Đánh giá công tác bồi thường giải phóng mặt bằng dự án nâng cấp đường Việt Bắc, địa phận phường Quang Trung, thành phố Thái Nguyên

Tuy nhiên trong giai đoạn hiện nay công tác quản lý sử dụng đất đai vẫn còn nhiều mặt hạn chế, việc sử dụng đất còn lãng phí, tình trạng người sử dụng đất vi phạm pháp luật về đất đai và

TỐNG THỊ NHÀN

Tên đề tài:

“ĐÁNH GIÁ CÔNG TÁC BỒI THƯỜNG GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG

DỰ ÁN NÂNG CẤP ĐƯỜNG VIỆT BẮC ĐỊA PHẬN PHƯỜNG

QUANG TRUNG, THÀNH PHỐ THÁI NGUYÊN’’

KHOÁ LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Hệ đào tạo : Chính quy Chuyên ngành : Địa chính môi trường Khoa : Quản Lý Tài Nguyên

Khóa học : 2011 – 2015 Giảng viên hướng dẫn : TS Dư Ngọc Thành

Thái Nguyên, năm 2015

LỜI CẢM ƠN

Thực hiện phương trâm “học đi đôi với hành, lý luận gắn liền với thực tế” Thực tập tốt nghiệp là thời gian để mỗi sinh viên sau khi học tập, nghiên cứu tại trường có điều kiện củng cố và vận dụng kiến thức đã học vào thực tế Đây là giai đoạn không thể thiếu được đối với mỗi sinh viên các trường đại học nói chung và sinh viên Trường Đại học Nông lâm Thái Nguyên nói riêng

Đây là một khoảng thời gian rất quý báu, bổ ích và có ý nghĩa vô cùng lớn đối với bản thân em Trong quá trình học tập và rèn luyện tại trường em

đã được trang bị một lượng kiến thức về chuyên môn, nghiệp vụ và một lượng kiến thức về xã hội nhất định để sau này khi ra trường em không còn phải bỡ ngỡ và có thể đóng góp một phần sức lực nhỏ bé của mình để phục vụ cho sự nghiệp công nghiệp hóa và hiện đại hóa đất nước và trở thành người công dân

có ích cho xã hội

Để hoàn thành tốt nhiệm vụ thực tập tốt nghiệp được giao và hoàn chỉnh các nội dung của khóa luận tốt nghiệp này, ngoài sự phấn đấu và nỗ lực của bản thân, em đã nhận được sự giúp đỡ tận tình và rất tâm huyết của các thầy giáo, cô giáo trong khoa Quản lý Tài Nguyên đặc biệt là sự chỉ đạo sát

sao của thầy giáo TS Dư Ngọc Thành Đồng thời bản thân em còn nhận

được sự quan tâm và giúp đỡ của các anh, các chị trong UBND phường Quang Trung, thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên

Với tấm lòng biết ơn của mình bản thân em xin bày tỏ sự biết ơn vô cùng sâu sắc và chân thành tới các thầy giáo, cô giáo trong khoa Quản lý Tài Nguyên, các thầy cô giáo của trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên, cùng các bác, các chú, các cô, các anh, các chị đang công tác tại UBND phường Quang Trung, thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên đã giúp đỡ em hoàn thành tốt nhiệm vụ thực tập được giao và có được kết quả thực tế rất tốt đó là bản khóa luận tốt nghiệp này

Em xin chân thành cảm ơn !

Thái Nguyên, ngày tháng năm 2015

Sinh viên

Tống Thị Nhàn

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 4.1 Hiện trạng sử dụng đất của phường Quang Trung năm 2013 35

Bảng 4.2: Dân số theo độ tuổi tại khu vực giải phóng mặt bằng 37

Bảng 4.3: Tình hình lao động tại khu vực giải phóng mặt bằng 38

Bảng 4.4 Kết quả thực hiện về hình thức bồi thường GPMB 43

Bảng 4.5 Kết quả bồi thường các loại đất 44

Bảng 4.6: Kết quả bồi thường đất nông nghiệp 45

Bảng 4.7 Kết quả bồi thường đất phi nông nghiệp 46

Bảng 4.8 Kinh phí bồi thường GPMB 47

Bảng 4.9 Tổng hợp các trường hợp đền bù GPMB trong dự án nâng cấp đường Việt Bắc51 Bảng 4.10 Kết quả di chuyển các hộ trong khu vực đền bù GPMB 51

Bảng 4.11 Tổng hợp các trường hợp chậm bàn giao mặt bằng 52

Bảng 4.12 Chính sách hỗ trợ của Nhà nước 53

Bảng 4.13 Kết quả điều tra tái định cư 54

Bảng 4.14 Kết quả điều tra ý kiến người dân về công tác GPMB 55

MỤC LỤC

Phần 1: MỞ ĐẦU 1

1.1 Đặt vấn đề 1

1.2 Mục tiêu nghiên cứu 3

1.3 Yêu cầu đề tài 3

1.4 Ý nghĩa của đề tài 3

Phần 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 5

2.1 Khái quát cơ sở khoa học về công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất 5

2.1.1 Bồi thường 5

2.1.2 Hỗ trợ 5

2.1.3 Tái định cư 5

2.2 Đặc điểm của quá trình bồi thường và GPMB 6

2.2.1 Những yếu tố tác động đến công tác bồi thường và GPMB 7

2.3 Cơ sở khoa học của công tác bồi thường và giải phóng mặt bằng 7

2.3.1 Cơ sở pháp lý của đề tài 7

2.3.2 Cơ sở lý luận của đề tài 9

2.3.3 Cơ sở thực tiễn của đề tài 12

2.4 Một số văn bản của tỉnh Thái Nguyên liên quan tới công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư 13

2.5 Chính sách đền bù, tái định cư của một số nước trong khu vực và một số tổ chức ngân hàng quốc tế 14

2.5.1 Trung Quốc 14

2.5.2 Tình hình thực hiện cơ chế giải phóng mặt bằng ở Úc 17

2.5.3 Tình hình thực hiện cơ chế giải phóng mặt bằng ở Thái Lan 17

2.5.4 Bài học kinh nghiệm cho Việt Nam 17

2.6 Tình hình bồi thường giải phóng mặt bằng ở một số thành phố trong cả

nước 18

2.6.1 Công tác giải phóng mặt bằng ở Hà Nội 18

2.6.2 Công tác giải phóng mặt bằng ở TP Hồ Chí Minh 19

2.6.3 Công tác giải phóng mặt bằng ở tỉnh Vĩnh Phúc 20

2.7 Công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư trên địa bàn thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên hiện nay 21

2.7.1 Đặc điểm công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư 21

2.7.2 Công tác Lãnh đạo, chỉ đạo 22

2.7.3 Về tổ chức bộ máy thực hiện 23

2.7.4 Kết quả bồi thường GPMB từ năm 2010 - 2013 23

2.7.5 Những tồn tại và nguyên nhân 24

2.7.6 Bài học kinh nghiệm 26

2.8 Quy trình thực hiện công tác bồi thường hỗ trợ và tái định cư để giải phóng mặt bằng 26

Phần 3: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 29

3.1 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 29

3.1.1 Đối tượng nghiên cứu 29

3.1.2 Phạm vi nghiên cứu 29

3.2 Địa điểm 29

Phường Quang Trung, thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên 29

3.3 Nội dung nghiên cứu 29

3.3.1 Điều tra đánh giá cơ bản về phường Quang Trung, thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên 29

3.3.2 Giới thiệu về dự án 29

3.3.2 Đánh giá công tác BTGPMB dự án nâng cấp đường Việt Bắc - Thái

Nguyên, địa phận phường Quang Trung, thành phố Thái Nguyên 29

3.3.3 Ảnh hưởng của công tác BTGPMB đến đời sống người dân khu vực GPMB 30

3.3.4 Đánh giá những thuận lợi và khó khăn trong công tác GPMB và đề xuất phương án giải quyết 30

3.4 Phương pháp nghiên cứu 30

3.4.1 Phương pháp thu thập tài liệu, số liệu 30

3.4.2 Điều tra số liệu sơ cấp 30

3.4.3 Phương pháp phân tích xử lý số liệu 30

Phần 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN 31

4.1 Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của phường Quang Trung (khu vực quy hoạch dự án) 31

4.1.1 Điều kiện tự nhiên 31

4.1.2 Điều kiện kinh tế - xã hội 33

4.1.3 Tình hình sử dụng đất và quản lý đất đai 35

4.1.4 Tình hình dân số tại khu vực giải phóng mặt bằng (QHDA) 37

4.1.5 Tình hình lao động và việc làm của người dân khu vực GPMB 38

4.1.6 Đánh giá chung về điều kiện tự nhiên 39

4.1.7 Đánh giá chung về điều kiện kinh tế - xã hội 40

4.2 Đánh giá công tác GPMB dự án nâng cấp đường Việt Bắc, địa phận phường Quang Trung, thành phố Thái Nguyên 40

4.2.1 Tổng quan về dự án 40

4.2.2 Kết quả thực hiện công tác GPMB dự án nâng cấp đường Việt Bắc 42 4.2.3 Đánh giá việc thực hiện các qui định, chính sách của Nhà nước về công tác bồi thường, GPMB 48

4.2.4 Đánh giá phương án thu hồi, bồi thường, GPMB của dự án 49

4.2.5 Đánh giá tiến độ thực hiện công tác GPMB của dự án 50

4.3 ĐÁNH GIÁ ẢNH HƯỞNG CỦA CÔNG TÁC GPMB ĐẾN ĐỜI SỐNG CỦA NGƯỜI DÂN TRONG KHI THỰC HIỆN DỰ ÁN 52

4.3.1 Đánh giá về chính sách hỗ trợ và công tác bố trí tái định cư 52

4.3.2 Chính sách hỗ trợ 53

4.3.3 Chính sách tái định cư 54

4.3.4 Đánh giá công tác GPMB qua ý kiến người dân 55

4.4 Đánh giá những thuận lợi, khó khăn trong công tác GPMB của thành phố và đề xuất phương pháp giải quyết 56

4.4.1 Đánh giá những thuận lợi, khó khăn trong công tác GPMB 56

4.4.2 Đề xuất phương án giải quyết và rút ra những bài học kinh nghiệm cho công tác bồi thường GPMB 57

Phần 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 60

5.1 Kết luận 60

5.2 Kiến nghị 61

Phần 1

MỞ ĐẦU 1.1 Đặt vấn đề

Đất đai là nguồn tài nguyên vô cùng quý giá của mỗi quốc gia Đất đai

là tư liệu quan trọng không thể thay thế trong quá trình sản xuất nông lâm nghiệp nói riêng Một trong những yêu cầu cơ bản là phải sử dụng đất đai hợp

lý và nâng cao chất lượng của đất

Đất nước ta đang trong quá trình hội nhập phát triển,quá trình công nghiệp hóa hiện đại hóa đất nước đang chuyển biến rất nhanh Các dự án đầu

tư ngày càng tăng cùng với đó là quá trình đô thị hóa đang diễn ra ở khắp các tỉnh thành trên toàn quốc, tạo sự chuyển đổi mục đích sử dụng đất, đất công nghiệp, dịch vụ và đất đô thị ngày càng lớn

Trước thực trạng như vậy công tác bồi thường và giải phóng mặt bằng đang rất được xã hội quan tâm Đó là quá trình đa dạng và phức tạp, nó được thể hiện khác nhau đối với từng dự án, nó liên quan trực tiếp đến lợi ích của các bên của các bên tham gia và lợi ích của toàn xã hội Bồi thường và giải phóng mặt bằng là một vấn đề nhạy cảm và gặp rất nhiều khó khăn trong quá trình thực hiện như thương lượng giá đền bù hợp lý với người dân, tái định cư

và giải quyết hậu quả sau khi giải phòng mặt bằng Do vậy cần áp dụng linh hoạt các quy định của pháp luật vào điều kiện thực tế của địa phương

Thực tế những dự án đã cho thấy vấn đề bồi thường và giải phóng mặt bằng vẫn còn nhiều khó khăn và bất cập cho những nhà đầu tư; vấn đề đời sống việc làm của người dân sau khi bị thu hồi đất sản xuất; vấn đề bồi thường có thỏa đáng hay không; việc lợi dụng chức quyền để tham nhũng tiền bồi thường giải phóng mặt bằng; việc người dân hám lợi mà mà có những hành động lừa đảo để chuộc lợi… đã và đang gây ra nhiều nguy cơ mất ổn định an ninh trật tự, an toàn xã hội, làm thất thoát nguồn ngân sách của nhà nước và làm ảnh hưởng đến sự phát triển bền vững của đất nước

Ngày nay dân số ngày càng tăng, xã hội ngày càng phát triển thì nhu cầu về sử dụng đất đai ngày càng lớn, công tác quản lý nhà nước về đất đai cần được chú trọng và quản lý chặt chẽ Để thực hiện tốt việc quản lý và sử dụng đất đai hiệu quả chặt chẽ, tiết kiệm và hợp lý thì công tác bồi thường giải phóng mặt bằng có vai trò rất quan trọng, nó cần sự phối hợp đồng bộ của người dân, các cấp, các ngành và của toàn xã hội để có thể khai một cách có hiệu quả nhất

Tỉnh Thái Nguyên nói chung và thành phố Thái Nguyên nói riêng sau hơn 25 năm đổi mới đã thu được những thành tựu to lớn có những ý nghĩa đặc biệt quan trọng Nhịp độ phát triển kinh tế tăng trưởng khá ổn định và bền vững góp phần cùng cả nước bước vào thời kỳ mới, thời kỳ CNH - HĐH, thực hiện nền kinh tế thị trường có sự quản lý của Nhà nước theo định hướng

xã hội chủ nghĩa Để đạt được những thành tựu to lớn như trên là do Đảng và Nhà nước ta đã không ngừng đổi mới chính sách phát luật về đất đai tạo động lực mới, được nhân dân đồng tình ủng hộ, phương pháp vận dụng sáng tạo thực tiễn tại địa phương

Tại thành phố Thái Nguyên, các dự án đầu tư tăng nhanh, tốc độ đô thị hoá diễn ra nhanh và mạnh mẽ tạo điều kiện để phát huy các nguồn lực, phát triển kinh tế, văn hoá, xã hội Tuy nhiên trong giai đoạn hiện nay công tác quản lý sử dụng đất đai vẫn còn nhiều mặt hạn chế, việc sử dụng đất còn lãng phí, tình trạng người sử dụng đất vi phạm pháp luật về đất đai và tình hình khiếu kiện về đất đai còn diễn ra phổ biến ở nhiều nơi, công tác thu hồi đất bồi thường GPMB thực hiện các dự án còn gặp nhiều khó khăn

Xuất phát từ thực tế đó, thấy được tầm quan trọng của công tác giải phóng mặt bằng, được sự đồng ý của Ban giám hiệu nhà trường, Ban chủ nhiệm Khoa Quản lý Tài nguyên, Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên, dưới sự chỉ đạo và hướng dẫn trực tiếp của thầy giáo TS Dư Ngọc Thành em

tiến hành nghiên cứu và thực hiện đề tài “Đánh giá công tác bồi thường giải phóng mặt bằng dự án nâng cấp đường Việt Bắc, địa phận phường Quang Trung, thành phố Thái Nguyên’’

1.2 Mục tiêu nghiên cứu

- Tìm hiểu rõ và nắm chắc qui trình, cách thức tổ chức thực hiện công

tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư của dự án cải tạo, nâng cấp đường Việt

Bắc, địa phận phường Quang Trung, thành phố Thái Nguyên nói riêng và các

dự án trên địa bàn thành phố Thái Nguyên nói chung

- Đề xuất các phương án giải quyết có tính khả thi và rút ra bài học kinh nghiệm cho công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư của địa phương trong thời gian tới

1.3 Yêu cầu đề tài

- Nắm chắc luật đất đai hiện hành, các Nghị định, Thông tư liên quan đến công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư cho người dân sau khi Nhà nước thu hồi đất

- Nắm chắc các quyết định, tờ trình, các văn bản hướng dẫn thi hành luật và khung giá đền bù của chính phủ và của địa phương có liên quan đến việc bồi thường thiệt hại

- Số liệu điều tra, thu thập phải đảm bảo chính xác, khách quan

- Đề xuất phương án điều chỉnh, bổ sung đối với những điểm chưa phù hợp trong quá trình thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư

- Đúc rút kinh nghiệm đối với công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư trên địa bàn

1.4 Ý nghĩa của đề tài

- Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu:

+ Củng cố và hoàn thiện các kiến thức về Luật Đất đai

+ Bổ sung những kiến thức đã học trên lớp Hiểu được một cách cặn

kẽ, sâu sắc và nắm chắc qui trình, cách thức tổ chức thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư

+ Nâng cao khả năng tiếp cận, thu thập và xử lý thông tin của sinh viên trong quá trình làm đề tài

- Ý nghĩa trong thực tiễn: Từ quá trình nghiên cứu đề tài tìm ra những thuận lợi khó khăn của công tác bồi thường giải phóng mặt bằng từ đó đưa ra những giải pháp có tính khả thi, rút ra bài học kinh nghiệm cho công tác bồi thường giải phóng mặt bằng, góp phần thúc đẩy nhanh tiến độ bồi thường giải phóng mặt bằng

Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.1 Khái quát cơ sở khoa học về công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định

cư khi Nhà nước thu hồi đất

2.1.1 Bồi thường

Bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước trả lại giá trị

quyền sử dụng đất đối với diện tích đất bị thu hồi cho người bị thu hồi đất

2.1.2 Hỗ trợ

Hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước giúp đỡ người bị thu hồi đất thông qua đào tạo nghề mới, bố trí việc làm mới, cấp kinh phí để di dời đến địa điểm mới

Hỗ trợ tài sản: Tài sản, vật kiến trúc hợp pháp không đủ điều kiện bồi thường thì xem xét hỗ trợ cho người có tài sản

Hỗ trợ đất là khoản hỗ trợ đối với đất không đủ điều kiện được bồi thường thì xem xét hỗ trợ cho người đang sử dụng

2.1.3 Tái định cư

Tái định cư là việc di chuyển đến một nơi ở khác với nơi ở trước đây để sinh sống Tái định cư bắt buộc đó là việc di chuyển không thể tránh khỏi khi Nhà nước thu hồi đất để sử dụng vào mục đích Quốc phòng, an ninh, lợi ích Quốc gia, lợi ích công cộng

Hiện nay ở nước ta, khi Nhà nước thu hồi đất mà phải di chuyển chỗ ở thì người sử dụng đất được bố trí tái định cư bằng một trong các hình thức sau:

- Bồi thường bằng nhà ở

- Bồi thường bằng giao đất ở mới

- Bồi thường bằng tiền để tự lo chỗ ở mới

Tái định cư là một bộ phận không thể tách rời và giữ vị trí rất quan trọng trong chính sách giải phóng mặt bằng Các dự án tái định cư cũng được

gọi là các dự án phát triển và phải được thực hiện như các dự án phát triển khác (Chính phủ 2004) [2]

2.2 Đặc điểm của quá trình bồi thường và GPMB

BT & GPMB là quá trình đa dạng và phức tạp, nó thể hiện sự khác nhau giữa các dự án, nó liên quan trực tiếp đến lợi ích quốc gia của các bên tham gia và lợi ích của toàn xã hội Chính vì vậy quá trình BT & GPMB có đặc điểm sau:

- Tính đa dạng: Mỗi dự án được tiến hành trên một vùng đất khác nhau với điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội và trình độ dân trí nhất định Đối với khu vực nội thành, khu vực ven đô, khu vực ngoại thành, mật độ dân cư khác nhau, ngành nghề đa dạng và đều hoạt động sản xuất theo một đặc trưng riêng của vùng đó Do đó, GPMB cũng được tiến hành với những đặc điểm riêng biệt

- Tính phức tạp: “Đất đai là tài sản có giá trị cao, có vai trò quan trọng trong đời sống kinh tế - xã hội đối với mọi người dân Ở khu vực nông thôn, dân cư chủ yếu sống nhờ vào hoạt động sản xuất nông nghiệp mà đất đai lại là

tư liệu sản xuất quan trọng trong khi trình độ sản xuất của nông dân thấp, khả năng chuyển đổi nghề nghiệp khó khăn do đó tâm lý dân cư là giữ được đất

để sản xuất, thậm chí họ cho thuê đất cũng được lợi nhuận cao hơn là sản xuất nhưng họ vẫn không cho thuê Mặt khác do tập quán canh tác và sinh hoạt nên đa phần người dân đều không muốn mất đi mảnh đất của mình Tình hình

đó dẫn đến công tác tuyên truyền, vận động dân cư tham gia di chuyển là rất khó khăn Bên cạnh đó công tác kiểm kê, định giá để bồi thường, hỗ trợ gặp nhiều khó khăn do các tài sản như công trình, vật kiến trúc gắn liền với đất rất

đa dạng Chính vì vậy khi thực hiện công tác BT & GPMB cần có sự phối hợp hài hòa giữa các cấp chính quyền, các ban ngành, đoàn thể có liên quan

và người dân Cần áp dụng kịp thời những chính sách của Nhà nước để đảm bảo quyền và lợi ích của các bên tham gia theo đúng quy định của pháp luật”

(Đỗ Thị Lan và cs, 2007) [5]

2.2.1 Những yếu tố tác động đến công tác bồi thường và GPMB

Quá trình BT & GPMB nhanh hay chậm phụ thuộc vào rất nhiều yếu

tố, tuy nhiên một số yếu tố chính mà chúng ta cần quan tâm trong khâu tổ chức thực hiện công tác BT & GPMB là:

- Công tác quản lý Nhà nước về đất đai

- Quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất

- Việc ban hành và tổ chức thực hiện các văn bản pháp luật về quản lý

và sử dụng đất tác động đến công tác BT & GPMB

- Công tác giao đất, cho thuê đất

- Đăng ký đất đai, lập và quản lý hồ sơ địa chính, quản lý hợp đồng sử dụng đất, thống kê, kiểm kê, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất

- Thanh tra chấp hành các chế độ, thể lệ quản lý và sử dụng đất

- Giải quyết tranh chấp đất đai, khiếu nại, tố cáo các vi phạm trong quản lý và sử dụng đất đai

- Nhận thức và thái độ của người dân bị thu hồi đất, công tác tuyên truyền, vận động người dân thực hiện theo chính sách pháp luật Nhà nước

(Viện nghiên cứu địa chính, 2002)

2.3 Cơ sở khoa học của công tác bồi thường và giải phóng mặt bằng

2.3.1 Cơ sở pháp lý của đề tài

2.3.1.1 Một số văn bản của Trung ương liên quan tới công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư

1 Hiến pháp nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam

2 Luật Dân sự nước cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam

3 Luật Đất đai năm 2003 [1]

4 Một số Nghị định của Chính phủ; Thông tư hướng dẫn của một số

Bộ liên quan

- Nghị định số 181/2004/NĐ-CP ngày 29/ 10/ 2004 của Chính phủ về thi hành Luật Đất đai; (Chính phủ 2004) [2]

- Nghị định số 105/2009/NĐ/CP ngày 11/11/2009 của Chính Phủ về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực đất đai (Chính phủ 2009) [6]

- Nghị định số 123/2007/NĐ-CP ngày 27/ 07/ 2007 của Chính phủ về phương pháp xác định giá đất và khung giá các loại đất

- Nghị định số 120/2010 NĐ/CP ngày 30/ 12/ 2010 của Chính phủ về thu tiền sử dụng đất

- Nghị định số 197/2004/NĐ-CP ngày 03/ 12/ 2004 của Chính phủ về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất (Chính phủ 2004) [2]

- Nghị định số 17/2006/NĐ-CP của Chính phủ về sửa đổi, bổ sung một

số điều của Nghị định số 197/2004/NĐ-CP cụ thể là: Sửa đổi, bổ sung điểm b khoản 1 điều 3; Sửa đổi, bổ sung khoản 1 điều 9; Sửa đổi điều 29; Bổ sung khoản 3 vào điều 36; Sửa khoản 2 điều 48;

- Nghị định số 84/2007/NĐ-CP ngày 25/ 5/ 2007 của Chính phủ quy định về việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, thu hồi đất, thực hiện quyền sử dụng đất, trình tự, thủ tục bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất và giải quyết khiếu nại về đất đai; (Chính phủ 2007) [3]

- Nghị định số 69/2009/NĐ-CP ngày 13/ 8/ 2009 của Chính phủ quy định bổ sung về quy hoạch sử dụng đất, giá đất, thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư; (Chính phủ 2009) [4]

- Thông tư 116/2004/TT-BTC ngày 07/ 12/ 2004 của Bộ Tài chính hướng dẫn thực hiện Nghị định số 197/2004/NĐ-CP

- Thông tư 114/2004/TT-BTC ngày 26/ 11/ 2004 của Bộ Tài chính hướng dẫn thực hiện Nghị định 188/2004/NĐ-CP

- Thông tư 28/2004/TT-BTNMT ngày 01/ 11/ 2004 của Bộ Tài nguyên

và môi trường dẫn thực hiện thống kê, kiểm kê đất đai và xây dựng bản đồ hiện trạng sử dụng đất

2.3.2 Cơ sở lý luận của đề tài

Thực chất của việc GPMB là chuyển nhượng quyền sử dụng đất, chuyển mục đích sử dụng đất dưới sự điều tiết của Nhà nước để phục vụ vào mục đích an ninh, quốc phòng, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng

Luật Đất đai 1993 quy định như sau:

Điều 26: Nhà nước thu hồi toàn bộ hoặc một phần đất đã giao sử dụng

trong những trường hợp sau đây:

1 Tổ chức sử dụng đất bị giải thể, phá sản, chuyển đi nơi khác, giảm nhu cầu sử dụng đất mà không thuộc các trường hợp quy định tại Điều 30 của Luật này; cá nhân sử dụng đất đã chết mà không có người được quyền tiếp tục

sử dụng đất đó

2 Người sử dụng đất tự nguyện trả lại đất được giao

3 Đất không được sử dụng trong thời hạn 12 tháng liền mà không được

cơ quan Nhà nước có thẩm quyền quyết định giao đất đó cho phép

4 Người sử dụng đất cố ý không thực hiện nghĩa vụ đối với Nhà nước

5 Đất sử dụng không đúng mục đích được giao

6 Đất được giao không theo đúng thẩm quyền quy định tại Điều 23 và

Điều 24 của Luật này (Luật Đất đai 1993) [9]

Điều 28: Cơ quan Nhà nước có thẩm quyền quyết định giao đất nào thì

có quyền thu hồi đất đó (Luật Đất đai 1993) [9]

Luật Đất đai 2003 quy định như sau:

Điều 38 Các trường hợp thu hồi đất

Nhà nước thu hồi đất trong các trường hợp sau đây:

1 Nhà nước sử dụng đất vào mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng, phát triển kinh tế

2 Tổ chức được Nhà nước giao đất không thu tiền sử dụng đất, được Nhà nước giao đất có thu tiền sử dụng đất mà tiền sử dụng đất có nguồn

gốc từ ngân sách nhà nước hoặc cho thuê đất thu tiền thuê đất hàng năm bị giải thể, phá sản, chuyển đi nơi khác, giảm hoặc không còn nhu cầu sử dụng đất

3 Sử dụng đất không đúng mục đích, sử dụng đất không có hiệu quả

4 Người sử dụng đất cố ý hủy hoại đất

5 Đất được giao không đúng đối tượng hoặc không đúng thẩm quyền

6 Đất bị lấn, chiếm trong các trường hợp sau đây:

a) Đất chưa sử dụng bị lấn, chiếm

b) Đất không được chuyển quyền sử dụng đất theo quy định của Luật này mà người sử dụng đất do thiếu trách nhiệm để bị lấn, chiếm

7 Cá nhân sử dụng đất chết mà không có người thừa kế

8 Người sử dụng đất tự nguyện trả lại đất

9 Người sử dụng đất cố ý không thực hiện nghĩa vụ đối với Nhà nước

10 Đất được Nhà nước giao, cho thuê có thời hạn mà không được gia hạn khi hết thời hạn

11 Đất trồng cây hàng năm không được sử dụng trong thời hạn mười hai tháng liền; đất trồng cây lâu năm không được sử dụng trong thời hạn mười tám tháng liền; đất trồng rừng không được sử dụng trong thời hạn hai mươi bốn tháng liền

12 Đất được Nhà nước giao, cho thuê để thực hiện dự án đầu tư mà không được sử dụng trong thời hạn mười hai tháng liền hoặc tiến độ sử dụng đất chậm hơn hai mươi bốn tháng so với tiến độ ghi trong dự án đầu tư, kể từ khi nhận bàn giao đất trên thực địa mà không được cơ quan nhà nước có thẩm

quyền quyết định giao đất, cho thuê đất đó cho phép (Luật Đất đai 2003) [10]

Điều 42 Bồi thường, tái định cư cho người có đất bị thu hồi

1 Nhà nước thu hồi đất của người sử dụng đất mà người bị thu hồi đất

có giấy chứng nhận quyền sử dụng đất hoặc đủ điều kiện để được cấp giấy

chứng nhận quyền sử dụng đất theo quy định tại Điều 50 của Luật này thì người bị thu hồi đất được bồi thường, trừ các trường hợp quy định tại các khoản 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11 và 12 Điều 38 và các điểm b, c, d, đ và g khoản 1 Điều 43 của Luật này

2 Người bị thu hồi loại đất nào thì được bồi thường bằng việc giao đất mới có cùng mục đích sử dụng, nếu không có đất để bồi thường thì được bồi thường bằng giá trị quyền sử dụng đất tại thời điểm có quyết định thu hồi

3 Uỷ ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương lập và thực hiện các dự án tái định cư trước khi thu hồi đất để bồi thường bằng nhà ở, đất

ở cho người bị thu hồi đất ở mà phải di chuyển chỗ ở Khu tái định cư được quy hoạch chung cho nhiều dự án trên cùng một địa bàn và phải có điều kiện phát triển bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ

Trường hợp không có khu tái định cư thì người bị thu hồi đất được bồi thường bằng tiền và được ưu tiên mua hoặc thuê nhà ở thuộc sở hữu của Nhà nước đối với khu vực đô thị; bồi thường bằng đất ở đối với khu vực nông thôn, trường hợp giá trị quyền sử dụng đất ở bị thu hồi lớn hơn đất ở được bồi thường thì người bị thu hồi đất được bồi thường bằng tiền đối với phần chênh lệch đó

4 Trường hợp thu hồi đất của hộ gia đình, cá nhân trực tiếp sản xuất

mà không có đất để bồi thường cho việc tiếp tục sản xuất thì ngoài việc được bồi thường bằng tiền, người bị thu hồi đất còn được Nhà nước hỗ trợ để ổn định đời sống, đào tạo chuyển đổi ngành nghề, bố trí việc làm mới

5 Trường hợp người sử dụng đất được Nhà nước bồi thường khi thu hồi đất mà chưa thực hiện nghĩa vụ tài chính về đất đai theo quy định của pháp luật thì phải trừ đi giá trị nghĩa vụ tài chính chưa thực hiện trong giá trị được bồi thường, hỗ trợ

6 Chính phủ quy định việc bồi thường, tái định cư cho người có đất bị

thu hồi và việc hỗ trợ để thực hiện thu hồi đất (Luật Đất đai 2003) [10]

Điều 44 Thẩm quyền thu hồi đất

1 Uỷ ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương quyết định thu hồi đất đối với tổ chức, cơ sở tôn giáo, người Việt Nam định cư ở nước ngoài,

tổ chức, cá nhân nước ngoài, trừ trường hợp quy định tại khoản 2 Điều này

2 Uỷ ban nhân dân huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh quyết định thu hồi đất đối với hộ gia đình, cá nhân, cộng đồng dân cư, người Việt Nam định cư ở nước ngoài thuộc đối tượng được mua nhà ở gắn liền với quyền sử dụng đất ở tại Việt Nam

3 Cơ quan nhà nước có thẩm quyền thu hồi đất quy định tại khoản 1 và

khoản 2 Điều này không được uỷ quyền (Luật Đất đai 2003) [10]

2.3.3 Cơ sở thực tiễn của đề tài

Công tác BT & GPMB, tái định cư là yếu tố quyết định thực hiện đầu

tư, góp phần quan trọng chuyển dịch cơ cấu và phát triển kinh tế, xã hội của tỉnh Thái Nguyên nói chung Nhưng đây là vấn đề lớn, phức tạp, liên quan trực tiếp đến đại bộ phận nhân dân, dễ gây mất ổn định trật tự xã hội Cùng với xu thế phát triển kinh tế - xã hội và quá trình đô thị hóa, nhu cầu sử dụng đất cho việc phát triển cơ sở hạ tầng trên địa bàn cũng ngày một bức xúc Công tác thu hồi, bồi thường và tái định cư trong giải phóng mặt bằng không chỉ là sự quan tâm của các cấp chính quyền địa phương tỉnh Thái Nguyên mà nó còn đang là vấn đề “nóng” trong cả nước

Tuyến đường Việt Bắc có chiều dài gần 3km chạy qua địa phận 10 tổ dân phố của 2 phường Đồng Quang và Quang trung (T.P Thái Nguyên) qua địa bàn phường Quang Trung có tổng chiều dài tuyến là 1900m, điểm đầu từ gặp đường vào trường đại học Nông Lâm, đại học Thái Nguyên, điểm cuối gặp đường Quang Trung TP Thái Nguyên, trên tuyến có 5 tổ dân phố (tổ 33,34,35,38,39) Có 227 hộ ảnh hưởng đến dự án.Mặc dù đã hình thành từ lâu nhưng lại nhỏ hẹp, chưa được trải nhựa khiến cho việc đi lại, giao thương của

người dân gặp nhiều khó khăn Chủ trương nâng cấp tuyến đường của UBND thành phố đã nhận được sự đồng tình, hưởng ứng tích cực của nhân dân Bởi vậy, công tác giải phóng mặt bằng để thi công tuyến đường đã đạt được kết quả bước đầu khả quan Tuy nhiên trong quá trình thi công do công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng vẫn phát sinh một số vấn đề bức xúc và tồn tại gây ảnh hưởng đến dân cư, quá trình thực hiện xây dựng công trình đã phát sinh nhiều khó khăn, vướng mắc, làm chậm tiến độ của dự án

2.4 Một số văn bản của tỉnh Thái Nguyên liên quan tới công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư

- Quyết định số 165/QĐ-UB ngày 26/ 6/ 1990 của UBND tỉnh Bắc Thái (nay là tỉnh Thái Nguyên) về việc ban hành quy định lộ giới cho tuyến đường trong thành phố Thái Nguyên

- Quyết định số: 01/2010/QĐ-UBND ngày 05/01/2010 của UBND tỉnh Thái Nguyên v/v Ban hành quy định thực hiện bồi thường, hỗ trợ và tái định

cư khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên; (UBND tỉnh Thái

Nguyên 2005) [5]

- Quyết định số 23/2008/QĐ-UBND ngày 22/ 4/ 2008 của UBND tỉnh Thái Nguyên về việc ban hành đơn giá bồi thường nhà và các công trình kiến trúc gắn liền với đất khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên; (UBND tỉnh Thái Nguyên 2008) [7]

- Quyết định số 18/2008/QĐ-UBND ngày 11/ 4/ 2008 của UBND tỉnh Thái Nguyên về việc ban hành Đơn giá bồi thường cây cối và hoa mầu gắn liền với đất khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên; (UBND tỉnh Thái Nguyên 2008) [7]

- Quyết định số 2550/ 2007/QĐ-UBND ngày 14/ 11/ 2007 của UBND tỉnh Thái Nguyên về việc sửa đổi Điều 21 của Quy định kèm theo Quyết định

số 2044/ 2005/QĐ-UBND ngày 30/ 9/ 2005 của UBND tỉnh Thái Nguyên;

- Các Quyết định số 3033/2007/QĐ-UBND ngày 26/ 12/ 2007; Số 72/2008/QĐ-UBND ngày 29/ 12/ 2009 của UBND tỉnh Thái Nguyên về việc Quy định giá các loại đất trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên năm 2008 và năm 2009; (UBND tỉnh Thái Nguyên 2007, 2008) [6] [7]

- Quyết định số 1597/2007/QĐ-UBND ngày 10/ 8/ 2007 của UBND tỉnh Thái Nguyên về việc ban hành quy định điều chỉnh cấp đổi GCN quyền

sử dụng đất; Giấy chứng nhận quyền sở hữu nhà ở và quyền sử dụng đất ở đối với thửa đất ở có vườn, ao đã cấp vượt hạn mức đất ở theo quy định do không tách diện tích đất ở và đất vườn, ao trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên;

- Quyết định số 1883/2005/QĐ-UBND ngày 16 tháng 9 năm 2005 của UBND tỉnh Thái Nguyên về việc ban hành quy định về hạn mức đất ở khi giao đất và hạn mức công nhận đất ở đối với trường hợp thửa đất ở có vườn,

ao khi cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho hộ gia đình, cá nhân trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên;

- Quyết định số 58/2008/QĐ-UBND ngày 31 tháng 10 năm 2008 của UBND tỉnh Thái Nguyên về việc sửa đổi, bổ sung một số điều tại quy định ban hành kem theo Quyết định số 2044/2005/QĐ-UBND ngày 30/9/2005 của UBND tỉnh về quy định thực hiện bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên (UBND tỉnh Thái

nông dân lao động Theo quy định của Luật đất đai Trung Quốc năm 1998, đất đai thuộc sở hữu nhà nước được giao cho các tổ chức, cá nhân sử dụng theo các hình thức giao đất không thu tiền sử dụng đất (cấp giấy), giao đất có thu tiền sử dụng đất và cho thuê đất

Đất thuộc diện được cấp bao gồm đất được sử dụng cho cơ quan nhà nước, phục vụ mục đích công cộng, xây dựng cơ sở hạ tầng và phục vụ cho mục đích quốc phòng, an ninh Đất sử dụng vào mục đích sản xuất kinh doanh thì được Nhà nước giao đất theo hình thức giao đất có thu tiền sử dụng đất hoặc là cho thuê đất

Trog trường hợp Nhà nước có thu hồi đất của người đang sử dụng để

sử dụng vào mục đích công cộng, lợi ích quốc gia… thì Nhà nước có chính sách bồi thường và tổ chức TĐC cho người bị thu hồi đất

Về vấn đề bồi thường cho người có đất bị thu hồi được pháp luật đất đai Trung Quốc quy định như sau:

Về thẩm quyền thu hồi đất: Chỉ có Chính phủ ( Quốc vụ viện) và chính

quyền tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương mới có quyền thu hồi đất Quốc

vụ viện có thẩm quyền thu hồi đất nông nghiệp từ 35 ha trở lên và 70 ha trở lên đối với các loại đất khác Dưới hạn mức này thì do chính quyền tỉnh, thành phố trực thộc Trung ương ra quyết định thu hồi đất Đất nông nghiệp sau khi thu hồi sẽ chuyển từ đất thuộc sở hữu tập thể thành đất thuộc sở hữu nhà nước

Về trách nhiệm bồi thường: Pháp luật đất đai Trung Quốc quy định,

người nào sử dụng đất thì người có trách nhiệm bồi thường Phần lớn tiền bồi thường do người sử dung đất trả Tiền bồi thường bao gồm các khoản như lệ phí sử dụng đất phải nộp cho Nhà nước và các khoản tiền trả cho người có đất

bị thu hồi Ngoài ra, pháp luật đất đai Trung Quốc còn quy định mức nộp lệ phí trợ cấp đời sống cho người bị thu hồi đất là nông dân cao tuổi không thể

chuyển đổi sang ngành nghề mới khi bị mất đất nông nghiệp, khoảng từ 442.000 – 2.175.000 nhân dân tệ/ha

Các khoản phải trả cho người bị thu hồi đất gồm tiền bồi thường đất đai, tiền trợ cấp TĐC, tiền bồi thường hoa màu và tài sản trên đất Cách tính tiền bồi thường đất đai và tiền trợ cấp TĐC căn cứ theo giá trị tổng sản lượng của đất đai những năm trước đây rồi nhân với một hệ số do Nhà nước quy định Còn đối với tiền bồi thường hoa màu và tài sản trên đất thì xác định theo giá thị trường tại thời điểm thu hồi đất

Về nguyên tắc bồi thường: Các khoản tiền bồi thường phải đảm bảo cho

người dân bị thu hồi có chỗ ở bằng hoặc cao hơn so với nơi ở cũ Ở Bắc Kinh, phần lớn các gia đình dùng số tiền bồi thường đó cộng với tiền tiết kiệm của họ

có thể mua được một căn hộ mới Còn đối với người dân ở khu vực nông thôn

có thể dùng khoản tiền bồi thường mua được hai căn hộ ở cùng một nơi

Tuy nhiên,ở thành thị, cá biệt cũng có một số gia đình sau khi được bồi thường cũng không mua nổi một can hộ để ở Những đối tượng trong diện giải tỏa mặt bằng thường được hưởng chính sách mua nhà ưu đãi của Nhà nước, song trên thực tế họ thường mua nhà bên ngoài thi trường

Về tổ chức thực hiện và quản lý giải tỏa mặt bằng: Cục quản lý tài

nguyên đất đai ở các địa phương thực hiện việc quản lý giải tỏa mặt bằng Người nhận khu đất thu hồi sẽ thuê một đơn vị xây dựng giải tỏa mặt bằng khu đất đó, thường là các đơn vị chịu trách nhiệm thi công công trình trên khu đất giải tỏa

Nhìn chung hệ thống pháp luật về bồi thường và TĐC của Trung Quốc đều nhằm bảo vệ những người mà sức sống có thể bị giảm do việc thu hồi đất

để thực hiện các dự án Theo một nghiên cứu gần đây của WB thì các luật về TĐC của Trung Quốc đối với các dự án phát triển đô thị, công nghiệp và giao thông “đã đáp ứng đầy đủ các yêu cầu cả WB trong tài liệu hướng dẫn thực hiện TĐC”

2.5.2 Tình hình thực hiện cơ chế giải phóng mặt bằng ở Úc

Từ khi người dân Châu Âu đến định cư tại Úc, Nữ Hoàng nắm giữ toàn

bộ đất đai Quyền sở hữu đất phụ thuộc vào sự ban phát của Nữ Hoàng cho người nắm giữ và người sử dụng Trong khi ban phát Nữ Hoàng thường có những điều khoản riêng, có quyền lấy lại một phần đất cho các mục đích công cộng Mọi sự thu hồi đất của tư nhân cho Nữ Hoàng và cơ quan chức trách tiến hành đều phải căn cứ theo luật định

Quốc hội của bang và vùng lãnh thổ có quyền ban hành luật nhằm sung công bất động sản

Theo hiến pháp Úc chính quyền liên bang (Chính Phủ) có quyền ban hành các luật từ việc thu hồi bất động sản theo những điều khoản chính đáng

từ bất kỳ bang hoặc cá nhân nào mà Quốc hội có quyền ban hành luật

Cơ quan chức trách có thể thu hồi lại đất đai bằng hai cách: thỏa thuận

tự nguyện và cưỡng chế bắt buộc (Viện nghiên cứu địa chính, 2002) [1]

2.5.3 Tình hình thực hiện cơ chế giải phóng mặt bằng ở Thái Lan

Giống như nhiều nước khác trong khu vực Châu Á, quá trình đô thị hóa ở Thái Lan diễn ra nhanh chóng, mọi giao dịch về đất đai đều do cơ chế thị trường điều tiết Tuy nhiên, với những dự án do Chính phủ quản lý, việc đền bù được tiến hành theo trình tự: tổ chức nghe ý kiến người dân, định giá đền bù

Giá đền bù tùy thuộc vào từng khu vực từng dự án Nếu dự án mang tính chiến lược quốc gia thì Nhà nước đền bù với giá rất cao so với giá thị trường Nhìn chung khi tiến hành lấy đất của dân, nhà nước hoặc cá nhân đầu tư đều đền

bù với mức cao hơn giá thị trường (Viện nghiên cứu địa chính, 2002) [1]

2.5.4 Bài học kinh nghiệm cho Việt Nam

Việc xây dựng và phát triển các công trình đều cần đất Ở mỗi nước, quyền lực thu hồi, trưng thu đất được ghi trong Hiến pháp hoặc tại Bộ Luật Đất đai hoặc một Bộ Luật khác

Nếu việc thu hồi, trưng thu đó phù hợp với quy định của Pháp luật mà người sở hữu hoặc người sử dụng đất không thực hiện thì Nhà nước có quyền chiếm hữu đất đai Việc thu hồi đất, trưng thu đất và bồi thường thiệt hại về đất tại mỗi quốc gia đều được thực hiện theo chính sách riêng do Nhà nước đó quy định

Qua nghiên cứu cho thấy chính sách bồi thường, hỗ trợ & GPMB của một số nước, Việt Nam chúng ta cần học hỏi một số kinh nghiệm để tiếp tục hoàn thiện chính sách bồi thường thiệt hại & GPMB ở một số điểm sau:

- Hoàn thiện các quy định về giá đất nói chung và định giá đất để bồi thường thiệt hại & GPMB nói riêng

- Bổ sung thêm một số giải pháp nhằm hỗ trợ người dân có đất bị thu hồi khôi phục thu nhập, ổn định đời sống

2.6 Tình hình bồi thường giải phóng mặt bằng ở một số thành phố trong

cả nước

2.6.1 Công tác giải phóng mặt bằng ở Hà Nội

Trên địa bàn thành phố Hà Nội hiện đang có rất nhiều dự án liên quan đến công tác bồi thường GPMB Theo ban chỉ đạo GPMB thành phố Hà Nội, năm 2012, trong tổng số 1.209 dự án liên quan đến GPMB, thành phố đã hoàn thành GPMB hơn 1.961 ha đất tại 353 dự án chi trả hơn 14.296 tỷ đồng tiền

bồi thường, hỗ trợ và bố trí tái định cư cho 1.826 hộ dân (Viện nghiên cứu địa

chính, 2002)[1]

Hiện nay, hầu hết các dự án đều diễn ra chậm so với tiến độ với nhiều nguyên nhân khác nhau: theo nhà đầu tư thì một trong những khó khăn vướng mắc của công tác GPMB là chưa điều tra nguồn gốc đất để lập phương án bồi thường

Việc chậm tiến độ các dự án không chỉ do vướng mắc về cơ chế, chính sách dẫn tới thắc mắc, khiếu kiện của người dân trong diện di dời mà còn có nguyên nhân từ sự phối hợp giữa chủ đầu tư với sở, ngành và các chính quyền địa phương chưa chặt chẽ, cán bộ ở một số nơi vẫn chưa làm hết trách nhiệm

2.6.2 Công tác giải phóng mặt bằng ở TP Hồ Chí Minh

Trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh hiện có nhiều dự án giao thông trọng điểm như mở rộng xa lộ Hà Nội, tỉnh lộ 10, đường vành đai 2, … Theo báo cáo tiến độ dự án trọng điểm của sở giao thông vận tải thành phố Hồ Chí Minh trong quý 1 năm 2012, nhiều dự án đang thi công dở dang nằm ở cửa ngõ thành phố bị vướng mặt bằng

Công tác bồi thường GPMB tuyến đường mở rộng xa lộ Hà Nội, thành phố Hồ Chí Minh:

- Dự án mở rộng xa lộ Hà Nội do Công ty cổ phần Đầu tư hạ tầng kỹ thuật thành phố Hồ Chí minh làm chủ đầu tư Xa lộ mở rộng có tổng chiều dài

là 15,7 km và tổng mức đầu tư là 2.268 tỷ đồng, với điểm đầu nối với dự án cầu Sài Gòn 2, điểm cuối tại nút giao thông Tân Vạn, kết nối với dự án cầu

Đồng Nai mới (nguồn:trang thông tin moitruongxanhhcm.org.vn)[17]

- Dự án mở rộng xa lộ Hà Nội đang gặp rất nhiều vướng mắc về GPMB, tại phần mở rộng và cải tạo trục đường chính đoạn trong phạm vi nút giao thông Cát Lái đến tiếp giáp cầu Rạch Chiếc (dài 1,2 km, rộng 44m

- 54m) vẫn chưa thể thi công do Sở giao thông vận tải chưa bàn giao mặt bằng từ ban quản lý dự án đại lộ Đông Tây; đoạn từ cuối nút giao ngã tư Thủ Đức đến cầu vượt Trạm 2 (dài 2,7 km, rộng 24m - 41m) nhánh bên trái

bế tắc do vướng tuyến ống nước D1000 (nguồn: trang thông tin

Dothi.net)[16]

Về giải phóng và bàn giao mặt bằng, hầu hết các đơn vị GPMB cho rằng công việc này gặp khá nhiều khó khăn và kéo dài do các khâu thủ tục, áp giá đền bù và địa điểm tái định cư Ðể giải quyết khó khăn này, UBND thành phố Hồ Chí Minh đã đưa ra văn bản chỉ đạo UBND các quận, huyện chủ động chuẩn bị quỹ nhà ở, đất ở tái định cư trước khi thực hiện thu hồi đất sớm bàn giao mặt bằng cho chủ đầu tư triển khai dự án

2.6.3 Công tác giải phóng mặt bằng ở tỉnh Vĩnh Phúc

Đến thời điểm này trên địa bàn tỉnh Vĩnh Phúc có 588 dự án đầu tư có hiệu lực với tổng số vốn là 28.000 tỷ đồng và 2034 triệu USD Nhờ thu hút được nhiều dự án đầu tư nên tổng thu ngân sách của tỉnh hàng năm tăng cao,

dự kiến năm 2009 đạt xấp xỉ 10000 tỷ đồng Năm 2009, GDP của tỉnh ước đạt 19% Đạt được thành tựu này, Vĩnh phúc coi khâu GPMB là then chốt Toàn tỉnh đã giải phóng gần 7000 ha đất dành cho công nghiệp và phát triển đô thị Với phương châm “có công nghiệp vào, đời sống nhân dân phải tốt hơn khi chưa có”, Vĩnh Phúc đã tạo cơ chế cấp đất cho người dân bị mất 30% đất sản xuất trở lên ở vị trí thuận lợi để họ làm dịch vụ, có chính sách rằng buộc nhà đầu tư thực hiện nghĩa vụ tạo việc làm cho con em công nhân trong các doanh nghiệp trên địa bàn

Tỉnh Vĩnh Phúc trong giai đoạn này đang tích cực thực hiện HĐH nông nghiệp, nông thôn ngoài việc phải thực hiện thành công việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi thì vấn đề thu hút vốn đầu tư, đưa các

CNH-dự án vào địa phương nhằm phát triển công nghiệp, xây CNH-dựng, dịch vụ… việc thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội trở thành nhiệm vụ hàng đầu của cấp ủy Đảng, chính quyền địa phương tỉnh Vĩnh Phúc Tuy nhiên, mỗi công trình xây dựng, mỗi dự án muốn được triển khai nhanh chóng và có hiệu quả cao thì vấn đề đặc biệt cần quan tâm giải quyết trước là công tác GPMB

Xác định được nhiệm vụ đó, ngay từ ngày đầu thực hiện Nghị quyết Đại hội Đảng bộ nhiệm kỳ 2010-2015, Đảng ủy tỉnh Vĩnh Phúc đã xác định: muốn công tác GPMB có hiệu quả thì trước nhất phải phát huy được tinh thần tự giác trong nhân dân, làm tốt quy chế dân chủ, tuyên truyền để nhân dân hiểu và tự nguyện bàn giao mặt bằng cho các dự án Đảng ủy tỉnh Vĩnh Phúc đã công khai các Nghị quyết liên quan đến công tác GPMB, quy hoạch đất đai hàng năm Đồng thời thành lập Ban chỉ đạo thực hiện công tác GPMB ở địa phương

Việc GPMB cho các dự án đầu tư vào địa phương nhiều lúc không thể thực hiện được theo dự án nêu trên Nguyên nhân chính là sự hạn chế trong nhận thức của bộ phận một số người dân trong địa bàn xã Họ cho rằng: mảnh ruộng mà họ sống chung cả đời sẽ bị mất đi khi bàn giao cho dự án, cho nên nhiều người mặc dù đã nhận tiền đền bù đất, không những không bàn giao đất

mà luôn đòi hỏi về chế độ hỗ trợ đất, dịch vụ, đòi tăng giá đền bù, tăng hạng đất Đó là những bất cập khó giải quyết mà công tác GPMB gặp phải khi tiếp xúc người dân, trước tình hình đó lãnh đạo Đảng ủy, UBND cấp xã đã giải quyết bằng cách xuống các thôn trực tiếp đối thoại với người dân, giải thích rõ cho họ hiểu về chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng, Nhà nước về việc bảo vệ quyền, lợi ích của nhân dân trong tiến trình phát triển kinh tế - xã hội ở địa phương Bằng nhiều hình thức, chính sách tuyên truyền, vận động đã dần dần thay đổi được nhận thức của người dân Thực tế cho thấy người dân đã tự

giác bàn giao đất cho chủ đầu tư (Viện nghiên cứu địa chính, 2002)[1]

2.7 Công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư trên địa bàn thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên hiện nay

2.7.1 Đặc điểm công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư

- Đặc điểm chung: Thành phố Thái Nguyên được thành lập năm 1962

là trung tâm kinh tế, chính trị, văn hoá, giáo dục, y tế, du lịch, dịch vụ, khoa học kỹ thuật của tỉnh Thái Nguyên, thuộc vùng trung du miền núi Bắc bộ, là đầu mối giao thông quan trọng nối các tỉnh miền núi phía Bắc với các tỉnh đồng bằng Bắc Bộ, có vị trí chiến lược về an ninh quốc phòng

Thành phố Thái Nguyên có 28 đơn vị hành chính phường (xã) Trong

đó có 18 phường và 10 xã, với tổng diện tích đất tự nhiên là: 17.707, 52 ha Dân số trên 29 vạn người

Năm 2010 thành phố Thái Nguyên được công nhận đô thị loại I, đây là một trong những động lực để chính quyền và nhân dân phấn đấu xây dựng

thành phố phát triển về mọi mặt để xứng tầm với đô thị mới Vì vậy công tác bồi thường GPMB thu hồi đất, hỗ trợ và tái định cư đã được tỉnh và thành phố coi đây là một trong những nhiệm vụ trọng tâm, là điều kiện ban đầu để thu hút đầu tư xây dựng các dự án, nếu thực hiện tốt công tác này sẽ đảm bảo có mặt bằng đúng tiến độ, đúng kế hoạch cho dự án sớm được đưa vào sử dụng

sẽ góp phần thúc đẩy tăng trưởng và phát triển kinh tế, từ đó nâng cao hiệu quả sử dụng vốn đầu tư

- Đặc điểm công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư: Khi tiến hành thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư luôn tồn tại 3 mối quan hệ: Nhà nước, người bị thu hồi đất, nhà đầu tư Tuy cùng lúc, cùng địa điểm nhưng quyền lợi, nghĩa vụ và trách nhiệm, lợi ích lại khác nhau, vì vậy chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư phải xây dựng sao cho phù hợp với mối quan hệ phức tạp này, đó là chính sách liên quan đến lợi ích các bên

2.7.2 Công tác Lãnh đạo, chỉ đạo

Trong những năm qua thành phố Thái Nguyên xác định công tác bồi thường GPMB là một trong những nhiệm vụ trọng tâm, nên Thành uỷ Thái Nguyên đã ban hành nhiều văn bản chỉ đạo công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư như: Nghị quyết số 01-NQ/TU ngày 26/12/2005 Hội nghị lần thứ 2 Ban Chấp hành Đảng bộ thành phố khoá XV về mục tiêu, nhiệm vụ công tác năm 2006; Nghị quyết số 03-NQ/TU ngày 20/12/2006 Hội nghị lần thứ 9 Ban Chấp hành Đảng bộ thành phố khoá XV về mục tiêu, nhiệm vụ công tác năm 2007; Chỉ thị số 13/ CT-TU của Ban Thường vụ Thành uỷ về tăng cường lãnh đạo công tác bồi thường GPMB;

UBND thành phố Thái Nguyên đã ban hành trên 100 văn bản chỉ đạo giải quyết các vấn đề liên quan đến công tác bồi thường GPMB của các dự án trên địa bàn thành phố Đồng thời tập hợp những vướng mắc từ cơ sở để tham mưu cho UBND tỉnh kịp thời giải quyết những nội dung vượt thẩm quyền của

UBND thành phố Đối với những dự án có khiếu kiện phức tạp liên quan đến bồi thường GPMB, UBND thành phố quyết định thành lập tổ công tác liên ngành của thành phố để giải quyết, do đồng chí Chánh Thanh tra thành phố trực tiếp làm tổ trưởng tổ công tác

2.7.3 Về tổ chức bộ máy thực hiện

+ Thành lập Ban chỉ đạo công tác bồi thường GPMB thành phố Thái Nguyên phân công đồng chí Phó Bí thư Thành uỷ - Chủ tịch UBND thành phố làm trưởng ban chỉ đạo

+ Thành lập Hội đồng bồi thường GPMB thành phố, phân công đồng chí Uỷ viên Ban Thường vụ thành uỷ - Phó chủ tịch UBND thành phố làm chủ tịch Hội đồng bồi thường có trách nhiệm trực tiếp chỉ đạo điều hành thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư các dự án trên địa bàn

+ Thành lập Hội đồng thẩm định phương án bồi thường GPMB các dự

án thuộc thành phố phê duyệt theo thẩm quyền được phân cấp

+ Thành lập Trung tâm phát triển quỹ đất để trực tiếp thực hiện công tác bồi thường GPMB các dự án trên địa bàn thành phố

2.7.4 Kết quả bồi thường GPMB từ năm 2010 - 2013

Tổng số dự án đã thực hiện bồi thường, hỗ trợ và tái định cư từ năm

2010 đến hết năm 2013 là trên 130 dự án Số diện tích đất UBND tỉnh đã ra Quyết định thu hồi để thực hiện các dự án là: 675,86ha trong đó có 34,57ha đất ở 563,13ha đất nông lâm nghiệp; 78,16ha đất khác; Tổng diện tích đất đã thực hiện thanh toán bồi thường cho các tổ chức, cá nhân là: 568,580ha Số diện tích chưa thanh toán bồi thường là 107,28ha; Tổng số kinh phí được duyệt để thanh toán, bồi thường cho các tổ chức cá nhân bị thu hồi đất trong quy hoạch dự án là: 887.227.545.000đ Trong đó: Bồi thường đất là: 542.312.326.000đ; Bồi thường tài sản cây cối là: 289.345.687.000đ; Hỗ trợ, thưởng là: 55.569.532.000đ Tổng số hộ bị ảnh hưởng là: 5.625 hộ gia đình trong đó số hộ thuộc diện được bố trí tái định cư trên 2.124 hộ

Nhìn chung các dự án thực hiện xong công tác GPMB đã tuân thủ theo đúng các quy định của Nhà nước và giao đất cho chủ đầu tư đúng quy hoạch, đúng đối tượng, diện tích đã được phê duyệt và phù hợp với nhu cầu sử dụng đất theo định hướng phát triển kinh tế - xã hội của Tỉnh và Thành phố

2.7.5 Những tồn tại và nguyên nhân

- Tồn tại: Tiến độ thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư

đối với một số dự án chưa đảm bảo tiến độ đề ra, công tác kiểm đếm thống

kê tại thực địa một số dự án còn nhầm lẫn sai sót, thiếu chính xác Việc xác định loại đất, hạng đất có trường hợp chưa đảm bảo đúng quy định của pháp luật về đất đai, quá trình xác định giá đất có lúc, có nơi còn thấp chưa phù hợp với giá chuyển nhượng thực tế trên thị trường Việc giải quyết đơn thư khiếu nại tố cáo về bồi thường GPMB còn chậm gây nhiều bức xúc trong nhân dân

- Nguyên nhân khách quan:

Một số quy định về chính sách bồi thường GPMB của UBND tỉnh chưa thể thực hiện trên địa bàn thành phố Thái Nguyên (ví dụ như hộ gia đình sản xuất nông nghiệp bị thu hồi trên 500m2 đất nông nghiệp trở lên, diện tích còn lại dưới mức bình quân của xóm (hợp tác xã) thì cứ 500m2 đất nông nghiệp bị thu hồi được giao 10m2 đất làm kinh doanh dịch vụ nhưng tối đa không quá

100m2/hộ); (UBND tỉnh Thái Nguyên, 2005) [5]

Việc vi phạm sử dụng đất đai tại cơ sở chưa được phát hiện và xử lý kịp thời Một số hộ gia đình, cá nhân khi cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất ở không đúng quy định, vượt trên hạn mức, không tách đất ở và đất vườn

mà ghi chung trên giấy chứng nhận là: chữ “T”, “Thổ cư”, "Đất ở" nên đã gây khó khăn cho công tác bồi thường GPMB

Về giá đất: Khung giá đất mà UBND tỉnh quy định thường thấp hơn nhiều so với giá chuyển nhượng thực tế trên thị trường

Về giá bồi thường nhà cửa, vật kiến trúc: Nhà cửa, vật kiến trúc trong thực tế đa dạng, phức tạp, song bảng đơn giá chỉ mới đáp ứng được một số dạng cơ bản chung, nhiều trường hợp phải vận dụng

Đối với các dự án phải bố trí đất tái định cư: Việc nghiên cứu quy hoạch, đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng tại khu tái định cư tiến hành còn chậm, thường được thực hiện sau dự án chính, gây ảnh hưởng lớn đến tiến độ thực hiện công tác GPMB của dự án

- Nguyên nhân chủ quan:

Công tác bồi thường, hỗ trợ ổn định cuộc sống và tái định cư cho những hộ gia đình, cá nhân trong vùng qui hoạch dự án là nhiệm vụ hết sức khó khăn phức tạp và liên quan trực tiếp đến lợi ích kinh tế của Nhà nước, Chủ dự án và nhân dân, nhưng một số cấp uỷ, chính quyền cơ sở chưa thực sự vào cuộc để lãnh đạo, chỉ đạo, chưa đề xuất các giải pháp cụ thể để tháo gỡ những khó khăn vướng mắc về cơ chế, chính sách nên chưa tạo được sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị từ thành phố đến cơ sở

Công tác tuyên truyền phổ biến chế độ chính sách của Nhà nước về công tác bồi thường GPMB còn chưa sâu rộng

Về tổ chức chuyên làm công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư: Trung tâm phát triển quỹ đất thành phố đã được thành lập song cán bộ còn mới, năng lực, trình độ còn hạn chế, thiếu kinh nghiệm thực tế, chưa nắm vững các chế độ, chính sách pháp luật để giải đáp những vướng mắc của nhân dân, chuyên môn, nghiệp vụ về công tác bồi thường GPMB còn nhiều hạn chế nên còn thiếu sót trong quá trình thực hiện dự án

Việc giải quyết các ý kiến đề xuất, kiến nghị, khiếu nại của nhân dân chưa được các ngành các cấp quan tâm đúng mức, vẫn còn tình trạng đùn đẩy trách nhiệm làm cho nhân dân khiếu kiện kéo dài, vượt cấp

2.7.6 Bài học kinh nghiệm

- Một là: Phải đào tạo đội ngũ cán bộ làm công tác bồi thường phải thực sự tinh thông về chuyên môn nghiệp vụ, có khả năng tuyên truyền, phổ biến, giải thích tốt các quy định về công tác bồi thường để mọi người dân hiểu

2.8 Quy trình thực hiện công tác bồi thường hỗ trợ và tái định cư để giải phóng mặt bằng

Ngay sau khi UBND tỉnh giới thiệu địa điểm, chấp thuận chủ trương đầu tư hoặc dự án đầu tư được phê duyệt thì tiến hành đồng thời các công việc sau:

- Ủy ban nhân dân cấp huyện thông báo thu hồi đất, trường hợp thu hồi đất theo quy hoạch thì thực hiện thông báo sau khi quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất hoặc quy hoạch xây dựng đô thị, quy hoạch xây dựng điểm dân cư nông thôn đã được xét duyệt và công bố

- Khi đã có thông báo thu hồi đất của cấp có thẩm quyền, tổ chức, hộ gia đình, cá nhân có nhà, đất nằm trong diện phải giải phóng mặt bằng (kể cả khu vực không bị thu hồi đất nhưng thuộc phạm vi ảnh hưởng) phải giữ nguyên hiện trạng nhà, đất

- Bước 1:

+ Tiếp nhận hồ sơ đủ từ phía chủ dự án

+ Tham mưu cho cấp có thẩm quyền văn bản chủ trương thu hồi đất + Cấp có thẩm quyền xem xét ký văn bản chủ trương thu hồi đất

- Bước 2:

+ Công bố công khai chủ trương thu hồi đất, phạm vi thu hồi đất và toàn bộ chế độ chính sách về bồi thường hỗ trợ và tái định cư đến toàn thể các chủ sử dụng đất trong khu vực quy hoạch dự án

+ Hình thức công khai: Xây dựng PaNô khẩu hiệu tại khu quy hoạch dự án; Công khai trên đài phát thanh, truyền hình tại địa phương; Tổ chức hội nghị công khai tại trụ sở UBND phường, xã có dự án đi qua

- Bước 3:

+ Chuẩn bị hồ sơ địa chính cho khu đất bị thu hồi

+ Kê khai, thống kê sơ bộ số hộ, số nhân khẩu, số lao động, đất đai tài

sản cây cối hoa mầu trong khu vực quy hoạch dự án để lập phương án tổng thể

- Bước 4:

+ Lập phương án tổng thể về bồi thường hỗ trợ và tái định cư

+ Thẩm định phương án tổng thể về bồi thường hỗ trợ và tái định cư + Phê duyệt phương án tổng thể về bồi thường hỗ trợ và tái định cư

- Bước 6: Kê khai, thống kê chi tiết và xác định nguồn gốc đất đai tài

sản để lập phương án bồi thường hỗ trợ và tái định cư

- Bước 7:

+ Lập phương án bồi thường hỗ trợ và tái định cư

+ Thẩm định phương án bồi thường hỗ trợ và tái định cư

+ Phê duyệt phương án bồi thường hỗ trợ và tái định cư

- Bước 8:

+ Công khai phương án bồi thường hỗ trợ và tái định cư

+ Chi trả tiền bồi thường hỗ trợ và tái định cư

+ Nhận bàn giao đất từ chủ sử dụng đất

+ Cưỡng chế thu hồi đất (nếu có) khi đã thực hiện đầy đủ mọi chế độ đối với chủ sử dụng đất

+ Bàn giao đất cho chủ dự án

-Bước 9: Giải quyết khiếu nại đối với quyết định thu hồi đất bồi thường

hỗ trợ và tái định cư (nếu có)