BUỔI 3 khóa học 10 ngày

Với giọng văn nhẹ nhàng, gần gũi, đôn hậu nhưng vẫn sâu sắc, ý nhị, lối kể chuyện rất duyên dáng, đời thường, Kim Lân chủ trương viết về người nông dân nghèo vì “họ bao giờ cũng thiệt t

BUỔI 3 – TỔNG ÔN KIẾN THỨC NỀN (VĂN XUÔI – PHẦN 1)

Văn bản:

VỢ NHẶT

Kim Lân

1 Tác giả

Nhà văn Kim Lân:

- Quê: Từ Sơn – Bắc Ninh

- Thời trẻ ông là con nhà nghèo, người lại gầy gò xấu xí nên

dù mê nhiều cô gái nhưng ông không dám tỏ bày

- Do hoàn cảnh gia đình khó khăn nên ông chỉ học đến bậc

Tiểu học rồi đi làm

- Kim Lân được đánh giá sống rất nghĩa khí với bạn bè

- Dù ra đời lúc còn rất nhỏ tuổi nhưng Kim Lân rất chịu khó

và chăm chỉ, ông đã trải qua rất nhiều công việc khác nhau

để sinh sống như thợ sơn guốc, khắc tranh bình phong, …

- Cuộc đời chính là cánh cổng trường rộng mở để Kim Lân thực

hiện những đam mê

- Con người: Đa tài

- Ông là một trong những tấm gương về ý chí và nghị lực vươn

lên trong cuộc sống

- 1941: Bắt đầu sự nghiệp sáng tác của mình với thể loại truyện ngắn

- Năm 1944, Kim Lân tích cực tham gia vào các phong trào cách mạng và gia nhập Hội văn hóa cứu quốc

- Sau Cách Mạng tháng Tám, ông tiếp tục hoạt động văn nghệ, tham gia viết văn, làm báo, diễn kịch, đóng phim

- Bút danh Kim Lân của ông được lấy từ tên của nhân vật Đổng Kim Lân trong Tuồng Sơn Hậu

- Thể loại sở trường: Truyện ngắn

- Đề tài: Nông dân và nồng thôn Việt Nam

- Giọng văn: Gần gũi, giản dị, nhỏ nhẹ, sâu sắc và ý nhị đậm chất nông thôn Bắc Bộ

=> Cây viết truyện ngắn vững vàng của nền văn học Việt Nam hiện đại

- Dành rất nhiều những tình cảm tốt đẹp cho mảnh đất và con

người ở vừng nông thôn Bắc Bộ

Đoạn văn: Trong nền văn học Việt Nam hiện đại, Kim Lân ghi dấu ấn trong lòng độc giả là một nhà văn đa tài Bên cạnh vai trò là

một cây bút chuyên viết truyện ngắn, ông còn tham gia diễn xuất và có những vai diễn ấn tượng Xuyên suốt sự nghiệp sáng tác

của mình, ông chủ yếu viết về đề tài nông thôn, nông dân Việt Nam và phong tục tập quán tại những miền thôn quê vùng đồng

bằng Bắc Bộ Với giọng văn nhẹ nhàng, gần gũi, đôn hậu nhưng vẫn sâu sắc, ý nhị, lối kể chuyện rất duyên dáng, đời thường, Kim

Lân chủ trương viết về người nông dân nghèo vì “họ bao giờ cũng thiệt thòi” nên nhà văn “muốn đòi cho những người đó quyền

làm người và quyền sống.” Sự nghiệp và những quan niệm về văn chương của Kim Lân qua những tác phẩm của ông đã để lại rất

nhiều những ấn tượng đẹp trong lòng độc giả

2 Văn bản

a Hoàn cảnh sáng tác

- 1945: Kim Lân có viết 1 tiểu thuyết “Xóm ngụ cư” – sau đó thất lạc bản thảo

- 1954: Truyện ngắn “Vợ nhặt” được sáng tác

- 1962: In trong tập “Con chó xấu xí”

b Những vấn đề quan trọng trong văn bản

- Tình huống truyện

- Nhân vật truyện: Tràng, thị, bà cụ Tứ

c Công thức chung khi phân tích các vấn đề quan trọng trong văn xuôi

- Bối cảnh nảy sinh tình huống truyện

- Diễn biến tình huống truyện

- Ý nghĩa tình huống truyện

+ Cách giới thiệu + Lai lịch

+ Ngoại hình + Số phận

- Diễn biến tâm trạng (Vẻ đẹp tâm hồn của nhân vật)

- Khái quát về nhân vật

3 Phân tích

a Tình huống truyện

TÌNH HUỐNG TRUYỆN CỦA TRUYỆN NGẮN “VỢ NHẶT”

Khái niệm và phân loại tình huống

truyện

Chung: Tình huống truyện là sự kiện đặc biệt của đời sống được nhà văn sáng tạo theo lối lạ hóa Đó là môi trường, hoàn cảnh để nhân vật xuất hiện, tính cách phát triển và dụng ý của nhà văn được bộc lộ sắc nét

Hiểu một cách ngắn gọn thì tình huống truyện là: “Tình thế nảy ra truyện”

+ Nhà văn Nguyễn Minh Châu từng cho rằng: “Tình huống truyện là lát cắt, là

khúc của đời sống, nhưng qua đó, ta hiểu được trăm năm của đời thảo mộc”

+ “Tình huống truyện là một sự kiện đặc biệt trong đó chứa đựng một tình thế

bất thường của quan hệ đời sống” (Chu Văn Sơn)

Phân loại: 3 loại tình huống + Nhận thức

+ Tâm trạng + Hành động “Vợ nhặt” là tình huống truyện HÀNH ĐỘNG

Bối cảnh nảy sinh tình huống truyện

- Bóng người đói đi lại dật dờ như những bóng ma

- Không một ngày nào mà nhìn thấy người chết, sáng sáng ra đường là lại thấy 3 4 cái thây nằm còng queo bên đường

- Không khí vẩn lên mùi ẩm thối của rác rưởi và mùi gây của xác người

- Gió thổi lạnh ngắt, tiếng quạ gào lên từng hồi thê thiết

Miền trần gian ngỡ như là miền địa ngục, ranh giới giữa cái chết và sự sống chưa bao giờ mỏng manh đến thế Lưỡi hái của tử thần đang tràn đến xóm ngụ cư bé nhỏ

Hoàn cảnh đau thương nhất của dân tộc Việt Nam

- Cai đói đã tràn đến xóm ngụ cư này tự lúc nào

- Những người từ Nam Định, Thái Bình lũ lượt bồng bế dắt díu nhau, nằm ngổn ngang khắc lều chợ

- Trẻ con ngồi yên, không buồn nhúc nhích dưới những xó tường Nạn đói thảm khốc của dân tộc 1945 đã tràn đến xóm ngụ cư, nơi những con người bé nhỏ đang tìm nguồn sống mỏng manh để neo đậu cuộc đời mình

Diễn biến tình huống truyện

- Tình huống độc đáo, bất ngờ và éo le:

+ Một anh nông dân nghèo khổ, xấu trai, dân ngụ cư bỗng nhiên lấy được vợ

mà không cần cưới xin, vợ theo không, vợ nhặt

+ Tràng nhặt được vợ trong những ngày đói khát thê thảm đến nuôi thân còn chẳng xong, huống chi còn “đèo bòng”

- Nhận xét: tình huống vừa lạ, vừa hết sức éo le, là đầu mối cho sự phát triển của truyện, tác động đến diễn biến tâm trạng và hành động của các nhân vật Từ

đó chủ đề của tác phẩm được bộc lộ: dù hiện thực có bi đát đến đâu, con người vẫn không đánh mất niềm tin vào tương lai và vẫn khát khao hạnh phúc lứa đôi

Diễn tâm trạng của các nhân vật trong tình huống truyện

tình huống truyện này

- Tố cáo tội ác của bọn thực dân Pháp và phát xít Nhật đẩy nhân dân tới bước đường cùng, biến giá trị của con người thành số 0

- Thể hiện được tình người cao đẹp và tấm lòng nhân hậu của con người Việt Nam trong hoàn cảnh khốn cùng

- Lòng ham sống, niềm lạc quan, tin yêu của những người con người lao động trước cách mạng

b Diễn biến tâm trạng của các nhân vật

- Ngoại hình: Sự đẽo gọt sơ sài của tạo hoá + Đầu cạo trọc, hai con mắt nhỏ tí gà gà đắm vào bóng chiều, hai bên quai hàm bạnh ra,

bộ mặt thô kệch, thân hình vập vạp to lớn, lừng như lưng gấu => Xấu xí

-

+ Dở tính: vừa đi vừa lẩm bẩm trong miệng, ngẩng mặt lên trời cười hềnh hệch

Tràng sẽ ế vợ + Tốt bụng, thật thà: Đám trẻ con ở trong xóm ngụ cư rất yêu quý – Nhìn thấy anh Tràng kéo xe về là đám trẻ “ùa cả ra”, “vây lấy”; “reo cười váng lên”,…

=> Giữa bối cảnh tăm tối, ảm đạm bởi cái đói và sự chết chóc bủa vây, nhân vật anh cu Tràng hiện lên với dáng vẻ ngoại hình cũng không mấy sáng sủa và có tương lai khá khẩm

+ Mời thị ngồi xuống ăn miếng trầu => Tinh tế, có đầu có cuối

+ Thích ăn gì gì thì ăn, vỗ vỗ vào túi “rích bố cu, hở”

Trượng nghĩa, giữ chữ tín + Buông một câu bông đùa: “Này nói đùa chứ có về với tớ thì ra khuân hàng lên

xe rồi mình cùng về”

+ Thị theo về thật, cảm thấy “chợn” => Băn khoăn của Tràng diễn ra rất nhanh

=> Chậc lưỡi cho qua Bên ngoài đây có thể hiểu là một quyết định liều lĩnh của Tràng nhưng thẳm sâu bên trong là mong muốn có được hạnh phúc

Chứa đừng tình thương với con người cùng đường kia

- Chặng 2 và chặng 3 có thể liên hệ với trích đoạn: “Hạnh phúc một tang gia” – Vũ Trọng Phụng để thấy được một đám cưới không có

gì nhưng lại đầy đủ tất

cả, một đám ma có tất

cả nhưng lại không có

gì để thấy được vai trò, sức mạnh to lớn của tình cảm con người

- Chặng 4: Liên hệ với buổi sáng hôm sau của

Lần đầu tiên Tràng được đi bên một người đàn bà mà người đó lại là vợ của mình

- Trước ánh mắt tò mò của mọi người trong xóm ngụ cư, Tràng đã có những phản ứng:

+ Bọn trẻ con trong xóm ào ra trêu 2 người, Tràng lại nghiêm mặt, phì cười

+ Những người dân xóm ngụ cư bàn tán => Thích chí Trong lòng Tràng bây giờ dường như chỉ còn tình nghĩa với người đàn bà đi bên

Có cái gì lạ lắm chưa từng thấy ở người đàn ông nghèo khổ này

Xa lạ => Trở nên gần gũi hơn

Chặng 3: Về đến nhà

- Ngượng ngập về gia cảnh nghèo khó của mình:

nhân vật Chí Phèo khi tỉnh giấc sau đêm tự tình ở vườn chuối để thấy được sức mạnh lớn lao của tình yêu thương

- Cách kết thúc truyện

có thể liên hệ thêm với các tác phẩm: “Tắt đèn” – Ngô Tất Tố và

“Chí Phèo” của Nam Cao để thấy được vai trò của ánh sáng cách mạng trong sự khám phá định hướng cho cốt truyện của mỗi nhà văn (Đặt trong hoàn cảnh ra đời của mỗi tác phẩm) Đăng kí http://thichhocchui.xyz/ tại Zalo 0383572270 Thích Học Chui

+ Cái nhà vắng teo đứng rúm ró trên mảnh vườn mọc lổn nhổn những búi cỏ dại”

=> Tràng dứt mình ra khỏi cảm giác hạnh phúc để đối diện với thực tại nghèo đói của mình

+ Khi vào đến nhà: quần áo bừa bãi => Nhặt nhạnh dọn dẹp lại, gãi đầu cười + Anh ấy đứng “tây ngây” ra giữa nhà và cảm thấy “sờ sợ”

+ Vỗ vỗ xuống giường và mời thị ngồi + Chạy ra ngoài sân để đợi mẹ về => Bất thường + Vừa ngóng mẹ, vừa lén nhìn trộm vào trong nhà, tự đặt ra câu hỏi => Sự băn khoăn

+ Mẹ về, đon đả mời mẹ vào trong nhà để thưa chuyện + Cách nói giảm bớt đi sự tổn thương cho người đàn bà + Hồi hộp => Vỡ oà trong hạnh phúc khi mẹ chấp thuận “Tràng thờ đánh phào một cái, ngực nhẹ hẳn đi”

+ Đêm tân hôn hạnh phúc bên nhau Ngạc nhiên, bất ngờ => Gần gũi => Lo sợ => Hồi hộp => Hạnh phúc

Xa lạ => trở thành vợ thành chồng Diễn biến tâm lý hoàn tự nhiên và hợp lý với một con người đang phải gống mình trong cái đói nhưng vẫn khao khát hạnh phúc gia đình

=> Có thể thấy rằng từ khi sự kiện “nhặt được vợ” xảy ra, tâm lý của Tràng thay đổi liên tục với những biến thiên khác biệt Từ ngạc nhiên, bất ngờ đến chấp nhận sự thật, từ lạ lẫm đến gần gũi, từ lo sợ đến hòa hợp, từ buồn tủi đến tươi vui, từ xa lạ đến thân mật rồi

thành vợ thành chồng Anh cu Tràng giờ chẳng còn ngờ nghệch, khờ khạo nữa mà đã trưởng thành hơn cả trong suy nghĩ và hành động Đó là những diễn biến tự nhiên và hợp

lí với tâm tưởng của một con người đang phải gồng mình trong cái đói nhưng vẫn khát khao hạnh phúc gia đình

=> Hạnh phúc đã đến với Tràng, trong đêm tân hôn của đôi vợ chồng trẻ diễn ra trong không gian sặc mùi chết chóc với tiếng khóc ai oán của những người mẹ mất con Hạnh phúc bây giờ, đang được ươm mầm trên nền của cảnh chết chóc tang thương Giữa bối cảnh của cái đói, của sự chết chóc khốn cùng, hạnh phúc vẫn đang được ươm mầm, nảy

nở Một câu chuyện tình yêu vốn dĩ rất méo mó, bi hài, lại trở thành sự cứu cánh thực

sự cho những mảnh đời bất hạnh

Chặng 4: Buổi sáng hôm sau

- Anh Tràng dậy muộn, “trong người cảm thấy êm ái, lừng lơ như vừa từ trong giấc

mơ đi ra” => Thong thả, thư thái

- Anh quan sát và thấy mọi thứ xung quanh dường như đang thay đổi mới mẻ:

+ Nhà cửa được quét dọn sạch sẽ + Cỏ trong vườn đã được nhổ gọn gàng + Quần áo giặt giũ, phơi phóng

+ Mẹ và vợ đang thu vén nhà cửa Tràng thấy yêu thương và gắn bó với căn nhà lạ lùng Bây giờ hắn thấy hắn nên người

Mình phải có bổn phận để cùng mẹ, cùng vợ tu sửa căn nhà và lo lắng cho con cái say này

- Trong bữa cơm ngày đói – đối mặt với hiện thực nghiệt ngã: Tràng ăn miếng cháo cám vào miệng/ mẹ con hoà thuận

- Tràng đã có những suy nghĩ băn khoăn về đoàn người đi phá kho thóc, Việt Minh theo lời gợi ý từ người vợ của mình

Trưởng thành, anh trở thành người chồng có trách nhiệm, người con hiếu thảo, trụ cột gia đình

Sức mạnh lớn lao của tình yêu thương

hạnh phúc Bằng sự liều lĩnh và trái tim nhân hậu, Tràng đã chạm được đến hạnh phúc

mà mình mong muốn Tâm lý nhân vật có những thay đổi liên tục từ bất ngờ ngạc nhiên đến chấp nhận, hạnh phúc Từ lo lắng, hồi hộp, ngượng ngập đến hoà hợp => hình tượng nhân vật điển hình của giai đoạn trước CM

Khái quát

chunng

- Lai lịch: 0 – không tên, không tuổi, không quê quán, không nghề nghiệp, không tài sản,…

Điển hình: Có rất nhiều người đàn bà như thế trong nạn đói 1945

- Ngoại hình: Thị rách quá, quần áo tả tơi như tổ đỉa, tay vân vê tà áo đã rách bợt, thị gầy sọp hẳn đi, trên khuôn mặt lưỡi cày xám xịt chỉ còn thấy 2 con mắt =>

Thị là hiện thân của một con ma đói

- Liên hệ với hình ảnh người đàn bà hàng chài để thấy được tính điển

Lai lịch ấy, ngoại hình ấy đã phần nào cho người đọc biết thị chính là nạn nhân của cái đói và đang bị cái đói dồn đẩy đến đường cùng

hình của nhân vật

- Sầm sập chạy đến, mắng Tràng => Chua ngoa, cong cớn, đanh đá, chanh chua

- Thẳng thắn từ chối khi được mời ăn trầu vòi ăn 1 cách trắng trợn

- Ăn một chặp 4 bát bánh đúc, lấy đũa quẹt ngang => Vô duyên, thiên tính nữ đã biến mất

Người đàn bà thô kệch đang lăn xả vào miếng ăn Đối với thị, cái giá của nhân phẩm không quan trọng bằng cái giá của sự sống =>

Thị cần được sống => Thị cần phải ăn => Bất chấp cả danh dự của mình

Lòng ham sống của con người lao động trong nạn đói

- Thị chấp nhận theo không Tràng về nhà => Thị cần được sống

=> Dường như cái đói đã làm thị trở nên chao chát, đanh đá, liều lĩnh, đánh mất lòng tự trọng, sự e thẹn, bản chất dịu dàng của người phụ nữ Gặp lại người đàn ông xa lạ lần thứ hai, thị đã sầm sập chạy đến “cong cớn đứng trước mặt”, sau đó gợi ý để được ăn và

“cắm đầu ăn một chặp bốn bát bánh đúc liền chẳng chuyện trò gì”

=> Quyết định theo không Tràng sau đó là một quyết định liều lĩnh, bất ngờ, khiến chính Tràng cũng phải ngạc nhiên Theo không một người đàn ông xa lạ chưa hề biết

- Liên hệ với hình ảnh của những người con gái, phụ nữ xuất hiện trong các tác phẩm văn học hiện thực:

+ Nhân vật Dần trong

“Một đám cưới” – Nam Cao

+ Thị Nở trong “Chí Phèo” – Nam Cao

Từ đó làm sâu sắc hơn

vẻ đẹp khuất lấp của nhân vật này

gia cảnh, tên tuổi, quê quán, chấp nhận trao thân gửi phận cho một người mới chỉ ngỏ lời “tầm phơ tầm phào” Người đàn bà đã không giấu được tình cảnh đói khát và ước mong chạy trốn cái đói của mình

+ Khi nhìn thấy mọi người xung quanh đổ dồn ánh mắt về phía mình: thị ngượng ngập, chân nọ bước díu vào chân kia

Rất xấu hổ vì cảnh theo không của mình, ngượng ngập vì thân phận nghèo hèn của của mình bởi thị vẫn còn lòng tự trọng

- Khi Tràng khoe là mua 2 hào dầu => Thị có mắng: “Hoang nó vừa chứ” khi anh cu Tràng vui vẻ khoe vừa mua hai hào dầu, câu nói cụt lủn nhưng lại rất đủ đầy, đủ đầy tình cảm, đủ đầy trách nhiệm, đủ đầy cảm xúc, một câu nói thực sự đủ đầy của người phụ nữ mà bây giờ Tràng gọi là vợ

Thiên tính nữ đã trở lại trong thị, đó là sự ngượng ngập thường thấy của người con gái khi lần đầu tiên bước chân về nhà chồng Thị bây giờ đang kéo dần khoảng cách với Tràng và nhận thức được trách nhiệm trong việc làm của mình

Chặng 3: Về đến nhà

- Khi đứng trước gia cảnh nghèo khó của nhà chồng:

+ Nén một tiếng thở dài => Tinh tế của thị, thị hiểu rằng đối với người đàn ông

sĩ diện về gia cảnh là rất quan trọng Dẫu cho có thất vọng bao nhiêu, thì vẫn nuốt

nó vào bên trong

=> Chi tiết thật tinh tế mà Kim Lân đã lựa chọn để đưa vào trong tác phẩm của mình,

để thể hiện sự nhạy cảm, sự tinh tế trong từng thái độ cử chỉ của nhân vật Thị Thị không muốn Tràng biết được sự thất vọng của mình, thị hiểu rằng đối với một người đàn ông “lòng tự trọng về gia cảnh” rất quan trọng Chính vì vậy, dẫu có thất vọng bao nhiêu, người phụ ấy cũng nén hết để lại trong lòng

+ Khi vào trong nhà, thị chỉ cười nhạt => Thị hiểu được thân phận của mình, tủi cho số phận cuộc đời

+ “ngồi mớm” chông chênh, không vững chắc => Tâm thế của thị => Sự mặc cảm, tự ti, hụt hẫng, lo lắng, cảm giác chông chênh, nỗi buồn tủi,… => buồn tủi không thể để cho những nỗi đau trào ra bên ngoài mà chỉ có thể nuốt ngược

=> Tư thế ngồi đó cũng chính là tâm thế của Thị lúc bấy giờ, một tư thế đầy mặc cảm, cảm giác chông chênh, hụt hẫng, lo lắng,… nỗi buồn tủi đến giây phút này tự nhiên dâng ngập trong lòng người vợ nhặt Thế nhưng, thị không để nỗi đau trào ra mà nén tất cả nước mắt vào trong, vì tủi nhưng không thể khóc được, vì thất vọng, hụt hẫng mà không thể sẻ chia thế nên tâm trạng của người đàn bà lúc này đang rối bời đến bội phần

+ Đối với mẹ chồng: Thị cư xử rất phải phép: chào hỏi, im lặng lắng nghe, …

+ Thị cũng trải qua một đêm tân hôn hạnh phúc

Chặng 4: Buổi sáng hôm sau

- Người con dâu ý tứ:

+ Dậy sớm cùng mẹ chồng dọn dẹp, quét tước nhà cửa, giặt giũ quần áo, gánh nước, sắp xếp lại, dọn cỏ,… => Cần cù, chăm chỉ, chịu thương chịu khó

- Góc nhìn của Tràng: Đảm đang, khéo léo, hiền dịu, đúng mực,… => Thị đã thay đổi

- Trong bữa cơm ngày đói – thực tại cuộc sống khắc nghiệt – cái đói:

+ Nồi cháo cám => ĐIỀM NHIÊN VÀ VÀO MIỆNG

Sự chấp nhận cuộc sống thực tại của thị, thị đã có khát vọng hạnh phúc và muốn cùng với mẹ chồng, chồng của mình gánh vác để xây dựng khát vọng hạnh phúc này / Không muốn mẹ chồng của mình buồn

Thị trở thành một người vợ đảm đang, một người con dâu đúng mực Thị đã có một tổ ấm nhỏ để nhen lên những hạnh phúc bình thường của một người phụ nữ

+ Chính thị là người nói nhiều nhất về Việt Minh, đoàn người đi phá kho thóc của Nhật => Gợi mở ra cho chồng mình những suy nghĩ về bước đường tương lai

xây dựng thành công nhân vật người vợ nhặt Đó là hình ảnh người phụ nữ mang trong mình hình hài khốn khổ, đói rách nhưng đằng sau lại ẩn chứa những vẻ đẹp khuất lấp:

một tâm hồn nhạy cảm, sức sống mãnh liệt, và khát vọng hạnh phúc dù đang ở bên bờ vực của cái chết

Biểu tượng cho vẻ đẹp của người phụ nữ VN trước cách mạng

- Những băn khoăn, suy nghĩ, liên tục đặt ra những câu hỏi: “…”

- Nhấp nháy con mắt cho đỡ nhoèn bởi vẫn chưa tin vào những gì mình đang nhìn thấy

- Không bao giờ có thể nghĩ được là mình lại lấy vợ cho con trong hoàn cảnh trớ trêu như thế

- Tràng mời mẹ vào nhà, thưa chuyện => Mới hiểu ra cơ sự

- Liên hệ với tình yêu thương con trong các tác phẩm văn học khác:

+ Chiếc thuyền ngoài

xa với hình ảnh người đàn bà hàng chài + “Tắt đèn” – Ngô Tất

Tố với hình ảnh chị Dậu