Truyện mở đầu bằng việc mẹ của Thành và Thuỷ bắt hai anh em phải chia đồ chơi cho nhau - TB: Tiếp đến “Anh xin hứa” Sau đó dừng lại để kể về quá khứ rồi lại quay trở lại hiện tại để kể v[r]
Trang 1Tuần: 2 Ngày soạn: 24/08/2018 Tiết PPCT: 5-6 Ngày dạy: 27/08/2018
Văn bản:
CUỘC CHIA TAY CỦA NHỮNG CON BÚP BÊ
(Theo Khánh Hoài)
A MỨC ĐỘ CẦN ĐẠT
- Hiểu được hoàn cảnh éo le và tình cảm, tâm trạng các nhân vật trong truyện
- Nhận ra được cách kể chuyện của tác giả trong văn bản
B TRỌNG TÂM KIẾN THỨC, KỸ NĂNG, THÁI ĐỘ
1 Kiến thức
- Tình cảm anh em ruột thịt thắm thiết, sâu nặng và nỗi đau khổ của những đứa trẻ
không may rơi vào hoàn cảnh bố mẹ chia li - Đặc sắc nghệ thuật của văn bản
2 Kỹ năng
- Đọc – hiểu văn bản truyện, đọc diễn cảm lời đối thoại phù hợp với tâm trạng của các
nhân vật Kể và tóm tắt truyện
3 Thái độ: Cảm thông, chia sẻ với những bạn nhỏ có hoàn cảnh éo le.
C PHƯƠNG PHÁP
- Phát vấn, đàm thoại, thuyết trình, phương pháp động não, thảo luận nhóm…
D TIẾN TRÌNH DẠY HỌC
1 Ổn định lớp: Kiểm diện HS
7A1 : Sĩ số ……Vắng: ……(P:……… ; KP:……….…… …… ) 7A6 : Sĩ số ……Vắng: ……(P:……… ; KP:……….…… …… )
2 Kiểm tra bài cũ:
- Nêu vài nét về nghệ thuật và ý nghĩa của văn bản “Mẹ tôi”
- Em cảm nhận như thế nào về hình ảnh người cha trong truyện ?
3 Bài mới:
* Vào bài:
- Mặc dầu rất hồn nhiên, ngây thơ nhưng trẻ vẫn cảm nhận, vẫn hiểu biết một cách đầy
đủ về cuộc sống gia đình mình Nếu chẳng may rơi vào hoàn cảnh gia đình bất hạnh, các em cũng biết đau đớn, xót xa, nhất là khi chia tay với những người thân yêu để bước qua một cuộc sống khác Để hiểu rõ những hoàn cảnh éo le, ngang trái của cuộc đời đã tác động tuổi thơ của các em như thế nào chúng ta sẽ cùng tìm hiểu văn bản “Cuộc chia tay của những con búp bê”
Hoạt động 1: GIỚI THIỆU CHUNG
H: Em hãy cho biết đôi nét về tác giả, Xuất xứ TP?
- HS: Trả lời, GV nhận xét và chốt ý
- GV: Truyện "Cuộc chia tay " của Khánh Hoài đạt giải nhì,
trích trong "Tuyển tập thơ văn được giải thưởng" cuộc thi viết
về quyền trẻ em do Viện Khoa học giáo dục tổ chức cứu trợ
trẻ em Thụy Điển - 1992
- Tình trạng li hôn là 1 thực tế đau lòng mà nạn nhân đáng
thương là những đứa trẻ
Hoạt động 2: ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN
- GV hướng dẫn đọc: giọng tình cảm, chậm rãi, tha thiết và
nghiêm Đọc mẫu 1 đoạn, gọi 3 HS đọc hết VB
H: Em hãy tóm tắt VB?
=> Bố mẹ bỏ nhau, hai anh em Thành Thủy phải chia tay
nhau Hai anh em chia đồ chơi song không biết chia thế nào
Hai anh em đến chia tay trường, lớp, cô giáo Thủy quyết
định để lại cả 2 con búp bê cho anh mình và 2 anh em chia
tay nhau
I GIỚI THIỆU CHUNG
1 Tác giả: Khánh Hoài
2 Tác phẩm:
- Xuất xứ: In trong tuyển tập thơ - văn được giải thưởng
năm 1992
- Thể loại: Truyện ngắn
II ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN
1 Đọc – Tìm hiểu từ khó
* Tóm tắt
2 Tìm hiểu văn bản
Trang 2H: Câu chuyện tập trung thể hiện mấy cuộc chia tay? Đó là
những cuộc chia tay nào? - HS: 3 cuộc chia tay
+ Cuộc chia tay của đồ chơi của 2 anh em (từ đầu đến …hiếu
thảo như vậy”
+ Cuộc chia tay của Thuỷ với lớp học (tiếp đến…cảnh vật)
+ Cuộc chia tay của 2 anh em Thành và Thuỷ (còn lại)
H: Chủ đề của câu chuyện này là gì?
=> Cuộc chia tay đầy xót xa, cảm động của 2 anh em Thành
Thủy.
H: Ai là nhân vật chính trong truyện? truyện được kể theo
ngôi thứ mấy? tác dụng?
=> Thành và Thủy Ngôi thứ nhất (Tôi - Thành)=>thể hiện 1
cách sâu sắc những suy nghĩ, tình cảm và tâm trạng nhân
vật, tăng tính chân thực của chuyện.
- HS: theo dõi phần 1 sgk
H: Búp bê có ý nghĩa ntn trong cuộc sống của hai anh em
Thành và Thủy?
=> Là đồ chơi thân thiết, gắn liền với tuổi thơ của hai anh
em Hai con búp bê luôn ở bên nhau cũng như thành và thủy.
H: Vậy theo em vì sao lại phải chia búp bê ra lúc này?
=> Vì bố mẹ li hôn, hai anh em phải xa nhau, búp bê cũng
phải chia đôi theo lệnh của mẹ
H: Hai anh em có thái độ ntn khi nghe mẹ giục chia đồ chơi?
=> Thủy: kinh hoàng, đau đớn, sợ hãi, run lên bần bật, cặp
mắt tuyệt vọng, hai bờ mi sưng mọng lên vì khóc nhiều.
Thành: cắn chặt môi cố nén mình nhưng nước mắt vẫn tuôn
trào, ướt đầm cả gối và hai tay áo.
H: Những chi tiết đó cho thấy hai anh em đang trong tâm
trạng như thế nào?
=> Buồn khổ, đau xót, bất lực.
H: Tại sao 2 anh em lại có tâm trạng như vậy?
=> Vì chia đồ chơi là giờ chia tay của 2 anh em đã đến, mà
chúng rất yêu thương nhau
H: Vậy cuộc chia búp bê diễn ra ntn?
=> Thành: lấy 2 con búp bê đặt sang 2 phía Thủy: tru tréo,
giận dữ Thành đặt con vệ sĩ cạnh con em nhỏ Thủy vui vẻ
H: Vậy theo em vì sao Thủy lại giận dữ sau đó lại vui vẻ?
=> Giận vì không muốn chia búp bê, vui vì chúng lại đc ở
bên nhau => Tâm hồn vị tha, nhân hậu.
TIẾT 6
- HS theo dõi lại đoạn 2
H: Thuỷ có hành động và tâm trạng gì khi đến chia tay với cô
giáo và lớp học?
=> Luyến tiếc, xúc động Vì: trường học là nơi khắc ghi
những niềm vui của Thủy Sắp phải chia xa nơi này, Thủy sẽ
ko còn được đi học nữa.
H: Những chi tiết nào cho thấy tâm trạng, thái độ, tình cảm
của cô giáo, các bạn và thủy trong cảnh chia tay với lớp học?
=> Cô và các bạn: Sửng sốt, ôm chặt, tặng quà, tái mặt, sững
sờ, khóc, nắm chặt Còn Thủy: cắn chặt môi, đăm đăm nhìn,
bật khóc.
H: Qua những tình cảm đó em có suy nghĩ gì về thầy cô và
mái trường?
=> là chỗ dựa của mỗi học trò.
a Bố cục: 3 phần
b Phân tích
b1 Cuộc chia tay của những
đồ chơi:
- Thủy kinh hoàng, sợ hãi, đau đớn, run lên, nức nở suốt đêm
- Thành cố nén mình nhưng vẫn đẫm lệ
- Nhường nhau không chia đồ chơi
Cả hai anh em rất đau khổ
b2 Cuộc chia tay của Thủy với lớp học:
- Thủy: Luyến tiếc, xúc động
- Cả lớp sững sờ, cô giáo bàng hoàng, tái mặt và nước mắt giàn giụa, tặng quà
- Lũ nhỏ khóc mỗi lúc mỗi to
Đầy cảm động và chan chứa tình yêu thương
Trang 3GV: Tình bạn bè, tình thầy trò, tình yêu trường lớp sâu đậm,
ấm áp giờ đây Thủy phải rời xa, mất đi tất cả.
H: Tại sao khi dắt em ra khỏi trường Thành lại kinh ngạc
thấy mọi người vẫn đi lại bình thường và nắng vẫn vàng ươm
trùm lên cảnh vật?
HS khá giỏi trả lời Gv bình chi tiết
H: Hãy tìm những chi tiết chứng tỏ 2 anh em Thành và Thuỷ
rất yêu thương nhau?
=> Đem kim chỉ ra tận sân vận động khâu áo cho anh Chiều
nào Thành cũng đi đón em, 2 anh em nắm tay nhau vừa đi
vừa trò chuyện
- Thuỷ nhường con Vệ Sĩ cho anh.
H: Khi 2 anh em chia tay hình ảnh Thủy và Thành ntn?
Thủy tái mặt khóc nấc lên, dặn dò anh, đặt con em nhỏ
quàng tay vào con vệ sĩ.
Thành: Khóc nấc, mếu máo, đứng như chôn chân.
H: Qua đó, ta thấy được tình cảm của 2 anh em thành và thủy
là ntn?
=> luôn yêu thương, gắn bó với nhau vậy mà phải chia tay
nhau Đó là nỗi đau xót xa, ai oán
H: Lời nhắn của Thủy với anh về việc không để 2 con búp bê
xa nhau có ý nghĩa gì?
=> Là lời nhắc nhở mỗi gđ và Xh hãy vì hp của tuổi thơ mà
giữ gìn hp gđ.
H: Viết về cuộc chia tay không đáng có này VB toát lên
thông điệp gì?
=> Không đẩy trẻ em vào hoàn cảnh bất hạnh Người lớn và
XH hãy chăm lo và bảo vệ trẻ em.
H: Theo em có cách nào tránh được nỗi đau như của Thành
và Thủy không?
=> Chỉ có cách gia đình đoàn tụ, hai anh em không phải chia
tay.
* tổng kết
H: Khái quát những nghệ thuật tạo nên sức hấp dẫn của văn
bản? - HS: Trả lời
H: Qua câu chuyện này tác giả muốn nhắn gửi đến mọi người
điều gì? - HS: Trả lời
GV:Cho biết đôi nét về tác phẩm? Xuất xứ? Thể loại?
HS: Trả lời, GV nhận xét và chốt ý
Hoạt động 3: HƯỚNG DẪN TỰ HỌC
- GV hướng dẫn một số nội dung bài soạn và bài tập về nhà
cho HS
- Kể ở ngôi thứ nhất, người kể xưng “tôi”
- Khóc nức nở, không chịu chia đồ chơi…
GV yêu cầu HS đọc thầm chú thích
b3 Cuộc chia tay của hai anh em Thành và Thuỷ.
- Thành: Khóc nấc, mếu máo, đứng như chôn chân
- Thủy: tái mặt, khóc nấc, dặn
dò anh
=> Hai anh em phải chia tay rất đột ngộ, đầy nước mắt và rất đáng thương
3 Tổng kết:
a Nghệ thuật:
- Xây dựng tình huống tâm lí, lựa chọn ngôi kể thứ nhất theo lời kể của nhân vật “tôi”
- Khắc họa hình tượng nhân vật trẻ nhỏ, lời kể tự nhiên theo trình tự sự việc
b Nội dung
* Ý nghĩa của văn bản:
Là câu chuyện của những đứa con nhưng gợi cho những người làm cha, mẹ phải suy nghĩ Trẻ em cần được sống trong mái ấm gia đình và mỗi người cần biết giữ gìn gia đình hạnh phúc
III HƯỚNG DẪN TỰ HỌC Bài cũ: - Đặt vào nhân vật
Thủy kể tóm tắt câu chuyện theo ngôi thứ nhất
- Tìm các chi tiết thể hiện tình cảm gắn bó giữa hai anh em Thành và Thủy
Bài mới: Chuẩn bị bài “Bố
Trang 4cục trong văn bản”
Tuần: 2 Ngày soạn: 26/08/2018 Tiết PPCT: 7 Ngày dạy: 29/08/2018 Tập làm văn:
BỐ CỤC TRONG VĂN BẢN
A MỨC ĐỘ CẦN ĐẠT
- Hiểu được tầm quan trọng và yêu cầu của bố cục trong văn bản; trên cơ sở đó có ý thức xây dựng bố cục khi tạo lập văn bản
- Bước đầu xây dựng những bố cục rõ ràng, rành mạch và hợp lí cho các bài làm
B TRỌNG TÂM KIẾN THỨC, KỸ NĂNG, THÁI ĐỘ
1 Kiến thức: Tác dụng của việc xây dựng bố cục
2 Kỹ năng: Nhận biết và phân tích bố cục trong văn bản
- Vận dụng kiến thức về bố cục trong việc đọc – hiểu văn bản, xây dựng bố cục cho một văn bản nói (viết) cụ thể
3 Thái độ: HS có ý thức trau dồi, tạo tính cẩn thận và biết vận dụng bố cục vào thực tế viết
văn
Trang 5C PHƯƠNG PHÁP
- Vấn đáp, nêu và giải quyết vấn đề, thảo luận nhóm…
D TIẾN TRÌNH DẠY HỌC
1 Ổn định lớp: Kiểm diện HS
7A1 : Sĩ số ……Vắng: ……(P:……… ; KP:……….…… …… ) 7A6 : Sĩ số ……Vắng: ……(P:……… ; KP:……….…… …… )
2 Kiểm tra bài cũ:
- Thế nào là liên kết và phương tiện liên kết trong văn bản? Nếu thiếu tính liên kết thì văn bản sẽ như thế nào?
3 Bài mới:
*Vào bài: Các em đã sớm được làm quen với công việc xây dựng dàn bài mà dàn bài lại chính
là kết quả, là hình thức thể hiện của bố cục Vì thế, bố cục trong văn bản không phải là một vấn
đề hoàn toàn mới mẻ đối với chúng ta Tuy nhiên, trên thực tế, vẫn có rất nhiều em không quan tâm đến bố cục và rất ngại phải xây dựng bố cục trong lúc làm bài Vì thế bài học hôm nay sẽ cho ta thấy rõ tầm quan trọng của bố cục trong văn bản, bước đầu giúp ta xây dựng được những
bố cục rành mạch, hợp lí cho các bài làm
Hoạt động 1: TÌM HIỂU CHUNG
GV: Hãy nhận xét về dự kiến trình bày các nội dung
trong một lá đơn xin gia nhập Đội Thiếu niên Tiền
phong Hồ Chí Minh sau Việc sắp xếp đó đã hợp lí
chưa? Em hãy tự thay đổi trật tự đó và rút ra nhận xét?
- Nguyện vọng xin vào Đội; Giới thiệu họ tên, lớp,
trường; Lời hứa Kính gửi Quốc hiệu, tiêu ngữ
HS: Trình tự các nội dung không hợp lí, theo bố cục
chung của đơn phải là: - Quốc hiệu, tiêu ngữ
- Kính gửi nơi có ….
- Giới thiệu họ tên, địa chỉ,
- Nguyện vọng
- Lời hứa
- Kí tên
HS: - Nếu thay đổi trật tự: Văn bản sẽ lộn xộn, khó
hiểu, không thể hiện được ý định của người viết
GV: Chốt ý, yêu cầu học sinh nhắc lại, ghi bảng
GV: HS đọc hai câu chuyên và trả lời câu hỏi:
+ Hai câu chuyện trên đã có bố cục chưa?
+ Cách kể chuyện như trên bất hợp lí ở chỗ nào?
HS: Kể như bản (1) và bản (2) là chưa có bố cục Các
sự việc chính của hai câu chuyện Ếch ngồi đáy
giếng và Lợn cưới áo mới tuy vẫn có mặt trong bản kể
này nhưng chúng không được sắp xếp theo một trật tự
hợp lí Việc đảo lộn trật tự các sự việc làm cho nghĩa
của bài văn trở nên khó hiểu, câu chuyện không còn tính
gây cười, giá trị phê phán giảm đi
GV: So sánh bản kể trong ví dụ với bản kể trong sgk
Ngữ văn 6: Vì sao bản kể trong ví dụ trên lại khó hiểu?
Các câu trong đoạn văn có tập trung vào ý chung
không? Hai ý của hai đoạn văn có phân biệt không?
HS: Nội dung: Văn bản lộn xộn, khó hiểu, ý 2 đoạn
văn không rõ, có những chỗ giống nhau
- Hình thức: Việc sắp đặt bố trí các câu văn, đoạn văn
không hợp lí
I TÌM HIỂU CHUNG
1 Bố cục và những yêu cầu về bố cục trong văn bản.
a Bố cục của văn bản
Ví dụ: Đơn xin gia nhập Đội Thiếu
niên Tiền Phong Hồ Chí Minh
- Quốc hiệu, tiêu ngữ
- Kính gửi nơi có …
- Giới thiệu họ tên, địa chỉ,
- Nguyện vọng
- Lời hứa
- Kí tên
=> Văn bản được viết phải có bố
cục rõ ràng
=> Bố cục là sự bố trí, sắp xếp các phần, các đoạn theo một trình tự, một hệ thống rành mạch và hợp lí
b Những yêu cầu về bố cục trong văn bản.
* Ví dụ: sgk/29
Trang 6GV: So sánh với bản kể trong sgk Ngữ văn 6 thì bản
kể trong ví dụ có gì thay đổi?
HS: So sánh với bản kể trong sgk: trật tự một số câu đã
thay đổi( anh lợn cưới và anh áo mới đổi chỗ cho nhau)
GV: Việc thay đổi này dẫn đến hậu quả gì?
HS: Văn bản mất đi yếu tố bất ngờ, không đạt được
mục đích phê phán nhân vật chính.
GV: Các phần Mở bài, Thân bài, Kết bài có nhiệm vụ
gì trong văn bản tự sự và miêu tả?
HS: + Mở bài: giới thiệu nội dung sẽ triển khai, dẫn dắt
người đọc nhập cuộc;
+ Thân bài: triển khai nội dung đã giới thiệu ở mở
bài, giải quyết nhiệm vụ đã đặt ra;
+ Kết bài: khẳng định và nâng cao vấn đề đã trình
bày ở phần nội dung
GV: Tại sao lại phải phân biệt rõ ràng nhiệm vụ của
mỗi phần?
HS: Phân biệt nhiệm vụ của từng phần cũng là nhằm
đảm bảo tính chặt chẽ trong lập luận, thể hiện được sự
rành mạch giữa các phần của bố cục chung Mở
bài không những phải đặt ra được vấn đề, giới thiệu
được đề tài mà còn phải gây được hứng thú cho người
đọc, gợi ra hướng triển khai nội dung của phần Thân
bài Nhiệm vụ của Kết bài không chỉ là "tóm lại" những
nội dung chính đã được triển khai mà còn là khẳng định,
nhấn mạnh, đưa những vấn đề đã giải quyết trongThân
bài lên một tầm cao mới, khắc sâu ấn tượng trong tâm
trí người đọc
- Trong bố cục ba phần, Thân bài là phần quan
trọng nhất, nhưng như thế không có nghĩa là xem nhẹ
những phần còn lại
GV: Muốn văn bản dễ tiếp nhận thì bố cục phải như thế
nào?
HS: Bố cục trong văn bản phải mạch lạc, rõ ràng,
mạch lạc
Hoạt động 2: LUYỆN TẬP
BT1: Nêu một số ví dụ thực tế để chứng tỏ: Nếu chúng
ta biết chú ý đên việc sắp xếp các ý cho rành mạch thì
bài viết (lời nói) của chúng ta sẽ có hiệu quả thuyết
phục cao Ngược lại, nếu không sắp xếp các ý cho hợp
lí thì bài viết (lời nói) của chúng ta sẽ không hiểu được,
không được tiếp nhận:
- Có thể nêu các trường hợp: học sinh dự thi kể chuyện
tưởng tượng, học sinh được phân công trình bày kinh
nghiệm học tập của bản thân, học sinh tham gia thi hùng
biện,…
BT2: Hãy ghi lại bố cục của truyện Cuộc chia tay của
những con búp bê Bố cục ấy đã rành mạch và hợp lí
chưa? Có thể kể câu chuyện theo một bbó cục khác
được không?
- Bố cục này đã khá rành mạch và hợp lí Song chúng ta
- Nội dung các đoạn không thống
nhất với nhau
- Trình tự xếp đặt các đoạn chưa hợp lí
Kết luận:
- Điều kiện khi sắp xếp bố cục: + Nội dung các phần, các đoạn phải thống nhất, chặt chẽ với nhau, đồng thời giữa chúng phải có sự phân biệt rạch ròi
+ Trình tự sắp xếp các phần, các đoạn phải giúp cho người viết, nói
dễ dàng đạt được mụch đích giao tiếp đã đặt ra
3 Các phần của bố cục.
- Gồm ba phần: Mở bài, thân bài, kết bài
- Văn miêu tả.
+ MB: Giới thiệu đối tượng
+ TB: Miêu tả đối tượng
+ KB: Cảm nghĩ về đối tượng
- Văn tự sự.
+ MB: Giới thiệu sự việc
+ TB: Diễn biến sự việc
+ KB: Cảm nghĩ về sự việc
Bố cục ba phần có khả năng giúp văn bản trở nên rành mạch, rõ ràng
và hợp lí
II LUYỆN TẬP BT2:
- Mở bài: từ đầu đến…khóc nhiều.
Truyện mở đầu bằng việc mẹ của Thành và Thuỷ bắt hai anh em phải chia đồ chơi cho nhau
- TB: Tiếp đến “Anh xin hứa” Sau đó dừng lại để kể về quá khứ rồi lại quay trở lại hiện tại để kể về cuộc chia tay thực sự đầy nước mắt của Thuỷ với cô giáo, với các bạn
và với Thành
KB:
Còn lại: Thành “mếu máo” nhìn em trèo lên xe và chiếc xe rồ máy,
Trang 7vẫn có thể thay đổi nó để kể theo một cách khác sáng
tạo hơn, miễn là vẫn đảm bảo được sự rành mạch hợp lí
và hấp dẫn Các em cần chủ động phát huy sự sáng tạo
để thử kể lại câu chuyện theo cách riêng của mình
BT3: Bố cục báo cáo kinh nghiệm học tập của một học
sinh dưới đây đã hợp lí chưa? Vì sao? Hãy bổ sung
những gì mà em cho là cần thiết
Hoạt động 3: HƯỚNG DẪN TỰ HỌC
GV hướng dẫn HS xác định bố cục trong văn “Cuộc
chia tay của những con búp bê”
phóng đi mất hút
BT3:
- Bố cục của bản báo cáo chưa hợp lí: điểm 2,3 mới chỉ là kể lại việc học tập tốt, điểm 4 không nói về học tập
- Bổ sung:
+ Chú ý về sự rành mạch: nêu lần lượt từng kinh nghiệm rồi rút ra kết luận
+ Chú ý về sự hợp lí: nêu những kinh nghiệm dễ làm, nhiều người làm được trước
III HƯỚNG DẪN TỰ HỌC Bài cũ: Xác định bố cục của văn
bản tự chọn, nêu nhận xét về bố cục của văn bản đó
Bài mới: - Chuẩn bị: “Mạch lạc
trong văn bản”
Tuần : 2 Ngày soạn: 27/08/2018 Tiết PPCT: 8 Ngày dạy: 30/08/2018 Tập làm văn:
MẠCH LẠC TRONG VĂN BẢN
A MỨC ĐỘ CẦN ĐẠT
- Có những hiểu biết bước đầu về mạch lạc trong văn bản và sự cần thiết phải làm cho văn bản có mạch lạc
- Vận dụng kiến thức đã học về mạch lạc trong văn bản vào đọc – hiểu văn bản và thực tiễn tạo lập văn bản viết, nói
B TRỌNG TÂM KIẾN THỨC, KỸ NĂNG, THÁI ĐỘ
1 Kiến thức:
- Mạch lạc trong văn bản và sự cần thiết của mạch lạc trong văn bản
- Điều kiện cần thiết để mộtvăn bản có tính mạch lạc
2 Kỹ năng: Kỹ năng nói, viết mạch lạc
3 Thái độ:
- HS có ý thức trau dồi, tạo tính cẩn thận và biết vận dụng tính mạch lạc vào thực tế viết
văn
C PHƯƠNG PHÁP:
- Vấn đáp, nêu và giải quyết vấn đề, thảo luận nhóm…
D TIẾN TRÌNH DẠY HỌC
1 Ổn định lớp: Kiểm diện HS
7A1 : Sĩ số ……Vắng: ……(P:……… ; KP:……….…… …… ) 7A6 : Sĩ số ……Vắng: ……(P:……… ; KP:……….…… …… )
2 Kiểm tra bài cũ:
- Thế nào là bố cục trong văn bản? Điều kiện khi sắp xếp bố cục là gì? Bố cục của văn bản có mấy phần ? Nêu rõ từng phần trong văn bản miêu tả và văn bản tự sự?
Trang 83 Bài mới:
* Vào bài: Các em đã sớm được làm quen với công việc xây dựng dàn bài mà dàn bài lại chính là kết quả, là hình thức thể hiện của bố cục Vì thế, bố cục trong văn bản không phải
là một vấn đề hoàn toàn mới mẻ đối với chúng ta Tuy nhiên, trên thực tế, vẫn có rất nhiều
em không quan tâm đến bố cục và rất ngại phải xây dựng bố cục trong lúc làm bài Vì thế bài học hôm nay sẽ cho ta thấy rõ tầm quan trọng của bố cục trong văn bản, bước đầu giúp ta xây dựng được những bố cục rành mạch, hợp lí cho các bài làm.
Hoạt động 1: TÌM HIỂU CHUNG
GV: Trong văn bản, mạch lạc là sự tiếp nối các ý theo
một trình tự hợp lí Sự tiếp nối hợp lí giữa các ý thể hiện ra
ở sự tiếp nối hợp lí của các câu, các đoạn, các phần trong
văn bản Xem xét ví dụ sau đây:
- “Cắm bơi một mình trong đêm Đêm tối như bưng không
nhìn rõ mặt đường Trên con đường ấy, chiếc xe lăn bánh
rất êm Khung cửa xe phía cô gái ngồi lồng đầy bóng
trăng Trăng bồng bềnh nổi lên qua dãy Pú Hồng Dãy núi
này có ảnh hưởng quyết định đến gió mùa đông bắc ở
miền Bắc nước ta Nước ta bây giờ của ta rồi; cuộc đời
bắt đầu hửng sáng.”
(Dẫn theo Diệp Quang Ban, Văn bản và liên kết trong
tiếng Việt, NXB GD, 1998, Tr 62)
GV: Có thể xem sự tiếp nối các câu trong ví dụ trên là hợp
lí được không? Vì sao?
HS: Các câu trong ví dụ trên chỉ tiếp nối với nhau về mặt
hình thức Vì thế, đọc toàn bộ văn bản, chúng ta không thể
hiểu văn bản nói cái gì Sự tiếp nối chỉ được xem là hợp lí
khi các câu, các đoạn, các phần của văn bản phải thống nhất
xoay quanh một chủ đề Vi phạm điều này, văn bản không
được coi là mạch lạc
GV: Các câu sau đây đã được sắp xếp theo một trình tự hợp
lí chưa? Vì sao?
(1) Tôi đã nổ súng.(2) Tôi đang phiên gác (3) Tôi đã đánh
bật được cuộc tấn công.(4) Tôi đã thấy quân địch tiến đến.
HS: Các câu văn trên không vi phạm tính thống nhất chủ
đề Bởi vì, trình tự các câu không hợp lí khi phản ánh diễn
biến trước sau của sự việc Trình tự đúng phải là: (2) à (4)
à (1) à (3)
GV: Mạch lạc trong văn bản là gì?
HS: Mạch lạc là sự tiếp nối các câu, các ý theo một trình tự
hợp lý
HS đọc phần 2.a SGK/31
GV: Hãy cho biết toàn bộ sự việc trong văn bản xoay
quanh sự việc chính nào? “Sự chia tay” và “những con
búp bê” đóng vai trò gì trong truyện? Hai anh em Thành–
Thuỷ có vai trò gì trong truyện?
HS: Cuôc chia tay giữa Thành và Thuỷ Sự chia tay và
những con búp bê là sự kiện chính Thành – Thuỷ là nhân
vật chính.
GV: Các từ ngữ: chia tay, chia đồ chơi… có phải là chủ đề
liên kết các sự việc nêu trên thành một the thống nhất
không? Đó có thể là mạch lạc trong văn bản không?
I TÌM HIỂU CHUNG
1 Mạch lạc và những yêu cầu về mạch lạc trong văn bản
a Mạch lạc trong văn bản:
- Tuần tự đi qua các phần, các đoạn trong văn bản thông suốt, liên tục không đứt đoạn
-> Văn bản cần phải mạch lạc
=> Mạch lạc là sự tiếp nối các câu, các ý theo một trình tự hợp lý
b Các điều kiện để một văn bản
có tính mạch lạc:
- Các phần, các đoạn trong văn bản đều nói về 1 đề tài
- Các phần, các đoạn trong văn bản xoay quanh 1 chủ đề thống nhất
- Các phần, các đoạn văn bản tiếp
Trang 9HS: Các sự việc liên kết xoay quanh 1 chủ đề thống nhất
Mạch lạc trong văn bản
GV: Các đoạn trong văn bản được nối với nhau theo liên
hệ nào? Mối liên hệ có tự nhiên hợp lí không?
HS: Mối liên hệ thời gian Hợp lí.
GV: Thế nào là một văn bản mạch lạc?
- HS trả lời, GV chốt ý Gọi HS đọc ghi nhớ SGK
Hoạt động 2: LUYỆN TẬP
Gọi HS đọc BT1,2 GV hướng dẫn HS làm
HS thảo luận nhóm – 5 phút – 4 nhóm , trình bày
GV nhận xét, sửa sai
c Phân tích tính mạch lạc của văn bản trên các phương
diện như chủ đề, trình tự tiếp nối, hệ thống từ ngữ, mối
liên hệ,… Chủ đề là cảnh sắc vàng của làng quê giữa ngày
mùa Trình tự miêu tả theo sự quan sát của tác giả từ bao
quát đến cụ thể, từ xa đến gần, từ cao xuống thấp Bắt đầu
là liên hệ về thời gian, tiếp đến, liên hệ chủ yếu giữa các
câu là liên hệ không gian… Hệ thống các tính từ chỉ những
sắc thái khác nhau của màu vàng cũng góp phần tạo nên
mạch lạc của văn bản về sắc vàng của làng quê này
GV: Tại sao trong văn bản: Cuộc chia tay của những con
búp bê tác giả không thuật lại nguyên nhân dẫn đến sự
chia tay của bố mẹ hai đứa trẻ?
- GV gọi HS nhận xét và cho điểm các nhóm
Hoạt động 3: HƯỚNG DẪN TỰ HỌC
GV gợi ý: Tìm hiểu tính mạch lạc trong văn Mẹ tôi
nối theo một trình tự rõ ràng, hợp lí, trước sau hô ứng nhau nhằm tạo cho chủ đề liền mạch và gợi được nhiều hứng thú cho người đọc (người nghe)
* Ghi nhớ: SGK/32
II LUYỆN TẬP Bài 1:
a Ý chủ đạo: ca ngợi lòng yêu thương và sự hi sinhcủa mẹ đối với con
- Nội dung chính:
+ Bố đau lòng vì con thiếu lễ độ với mẹ
+ Bố nói về mẹ
+ Bố yêu cầu con phải xin lỗi mẹ một cách thành khẩn
b Lão nông và các con
- Chủ đề: ca ngợi lao động
- Nội dung: 3 phần
+ MB: Lời khuyên cần cù lao động
+ TB: Lão nông để lại kho tàng cho các con
+ KB: Cách lao động rất khôn
ngoan của ông bố
Bài 2:
- Tác giả không thuật lại tỉ mỉ nguyên nhân dẫn đến sự chia tay của hai người lớn bởi vì: Chủ đề
chung của văn bản là cuộc chia tay của hai con búp bê( cuộc chia tay của hai anh em) Do vây, nếu thuật
nguyên nhân dẫn đến sự chia tay của 2 bố mẹ sẽ làm phân tán chủ đề, văn bản thiếu tính mạch lạc
Bài tập: Tóm tắt văn bản Cuộc
chia tay của những con búp bê.
III HƯỚNG DẪN TỰ HỌC Bài cũ: - Tìm hiểu tính mạch lạc
trong một văn bản đã học
Bài mới: - Chuẩn bị: “Quá trình
tạo lập văn bản”
