BUỔI 8 KHÓA học 10 NGÀY

Tuyên ngôn độc lập – Hồ Chí Minh Hồn Trương Ba, da hàng thịt – Lưu Quang Vũ Cách ôn tập: - Ôn lướt: Theo sơ đồ tư duy: Thiết lập sơ đồ tư duy cho từng tác phẩm + Đối với thơ: Nên học t

BUỔI 8 - PHƯƠNG PHÁP PHÂN TÍCH (PHẦN 2)

1 Xác định mục tiêu kiến thức cần đạt được

1 Nắm chắc kiến thức nền các tác phẩm

2 Có phương pháp làm bài đúng

3 Có phần diễn đạt trôi chảy, dùng từ ngữ chính xác, hiệu quả

4 Có phần kiến thức liên hệ, mở rộng phong phú

5 Tạo được “chất” riêng cho bài viết

6 Đúng và đủ hình thức của bài văn, không mắc lỗi chính tả, chữ viết sạch đẹp

2 Chinh phục các mục tiêu kiến thức

a NẮM CHẮC KIẾN THỨC NỀN TÁC PHẨM

Đất Nước – Nguyễn Khoa Điềm Chiếc thuyền ngoài xa – Nguyễn Minh Châu

Ai đã đặt tên cho dòng sông – Hoàng Phủ Ngọc Tường Người lái đò sông Đà – Nguyễn Tuân

Tuyên ngôn độc lập – Hồ Chí Minh Hồn Trương Ba, da hàng thịt – Lưu Quang Vũ

Cách ôn tập:

- Ôn lướt: Theo sơ đồ tư duy: Thiết lập sơ đồ tư duy cho từng tác phẩm

+ Đối với thơ: Nên học theo bố cục – Gạch các ý chính trước, ghi nhớ các từ khóa theo chốt

+ Đối với văn xuôi: Nên học theo các vấn đề chính – Gạch các chi tiết quan trọng của từng phần kiến thức ra – Ghi nhớ các từ khóa then

chốt

- Ôn kỹ: Diễn đạt lại bằng lời văn của mình – Chủ động nói lại một mình tất cả những phần kiến thức, diễn đạt phải hoàn chỉnh, không

qua loa Hoặc có thể sử dụng phương pháp học nhóm, học đôi, giảng lại cho những thành viên trong nhóm hoặc người đang học cùng

mình

b NẮM CHẮC PHƯƠNG PHÁP LÀM BÀI

- Dạng đề trọng tâm nhất trong năm nay: Dạng đề phân tích

- Những vấn đề thường xuất hiện trong đề thi:

+Thơ: Bài thơ, đoạn thơ,…

+ Văn xuôi:

• Truyện ngắn: Tình huống truyện, nhân vật truyện, phân đoạn truyện, chi tiết truyện,…

• Ký và tùy bút: Hình tượng, phân đoạn,…

• Kịch: Tình huống kịch, nhân vật kịch, phân đoạn kịch,…

• Văn chính luận: Phân đoạn, toàn bộ văn bản,… Đăng kí http://thichhocchui.xyz/ tại Zalo 0383572270 Thích Học Chui

2

- Chia bố cục nhỏ của bài thơ, đoạn thơ và phân tích theo bố cục hợp lý

+ Khái niệm tình huống truyện + Bối cảnh nảy sinh tình huống truyện

+ Diễn biến tình huống truyện + Ý nghĩa tình huống truyện

+ Khái quát chung

về nhân vật (lai lịch, ngoại hình,

số phận,…) + Phân tích diễn biến tâm trạng nhân vật/ Vẻ đẹp nhân vật

+ Nhận xét

+ Khái quát chung

về hình tượng (lai lịch, ngoại hình, đặc điểm riêng,…) + Phân tích vẻ đẹp của hình tượng + Nhận xét

Xác định phần phân đoạn đang muốn hỏi về:

tình huống truyện, nhân vật truyện, hình tượng,… sau đó chuyển đổi sang cấu trúc luận điểm 2 tương ứng

Luận điểm

3

- Giải quyết yêu cầu phụ (Nếu có)

- Khái quát về giá trị nội dung, giá trị nghệ thuật

Kết bài Khẳng định lại vấn đề nêu ra những cảm nhận cá nhân

HƯỚNG DẪN LÀM CÁC PHẦN CHUNG (MỞ BÀI + LUẬN ĐIỂM 1)

Hướng dẫn làm từng phần:

Mở bài: Dẫn dắt + Đặt vấn đề (Vấn đề chính của bài viết + Giới hạn vấn đề và phạm vi tư liệu trình bày)

Một mở bài hay cần đảm bảo các yếu tố:

Dẫn dắt: Có thể thay đổi linh hoạt (Sử dụng các cách: Từ thông tin tác giả, đề tài, nhận định, cảm nhận cá nhân,…)

Đặt vấn đề: Bám sát đề bài, không thay đổi

Một số mở bài mẫu dùng cho đa dạng các dạng đề:

Mở bài 1: Nhà thơ Lê Đạt từng viết trong tác phẩm “Vân chữ” của mình có đoạn:

“Mỗi công dân đều có một dạng vân tay

Mỗi người nghệ sĩ thứ thiệt đều có một dạng vân chữ

Không trộn lẫn”

Có thể thấy, sự độc đáo của mỗi tác phẩm được làm nên từ “dạng vân chữ” riêng của mỗi người nghệ sĩ Một người nghệ sĩ chỉ thực sự

sống trong lòng đọc giả khi có được cho mình một hình thức sáng tạo ngôn từ độc đáo, hiểu rộng ra là nét riêng, cá tính sáng tạo của

một nhà thơ “Vân chữ” quan trọng thế, nhưng có những người nghệ sĩ phải dùng cả cuộc đời của mình để kiếm tìm …(Tên tác giả) là

một trong số những nhà thơ đã may mắn tìm ra dạng “vân chữ” riêng bằng tài năng của mình mình + (Nêu ra nét riêng, cá tính sáng tạo

của nhà thơ đó) + Dẫn vào vấn đề cần nghị luận

Mở bài 2: Nếu như những người nhạc sĩ trao gửi tâm hồn, những điều giản dị nhưng khó để bộc bạch qua những nốt nhạc, những giai

điệu ngân rung thì nhà thơ lại gửi gắm những tình cảm sâu kín, những suy tư qua những dòng thơ ngắn gọn nhưng kỳ diệu vô cùng Thơ

là một hình thức văn học lạ lùng lắm, chỉ ngắn gọn vài dòng mà khiến cho đọc giả vui, buồn, hạnh phúc, tủi hờn, rạo rực, đắm say,…

Bao nhiêu cảm xúc lạ kỳ thế, khiến cho ta dễ dàng sa chân vào “vũng lầy” của thơ để rồi chìm đắm trong đó (Dẫn vào vấn đề văn học

cần nghị luận)

Mở bài 3: Cuộc sống có thật nhiều những điều kỳ diệu nhưng nó lại giống như sự tất yếu Hệt như bông hoa hồng ở lại với cuộc đời

nhờ hương thơm ngọt ngào, say đắm, không nồng nàn như hoa cúc hay ngọt ngào như ngọc lan; loài chim sơn tước ở lại giữa đời bởi

tiếng hót thiết tha vút lên giữa dàn đồng ca của núi rừng Điều tất yếu ấy khiến người đọc mang trong lòng một nỗi băn khoăn: “Có phải

điều còn lại đối với mỗi nhà thơ chính là giọng điệu của riêng mình?” Và giọng nói riêng biệt ấy ta đã từng bắt gặp ở + (tên tác giả) +

(Vấn đề cần nghị luận)

Mở bài 4: Dostoevski đã từng viết khi lý giải về động lực cầm bút của mình: “Tôi hãy còn một trái tim, một dòng máu nóng để yêu

thương, cảm thông và chia sẻ.” Còn R.Targo – nhà thơ vĩ đại của Ấn Độ lại bày tỏ mong muốn sau khi từ giã cõi đời đựoc nhắn nhủ lại

một lời: “Tôi đã từng yêu” Có phải bởi những nhà văn, nhà thơ vĩ đại – Họ chính là những con người đã sống, đã yêu hết mình và thấm

thía hơn ai hết giá trị của cuộc sống Chính điều này đã khiến cho tác phẩm của bất cứ nhà thơ nhà văn nào khi viết đều dường như

muốn thoát ra hết chính mình, một tác phẩm đã viết, phải viết bằng cà lý trí, tâm hồn, cả trái tim và lòng dũng cảm (Tác phẩm) là một

trong số những bài thơ như thế Nó được viết ra bởi những thấm thía về (đề tài) của + (Tác giả) + (Dẫn vào vấn đề cần nghị luận)

Mở bài 5: Trên đỉnh núi Odenzơ kỳ diệu, nơi có những vòm hoa thạch thảo tim tím, mơ màng, Andecxen đã nhặt lấy những hạt giống

trên luống đất của người dân cày mà dệt lên những bài ca bất tận Những phù sa của một dòng sông Mixixipi miền Tây nước Mỹ đã bồi

đắp cho những trang văn của Mac Tuên để rồi đến tận bây giờ, hơi ấm và chất mặn nồng của con người miền Tây vẫn gây ra những ám

ảnh, gợi cho ta nhớ về những chuyến phiêu lưu, những cuộc đời ưa mạo hiểm Có thể thấy, thành công của mỗi người nghệ sĩ đều phải

bắt nguồn từ việc anh ta buộc chặt trái tim mình với cuộc đời và nếu được, xin hãy đem tâm hồn mình trao về một miền đất Có phải vì

thế mà (tên tác giả) đã … (Dẫn vào bài thơ và vấn đề nghị luận)

Thân bài:

Luận điểm 1: Tác giả, tác phẩm

• Hình thức đoạn văn ngắn gọn trình bày nội dung về tác giả, tác phẩm

• Tập trung vào hiểu biết về tác phẩm

Có một số cách mẫu sau tham khảo:

Cách 1: Cơ bản: Trong nền văn học Việt Nam hiện đại, (tên tác giả) được biết đến với (liệt kê một vài phong cách nghệ thuật tiêu biểu)

Một trong số những tác phẩm thể hiện rõ cho phong cách nghệ thuật của (tác giả) là bài thơ + hoàn cảnh sáng tác, xuất xứ, mục đích

sáng tác

Cách 2: Sử dụng 1 nhận định về tác giả hay quan niệm sáng tác của tác giả

Nhận xét về phong cách thơ của (tên tác giả), (nhà phê bình nào đó/ tác giả nào đó) cho rằng: “ ” (Trích dẫn nhận định ra) Quả đúng

là như vậy, trong sự nghiệp sáng tác của mình (tên tác giả) đã để lại biết bao tác phẩm ấn tượng một trong số đó là bài thơ (tên tác phẩm)

+ hoàn cảnh sáng tác, xuất xứ, mục đích sáng tác

Cách 3: Dẫn dắt từ đề tài hay một nhận định nào đó liên quan (Hay sử dụng nhất là một đoạn thơ để phù hợp với thể loại)

• Tùy thuộc vào đề tài của bài thơ đó để chọn những đoạn thơ phù hợp => Thường xuyên tích lũy những đoạn thơ tiêu biểu, đa

dạng ở các đề tài

• Đối với dạng nhận định có thể tập trung vào các trích dẫn hay về thơ

CỤ THỂ CÁCH LÀM CÁC DẠNG ĐỀ

PHÂN TÍCH THƠ

Đề bài vận dụng: Phân tích đoạn thơ sau:

“Dữ dội và dịu êm

Ồn ào và lặng lẽ Sông không hiểu nổi mình Sóng tìm ra tận bể”

(Sóng - Xuân Quỳnh)

1 Trong phân tích thơ, quan trọng nhất cần chia bố cục Phân phân chia bố cục này dựa vào từng đề linh hoạt nhưng quan trọng

nhất là từng phần được chia cụ thể sẽ thể hiện 1 nội dung thống nhất Ví dụ bố cục của đoạn thơ trên là 2 - 2

2 Luận điểm 1: Tác giả + Tác phẩm có thể triển khai theo 2 hình thức:

• Đi từ thông tin tác giả đến tác phẩm

• Đi từ nhận định đến tác phẩm

3 Luận điểm 2: Phân tích

• Gạch ra những ý quan trọng cần phân tích và sắp xếp theo thứ tự, hợp lý

Những chú ý khi làm luận điểm 2:

• Khi phân tích thơ bắt buộc phải có câu dẫn trước khi trích thơ (Có thể linh hoạt trong cách dẫn)

• Sau đó lần lượt đi phân tích từng ý theo trình tự đã gạch ra (Gọi tên chi tiết và biện pháp nghệ thuật)

• Phần liên hệ mở rộng (so sánh văn học) linh hoạt, không nhất thiết chỉ dùng khi kết thúc ý thơ Chỉ cần các bạn sắp đặt một cách

hợp lý Trực tiếp lấy các đoạn thơ của tác giả đó hoặc các tác giả khác nhưng phải có đặc điểm chung

• Sau mỗi ý chúng ta nên có phần tiểu kết Phần tiểu kết này là tiền đề để kết nối với ý tiếp theo

người con gái

Câu dẫn: Mở đầu phân tích/ Kết nối bố cục phân tích + Đặc điểm riêng của câu thơ chuẩn bị được nêu: Đoạn thơ được mở đầu bằng những hình ảnh đối lập

thường thấy nơi con sóng:

+ Khái quát lại nội dung của phần thơ cbi được nêu: Tiếng thơ của Xuân Quỳnh/ Bài ca tình yêu của

Xuân Quỳnh được mở đầu bằng những đối lập nơi con sóng nhưng cũng chính là đối lập trong tình yêu:

+ Tuỳ hứng – hợp lý: Không biết tự bao giờ, sóng và biển đã trở thành cội nguồn cho cảm hứng sáng tác

của những người nghệ sĩ Xuân Diệu đã từng thể hiện những khao khát tình yêu cháy bóng thế khi viết bài thơ “Biển”, để rồi Xuân Quỳnh cũng không ngần ngại mượn những bí ẩn của đại dương để viết nên bản

tình ca yêu đương tuổi trẻ Khúc dạo đầu của bản tình ca ấy được khơi gợi những giai điệu thầm thì:

• Từ “và” thái đối cực trong tình yêu (Kết nối giữa nghĩa thực và nghĩa ẩn) Mỗi người khi bước vào tình yêu đều

phải trải qua vô vàn những cung bậc cảm xúc khác nhau đôi khi là đối lập: vui, buồn, hạnh phúc, đau khổ, dằn vặt,…Và tất cả những trạng thái ấy đều góp phần làm nên vẻ đẹp kỳ diệu và bí ấn của tình yêu Có lẽ cũng chính vì điều này mà Xuân Quỳnh từng viết:

“Vì tình yêu muôn thủa

Có bao giờ đứng yên” (Thao tác liên hệ mở rộng – so sánh)

Quả thực là như vậy! Tình yêu luôn luôn là những biến thiên của cung bậc cảm xúc thế nên trong chính trái tim của người con gái khi bước vào địa hạt bí ẩn này luôn mang trong mình những cung bậc cảm xúc đối lập Vui ngay đấy nhưng cũng có thể buồn ngay đấy, hạnh phúc ngay đấy những có thể thất vọng ngay đấy, yêu cuồng nhiệt đấy thế nhưng cũng phấp phỏng lo âu đấy Chính những cảm xúc đối lập này đôi khi khiến cho phái mạnh phải nhiều lần thao thức:

“Em bảo anh đi đi Sao anh dừng lại

Em bảo anh đừng đợi Sao anh vội về ngay…”

Những trạng thái đối cực của con sóng còn thể hiện cho sự đối lập giữa bên trong và bên ngoài của người phụ nữ Bề ngoài có thể họ luôn rất mạnh mẽ, tự lập thế nhưng sâu thẳm bên trong tâm hồn vẫn chỉ là một trái tim mỏng manh cần được yêu thương và che chở Những vần thơ của Xuân Quỳnh đã giúp người đọc hiểu hơn về những đối lập thường thấy của tự nhiên nhưng cũng chính là những đối lập của con người Tác giả đã rất tinh tế khi sử dụng quan hệ từ “và” trong hai câu thơ để bạn đọc thấy được mối quan hệ song hành, không thể tách rời giữa những thái đối lập này

Sông không hiểu nổi

Phân tích từng ý tương tự như 2 câu trên

3 Luận điểm 3: Khái quát và mở rộng vấn đề

Những chú ý khi làm luận điểm 3:

• Đi từ nghệ thuật => Nội dung; Hoặc từ nội dung => Nghệ thuật

• Có thể đưa thêm nhận định hoặc đoạn thơ liên quan để bộc lộ cảm xúc và mở rộng vấn đề

• Đây là phần học sinh cần linh hoạt trong cách viết đối với từng dạng đề bài khác nhau Không cần quá nặng nề phải liệt kê hết

tất cả biện pháp tu từ sau đó mới nói đến nội dung chỉ cần chú tâm vào những gì quan trọng nhất, em ấn tượng

Ví dụ: Khổ thơ đầu tiên, Xuân Quỳnh đã chinh phục trái tim bạn đọc với một giọng thơ nhẹ nhàng, gần gũi như đang thủ thỉ về quan

niệm tình yêu Vẫn là cách viết ấy, cách lựa chọn đề tài ấy, bắt đầu tiếng thơ từ những gì nhỏ nhặt, Xuân Quỳnh gửi trọn lòng mình về

con sóng nơi đại dương mênh mông kia Nữ thi sĩ sử dụng liên tiếp các cặp từ đối lập, từ kết nối “và” thể hiện mối quan hệ song hành

giữa những trạng thái đối lập Biện pháp tu từ nhân hóa cũng được sử dụng triệt để kết hợp cùng thể ngũ ngôn ngắn gọn, ngắt nhịp linh

hoạt giúp cho người đọc hiểu hơn về tình yêu và thông điệp mới mẻ của người con gái khi yêu Hãy dám chấp nhận buông bỏ những

tình cảm nhỏ nhặt để hướng tới tình yêu đích thực trong trái tim mình Trước giờ Xuân Quỳnh vẫn vậy, luôn bắt đầu tiếng thơ bằng

những điều nhỏ nhặt, trước giờ Xuân Quỳnh vẫn thế, yêu theo một cách rất riêng Những cảm xúc mà chị mang lại cho những người trẻ

sau này càng khiến họ trân trọng hơn hai chữ giản đơn mà diệu kỳ - “tình yêu”

4 Kết bài

- Sử dụng kết cấu đầu cuối tương ứng

- Nên sử dụng 1 đoạn thơ hoặc 1 nhận định để bài viết tạo được dư ba

Một số dạng kết bài cơ bản em có thể áp dụng:

Kết bài 1:

Tôi vẫn còn nhớ Văn Cao đã từng viết trong tác phẩm “Thời gian” của mình:

Thời gian qua kẽ tay Làm khô những chiếc lá

Kỉ niệm trong tôi Rơi như tiếng sỏi trong lòng giếng cạn Riêng những câu thơ còn xanh

Riêng những bài hát còn xanh

Và đôi mắt em như hai giếng nước

Những vần thơ này thật đúng với những gì (tên tác giả) đã để lại cho đời Và bài ca (tên bài thơ) sẽ là (đặc điểm của bài thơ) mà người

đọc sẽ không bao giờ có thể quên đi Hình ảnh về (hình ảnh nổi bật trong bài thơ) cũng sẽ còn ở lại với đời (Có thể viết mở rộng

Có lẽ, điều mà Pablô Nêruđa không phải chỉ là suy nghĩ của riêng ông mà nó còn là tiếng lòng đồng vọng của biết bao nhiêu nhà thơ

khác (Tên tác giả) hơn ai hết hiểu được ý nghĩa việc cầm bút làm thơ và đã chính điều này đã giúp thi nhân để lại cho đời những vần

thơ kiệt tác Những vần thơ ấy sẽ mãi là con tàu xanh, đưa độc giả thế hệ này trở về những miền quá khứ thân thương

Kết bài 3:

Những vần thơ của (tên tác giả) vẫn còn đang ở nơi đây, trong tâm trí của tôi với ấn tượng về (điểm đặc trưng nhất của bài thơ) Đọc

những vần thơ ấy, tôi càng thêm hiểu và trân trọng sứ mệnh của nhà thơ khi đến với cuộc đời Điều này thật giống với những gì tác giả

Lê Minh Quốc đã từng viết:

“Ẩn số ấy, tôi hỏi tôi dằn vặt Hồn vía thơ ở đâu trong chín cõi vô hình?

Mỗi con chữ trổ bông trên cánh đồng chữ nghĩa

Là khi tôi dám thanh lọc máu mình Giọt máu ấy tượng hình như hòn lửa Thấu thị buồn vui không riêng chỉ một người Mai sau nữa trên đường dài vạn dặm

Sứ mệnh của thơ không cách biệt với đời”

Kết bài 4:

May mắn cho nền văn học Việt Nam hiện đại khi có được một nghệ sĩ tài năng như (tác giả) May mắn cho (tên tác giả) bởi nhà thơ ấy

sở hữu một trái tim khao khát yêu thương và một tâm hồn nhạy cảm tới vậy May mắn cho chúng ta vì thế hệ của những năm tháng này

vẫn được tiếp tục lắng nghe những thanh âm của (tên bài thơ) để rồi gật gù cái đầu nghĩ về những điều tưởng cũ và chưa bao giờ cũ về

(đề tài bài thơ) (Tên tác giả) đã thật sự thành công rồi, thành công với những trang thơ (đặc điểm thơ của tác giả đó) (Có thể kèm

theo 1 đoạn thơ trong bài thơ khác của nhà thơ này để kết thúc bài viết)