thuộc địa, chứng kiên tinh thần đấu tranh quyết liệt của nhân dân các nước thuộc địa, chống lại tư bản thực dân phương Tây, nhận thức sâu sắc sức mạnh của chủ nghĩa dân tộc chân chính trong lịch sử đấu tranh dựng nước và giữ nước của dân tộc ta, Hồ Chí Minh đã đi đến kết luận ở các nước đấu tranh giải phóng dân tộc, chủ nghĩa dân tộc chân chính là một động lực lớn

Vi thế, “Người ta sẽ không làm gì được cho người An Nam nếu không dựa trên các lực lượng vĩ đại, và duy nhất của đời sống xã hội của nhân dân

An Nam”

Trong tư tưởng Hồ Chí Minh, chủ nghĩa dân tộc chân chính “là một bộ phận của tinh thần quốc tế”- là chủ nghĩa yêu nước và tinh thần dân tộc chân chính Nó khác hẳn bản chất với chủ nghĩa dân tộc so vanh, của giai cấp tư sản, “khác hẳn với tinh thần “vị quốc” của bọn đế quốc phản động” đã bị lịch

sử lên án

c) Sự kết hợp nhuần nhuyễn dân tộc với giai cấp, độc lập dân tộc với chủ nghĩa xã hội, chủ nghĩa yêu nước với chủ nghĩa quốc tế

Dưới ánh sáng của Chủ nghĩa Mác-Lênin khi Hồ Chí Minh bàn đến vấn

đề dân tộc và cách mạng giải phóng dân tộc thì độc lập dân tộc phải gắn với CNXH, mối quan hệ dân tộc và giai cấp

Kế thừa tinh thần chủ nghĩa yêu nước dân tộc và nêu cao quan tinh thần quốc tế vô sản của chủ nghĩa Mác- Lênin, đồng thời nhận rõ sức mạnh của chủ nghĩa đế quốc và sự câu kết các nước đế quốc trong việc xâm chiếm và thống trị thuộc địa, Hồ Chí Minh cho rằng muốn giải quyết thành công vấn đề thuộc địa, các nước thuộc địa và giai cấp vô sản chính quốc phải đoàn kết chặt chẽ với nhau, thực hành chủ nghĩa yêu nước và chủ nghĩa quốc tế vô sản Bản

thân Người là 1 tấm gương trong việc này: “Chúng ta phải tranh đấu cho tự

do, độc lập của các dân tộc khác như là đấu tranh cho dân tộc ta vậy” Chủ

nghĩa dân tộc thống nhất với chủ nghĩa quốc tế trong sáng Hồ Chí Minh nêu cao tinh thần tự quyết của dân tộc, song không quên nghĩa vụ quốc tế cao cả của mình trong việc giúp đỡ các đảng cộng sản trên thế giới

2 Vấn đề giai cấp trong tư tưởng Hồ Chí Minh

Theo Hồ Chí Minh,tất cả của cải vật chất, trong xã hội, đều do công nhân và nông dân làm ra Nhờ sức lao động của công nhân và nông dân, xã hội mới sống còn và phát triển Nhưng đa số người lao động thì suốt đời nghèo khó, mà thiểu số người không lao động thì lại hưởng thụ thành quả lao động đó Đó là do một số ít người đã chiếm làm tư hữu những tư liệu sản xuất của xã hội Họ có tư liệu sản xuất nhưng họ không làm lụng, họ bắt buộc người khác làm cho họ hưởng Do đó mà có giai cấp Những người chiếm tư liệu sản xuất không làm mà hưởng, là giai cấp bóc lột hay giai cấp tư sản Những người không sở hữu tư liệu sản xuất là giai cấp vô sản, trong giai cấp

đó, những người lao động mà không được hưởng giá trị thặng dư và thành quả lao động là giai cấp bị bóc lột hay giai cấp công nhân

3 Mối quan hệ vấn đề giai cấp và dân tộc trong tư tưởng Hồ Chí Minh

Tư tưởng biện chứng của Hồ Chí Minh về mối quan hệ giữa vấn đề dân tộc với vấn đề giai cấp là một trong những nhân tố đảm bảo thành công