Nâng cấp tuổi thọ người già: Phần 2

Nối tiếp phần 1, phần 2 của tài liệu Y học cổ truyền với sức khỏe - Nâng cấp tuổi thọ người già tiếp tục trình bày các nội dung chính sau: Làm thế nào để nâng cao sức khỏe và tuổi thọ; Các thực phẩm và vị thuốc quý với người già. Mời các bạn cùng tham khảo để nắm nội dung chi tiết.

Phần thứ ba

LÀM THẾ NÀO ĐỂ NÀNG CAO

SỨC KHỎE VÀ TUỔI THO

ĂN UỐNG VỚI SỨC KHỎE VÀ TU ổI THỌ

Thức ăn ảnh hưởng đến tình trạng tinh thần và thể xác của con người Tùy theo chất lượng và sô^ lượng của nó mà cơ thể lốn lên, phát triển và tích lũy sinh lực,để cơ thể có sức khỏe và sốhg lâu.

Một người ăn uống đúng mực, ăn những thức ăn

có chất lượng, thường trông có dáng đẹp, tràn đầy sinh lực, sảng khoái, có một khả năng lao động cao Ngược lại, người ăn uống thiếu hoặc không đúng cách, trông dáng dấp ủ rũ, già nua, hay bị bệnh, luôn luôn mệt mỏi, và sức làm việc giảm sút.

Ăn uốhg bừa bãi sẽ dẫn đến rốì loạn chức năng cho

cơ thể Những bệnh tật của hệ thần kinh trung ương, của hệ tim mạch, những bệnh về hệ tiêu hóa có liên

quan chặt chẽ đến việc ăn uống Dẫu cho đòi sông có lên cao bao nhiêu, dẫu cho những tiến bộ của khoa học trong lĩnh vực bảo vệ sức khỏe có lớn đến mức nào đi nữa, việc phòng ngừa bệnh già trước tuổi và cuộc đấu tranh đế kéo dài tuổi thọ không thể thành công nếu không có một thái độ hỢp lý và có ý thức của mỗi một người trước sự ăn uông.

Cơ sỏ của một chê độ ăn uông hỢp lý dựa vào những nghiên cứu và tìm tòi phát minh trong lĩnh vực dinh dưỡng Người ta đã nghiên cứu thành phần thức ăn, giá trị dinh dưỡng của từng loại, cơ chê của quá trình nuôi dưỡng, đề ra những nguyên tắc và nội quy để sử dụng một cách tô’t nhất, giúp tận dụng tỏi mức tôi đa hiệu quả của các thức ăn thiên nhiên, nhằm đảm bảo có một sức khỏe hoàn hảo, một khả năng lao động cao, một cuộc sông lâu dài.

1 "B ệnh tò n g khẩu nhập":

Ăn uống vối sức khỏe và tuổi thọ là đề tài rất xưa, song sự việc lại luôn luôn là vấn đê thời sự nóng hổi, chẳng bao giờ thừa Thông tin từ hội nghị phổ biến

"10 lời khuyên dinh dưỡng hỢp lý" do Viện Dinh dưỡng - Bộ Y tê tố chức ngày 25/07/2000 tại Hà Nội, cho biết: những năm gần đây các bệnh mạn tính liên quan đến dinh dưỡng: béo phì, tim mạch, tiểu đường

và ung thư có xu hướng gia tăng Tại Hà Nội 15%

nam trưởng thành và 19% nữ trưởng thành mắc bệnh béo phì TP Hồ Chí Minh có tỷ lệ mắc bệnh tiểu đường cao nhất trong các thành phô lớn (25% dân sô) trong cả nước, sô trường hợp đột quỵ tăng gấp 3 lần

so với 10 năm trước, tỷ lệ người dân bị nhồi máu cơ tim tăng gấp 6 lần so với thập niên 60; 35% các trường hỢp ung thư được phát hiện có liên quan đến chê độ ăn, đặc biệt là chê độ ăn nhiều chất béo, đạm động vật và nhiễm hóa chất bảo vệ thực vật lên đến 35% Đây là một thông tin đáng buồn nhùng không ngạc nhiên chút nào, vì những gì xảy ra đã được cảnh báo trước hàng chục năm.

An uống là cơ sở vật chất hàng đầu của sự sinh tồn và cải tạo thể chất con người Đồng thời cũng là tiền đề của sự phát triển xã hội, của văn hoá và văn minh nhân loại Ngược lại ăn uô"ng thiếu thôn (bất cập) hoặc quá dư thừa (hữu dư) cũng như ăn uôhg một cách xô bồ thì hậu quả khôn lường, chả thế mà người ta đã tống kết "bệnh tòng khẩu nhập".

Người xua ăn uôhg rất cẩn thận, họ cho àn uống là văn hóa - văn hoá am thực, nhiều cuôn sách nhu':

Thực hiện bản thảo, Thực y tâm cảnh cho thấy

người xua coi ăn uống, chữa bệnh, dinh dưỡng có

cùng nguồn gốc (Y thực đồng nguyên) và cơ sở lý luận

cũng như tvf tưởng chỉ đạo là học thuyết âm dương,

ngũ hành, tạng tượng, nguyên nhân gây bệnh và tính vị của dược vật.

Căn cứ vào thuyết âm dương, người ta cho rằng các thức ăn sau khi vào cơ thể làm cho người ta ấm, nóng lên hoặc tăng cường sự hưng phấn như tỏi, hành, gừng, hồ tiêu, thịt, rượu quy thành những thức ăn mang tính dương, có tác dụng ôn dương, tán hàn Còn những thức ăn s.au khi vào cơ thể như các

món ăn từ hải sản (tôm, cá, cua, ốc ), dưa hấu, lê,

bạc hà được quy thành thức ăn âm tính, có tác dụng thanh nhiệt, dưỡng âm Vì vậy tùy theo trạng

cơ thể từng người và thời tiết nóng, lạnh khác nhau

mà dùng các thức ăn thích hợp.

Vận dụng học thuyết ngũ hành trong ẩm thực người xưa đã quy định "ngũ cổc", "ngũ quả", "ngũ vị" kết hỢp với "ngũ tạng".

Ví dụ; Các chất đường, bột có vị ngọt, thuộc thổ nên có tác dụng bổ tỳ Ăn nhiều muối có vị mặn thì hại thận, hoặc những người bị bệnh về thận thì không được ăn mặn vì thận thuộc thủy, theo ngũ hành thủy có tính mặn.

Học thuyết tạng tượng của y học cổ truyền chỉ rõ công năng sinh lý và các biểu hiện ra bên ngoài của các công năng đó và môi quan hệ lẫn nhau giữa các tạng phủ Ản uống chịu sự chi phối của học thuyết này Ví dụ: Người ta cho rằng ăn trái lê có tác dụng

thanh nhiệt nhuận phế, theo học thuyết tạng tượng thì phế có quan hệ biểu lý vối đại trường Vì thê ăn lê cũng có tác dụng nhuận tràng.

Người xưa cũng cho rằng thế giới chúng ta đang sông là "đồng nhất thể" có nghĩa là sự tưong đồng giữa con người và vũ trụ và vạn vật, vì thê trong thuật ẩm thực từ lâu đã hình thành khái niệm "ăn

gì bổ nấy" chẳng thế mà ngưòi ta cho rằng ăn tim lợn

và thêm các vị thuốc để chữa bệnh tim, dùng chân hươu, chân gấu nấu cháo để bổ gân, dùng cao hổ cốt chữa các bệnh về xương của người già

Khoa học ẩm thực của người xưa còn sử dụng thức

ăn như là thuốc để loại trừ các yếu tố gây bệnh như dùng quả sơn tra để khử ứ huyết, gừng sống để khử hàn tà, tỳ vị hư hàn, ăn lê để trị táo tà, ăn hạnh nhân để hóa đàm.

Một điều rất quan trọng là phải bảo đảm điều hòa

sự cân bằng trong ăn uông phải theo mùa, theo hoàn cảnh và thể trạng từng người, hữu dư (thừa) và bất cập (thiếu) đều dẫn đến "thiên thắng", "thiên suy", mất cân bằng và gây rối loạn đó là điều mà học thuyết âm dương đã chỉ rõ lý giải.

Những điều cấm kỵ trong ăn uống là rất quan trọng, không phải thích ăn uông, ăn cho thích khẩu như một sô”người hiện nay quan niệm Người xưa để lại hàng tràm điều cấm kỵ về ăn uô”ng, dưới

đây xin trích dẫn một sô điều đê chúng ta cùng suy ngẫm và vận dụng vào đời sống.

- Phải ăn uông điểu độ

- Buổi tôi không được ăn quá no

- Không ăn uông một cách miễn cưỡng

- Không ăn thức ăn quá nguội hoặc quá nóng

- Không ăn quá mặn, quá ngọt, quá cay

- Khi ăn phải nhai kỹ, không nuôt chửng

- Không ăn nhiều dầu, mỡ

- Không cười khi ăn

- Không ăn thịt, cá đã cháy đen

- Xào, rán bằng dầu mỡ không nên quá to lửa.

Sự cân bằng thống nhất giữa hai mặt âm dương trong cơ thể, giúp duy trì hoạt động sinh lý chính thường của nhân thể Bệnh tật phát sinh chung quy

là do âm dương mất thăng bằng gây nên "Âm thịnh tắc dương bệnh, dương thịnh tắc âm bệnh", "âm hư tắc nhiệt", "dương hư tắc hàn" là căn nguyên của bách bệnh Về ẩm thực trị liệu, dùng phương pháp "tổn hữu

dư bổ bất túc", mục đích để điều chỉnh âm dương, khôi phục trạng thái cân bằng âm dương của cơ thể Ví dụ như dương thịnh thì dễ bị hao tổn âm dịch, về ăn uống trị liệu nên dùng các món ăn thanh nhiệt, sinh tân dịch, như cháo rau câu, cháo đậu xanh Nếu dương hư không thể chế âm, âm thịnh dương suy, thì nên dùng các món ăn ôn, trung tán hàn, như canh thịt dê nấu đương quy, gừng tươi, rau hẹ xào hồ đào nhân, canh thịt dê, giúp bổ dương chế âm.

Bị chứng miệng lưỡi lở loét là do tâm vị hỏa vượng bộc phát ở miệng lưỡi, về trị liệu nên thanh tâm tả hỏa là chính, chọn các món ăn như cháo thanh nhiệt, trà trúc diệp lô căn Những ngưòi thận âm hư không thê dưỡng phê nên bổ thận nhuận phê là chính, dùng canh bách hỢp nấu câu kỷ Bị chứng can dương vượng đau đầu, ù tai, mắt đỏ phiền não dễ phẫn nộ,

có thể dùng trà cúc hoa, cháu rau cần đề bình can tỏa hỏa, cũng có thể dùng cháo sơn dược tu bổ tỳ thổ, để tránh can mộc vượng khát tỳ thổ, ngoài ra có thể dùng canh thận lợn, trái dâu tằm tu bổ thận thủy để dưỡng can mộc, hoặc có thể dùng cháo trúc diệp, trà đăng tâm để tả tâm hỏa, vì can mộc sinh tâm hỏa, thực thì tả can Theo đó, bệnh biến ở tạng phủ khác cũng có thể căn cứ môi liên quan giữa các tạng phủ, chọn lấy thực phẩm thích đáng để điều hòa sự cân bằng của âm dương, đạt đến hiệu quả trị liệu.

c Thích ứng khí hậu.

Sự biến đổi của khí hậu bốn mùa có ảnh hưởng nhất định đốì với công năng sinh lý và bệnh biến của nhân thể, do đó khi ứng dụng ẩm thực liệu pháp nên chú ý đặc biệt khí hậu Mùa xuân khí hậu trở nên ấm

áp, vạn vật nảy sinh, ở cơ thể con người lấy can chủ sơ tiết làm đặc trưng, về ăn uống dùng bổ can là chính,

chọn lấy những thức ăn như gan lợn xào rau hẹ, trà

cúc hoa, mùa hè nắng nóng vạn vật trưởng thành, ở cơ

thể lấy tạng tâm làm đặc trưng, về ăn uống nên thanh nhiệt sinh tân là chính, chọn lấy các món ăn lương,

mát như cháo đậu xanh, cháo lá sen, mùa thu khô

ráo, vạn vật đều tan, ở cơ thể lấy phế chủ thu liễm làm đặc trưng về ăn uống nên bổ phế nhuận phế, có

thể dùng món bánh quả hồng, canh mộc nhĩ trắng,

mùa đông hàn lạnh, vạn vật thu hàn, ở cơ thể lấy tạng thận làm đặc trưng, về ăn uống nên bổ thận ôn dương,

như dùng món ăn thịt dê, thịt chó Đối với biện chứng

luận trị cũng nên chú ý khí hậu từng mùa, ví dụ như bệnh cảm mạo vào mùa xuân hạ, nên chọn những loại thực phẩm cay mát như trà cúc hoá của bạc hà, cháo

lá sen; bệnh cảm mạo về mùa thu đông thì nên chọn những loại thực phẩm cay ấm giải biểu, như trà, gừng tươi, đường đỏ, cháo hành.

d Tùy theo khu vực.

Do địa thê cao thấp, điều kiện khí hậu và do thói quen sinh hoạt của mỗi khu vực khác nhau, nên hoạt động sinh lý và đặc điểm bệnh biến của con người cũng không giông nhau Vì vậy, nên tùy theo từng khu vực để phôi chế bữa ăn hỢp lý Như những vùng ven biên khí hậu ẩm thấp, cư dân dễ bị thấp nhiệt,nên dùng những loại thực phẩm trừ thấp; ở vùng cao nguyên khí hậu khô lạnh, cư dân dễ bị

nhiễm hàn, nên dùng những loại thực phẩm ôn dương tán hàn.

đ S ử dụng thực phẩm hỢp lý.

Trong bữa ăn hàng ngày, sử dụng thực phẩm hỢp

lý chủ yếu là chọn đ ư ợ c thực phẩm có giá trị dinh dưỡng cao, phù hỢp vối thể trạng và gia công chế biến hỢp lý.

Chọn lấy thực phẩm hỢp lý là vấn đề tối quan trọng Nếu chọn lấy thực phẩm thích đáng, có tính năng tương ứng, lại phôi chế hỢp lý thì rất có ích đối với sức khỏe, đồng thời có thể đạt đến mục đích trị liệu nhất định Và nếu ngược lại thì có thể bất lợi đôi với sức khỏe hoặc dẫn đến phát sinh một số bệnh tật, không đạt được mục đích trị liệu Ví dụ như những người tâm thần bất an, nên chọn lấy những thực phẩm dưỡng tâm, an thần như tiểu mạch, hồng hoa, bách hợp, hạt sen, đại táo, tim lợn, trứng gà, mẫu lệ Gia công ché biến thực phẩm hỢp lý cũng rất quan trọng, nó không làm lượng dinh dưỡng trong thực phẩm bị tổn thất, đồng thời qua chế biến hỢp lý lại làm tăng sự thèm ăn, lại dễ được cơ thể tiêu hóa hấp thụ Ví dụ như khi nấu cơm sô lần vo gạo không nên quá nhiều, không nên chà sát mạnh, khi nấu cơm có nước cơm nhiều cũng nên dùng lấy Nếu thực phẩm

là loại rau thì nên chọn lấy loại rau xanh tươi, nên rửa trước cắt sau, không nên ngâm nước, cắt xong

không nên để lâu Khi chê biến món ăn, gia phụ liệu thích đáng để làm tăng sắc, hương vị của món ăn, giảm thiểu lượng vitamin c bị tổn thất Khi xào rau nên dùng lửa lớn xào nhanh Những loại rau và dưa quả, nếu cả vỏ ăn được thì không nên bỏ vỏ Còn những thực phẩm động vật thường khó tiêu hóa, vì vậy khi chê biến nên nấu chín, nếu là người già và trẻ em thì nên nấu chín nhừ đê có lợi cho tiêu hóa hấp thu.

Ngoài ra, chọn lấy món ăn thích hỢp cũng là điều cần chú trọng Như phòng trị bệnh cảm mạo nên chọn lấy những thực phẩm có vị cay hoặc thơm, đảo qua nước sôi là được, nếu nấu canh thì không nên nấu quá lâu, để tránh mùi thơm bôh hơi, mất đi công hiệu Còn như bệnh tỳ vị thì thường dùng món cháo

đế có lợi cho điều lý tỳ vị Nếu bệnh thuộc hư thì nên dùng các món hầm, nhưng bổ dưỡng hoặc ngâm rưỢu Tóm lại nên căn cứ vào thói quen sinh hoạt và tình huống bệnh tình cụ thể để chọn lấy loại thực phẩm tương ứng.

e Ăn uống khoa học hỢp lý.

Người ta đề ra 4 điều ăn uôKg hỢp lý sau đây:

1 Bữa ăn phải diễn ra trong một bầu không khí hào hứng, yên tĩnh, ấm cúng, vui vẻ giúp thức ăn được tiêu hóa dễ dàng hơn và hấp thu tốt.

2 Tôn trọng tuyệt đối giờ ăn và phân phối hỢp lý lượng thức ăn cho các bữa ăn:

- Bữa sáng (6-7 giò) chiếm 25% khẩu phần ăn cả ngày và bao gồm những thức ăn tạo nhiệt lượng như: thịt, trứng, bơ, pho mát, bánh mỳ.

- Bữa trưa (11-12 giờ) nhẹ nhàng hơn, chiếm 15% khẩu phần cả ngày Bữa chiều (17-18 giờ), gồm 50% khẩu phần.

- Bữa tỐl, trước lúc đi nằm 2 -3 giò chiếm 10%, gồm sữa chua, pho mát, hoa quả Cách ăn 4 bữa một ngày làm cho người ta sảng khoái, tăng sức làm việc, giữ sức khỏe và tránh béo phì Cũng có thể ăn 3 bữa một ngày, bỏ bữa ăn tối.

3 Thức ăn phải thật phong phú và phải bao gồm thực phẩm động vật và thực vật.

4 Thức ăn không đưỢc vượt quá nhu cầu của cơ thể Ãn uông từ tốn, điều độ, chỉ ăn lúc đói và không bao giờ ăn quá no.

CHẾ Đ ộ ẢN UỐNCỈ CỦA NÍỈƯỜI GIÀ

Người ta khi đến tuổi già, trong thân thể xuất hiện nhiều biến đổi: Tóc bạc, rụng tóc, da nhăn, thô

và nháp, mí mắt và da mặt chảy xuống, thị lực kém,

thính giác yếu, phản xạ chậm chạp, động tác kém chính xác Đó là biểu hiện bên ngoài Sự già yếu vôh là cả một quá trình biến đổi phức tạp về sinh học trong cơ thể Già nua là quy luật của tạo hóa, không thể cưỡng lại nổi Nhưng sự già nua nhanh hay chậm

và diễn ra như th ế nào, thì con người có thể làm chủ được Từ hơn 2000 năm trước đây, sách Tô vấn đã

nêu; "Người biết điều hòa âm dương, ăn uống đúng

cách và điều độ, chÍ7ih thức ngủ đúng giờ giấc, không quên lao động Được n h ư th ế thi sức khỏe và tinh thần hoàn mỹ, có th ể sống lâu vượt trầm tuổi" Như

vậy cũng có nghĩa là nếu ta thông qua dưỡng sinh hỢp lý thì tuổi thọ có thế kéo dài Phương pháp

dưỡng sinh có nhiều, nhưng trong dó "ăn uống đũng"

là một trong những yếu tô quan trọng nhất Do đó, đôi vối người già, dùng chế độ dinh dưỡng hỢp lý sẽ là một mặt không thể thiếu được để giảm bệnh tật và kéo dài tuổi thọ.

1 Đ ặ c đ i ể m s i n h l ý c ủ a n g ư ờ i g i à

Người đến tuổi già, sinh lý có rất nhiều thay đổi

Y học cổ truyền cho rằng sự thay đổi đó chủ yếu biểu hiện hai mặt: tạng phủ suy nhược và âm dương mất cân bằng Hai mặt đó liên quan và ảnh hưởng lẫn nhau.

Tạng phủ suy nhược chủ yếu biểu hiện ở thận và

tỳ vị, sau đó là tim, gan, phổi Nội kinh nói; "nữ 7

tuổi thận khí đã thịnh; 21 tuổi thận khí đồng đều; 49 tuổi nhâm mạch hư, còn mạch thái xung hơi yếu"

"Nam giới 8 tuổi, thận khí thực; 16 tuổi thận khí thịnh;' 24 tuổi thận khí đồng đều; 40 tuổi thận khí giảm" Điều đó nói lên các quá trình sinh trưởng,

phát dục, lão hóa đều có quan hệ mật thiết với thận khí Cũng tức là thể xác ta trở thành già hay không, đến độ già nhanh hay chậm, tuổi thọ dài hay ngắn, ỏ mức độ rất lón được quyết định bởi sự mạnh yếu của thận khí Các kết quả nghiên cứu của y học hiện đại

đã chứng minh thận trong đông y có hên quan với sự bài tiết và miễn dịch, nhân tố di truyền Thận khí suy yếu có thể làm cho chức năng hệ thống bài tiết và miễn dịch giảm yếu, nhân tô" di truyền biến đổi, mà

ba cái này đều là những nhân tô" quan trọng gây ra

sự già lão Tì vị gô"c của hậu thiên, là nguồn sinh khí huyết Người về già, công năng sinh lý của tỳ vị giảm

sút Nội kinh có nói: "35 tuôi mạch âm dương yếu,

mặt bắt đầu xạm, tóc bắt đầu rụng", còn lúc khoảng

tuổi 40, công năng của tỳ vỊ bắt đầu sút kém tuổi

càng tăng, tỳ vị càng giảm Nội kinh còn nói "70 tuôi,

tỳ vị hư, da khô" vị giác thất thường, đêm ít ngủ, khả

năng thu nạp và vận chuyển của cơ thể không đáp ứng đưỢc Cho nên người già ăn không thấy ngon, chức năng tiêu hóa yếu, bụng thường nề chướng, dễ

có hiện tượng táo bón hoặc sa hậu môn Y học hiện đại cho rằng: sự mất bình thường của dạ dày và ruột, tức dạ dày là nơi tạo khả năng "thu nạp" còn tỳ là nơi tạo khả năng "vận hóa" Mà sự biến đổi là nguyên nhân gây ra già Ngoài ra, vị khí mạnh yếu còn ảnh hưởng đến những chất mà cơ thể sông rất cần Thiếu một vài chất nào đó (như vitamin E) sẽ ảnh hưởng

đến tuổi thọ Nội kinh còn nói; "60 tuổi, ăm liệt, khí

đại suy; huyết khí ngưng trễ; gan yếu; 80 tuổi phổi yếu" Từ đó mà thấy rằng tỳ vị yếu chính là nguyên

nhân của ngũ tạng suy giảm, là đặc điểm biến đổi sinh lý của tuổi già.

Nội kinh nói: "Nhân sinh hữu tinh, bất lý âm dương", "Thánh nhăn trần ăm dương, gân mạch hòa đồng, cốt tủy kiên cố, khí huyết đều cao, nh ư vậy nên trong ngoài điều hòa, bệnh không th ể hại", điều đó

nói lên đầy đủ rằng âm dương điều hòa đốì với cơ thể con người là vô cùng quan trọng Nhưng đến tuổi già, người ta khó tránh được những nhiễu loạn do đủ loại yếu tố bên trong và bên ngoài gây ra, từ đó làm cho

âm dương mất sự cân bằng Nội kinh nói; "Tuổi 40,

âm khí từ một nửa sẽ giảm dần Tuổi 60, âm liệt, khí đại suy", thiên kim yếu phương nói: "Người 50 tuổi trở lên, dương khí giảm sút dần theo năm tháng, tâm lực kém dần, nhớ trước quên sau, người chậm chạp".

Tức là do âm dương chênh lệch nhau dẫn đến suy

lão Cho nên Nội kinh còn chỉ ra một cách rõ ràng rằng; "Nếu nắm được bảy điều hại, tám điều lợi thì có

thể điều hòa được ăm dương, còn không biết điều đó thi sẽ sớm suy lão vậy" Có thể thấy được, mất cân

bằng âm dương cũng là một trong những nguyên nhân làm tuổi già đến sớm.

2 N g u y ê n t ắ c ă n u ô n g c ủ a n g ư ờ i g i à

Căn cứ đặc điểm sinh lý của tuổi già, nguyên tắc

ăn uôhg của người già không ngoài việc lấy bổ ngũ tàng, điều hòa âm dương làm chính Trong thức ăn nên quan tâm đến dinh dưỡng, ăn nhiều loại đậu và các chê phẩm của nó, cá và thịt nạc, nhưng cũng không nên bổ quá, tránh khỏi béo Nên ăn dầu thực vật, ăn hoa quả Người già tỳ vị yếu kém, thức ăn nên đa dạng và ăn những chất dễ tiêu hóa, đồng thời giữa quy luật ăn uô"ng, kiêng nhất là ăn uống vô độ

Về mặt điều hòa âm dương, có thế tùy thể chất mà định liệu Âm hư có thể ăn những thức ăn bổ như; bạch mộc nhĩ, lê, dâu, mía, vừng, đậu phụ, rau chân vịt, vịt, ba ba, hải sâm, mật ong, phổi lợn, vịt trời, đường trắng Dương hư nên ăn những thức ăn ích khí trỢ dương, như hạt sen, đại táo, gạo nếp, thịt bò,

dạ dày, thịt chó, thịt gà, cá diếc, lươn, rùa, dạ dày dê, lạc để điều hòa âm dương cân bằng Trung Quôc thực

hiện sáu nguyên tắc ăn uống cho người già Xin ghi

lại dưói đây để tham khảo.

T h ứ n h ấ t: Kiêng những thức ăn béo, ngọt, đậm nồng Gọi là béo, ngọt, nồng là muôn chỉ cao lương mĩ

vị và những thực phẩm giàu chất béo, chất ngọt Những thực phẩm như thế tuy giá trị dinh dưỡng cao, nhưng vì hàm lượng mõ và đường rất lốn dễ làm cho người già béo, thể trọng tăng, mỡ trong máu tăng Người già béo mà dẫn đến tích mỡ nhiều, cơ thể phải gánh chịu trọng lượng lốn, lượng tiêu hao oxy tăng lên 30-40% so với bình thường, do đó ảnh hưởng đến hệ thông hô hấp và hệ thông tuần hoàn, thậm chí có thể dẫn đến tim, phổi suy kiệt Béo cũng dễ phát sinh các bệnh đái đường, sỏi mật, viêm tuyến tụy làm giảm thọ tuổi già Người già béo bị bệnh thừa mỡ trong máu cũng dễ tạo nên bệnh xơ vữa động mạch, tiến đến bệnh nhồi máu cơ tim, xơ cứng động mạch não và cao huyết áp, chức năng thận giảm.v.v Hàng loạt bệnh về tim, não, mạch máu sẽ ảnh hưởng đến sức khỏe và tuổi thọ Ngoài ra, thức

ăn nhiều mỡ đôi với người già vốn đã kém tiêu hóa càng làm cho tiêu hóa không tôt Dạ dày, ruột bị rôl loạn, làm ảnh hưởng đến sự hấp thụ bình thường, mà điều đó ngay đối với tuổi trẻ cũng đã hết sức có hại Trung y cổ đại đã sóm bàn luận đến điều này, như

sách cố Hàn Phi Tử có nói: "Những thứ thơm, ngon,

dòn, rượu nồng thịt béo, ngon miệng đấy, nhưng d ễ gây bệnh tật" Trong sách Tho thê bảo n g u y ên

chuyên bàn về dưỡng sinh đòi Minh cũng nói; "người

dưỡng sinh giỏi biết cách dưỡng trong, người không giỏi chỉ biết dưỡng ngoài Người dưỡng trong là người biết cách g iữ yên cho các tạng phủ huyết mạch điều hòa, lưu thông toàn thản, tránh khỏi bệnh tật Còn người dưỡng ngoài là người lấy ăn uống làm thú vui, tuy da thịt có dẫy đà, dung sắc có vẻ sáng sủa, nhưng khí bốc làm hại các tạng phủ, tinh thần mỏi mệt, nh ư

th ế làm sao bảo toàn được thái hòa".

T h ứ h a i: Cấm đừng nghiện Ăn uống phải bảo đảm đa dạng An uông của người già nên bảo đảm

nhiều dạng thực phẩm Loại nào cũng ăn một ít, không nên ăn lệch hay nghiện một món, vì các thực pham, bản thân nó đều có các chất dầu, albumin, đường và các sinh tô, muối vô cơ, các nguyên tố vi lượng Cho nên thực phẩm của người già phải đa dạng

là để bảo đảm sự cân bằng dinh dưỡng, đưa vào thân thể đủ loại nguyên tố cần thiết có lợi cho sức khỏe và tuổi thọ Ngoài ra không nên ăn mặn quá, chua quá,

ngọt quá, đắng quá, cay quá Đúng như Nội kinh đã nói: "An chua quá ti kí bị diệt, ăn mặn quá tâm khí bị

ức nén, ăn ngọt quá tăm khí bị suyễn gấp, ăn đắng

quá tỳ khí bị khô, ăn cay quá hại thần kinh" Cho nên,

"Ăn uống phải đúng mức, hài hòa ngũ vị", chỉ có thế mới có lợi cho sức khỏe của người già.

T h ứ ba: Cấm ăn uống vô độ Ăn uông phải đúng

mức, người già ăn uôhg phải có tiết chế, vì sức điều hòa của người già giảm sút, khả năng thích nghi của

dạ dày, ruột đã kém, cho nên nhất định phải tránh ăn uô"ng vô chừng mực Người già ăn uông vô độ không những làm cho tiêu hóa không tốt mà còn là một trong những nguyên nhân chủ yếu dẫn đến tim bị tắc nghẽn Người già ăn uốhg phải có chừng mực, quy luật Nên ăn ít, ăn nhiều bữa, không đói, nhưng không no quá, phải đúng giờ, đúng số lượng Còn cần tập thành thói quen nhai kỹ, nuốt chậm, điều đó có lợi

nhiều cho sức khỏe và tuổi thọ Đúng như sách Những

điều cần tránh trong dưỡìig sinh đã nói; "Người dưỡng sinh giỏi là người đói rồi mới ăn, án không lạnh, không no; khát rồi mới uổng, uống không lạnh quá Muốn ăn nhiều mà vẫn ăn ít, không muốn ăn thi một bữa củng đã là nhiều" Lý c ả o , một trong bốn nhà y học nổi tiếng nhất đời Nguyên củng nói: "Ăn uống quá nhiều, thi làm tổn thươỉig khí của tỳ uỊ, nguyên khí củng không đầy đủ, mọi bệnh từ đó mà ra".

T h ứ tư: Kiêng ăn mặn quá Ản uống phải thanh

đạm Vì người già ăn mặn sẽ đưa vào cơ thể lượng

muôi quá nhiều, dễ tạo thành bệnh cao huyết áp, làm ảnh hưởng tim thận Theo điều tra, những người hàng ngày ăn 4g muối trở xuống rất ít mắc bệnh huyêt áp, còn những người một ngày ăn 26g muổì thì

sô mắc bệnh huyết áp là 40%, cho nên có người cho

rằng, ăn mặn tức là tự sát Trong Nội kinh nói ; "Ăn

mặn quá, hại cốt khí, cơ bắp, tâm khí bị diệt" Cho nên

người già nên ăn thanh đạm Thức ăn thanh đạm có nghĩa là ngoài việc cho ít muối, còn cần phải nấu nướng dưới dạng canh, hấp, luộc, cháo mà ít dùng

xào, rán Trong Bảo dưỡng thuyết từng nói: "Người từ

tuổi trung niên, thận khí ngày càng suy, kiêng ăn xào, rán, nướng, rượu, dấm, bã mắm thức ăn táo nóng Ần đạm bạc vốn củng đủ đ ể nuôi các tạng".

T h ứ n ă m : Cấm ăn uống nóng quá hoặc lạnh quá Thức ăn phải tươi ngon mới d ễ tiêu hóa Vì chức

năng tiêu hóa của người già yếu, nên ăn quá nóng hoặc quá lạnh dễ kích thích màng nhầy của đường tiêu hóa, làm ảnh hưởng sự hấp thu dinh dưỡng

Đúng như Nội kinh nói: "Thức ăn đừng nóng như

lửa, đừng lạnh tanh" Ngoài ra, thức ăn phải dễ tiêu

hóa Thực phẩm nên cắt nhỏ, nấu nhừ, thịt có thể băm thành thịt viên, rau nên chọn lá non Nhưng không nên cắt rau bé quá vì độ dài sỢi xenlulô thích hỢp sẽ có lợi cho thông đường ruột và đại tiện, đồng thòi có tác dụng đề phòng xơ hóa động mạch Nên ăn

nhiều rau tươi, hoa quả vì trong đó chứa nhiêu loại vitamin và những thành phần dinh dưỡng khác

Đúng như N h ự đạm luận nói: "An nhiều loại rau,

quả sẽ giúp dung hòa các vị".

T h ứ s á u : Cấm rượu, thuốc Nghiện những thứ

nào đó cũng ảnh hưởng không tốt đến sự suy lão Nhiều tài liệu đã chứng minh trong thuốc lá chứa nicôtin, nó ức chế thành trong của mạch máu và sự hỢp thành chất E2 của tiền liệt tuyến, nó còn làm cho

chất A., - chất làm đông máu, có tác dụng mạnh hơn,

nó tăng cao nồng độ CO2 trong máu Tất cả những tác hại đó sẽ đưa đến sự hình thành những hạt máu làm tăng tốc độ xơ cứng động mạch Theo tài liệu, uốhg rượu lâu xác suất trong não hình thành những hạt máu rất cao ưô"ng rượu làm mỡ trong máu cao, rất có hại cho tuổi già Say rưỢu càng làm cho chức năng hệ thần kinh trung khu bị ức chê và mất cân bằng, ngoài

ra còn hại gan Cho nên người già tôt nhất nên không uông rượu hoặc uốhg ít rượu là tôt nhất.

UỐNG HAY KHÔNG UỐN(; Rượu ?

Từ xưa đến nay, dân tộc nào cũng vậy, rượu đã

quyện chặt vào cuộc sông và số phận của con người

Trải qua bao thế kỷ, rượu đem lại cho con người

những niềm vui cùng những đau đớn, những điều tốt cũng như những điều xấu.

Có rất nhiều dịp để "nâng côc" với bạn thân hoặc

họ hàng, tuy rằng rượu khá mạnh, uống chẳng lý thú

gì, nhưng sau đó thấy "tâm hồn bay bổng" khoái lạc làm sao ! Dòng suối lốn thường bắt nguồn đâu đấy từ nguồn nước nhỏ Cái tật nghiện ngập cũng vậ3', nó bắt nguồn từ một cút rưỢu tí ti.

Tất nhiên lúc đầu người ta có thể uống, nhưng có thể từ chôi nếu không muôn Thòi gian trôi đi, đến một lúc, phần lớn không còn có nghị lực lựa chọn điều này nữa Những người đó đã ở trong một tình thê luôn luôn cảm thấy một nhu cầu bức thiết của cơ thể là phải có rượu Không rượu không lao động được, không ngủ nổi, không ăn được; không có rượu là thấy không yên.

Sau một đêm nhậu nhẹt, ngày hôm sau, lúc dậy thấy mệt mỏi, đắng miệng Đầu thấy nặng, tay run,

ăn không ngon miệng Nhưng bạn bè bảo anh ta rằng: Uông đi một cốc nho nhỏ buổi sáng, rồi sẽ khỏi hết Quả thật, sau khi uống xong, anh ta thấy người hoàn toàn khác, ăn ngon lạ lùng, chân tay ổn định, không đau đầu nữa và người thấy hăng hái hơn, thậm chí muôn làm việc Cái vòng luẩn quẩn đã hình thành như thê đấy Để thoát khỏi sự hành hạ do rượu gây ra, người ta lại uống nó vào Thói quen thế

là hình thành, tạo nên bản chất thứ hai của con người, nó đặt bàn tay nặng một cách đáng sỢ lên cuộc đòi và sô phận của người nghiện.

Dĩ nhiên, người ta dễ tìm ra những lòi giải thích

và thanh minh cho sự yếu đuối của mình Rằng "tôi chỉ uống những thứ rượu nhẹ, chất lượng tôt, vật liệu thiên nhiên, không hể có gì là hại cả, " rằng "tôi chưa hê say bao giờ, mỗi lần chi một hai cốc là cùng" Cái mà anh ta không thể thấy hoặc không muôn thấy là, thực tế, anh ta đã đưa vào cơ thể qua từng ngày, từng năm một lượng cồn nam trong sô" rưỢu này Chang hạn 250ml bia, lOOml rượu nho trắng, 7õml rượu nho đỏ, 25ml rượu tráng (50”) chứa cùng một lượng cồn nguyên chất là lOml.

Người ta tiêu thụ các loại thức uôhg chứa cồn dù

là không say ra mặt, thường không biết là cơ thể mình đang bị đầu độc và đang trở thành một bệnh nhân nặng, một người nghiện rượu mãn tính.

Còn có loại nghiện rượu cấp tính Nó có thể xuất hiện khi một người khỏe mạnh và không nghiện bỗng dưng tiêu thụ trong một lúc một lượng rượu lốn Sô lượng thay đổi tùy theo cách thức phản ứng đôl với lượng cồn của mỗi người Một sô say sau 2-3 cô’c, một

sô khác kháng cự được những liều lượng lốn hơn nhiều Say là một tình trạng không bình thường và

có tính chất tạm thời Nếu không uốhg nữa, tình trạng này sẽ qua đi nhanh chóng, cd thể phục hồi nhanh và lượng rượu thường không để lại dấu vết gì Nhưng nếu cứ uốhg tiếp

Do tác dụng kích thích và gây hưng phấn, cồn đã

có lúc được gọi là "aqua vitae", tức là "nước sống” Nhưng sau khi người ta biết rõ nó, đã cho nó cái tên phù hỢp hơn; "nước bệnh" và "nưốc chết" Tuy rằng cồn được dùng để đem lại niềm vui, nhung trên thực

tế nó mang lại nhiều đau đốn và bất hạnh hơn là những niềm vui.

Rượu cồn không phải là một người bạn mà là một

kẻ thù nham hiểm, hung ác Nó phá hủy cơ thể một cách ngấm ngầm và đến một lúc nào đó, người nghiện rưỢu gục xuống sau một cơn bệnh nặng nề thường rất khó chữa.

Không có một cơ quan hay một tê bào nào trong cơ thể con người mà lại không bị tác dụng của cồn chạm đến Cồn được hấp thu qua máu: 20% qua dạ dày và

sô còn lại qua ruột Sau 1-2 giờ, nồng độ cồn ở trong máu lên đến cực độ Cách đây không lâu, người ta vẫn tưởng rằng phần lớn cồn bị đôt trong cơ thể, sô còn lại được thải ra ngoài qua thận và phổi trong 5-6 giờ đầu Những nghiên cứu gần đây tiến hành bằng nguyên tử đánh dấu đã chứng minh rằng đúng là

một phần trong sô cồn bị đổt cháy; phần còn lại đọng

trong cơ thể rất nhiều ngày.

Vào đến các mô, cồn tấn công tất cả các tê bào của

cơ thể; cơ quan phải chịu đựng nhiều nhất là hệ thần kinh trung ương Phần lốn (75%) sô" cồn ở trong máu đến não Với các tê bào thần kinh, rất nhạy cảm trước bất cứ chất độc nào, cồn gây ra những rối loạn trầm trọng trong sự hoạt động của vỏ não và làm cho

vỏ não không còn kiểm soát và điều chỉnh được hoạt động của các trung tâm dưới vỏ Năng lực tự kiểm tra

và bản lĩnh tự phê trong đốỉ xử của người nghiện mất

đi rất nhanh.

Các trung tâm dưới vỏ thoát khỏi sự kiểm soát của

vỏ não, bưóc vào tình trạng bị kích thích, và tất cả hoạt động của chúng trỏ nên hỗn loạn, vô tổ chức Như thế là ở những người say, lúc thì xuất hiện tình trạng cao hứng gấp bội, cười nói hả hê, lúc thì giận dữ, đập phá Sau giai đoạn kích thích này, nếu người ấy

đã uôhg nhiều sẽ thiếp đi trong một giấc ngủ sâu Anh

ta như người mất trí, không thể đánh thức dậy được

và không hể có phản ứng gì trưóc môi trường xung quanh Mạch trở nên chậm, nhiệt độ cơ thể hạ xuốhg Trong người nghiện rượu mạn tính, những sự rô"i loạn không được rõ rệt như thế Mà ở đây thấy xuất hiện những hiện tượng khác; người ta mất hứng thú

trong lao động, trở nên cẩu thả, năng suất lao động

và chất lưọng công việc hạ xuống Với thời gian, trí nhớ và sự chú ý yếu đi, con người trỏ nên hay cáu kỉnh, bực bội hay cãi vã Sau đó còn xuất hiện những rối loạn tâm thần trầm trọng.

Dưới ảnh hưởng của cồn, cơ tim bị thoái hóa và một phần trong mô cơ tim được thay thê bằng mỡ Trái tim của những người nghiện rượu to gấp đôi người bình thường Trong y học thường được gọi là

"tim bò" hoặc "tim bia" Tim không thê nào hoạt động tôt được Bộ máy tim nicỌch bị tốn thương: đau đầu xuất hiện, khó thở, mát cá sưng to.

Những rôi loạn sáu sác xảy ra ở cả gan Những sự thay đổi trong cơ quan quan trọng này rất trầm trọng và thường hay dẫn đến tử vong Một trong những nhiệm vụ chính của gan là ngăn các chất độc khác nhau do máu mang từ ruột hoặc ở ngoài đến Cồn phá hủy chức năng nàv của gan Đồng thời gan

bị thoái hóa và một phần tê bào gan bị thay thê bởi các tê bào mô liên kê và mỡ Một bệnh nặng xuất hiện: đó là bệnh xơ gan mà thường kêt thúc bàng sự chết non.

Trên thê giới, trong bảng về tỷ lệ tử vong, sau bệnh tim và ung thư vị trí thứ ba là tai nạn lao động

và nhất là các tai nạn giao thông, ơ những người

nghiện rưỢu, tai nạn nhiều gấp 3 lần so với những người không nghiện rượu.

Có đên 70% trong sô^ các tai nạn giao thông là do những người tiêu thụ cồn gây ra, hoặc người ấv là lái

xe hoặc là người bộ hành Các tài liệu thông kê gần đây của Tố chức Y tê thê giới cung cấp chỉ ra rằng một phần ba tổng sô các tai nạn chết người xảy ra trong lúc say rượu.

Tục ngữ có cáu "RưỢu đến là tội đến" Điều này đúng ở bất cứ nơi nào trên trái đất này, nếu ỏ đó con người kết bạn với rượu Một tạp chí y học ở Pháp cho ràng rượu là nguyên nhân của vô sô những tội ác và phạm pháp, 90% trong sô những hỏa hoạn cô" ý, 35% trong sô tội phạm, 95% trong sô phạm pháp, 85%

trong sô bị thương và đánh nhau, 53% trong số vi

phạm đạo đức xã hội, đêu là do nghiện rượu Trong các bệnh viện, 30% trong số các bệnh nhân nhập viện

vì rôi loạn tâm thần là nạn nhân của nghiện rượu mạn tính.

Những người nghiện ruỢu tỏ ra kém sức đề kháng đối với bệnh và chết sớm hơn Tử vong ở những người nghiện rượu cao hơn những người không nghiện 3 lần Người ta đã nghiên cứu nguyên nhân tử vong ở sô' người nghiện rượu mạn tính và đi đến kết luận là: 26% chết vì ngộ độc cấp tính bằng rượu, 14% vì tai

nạn, 29% đo viêm phổi, 13% do lao phổi,lB% do các bệnh tim, 8% do các bệnh khác.

Đến đây, chắc mỗi người đều có thể tự trả lòi được câu hỏi "nên hay không uống rưỢu".

HÃY TỪ B ỏ NGAY THUỐC LÁ

Người ta hút thuốíc từ hàng trăm năm nay rồi nhưng chưa bao giờ thuốc lá lại bị phản đối như ngày nay Và một điều kỳ quặc, một nước càng được coi là văn minh thì ở đó ngưòi ta hút càng nhiều Sự tiêu thụ thuốc lá và sô người hút thuốc tăng lên, từ đầu thế kỷ này, theo một nhịp độ đáng sỢ Tại Mỹ, trong năm 1900 hút hết 4 tỷ điếu; trong năm 1963: 523 tỷ điếu Trong quãng thòi gian này, dân số chỉ tăng gấp

3 lần Một thông kê khác chỉ ra rằng, cũng ở Mỹ, sô ngưòi hút đã tăng 500 lần sau một thê kỷ.

ở nhiều nước có đến 75% sô" nam giới hút và 25% sô" phụ nữ hút ở Anh, sô" phụ nữ nghiện thuôc lá gần bằng với con sô" của nam giới, cả trẻ con cũng hút, nhiều khi trưốc 10 tuổi Các tài liệu thông kê gần đây nói rằng, trên toàn thê giối, hằng năm sản xuất 2 nghìn tỷ điếu thuốc lá Có nghĩa là bình quân mỗi người trên 300 điếu mỗi năm, con sô" thật khủng khiếp.

Người ta chưa bao giờ tính được tổng sô người nghiện thuốc lá trên thế giới, nhưng các nhà khoa học nghiên cứu về vấn đề thuôc lá trên phạm vi thê giới có ý kiến rằng cứ 4 người thì có 1 người nghiện thuốc lá.

Các tài liệu thông kê chỉ ra rằng: hiện nay phần lớn người ta đau yếu và chết vì hai bệnh: bệnh tim và bệnh ung thư Nghiên cứu nguyên nhân gây ra hai bệnh này, các thầy thuốc đi đến kết luận là thuốc lá

có một vai trò quan trọng Cho nên mới hiểu vì sao các nhà nghiên cứu khoa học và các thầy thuốc ở tất

cả các nưốc, nhất là ở các nưốc hút nhiều thuốc lá, đã báo động cho công chúng bằng cách chỉ ra mối nguy hiểm do việc hút thuốc lá đem lại.

Cô đặc một phần trong những chất có ở khói thuốc

lá, các nhà khoa học thu được chất gudron là một chất lỏng nhờn nhờn, mùi khó ngửi Người ta đã tính rằng người nghiện vừa hút, trong một đòi mình, sẽ nhận khoảng 30-35kg gudron Trong gudron này có một số lớn những chất độc, trong đó cần phải kể ra đây hai chất: nicôtin và benzopyren, cả hai đều có tác động rất mạnh và rất nguy hiểm Chỉ hơi chạm vào

mỏ chim sẻ một que tăm tẩm ướt bằng nicôtin, chim

sẽ choáng và chết ngay Một giọt nicôtin có thể giết chết 4 con thỏ hay một con chó, bảy giọt giết chết một con ngựa.

Vào cơ thể, nicôtin được máu chở đi khắp mọi nơi, qua tất cả các cơ quan đến từng mỗi tê bào và sau đó

ra ngoài qua nước tiểu.Sau một tuần lễ từ lúc hút một điêu thuôc, trong nước tiểu của người đó vẫn còn thấv dấu vêt của nicôtin Nhung trong thời gian này, người nghiện lai đưa thêm vào cơ thể những lượng nicôtin cũng túc trục.

Một góc dù nhỏ và hẻo lánh đến đâu của cơ thế người nghiện cũng không thoát khỏi ảnh hưởng của nicôtin, qua sự nhạy cảm của hệ thần kinh Những

sự rôl loạn ở tất cả các cơ quan xuất hiện, và một khi thuốc lá cứ được tiêu thụ một cách liên tục với cường

độ cao, trong các cơ quan, bệnh tật sẽ xuất hiện Bệnh xơ vữa động mạch và bệnh cao huyết áp được nicôtin hỗ trỢ, sẽ phát ra và nặng thêm, cấu kết với nhau chặt chẽ hơn và đẻ ra những bệnh nặng như xuất huyết não, hệt và hoại thư ở chân, đau nhói ngực vối biến chứng rất nguy hiểm của nó, tức là bệnh nhồi máu cơ tim.

Bệnh đau nhói ngực và nhồi máu cơ tim hay gặp ở những người nghiện thuôc lá, nhiều gấp 12 lần so với

ở những người không hút Trong bệnh nhân hoại thư chân có 95% là nghiện thuôc lá Loét dạ dày ở người nghiện thuốc lá gần 10 lần nhiều hơn ở người không hút Ai đã bị mổ, loét dạ dày có thể bị loét lại ở

những người nghiện Bệnh xơ phổi và xơ gan rất hay gặp ơ những người nghiện thuốc lá.

Trong khói thuôc lá còn có một kẻ thù khác rất nguy hiểm cho con người, đó là chất benzopyren gây

ra bệnh ung thư phổi.

Trong mấy chục năm gần đây, người ta thấv sô người chết vì bệnh ung thư phổi tăng lên một cách đáng lo ngại Các thông kê và các công trình nghiên cứu lâm sàng đã chứng minh rằng: việc tăng cường các trường hỢp ung thư phổi đi song song vỏi việc tăng tiêu thụ thuốc lá.

Tổ chức Y tê thế giỏi đã chỉ rõ tác nhân gây bệnh ung thư dẫn đầu bảng là nghiện thuốc lá Báo chí gần đây đã thông báo rằng: Tổ chức Y tê thê giới đã lên án chính thức việc hút thuốc lá như một tên tội phạm của sức khỏe con người.

Trong sô những người hút trên 40 điếu một ngày thì 50% chết vì các bệnh tim và 26% chết vì bệnh ung thư phổi Cứ 3 người chết do các bệnh tim, có 2 người nghiện thuôc Các nghiên cứu cho thấy:

1 Người hút thuốc lá dễ bị ung thư phổi gấp 20 lần so với người không hút.

2 Việc nghiện thuốc lá làm giảm tuổi thọ trung bình là 5 năm Tính ra một điếu thuốc lá cướp mất của người hút 10 phút trong cuộc đời.

Trong tất cả các vitamin, vitamin c có một tầm quan trọng đặc biệt Nó làm tăng sức làm việc, tăng sức đề kháng với bệnh tật và giúp người ta chông trả lại các bệnh hiện hành Nicôtin trong máu những ngưòi hút thuốc phá hủy vitamin c, dẫn đến những rôi loạn lốn trong cơ thể họ.

Tác động đầu độc của khói thuôh lá đôi vối những người xung quanh người hút, lớn hơn người

ta vẫn tưởng Những công trình nghiên cứu cho thấy rằng không khí của phòng có khói thuôh lá chứa đựng gần 50% sô" lượng nằm trong những điếu thuốc lá đã hút Khám nghiệm những người không hút cũng thấy có dấu vết nicôtin trong nưốc tiểu, một tuần lễ sau khi đã ở trong phòng kín có khói thuôc lá ở những người hút không tình nguyện hay còn gọi là những người hút thụ động, có thể nhận thấy dấu hiệu: mệt mỏi thể lực và trí óc, đau đầu, nhức mắt, khô cổ dai dẳng, đau dạ dày, hồi hộp tim, và đôi khi, hiếm hơn, có những cơn đau nhói ngực, nhất là đôi với những người nhạy cảm với nicôtin Cơ thể của trẻ nhỏ có một sự nhạy cảm đặc biệt vối khói thuôc lá Khi buộc phải thở không khí có khói thuốc lá, đứa trẻ trở nên nóng nảy, chóng mặt, nôn ọe, ăn không ngon, đi ỉa lỏng, làm trẻ lốn không bình thường.

Ngưòi hút thuốc lá trong một phòng kín hoặc khi

đi tàu, xe là không để ý đến quyền lợi của những người khác, là được thở không khí trong sạch Thói quen của những người nghiện nặng lúc nào cũng bật lửa hút thuốc lá, điếu này tiếp điếu khác vô tội

vạ, tỉnh bơ trước người ngồi bên cạnh, là một hành

vi của một người thiếu văn minh và ích kỷ, không thể chấp nhận.

Thế nhưng lại không có thứ thuốc hay biện pháp

kỳ diệu nào để làm cho người nghiện cai được thuốc Thành công tùy thuộc vào nghị lực của người đó Nhiều ví dụ chứng minh rằng bất cứ người hút thuốc nào cũng có thể gạt bỏ được cơn nghiện ngập xấu xa này, nếu có nghị lực, và biết kiên trì.

Hút đến mức tối thiểu sô" thuốc lá hút hàng ngày, vứt điếu thuóc còn cháy trưốc khi hút đến mẩu cuối cùng, không hít khói sâu vào ngực, thường xuyên dạo chơi ở nơi thoáng khí và thở sâu, đấy là một vài lòi khuyên bổ ích cho những người không thể bỏ được thuốc lá.

THANH THẢN KHI NGHỈ Hưu

Hết tuổi lao động, nghỉ làm việc người ta thường

gọi là về hưu Có khi người ta còn gọi về hưu là "về vườn", "vê đuổi gà cho vỢ" những cách gọi bao hàm

ít nhiều thái độ tiêu cực.

Dù thê nào đi nữa, vê hưu rõ ràng là một sự kiện quan trọng không những đối với đời sống nghề nghiệp mà cả VỚI đời sống xã hội và cá nhân, cần được chuẩn bị thật chu đáo mới diễn ra suôn sẻ Đây

là cơ hội đê mỗi người chúng ta có dịp đánh giá quãng đường đã đi, quyêt định phương hướng cho chặng đường mới của cuộc đời.

Đôi khi người ta thâV hài lòng về công việc đã làm được, ngược lại có the thấy ân hận hoặc chua xót vì những thất bại đã nêm trải Nhưng dù sao đây cũng

là lúq phải tổng kết, tìm hiểu những động cơ đã thúc đẩy mình, những gì hỢp với mình, tính cách của mình Hiểu rõ những cái đó là cần thiết trước khi nghĩ tới chuyện định hướng cho tương lai.

Nện tổng kết trước khi đến tuổi về hưu để dự kiến trước các hoạt động sẽ thay phiên cho hoạt động nghề nghiệp ta sẽ rời bỏ KDả năng lựa chọn rất rộng và tùy thuộc từng con người cụ thể Nhưng có một điều căn bản phải giữ vững tinh thần thật thoải mái, không ưu tư.

Dù mỗi người sông tuổi hưu trí một cách khác nhau, giai đoạn này đôi với tất cả đều là một giai đoạn đầy rẫy mâu thuẫn Tuy sự kiện này được báo

trước đưỢc dự kiến trước và tất sẽ đến nhưng sô đông vẫn cảm thấy đột ngột Bỗng chốc phải nghỉ không được làm công việc đã quen thuộc Chấm dứt mọi cáu thúc về giò giấc, vê chuyên môn Và cũng không còn những cuộc gặp gỡ thân mật vối bạn vè đồng sự Tan biên cảm giác trách nhiệm, dôi khi cả cảm giác quyên lực do cương vị mà có Tất cả những thay đôi dột ngột này có the mang lại cảm giác nhẹ nhõm mà cũng có thể khiên ta cảm nhận một chỗ trống khó lấp đẩy.

Ta thường hình dung lúc vê huu là lúc đưỢc nghỉ ngơi xứng đáng với công sức dã bỏ ra, với những thú vui giò đây mới có điếu kiện thụ hưởng Không còn

bị thời gian gò bó Đồng thời có nhiều lo lắng vế thu nhập, sỢ sống buồn, không biôt sẽ làm gì, và tùy theo gia ciinh, diều kiện sức khỏe, khá năng kinh tê

mà mỗi người lại có những bàn khoăn nhưng suy nghĩ riêng

Tóm Lại, giai đoạn bản lể này thực sự là một giai đoạn nhận thức Nhận thức thời gian đã qua đế thấy giới hạn của thòi gian còn lại Nhận thức tuối già đang tới gần và Iihái làm gì dể tận dụng tối đa Nhận thức những mong muốn của mình, các phương tiện có trong tay, bản chất dích thực của con người mình, tất

cả ])hải dôi diện VỚI cuộc sông vỢ chồng, với cuộc sông gia đình.

Dù vê hưu ỏ độ tuổi nào, đều là sự đoạn tuyệt vối hoạt động nghề nghiệp và xã hội nên đều có thể gây

ra một sô nguy cơ:

- Co mình lại, hoặc như theo cách nói của các chuyên gia "tự truất phế"; không tham gia, không quan tâm tới bất kỳ điều gì, dẫn đến nguy cơ giảm hoạt động trí tuệ.

- Cảm giác mình trở thành vô ích trong xã hội, không còn mục tiêu phấn đấu cho mỗi ngày, có thế dẫn đến tự hạ thấp giá trị và chiều hướng trầm uất làm tăng thêm khuynh hướng co mình.

- Từ chỗ co lại dẫn đến thái độ "qui ngã trung tâm", nằm nhai lại các kỉ niệm xưa, nghe ngóng cơ thể lúc này thường thường thể hiện nỗi lo tiềm ẩn bằng những rôi loạn nhẹ gây thắc mắc; đau nhức, xây xẩm, hồi hộp, khó ngủ, tiêu hóa kém, hay quên.v.v

Đời sông xã hội lủng củng vì không còn các quan

hệ nghề nghiệp và khó xác lập các quan hệ mới Cuộc sông gia đình cũng biến động; con cái trưởng thành

đi mỗi đứa một phương, hai vỢ chồng già thui thủi tổi ngày Những khác biệt giữa hai vỢ chồng về đủ thứ: khẩu vị, quan điểm trước kia che bốt giờ đây có dịp bộc lộ hẳn và dễ gây va chạm.

- Trường hỢp phải sông đơn chiếc, thu nhập sụt giảm, cảm giác bị mất giá trị và trở thành vô ích có nguy cơ càng tăng cao.

Những biến động kể trên phụ thuộc vào rất' nhiều điều: nghề nghiệp vừa ròi bỏ, môi trường sông sau khi về hưu, đặc biệt là tính cách con người.

Được ròi khỏi một công việc chân tay nặng nhọc, hoặc một nghề gây stress mạnh, nghề bị coi là không thích thú, ta nhẹ nhõm khi được nghỉ ngdi, cảm thấy được giải thoát, được trả lại tự do Nhưng vẫn cần chú ý để tận dụng cuộc sống tự do ấy, hưống quan tâm vào những hoạt động mới, không bị rơi dần vào thái độ thò ơ.

Sô" khác, có lẽ ít hơn, lại coi nghề nghiệp là một nguồn tạo hứng thú và giá trị cho mình Họ là những thợ lành nghề, nghệ nhân, nhà khoa học, nghệ sĩ, các nhà sáng tác trong nhiều lĩnh vực Đối với họ, hgưng làm việc có nguy cơ tạo nên một khoảng trống lớn phải biết cách lấp đầy Rất nhiều người vẫn tiếp tục hành nghề cho tói khi già, nếu điều kiện sức khỏe và

xã hội thuận lợi.

Với một sô người khác, công chức, cán bộ, nghề nghiệp tạo ra danh vọng và quyền lực Những người này rời bỏ chức tước khá khó khăn, thường có cảm giác lo buồn và dễ trở nên trầm uất Họ cần dự kiến trước những đổi thay để thích ứng.

Mọi chuyện phụ thuộc vào môi trường nơi ta rút

về Thôi làm việc nhiều khi đi đôi vói đổi mới môi

trường sống Có khi dọn đi chỗ khác, về nông thôn

hoặc về một căn nhà nhỏ hơn, rời xa bạn bè và các người thân quen cũ, chỉ còn hai vỢ chồng vò võ thậm chí có trường hỢp còn lại một mình thui thủi Không phải ai cũng thấy trước được hậu quả những đảo lộn này, chúng có thể khiên mọi chuvện xấu đi.

Nếu có điều kiện, tốt nhất là vẫn nên duv trì khung cảnh sông vốn có để khỏi mất các vật chuẩn quen thuộc và chuyên sang giai đoạn mới một cách thuận lợi tốt hơn Thợ thủ công, nông dân có ruộng đất, trang trại, những người làm việc trong các doanh nghiệp, gia đình có điều kiện làm như vậy hơn những người làm công ăn lương.

Dù chuvển giai đoạn đột ngột ha}' từ từ, cách thích ứng với cuộc sống mói nói cho cùng ]ihụ thuộc chủ yéu vào tính cách người vê hưu Người lạc quan, năng dộng, luôn hưống tới tương lai, cởi mở với xung quanh sẽ dễ thích nghi hơn, dễ Lập lại thăng bằng trong cuộc sống Dĩ nhiên khó có thể thay đổi cơ bản tính cách, nhưng đứng trước tình thê đã thay đổi, ý thức rõ điêu nàv sẽ giúp ta khắc phục nhiều khó khăn Mặt khác, một môi trường thông cảm, nồng nhiệt là vô cùng quý báu có thế nâng đỡ tinh thần rất tốt trong giai đoạn đẩy thử thách đối với người về nghỉ hưu.

Một yêu cầu cơ bản để thành công trong cảnh nghỉ húu là dự kiến trúốc cách mình sẽ thay đổi như thê

nào và thay đổi những gì Nhiều khi, vì có những ngại ngần nào đó, hoặc do thái độ có phần vô tư đốì với tương lai nên nhiều người sắp đến tuổi vể hưu không nghĩ tới chuyện này Do đó, họ sẽ sững sò, bị động khi đột ngột đối mặt vối việc đã rồi.

Nên chuẩn bị vài năm trưóc khi đến hạn, nhất là cách tô chức cuộc sông vật chất sao cho phù hỢp Những người yêu thiên nhiên, thích đi câu, săn bắn, làm vườn có thể nghĩ đến chuyện về nông thôn, ngược lại những người vôn quen sống ở thành thị lại

sỢ cảnh vắng lặng, thiếu hàng quán rạp hát nơi đồng quê Mỗi người hãy tự chọn lấy cách sông cho hỢp ý thích của mình và đừng quá khác biệt với ý thích của người bạn đời.

Cũng cần tính trước xem mình sẽ hướng vào loại hoạt động gì, các Poạt động này càng đa dạng càng tốt Nên tìm hiểu kĩ các khả năng, các cơ hội để có hướng lựa chọn thích hỢp Dĩ nhiên, đô thị cho ta nhiều cơ hội tham gia hoạt động hơn nông thôn trên tất cả các lĩnh vực văn hoá, thể thao, xã hội.

Hoạt động sẽ tôt cho người về hưu hơn là ngồi một chỗ coi ti vi tối ngày Nên có kế hoạch làm việc hàng ngày, tuy không nên thực hiện nó một cách cứng nhắc Có kế hoạch sẽ dễ dàng tránh đưỢc cảnh ăn không ngồi rồi Làm thêm kê hoạch

tuần lại càng tôt, trong kê hoạch tuần nên xen kẽ nhiều hoạt động khác nhau để tránh đơn điệu, nhàm chán.

Mỗi ngày đều có chút thời gian dành cho vận động thân thể Điều này rất có lợi, giúp ta chống lại chứng

xơ cứng khớp, nhất là giúp giữ vững trương lực các cơ bắp đang có xu hưống teo dần từ tuổi năm mươi trở đi Nên dù bạn không khoái thể dục thể thao thì cũng nên cố gắng Nên chọn môn vận động nào? Chắc ai cũng biết: phải chọn môn mình thích nhất, như vậy sẽ tập luyện thường xuyên hơn Nhưng trong chuyện này tính đa dạng cũng rất cần Tập các môn thể dục cho người cao tuổi, ở nhà hoặc ngoài tròi với tập thể, là chuyện ai cũng có thể làm được, vừa bổ ích cho toàn

bộ cơ bắp đồng thời có những động tác chuyên nắn một số tật như gù lưng, khó thở và nhiều chứng khác.

Có thể chơi thể thao, miễn là tránh những môn buộc tim mạch và xương khốp phải quá tải Dạo chơi bằng xe đạp hoặc đi bộ, bơi lội tốt hơn cả.

Các hoạt động giải trí cũng hết sức phong phú, nên lựa chọn một sô' để chương trình tiêu khiển được

đa dạng.

Tại các nước phát triển, du lịch dành cho người cao tuổi phát triển mạnh, với những ưu đãi về giá phục vụ Tuy nhiên nên tránh đi quá xa dễ bị mệt,