Nghiên cứu lễ chúc thọ của người Tày: Phần 2

Nối tiếp phần 1, phần 2 của tài liệu Nghiên cứu lễ chúc thọ của người Tày tiếp tục trình bày các nội dung chính sau: Văn bản then chúc thọ được dịch sáng tiếng Việt; Vào cửa tướng Nông Pháp Long; Vào cửa Tổ tiên và Táo Quân; Một số hình ảnh về lễ chúc thọ của người Tày huyện Quảng Uyên tỉnh Cao Bằng;... Mời các bạn cùng tham khảo để nắm nội dung chi tiết.

Phan Ill VĂN BẢN THEN CHÚC THỌ”

(dịch sang tiếng Việt)

MỜI TƯỚNG

(Khdn)

Niệm - niệm hương bay lên thấu tới

Theo khói hương xin bái về tâu Đậu hoa dâu đến nài, cỏ tằm tơ đến mời Hương vào mời đến chốn đến nơi

Cúi đầu con bái quì trước cung

"Tân: chỉ người làm nghẻ then put: cường và sở cũng là thầy cúng nhưng là học trò đệ tử của then put Ca cau '*Tán quản cường” ý nói

thầy tổ sư quản đệ tứ

227

228

Gốc cổ gia, nha té then

Nhà chư vương, nhà tướng, nhà trạng

Hồng Kim gốc quản đàn Hồng Tiên quan quản cường Hồng Vương quan chính ấn Mời tới ngài Sứ Kim, Sứ Tiên, Sứ Vân,

Sứ Vương nhà tướng

Trạng Kim, Trạng Tiên, Trạng Vân,

Trạng Vương nhà tướng Bích Kim, Bích Tiên, Bích Vân,

Bích Vương nhà tướng

Quyền Kim, Quyền Tiên, Quyển Vân,

ộ Quyền Vương nhà tướng

Quận Kim Bách chúa cha

Quận Vương Kha cai môn chúa cả

Tướng Thiên sư tổ Nguyên Bá

Lý Địa sư Đặng, Triệu, Mã, Quan

Bac Cực chấn thiên chân Vũ Huyền Thiên

Thượng Đế Cửu thiên ứng Nguyên Lôi

Độ thanh hoá phổ Thiên Tôn

Mời đức tướng Thượng Thanh, Thái Thanh,

Ngọc Thanh, Ngọc Hoàng Thượng Đế

Kham sai Thái Thượng Đại Động

Hoàng Thiên Thượng Đế

Đức thánh Hưng Đạo Đại Vương

Tốt Động Đại Vương, Vũ Vương tướng cả

Phò mã Thái tử Thái hoàng hào quang

Sứ Kim, Sứ Tiên, Sứ Vân bóng vía

Thiên Lôi, Địa Lôi, Thuỷ Lôi, Hoả Lôi,

Ngũ Lôi tướng cả

Nam vô đại thánh đại từ đại bi, cứu khổ

cứu nạn Quan Thế Âm Bồ Tát

Đông phương tướng Nguyên Bá

Tây phương Triệu Công Minh

Nam phương Lưu Văn Đạt

Bắc phương Lại Văn Nghiệp

Trung ương Lý Nguyên Phan

Đông phương Thanh Đầu Long

Tây phương Bạch Đầu Long

Nam phương Xích Đầu Long

Bắc phương Hác Đầu Long

Trung ương Hoàng Đầu Long

Đông phương Thanh Vân Lộ

Tây phương Bạch Vân Lộ

Nam phương Xích Vân Lộ

Bắc phương Hắc Vân Lộ

Trung ương Hoàng Vân Lộ Đại tướng quân

Diệu thiên kim quyết chí tôn Ngọc Hoàng

Thượng Đế

229

Tứ tư mãn hồi Độc Cước Thích Ca Như Lai

Phật tổ Lưu gia tổ sư Phật

Bế gia tổ sư Phật

Đỗ gia tổ sư Phật Phan gia tổ sư Phật Nông gia tổ sư Phật

Đường du Tây Thiên Phật Đường du Tây Thiên Pháp Đường du Tây Thiên Đạo Đường du Tây Thiên Tăng

Thiên tướng thiên bình Địa tướng địa bình

.Thuỷ tướng thuỷ binh

Hoa tuéng hoa binh

Thiên thiên lực si, van van lại binh'”

Mời nhà tướng đứng ngay liền,

ngồi ngay dậy

Múc nước ra chậu vàng rửa tay

Dâng nước lên chậu kim rửa mặt Tay trái vén trướng bông

° Trên đây là toàn bộ danh mục công tướng của ông thầy then (Nông Pháp Long) môi khi đi hành nghề cần mời đến

230

Tay phải nâng trướng hoa Nước trong tráng qua miệng

Nước ngọt tráng qua mồm

Thiếp têm trầu dâng lên

Nàng bổ cau dãng tới

Phong trầu không về thưa

Cơi trầu dâng đặt bên gối phải

Cơi cau dâng đặt bên gối trái Hai tay thiếp nâng dâng chính giữa

Mời nhà tướng không có chuyện gì đâu Không có câu nào giấu

Không báo số không thiêng

Không báo tên không biết:

'° Điển theo họ chủ nhà tổ chức lễ chúc thọ, ở đây ghi họ Hoàng

cũng như tên họ Hoàng Văn B chỉ để làm ví dụ

231

Vợ chồng chủ nhà Hoàng Van BY?

Sinh ngày tháng năm, thọ dương tuổi

(Gia đình có bao nhiêu người báo liết tên tuổi)

Hoàng Văn B hôm nay được chữ Phúc,

chữ Thọ cùng quan Chữ Khang thêm chữ Ninh cùng số Đầu năm chưa có lễ về đưa

Cuối năm chưa có lễ về đón Đưa mệnh số về thay

Thân mệnh xấu chưa đổi

Lấy cây mạy ỏ về trồng?

Lấy cây chuối mệnh về trồng

Lấy cầu mệnh về bắc ngang trời

Chưa có lễ tiến tạ vua Số

Tiền bạc chưa đưa nộp vua quan

Chưa xin nối thêm dài mệnh số - nối rộng

niên canh

Bồ thóc cạn chưa được bù thêm

Bồ thóc vơi chưa đền bù tiếp

Bù lộc mã khoẻ thêm

Xin trường sinh tuổi thọ

Dương thế biết cả lo, trong lòng suy tính

+?'Từ đây chúng tôi tạm đùng tên gọi chủ nhà là Hoàng Văn B

® Mạy 6: một loại cây tựa như cây tre, cây trúc

232

Xuống nước đi tìm, ra chợ đi kiếm Tìm lễ lạt mua về

Ngày Thiên Khai Đại Xá

Ngày Lộc Mã Quý Nhân Chân trời quang mở rộng

Ngọc Hoàng mở cửa trên

Ngày phong lưu tiến lễ

Mới đi đón thầy mọn đến nhà

Nhờ cai cường đến trước ban, trước bệ

Thầy mọn tôi dân dắt di đường Tướng cả Nông Pháp Long làm quan lang

Š Tướng ca Nong Pháp Long: là tên pháp của ông Nông Vĩnh Tuân

“Nam: quan hầu của then

233

Cường trẩy quân thoáng đãng

Ngựa trẩy bước đàng hoàng, dọc ngang

không ngất ngưởng Cầm tính không ngái ngủ

Ngày hai bà ông Khách

Ngày bảy, tám ông Kinh Người đưa là người đón, người nhắn là

người chờ

Rồng chẳng lúc nào ngơi, ngựa chẳng lúc

nào nghỉ Chập tối đón sở đi thăm bản ăn hương

Nửa đêm đi thăm mường ăn hoa

Sở là sở vua Cả

Cường là cường vua Hoàng

Danh vọng đưa tới trạng

Cởi áo thành con hổ

Mặc áo vào thành Thái tử Ngọc Hoàng

Trước trán có ấn phù điểm tựa

Hai vai có ngai bạc, ngai vàng tướng tựa

Lạy tướng đừng có lạy nửa vời

Đừng quá mau quá chậm

Mau quá tướng không ưa, chậm quá tướng

không thích

Lay ding phép tướng yêu

Lạy tướng xin lấy quân binh tướng cả

Xin lấy lừa ngựa tướng Ông

Giang tay xin chẳng xin không, ngửa tay

mời chẳng mời suông

Hạ kỷ xuống để tướng ngơi, hạ ngai xuống

để tướng tựa

GỌI HƯƠNG

(Xướng có đệm đàn) Niệm - niệm về chốn u minh

Qua cung tôi đến gọi

Nài tay tiên về hầu

Niệm về xứ u minh cai dàng Thân ta con hương lân cai đán Vâng lệnh phép bản gia

Họ Nông cho tôi về với chúa

Giờ hương tôi tiếp sớ phụ môn Mười giờ chọn được giờ này tốt

Tram giờ chọn được giờ này yên Chọn được giờ Nguyệt Tiên Thiên Xá Chọn được giờ Lộc Mã Quý Nhân

Giờ đẹp tiên mở miệng

Giờ tốt trạng cất lời

Mở miệng cùng tiếng ong Cất lời cùng tiếng ve

Tiếng sở tựa tiếng ve rừng thẳm

Tiếng cường tựa tiếng chuông rành rọt

Mở miệng cấm ma trời

Mở miệng cấm quy thiên

Ma trời, ma đất đều dọn về trước

Ma trời dọn về trên

Chỉ còn bách quân vua chúa tiễn

Rau tươi cùng rau tươi về theo Rau xanh cùng rau xanh về nhà

(1)

+ Ý nói thầy then Nông Pháp Long sai hương đi báo việc

236

Ngoài mía hối! Ngoài quan

Song loan ơi! Ngoài tán"

Ngoài mía nghe tiếng khuất sở đã yên

Ngoài nam nghe tiếng sở hào quang đều ổn

Cai cường có lệnh phán tức khắc

Hương sinh không có chân được nhảy

Ra phạng không có cánh được bay”?

Vỗ cánh hương bay cao

Tung cánh hương lan toả Bay cao đi theo bóng

Bay tỏa đi theo gió

Võ cánh hương lên không theo mây

Hương sẽ bay theo sương theo gió Lệnh hương ta sẽ đi với chúa

Khói hương bay phất phơ về cung

Bay cao lên đến cung, đến quán

Bay cao lên đến ban điện thờ

Lên đến bàn sở lớn xứ lạ Lên đến nơi bàn lớn nhà người

Lên đến nơi bàn bạc nhà tổ

Đến nơi quan dừng hương

° Ngoài mía, ngoài quan song loan, ngoài tán: đây là một cách gọi những quan giúp việc

'*' Ra phạng: chỉ bản thân ông then đang làm lễ cúng

237

Đến mường quan dừng ngựa

Huong bay vào bái tạ trong cung

VÀO CỬA TỔ TIÊN!

(Khdn)

"Theo khói nhang tới nơi Đậu hoa dâu tới nài

Cỏ tằm tơ tới mời

Hương nhang vén tới chốn

Ta vào quỹ trong cung

Phủ phục trước bệ đến

Mời đến đức nhà quan

Mời đến ban nhà tổ:

Mời tới tổ xa, tổ gần, tổ trước, tổ sau, gốc tổ,

gốc tông, gốc ông, gốc bà, gốc ông bà tổ tiên,

báo nhau đến đủ, rủ nhau đến đây

(Mời hết các đắm ghỉ ở trong sách công tướng)

Mời tất cả đứng ngay liền, ngồi ngay dậy

Múc nước xuống chậu vàng rửa tay

Dang nước lên chậu kim rửa mặt

°? Lời khấn trong mục “Vào cửa Tổ tiên” này sẽ được dùng dể khấn

khi vào các cửa khác Tuy nhiên câu “Lạy cửa Tổ tiên” trong bài này

sẽ được thay bằng câu “ Lạy cửa Thổ Công” nếu khấn ở cửa Thổ

Công Các cửa khác cũng vậy

238

Tay trái vén màn bông

Tay phải nâng trướng hoa

Nước trong trắng qua miệng

Nước ngọt trắng qua mồm

Thiếp têm trầu dâng lên

Nàng bổ cau dâng tới

Phong trầu không vào thưa

Hết miếng trầu mới nhả

Cau thành bã mới dừng

Hương thơm miệng mới nói

VỊ ngọt giọng mới thưa

Chap tay nâng ngang trán mọn trình

Hai tay khoanh ngang mày mọn lạy

Lạy cửa Tổ tiên không có gì phải giấu

Không có gì phải giếm

Không có gì che đậy

Xứ hạ giới có nhiều phái nhiều môn

Người thế gian có nhiều họ

240

Không trắng tay quay lại

Mời tổ tiên ngổi ngự giường trên

Mời tổ tiên có mặt nhận hương nhận lễ

Xuống sắp dọn cửa nhà họ Hoàng được

mát mẻ

Cửa nhà họ Hoàng được bình an

Tống cái xấu đi xa

Đưa cái tốt về gần Cửa nhà được mọi sự bình an Cháu con được mạnh khoẻ

Già cả được thọ trường

Họ Hoàng sống lâu trăm tuổi

Rễ đời đài như nước nguồn trên trời Khoẻ như chim trĩ bay

Như gà rừng sơn dã

Trên nương rẫy tìm ăn

Ra đồng không mỏi gối Đêm không mơ núi lở Giấc ngủ không giật mình

Bồ mệnh tiên bù thêm

Thóc số chúa bù tiếp Cửa bồ thóc nêm chặt đóng định Cánh cửa được cài then khoá lại

Bốn góc thóc bù đầy tràn như cũ

Chuột không vào cần cần

Chim sẻ không vào quấy

Không thiếu lễ vua quan

Không thiếu tiền thiếu bạc vua Số”?

Được ăn không quên đũa

An lạc không quên ơn

Sống lâu sẽ hoàn công ông

Thọ lâu sẽ trả ơn vua Số

Làm gì cũng được, nhìn gì cũng thấu

Mơ gì cũng đạt Giếng khơi nguồn vô tận

Từ tháng giêng năm nay đến tháng giêng

năm sau cho trọn

Không để mất người trước

Không vắng mặt người sau

Tiền tài không bị mất Của cải không bị vơi

‘" Vua Số: chi Nam Tào, Bắc Đầu được người Tày quan niệm là ông

Yua cai quản số mệnh con người

241

Dưới sàn không thiếu vịt, thiếu gà

Trong chưồng không vắng bò, vắng trâu

Miệng mọn nói thế nào Tâm mọn y như vậy

Khi lên mọn đến báo Lúc về mọn đến trình

Báo nhanh hết hai khắc

Thăm được lời hương lui

Ta gửi lời hương nhớ Lệnh hương đi chốn khác Lệnh hương về trước cường

Lệnh hương về trước sở

Hương sinh kéo phất phơ về cung

Cúi mặt nhìn ra nơi cửa chính

Nghiêng mình nhìn qua nơi cửa số

°° Mục này trong văn bản có lần nhiều từ Hán Việt hoặc lời Việt, có

khi không rõ nghĩa, chúng tôi dịch ý hoặc để nguyên

242

Hương bay ra nơi cửa số đầy trăng

Ta bước xuống cuối sàn chói nắng

Hương bước xuống cầu thang gỗ trám

Ta xuống cầu thang bảy bậc

Hương ra về theo lối thả trâu

Ta ra về theo đường thả ngựa

Hương ra về vườn hoa trước nha

Ta ra theo vườn hoa trước cửa

Hương về chốn cây vải đầu bản

Ta về nơi cây nhãn đầu thôn

Hương ra miếu Thể Công

Ta ra chỗ ông Thành Hoàng Thổ Địa

Hương sinh chẳng có trầu để gửi

Ta quên không có cau để mời

Thăm Thổ Địa thăm suông

Chào Thành Hoàng hương di tiếp

Hương sinh kéo đêm ngày chốn khác

Hương ra nơi bờ hồ đón gió

Từ xưa nước lưu niên chảy mãi Hương ra đến bãi nương lúa sớm

Ta ra đến cánh đồng lúa muôn Hương bay đến ngã ba người qua

Ta ra đường cái quan người lại Hương sinh bay đêm ngày không dứt

Hương bay lên đến đất vua Tần khai bang

Khap mọi chốn dương gian hỉ hả

Vua Tần đã có công khai phá đời xưa

Hương leo ngọn núi phía trên

Ta lên đầu non núi rộng lương sinh trấy hai hàng về trên Hết nơi này lại tới nơi kia

Hương lên đỉnh Chang Hả vua Sao

Ta tới chốn Chang Rao vua Tướng Huong lên chốn nước vàng

Ta đến bờ nước rượu?”

Nước vàng không có thuyền sang ngang

Nước rượu không có đò chở qua

Có thuyền không có mái chèo đành chịu

Mời tới nàng Lã Thổ Nàng đệt lụa dệt gấm

'H Tiếng Tày: Nám kúm nghĩa là nước vàng, nấm lấu nghĩa là nước l là ui £ 2 2G 2

rượu

244

Chốc lát được tấm the

Chớp mắt thành tấm lụa

Con pựt xe tơ lụa bắc ngang Nàng tiên xe sợi tơ bắc cầu

Hương lượn vòng gốc piấu lá thuôn?

Ta lên tới mường gốc trúc lá dài

Hương lên cánh đồng dâu

Ta đến khu nuôi tằm Hương đến đồng Nà Lại tung còn

Ta đến mường Nà Đon đánh yến

Quân binh trẩy dằng dặc về không

Đưa lễ về trạm cả đón tướng Ông

Dâng trầu cau trạm ngân đón tướng Cá

Đón tướng Ông xuống cai ngựa

Đón tướng Cả xuống cai lân

Trầu cau về trạm ngân đón tướng

Đầu hôm nghe tiếng trống sang canh Thái tử con Hoàng Anh đã đến

Cơm nước xong trò chuyện đón mừng

Nghiêm ngặt các lầu cung ngoài phố

Nửa đêm còn mở cỗ reo hò

Tiếng hát khúc giao ca giao hội

(2)

°° Piấu: một loại tre

'“Ÿ nói lên không trung

245

Lao xao tiếng Quảng Ngạn che ngôi

Vang nhật nguyệt lên rồi lại tắt

Khí giới còn đang sắp can quan

Sứ dẹp kéo ra về ngoại tiệm

Báo tin về thượng đỉnh các quân

Xưa kia có đường thông tam giới Còn giao lưu đi lại thượng thiên

Đi lại trên mường tién Mé Biodc"”

Bởi Lý Bạch nhiều nỗi gian tham

Trộm lấy ngựa vua Ông về cưỡi

Ngọc Hoàng sai các giới Thiên Nhan Xuống chặn đường kẻ gian qua ải

Chan duéng 6 cita khai Nam Rong”

Thế gian cấm đường thông thiên giới

` Mới đặt ra cửa Đáp, cửa Sầm

Mẹ Quốc Mẫu cho xuống trần gian Chẳng tin tức việc quan thông sự

Thân tiên lui ẩn ở lâm san

Đặt tên cây linh lăng quý quế

Người thế gian bóc vỏ giã phấn tơi

Lầm thành hương để đi tiến lễ

#2 Mẻ Bioóc Mẻ Va: tức Mẹ Hoa - cách gọi bà mụ của người Tày

© Khai Nam Rông: có lẽ là một nơi ngăn cách mường Trời với

mường Đất

246

Nếu là việc trần gian thực dễ

Ngôi cao là do tại mưu cơ

Việc thưa gửi là tôi xin nhận

Từ thời còn thơ ấu theo người

Đầu đội ngũ kim ngân hoa cúc

Gió thổi mùi thơm nức nhân hôn

Áo ba vành che thân lệnh cấm

Nhìn nét mặt chăm chắn như tiên

Dáng yếu điệu như chàng trai đẹp

Khiến hương đi đến trước Nam Rong

Họ Nông có dương đông linh tính

Thế gian lòng thành kính lo toan

Ngày tốt mới dọn bàn sắp cỗ

Đưa đón đến các chúa chư vương

Khiến hương lên thăm trước báo tin

Các chư vương ứng hộ tiếp kiến

Đức tượng ngự voi ra sân rồng

Người đang ở công đồng Thành Lâm

Sai sứ bước trước cung truyền bảo

Đến thăm các chúa cả đền Ngân

Một niệm hương thấu thông tam giới

Sớm hôm thấu trong ngoài cửu cung

Sắc truyền chỉ hương thông việc lớn

Cấp tốc ra bạch đàn truyền chỉ

Lệnh cho hương phải đi cho chóng

247

248

Suốt đêm hương chuyển vận không ngứng

Lâm lụi hương ra đi khuất cửa

Biến phượng hoàng lượn múa ngoài không Dập dìu như bướm ong vờn nụ

Tram hoa sẽ đua nở một khi

Thanh thảo cùng thanh tơ nhiều nhánh

Ngào ngạt vườn thượng uyển hương bay

Kim quý cùng mẫu đơn khắp chốn

Lá xanh chen hoa thắm nơi nơi

Mùi hương hoa bay lên sực nứ- Đất này thật là đất cảnh tiên

Ngư phủ nhập đào nguyên chốn ấy Hương sinh tới đến đại thế đông

Hương lan toả Thổ Công Thành Hoàng

.Hoa quả sai, mơ, mận, trúc mai

Hương rong chơi trên hồ dạo mát

Mỏ nước nhỏ để ăn

Mỏ nước nguồn người tắm

Nước ăn gánh sớm trưa

Hương đến ao mon tía

Lọt đến vườn mon đại

Ra tới bến Quảng Ngạn tập voi

Cầm roi kim ngân ra tập tượng

Hương sinh tiến đến chốn ngã tư

Đất huyền vũ kim ngư sơn dã

Trăm hoa cùng đua nhau nở rộ

Vào đến nơi khai hoang điểm nhạn

Nơi linh đồng kết bạn tiên nhân

Miệng khuyên bảo ân cần lẽ phải

Ong điệp bay qua lại vãng lai

Đây là chốn thiên thai đại ngàn

Hương đến chốn thạch bàn nước trong

Tây Bá Ngọ, Thái Ông vương hầu

Chốn làm việc thanh nhần

Ra ngoài núi thẳng tiến lên không

Hương sinh rời chốn khác

Diêm Vương có lưu đài, lý ngư

Mỗi năm nhiều hội đua giao tiếp

Thanh danh tiếng đồn suốt thế đông

Sai sứ đi tìm nơi họp bàn

Qua tới bến Quảng Hàn hải khê

Lọt vào núi Âu Mê sương toả

Núi lắt léo sương giá mưa tuôn

Tréo lén núi Côn Sơn pựt ngồi

Mặc tướng đào xích dựng nhân duyên

Hương lên đến mường tiên cảnh đẹp

Tả Thanh Long bạch hạc đến chiều

Hữu Bạch Hồ núi trăng ngai tựa

Cạnh là núi chầu tướng thanh tân

Phượng hạc chầu cân bằng trước mặt

249

250

Nước ngư thuy chảy xiết bao quanh Gió đưa cành tương liên đan quế Toàn những hoa thiên lý tử vi

Trăm cánh hoa lưu ly, mơ, mận

Tiếng cửa thêm tiếng bấm ngũ âm Hương đến phủ Thành Lâm

Vào đến cung Thành Thế

Bế nguyệt đài dinh nam

Hương vào đến núi non suong toa

Bước vào nơi sơn dã sương mù Hương đến đồng Kim Tương Hương vào mường ve gọi

Lọt vào chốn ve sầu

Vào đến mường ve gọi

Hương lên đồng con qua Bước vào đồng con điều Hương sinh kéo hai hàng về trên Hết không này vượt qua không khác

Vượt lên dinh Chang Hả vua Sao Lọt lên dinh Chang Rao vua Tướng

Cửa trời còn khép kín cài then

Trời chưa mở tự mình mở khoá

Mở cửa quân then pựt đi qua

Mở cửa cho binh mã thông đường Vượt qua ba trăm không đường nhỏ

Chín trăm khái đường to

Ba tram hai lối rẽ

Qua rừng thông liễu rủ buông cành

Vào đến khu đồng mon lá rộng

Mình đến bến nước rượu

Hương vào chốn nước vàng

Lợt vào vùng biển rộng

Bốn phía nước nổi sóng mênh mông

Nước trào dâng sóng dồn lai láng

Hai bên nhìn phẳng lặng như gương

Lên đến chợ Tam Quang

Lot vao đường chợ phố

Đường qua giữa thênh thang

Hành lang về hai phía

Vượt đến đồng Quốc Vương

Lọt vào mường Quốc Thánh

Đồng Quốc Thánh ngát hương

Mường Quốc Vương thơm tỏa

Vượt vào đồng ban chuông

Lọt vào mường quốc ấn

Mường ban sắc ban lệnh

Vào đến đồng vương gia nằm ngủ

Cửa nhà trai học văn

Mường Phật Bà Quan Âm học phép

Vượt đến núi Phía Quyến

251

252

Lọt đến núi Rú Mi

Vào đến đồng Vườn Hương Lọt vào mường Vườn Liễu

Vườn Liễu trải mênh mông

Mường Vườn Hương mở rộng Vượt qua đường Đền Quế vua Ông Phủ Thiểm Thông Ngọc Hoàng

Phủ cai bản làm ăn Đất cai bản cai cường Phủ hào quang Nông Pháp Long hội tụ

Đến nơi tán dừng hương

Đến mường quan đứng ngựa

Ngoái trông phủ bên đông càng lạ

Dinh đông thành chúa cả ngôi xanh

Nam phương dinh chúa anh ngôi đỏ

Tây phương dinh chúa cả ngôi trắng

Bắc phương dinh óng ánh ngôi hồng

Trung ương phủ Thái Hoàng ngôi vàng

Trông thấy phủ Đền Tương quan tướng

Hai bên đại môn tạc rồng quanh Các cột đều sơn son thếp vàng Bên trong trồng hai hàng cây cảnh Tiên nữ đang đứng cạnh chăm hoa

Hương sinh bước chân qua gặp nàng

Hương sinh vào cúi chào mới nói

Số may hội ngộ tiên nơi đây

Xin nàng mở đại môn cho mọn

Mở cửa ngân kêu kẹt

Cánh cửa tạc long phượng hai bên

Phút chốc đòi sứ hương vào quỳ

Trạng cầm sẵn tức thì thư cuốn

Lập tức mở phong thư ra đọc

Cai cường cùng đứng nhìn chăm chú

Quan tướng nghe thích thú mỉm cười

Cai cường mới lựa lời khôn khéo

Cửa thứ nhất lâm môn rồng vẽ

Cửa thứ hai năm thế rồng bay

Cửa thứ ba thất tỉnh rồng ngậm

Cửa thứ tư bốn phía rồng chầu

Cửa thứ năm ngũ phương hợp tụ

Gươm giáo sắp hai hàng uy nghỉ

Đại môn tạc lưu ly loan phụng

Tư thế rồng tạc trước cửu nha

Quế phượng cùng muôn hoa rực rỡ

Xin chúc câu vạn tuế minh vương

Tả hữu quan trạng vương hầu hạ

Trăm quan chầu trước mặt thanh tân

Đến núi tập ngựa, đến nơi luyện rồng

Đến nơi phủ đường, đến ngai tướng tựa

Ngai vàng tướng ngự

253

VÀO CỬA TƯỚNG NÔNG PHÁP LONG?)

Niệm - niệm hương bay lên thấu tới

Theo khói hương xin bái về tâu Đậu hoa dâu đến nài, cỏ tầm tơ đến mời

Hương nhang vén tới chốn

Ta vào quỳ trong cung

Trạng Kim Trạng Tiên, Trạng Vân,

Trạng Vương nhà tướng Bich Kim, Bích Tiên, Bích Vân, Bích Vương

nhà tướng

Quyền Kim, Quyền Tiên, Quyền Vân,

Quyền Vương nhà tướng Quận Kim bách chúa cha

+ Sau khi lệnh hương lên đến phủ Thiểm Thông Ngọc Hoàng, thay

then (Nông Pháp Long) sẽ vào cửa tướng của mình để xin binh mã xuống trần thi hành công vụ

254

Quận Vương Kha, cai môn chúa cha

Tướng thiên sữ (ổ Nguyên Bá

Lý địa sư Đặng, Triệu, Mã, Quan

Bắc cực chấn thiên chân Vũ Huyền Thiên

Thượng Đế Cửu thiên ứng Nguyên Lôi

Độ thanh hoá Phổ Thiên Tôn

Mời đức tướng Thượng Thanh, Thái Thanh,

Ngọc Thanh, Ngọc Hoàng Thượng Đế

Khâm sai Thái Thượng Đại Động

Hoàng Thiên Thượng Đế Đức Thánh Hưng Đạo Đại Vương

Tốc Động Đại vương, Vũ Vương tướng Cả

Phò mã Thái tử - Thái hoàng hào quang

Sứ Kim, Sứ Tiên, Sứ Vân bóng vía

Thiên Lôi, Địa Lôi, Thuỷ Lôi, Hoả Lôi,

Ngũ Lôi tướng Cả

Nam vô đại thánh đại từ đại bí, cứu khổ cứu

nạn Quan Thế Âm Bồ Tát Đông phương tướng Nguyên Bá

Tây phương Triệu Công Minh

Nam phương Lưu Văn Đạt

Bắc phương Lại Văn Nghiệp

Trung ương Lý Nguyên Phan

Đông phương Thanh Đầu Long

255

Tây phương Bạch Đầu Long

Nam phương Xích Đầu Long

Bắc phương Hắc Đầu Long

Trung ương Hoàng Đầu Long Đông phương Thanh Vân Lộ Tây phương Bạch Vân Lộ

Nam phương Xích Vân Lộ

Bắc phương Hắc Vân Lộ

Trung ương Hoàng Vân Lộ Đại tướng quân

Diệu thiên kim quyết chí tôn Ngọc Hoàng

Đường du Tây Thiên Phật

Đường du Tây Thiên Pháp Đường du Tây Thiên Đạo Đường du Tây Thiên Tăng Thiên tướng thiên bình

Địa tướng địa bình

Thuỷ tướng thuỷ binh 256

Hoả tướng hoa binh

Thiên thiên lực sĩ, vạn vạn lại binh

Mời nhà tướng đứng ngay liền, ngồi ngay dậy

Múc nước ra chậu vàng rửa tay

Dâng nước lên chậu kim rửa mặt

Tay trái vén màn hoa

Tay phải nâng trướng lụa

Nước trong tráng qua miệng

Nước ngọt tráng qua mềm

Thiếp têm trầu dâng lên

Nàng bổ cau dâng tới

Phong trầu không về thưa

Mời nhà tướng không có chuyện gì đâu

Không có câu nào giấu

Rơi xuống chốn quê hương

Sinh thế ở dương gian

Không khấn số không thiêng

Không báo tên không rõ

Vợ chồng chủ nhà họ Hoàng

257

258

Sinh năm tháng ngày .thọ tuổi

(Gia đình có bao nhiêu người báo cả) Hoàng Văn B hôm nay được

Chữ Phúc, chữ Thọ cùng quan Chữ Khang thêm chữ Ninh cùng số

Đầu năm chưa có lễ về đưa

Cuối năm chưa có lễ về đón

Đưa mệnh số về thay

Thân mệnh xấu về đổi Lay cay may ò về trồng

Lấy cây chuối mệnh về nối số

Lấy cầu mệnh về bắc ngang trời

Tiền tài đem tiến tạ vua Số

Tiền bạc đem tiễn nộp vua quan

- Xin nối mệnh số thêm dài - nối rộng

niên canh

Bồ thóc cạn bù thêm

Bồ thóc vơi bù tiếp

Bù lộc mã khoẻ thêm

Xin trường sinh tuổi thọ

Dương thế biết lo toan, trong lòng suy tính

Xuống nước đi tìm, ra chợ phiên đi kiếm

Tìm lễ lạt mua về

Tự đưa chắc không lọt

Tự nộp cũng khó thông

Năm qua, tháng tiếp đến

Chọn được ngày phúc đức

Lua duoc ngày tốt lành

Ngày Phúc Sinh đến chờ

Ngày Diêu An xuống đón

Ngày Thiên Khai Đại Xá

Ngày Lộc Mã Quý Nhân

Chân trời quang mở rộng

Ngọc Hoàng mở cửa trên

Ngày phong lưu tiến lễ

Mới đi đón thầy mọn tới nhà

Nhờ cai cường đến trước ban, trước bệ

Thầy mọn về dẫn dất đi đường

Tướng cả Nông Pháp Long làm quan lang

Cường trẩy quân thoáng đãng

Ngựa trẩy bước đàng hoàng

Dọc ngang không ngất ngưởng

Cầm tính không ngái ngủ

Đánh ở đâu cũng thắng

Chữa nơi đâu cũng khỏi

259

Ngày bảy, tám người Kinh mời

Người đưa là người đón, người nhắn là

Rồng chẳng lúc nào ngơi, ngựa chẳng

lúc nào nghỉ

Chập tối đón sở đi thăm bản ăn hương

Nửa đêm đi thăm mường ăn hoa

Sở là sở vua Cả

Cường là cường vua Hoàng Danh vọng đưa tới trạng

Cổi áo thành con hổ

Mặc áo vào thành Thái tử Ngọc Hoàng

Trước trán có ấn phù điểm tựa

Hai vai có ngai bạc, ngai vàng tướng tựa Lạy tướng đừng có lạy nửa vời

Đừng quá mau quá chậm

Mau quá tướng không ưa, chậm quá

tướng không thích

Lạy đúng phép tướng yêu

Lạy tướng xin lấy quân binh tướng cả

Xin lấy lừa ngựa tướng Ông

Giang tay xin chẳng xin không

Ngửa tay mời chẳng mời suông

Hạ ký xuống để tướng ngơi

Hạ ngai xuống để tướng tựa

ĐÓN NGỰA (Xưởng có đệm tính và xóc nhạc)

Các chúa tiên vào lạy đức tướng đã yên

Ta vào lạy đức tướng Thiên Nhan đã đoạn

Cai cường rao lệnh phán tức thì

Ngoài mía hỡi! Các quan

Song loan hỡi! Các vị

Ngoài mía ra sắp loan

Nam quan ra sắp ngựa

Đón hết quân thiên hạ các cơ

Đón hết quân nhà vua nội lễ

Mười hai phủ Đền Quế thượng phương

Các phủ quân thiên vương tam đạo

Lại sai các chúa báo Thiên Nhan

Pháp tiếp đón các quan vội vàng

261

262

Một tiếp lên thượng đáng mường trên

Một tiếp đón quân vua quân tướng

Một tiếp đón các nàng tiên trời

Cấp tốc xuống dương đông đón lễ

Truyền khắp quân Thượng Đế đã rồi

Lệnh truyền khắp mọi nơi xao xác

Ngựa đang ăn cỏ Khau Khát bắt xuống

Rồng đang chầu Khau Sung giữ lại

Cưỡi ngựa ra đại hải tam tap Dắt rồng xuống đại trì rửa ráy

Ngoài mía lau vó ngựa sáng choang Ngoài mía rửa móng rồng cho bóng Bờm ngựa xù mau chải

Móng ngựa dài mau sửa

ˆ Ngưa đực thắng yên quế

Ngựa cái thắng yên bạc, yên vàng

Rồng tiên lượn thong dong

Đón ngựa xuống ngoài thành vua Ông

Sắp binh ra ngoài sân vua Hoàng

Gươm giáo sắp hai hàng cho nghiêm Giáp mộc đặt lên trên sáng láng

Nhạc bầu cùng trống giục liên thanh

Hiệu lệnh các chư bình sắm sửa

Truyền nha lại vào mở nhà kho

Phát khí giới ra cho quân quốc

Phát thuốc súng cùng với hoả mai

Phát súng thần công voi năm trăm Phát gươm vàng hàng năm lưu cầu Phát đồ thứ quân chầu lệnh ra?

Phát chùy kiếm, tiểm xích tuỳ thân

Phát giáo đôi, song kích oai nghiêm

Đưa những mũi hỏa tiễn lên đầu

Trước mặt quan phụ mẫu thánh thơi

Truyền các quan lên voi thúc tượng Trung ương ba mươi hai tàn vàng

Truyền các binh nhà ngươi đứng cả

Hiệu lệnh các cai quân tiến bước Nhạc ngựa chiêng trống khua rộn ràng Trống cái giục quân quan chính giữa Hiệu lệnh đức nhà chúa cai cường

Ba mươi chiếc tàn vàng che nắng

Tám mươi chiếc tàn tía che sương

Cờ rợp khuất bóng dương mây phủ

Cờ đào xen cờ đỏ cờ vàng

Cờ lệnh tiến Ngọc Hoàng thiên vương Tan long che rop dudng quan tray

Ngựa vào cổng đón người

Rồng phủ phục ngoài sân đón tướng

“” Câu này tiếng Tày chưa rõ nghĩa nên chúng tôi để nguyên

263

Đón tướng ngồi cung sàng giải nhiệt

Quân binh kéo lẫm liệt ngang qua

Rời khỏi đường Đền Quế vua Ông

Bỏ lại phủ Thiểm Thông Ngọc Hoàng Qua khỏi đồng Vườn Hương

Rời xuống mường Vườn Liễu

Qua khỏi dãy Phia Quyến

Hò reo tiếng ngựa hí xuống đường

Qua xuống chợ Tam Quang

Rời qua đường chợ phố

Đại lộ xuyên qua giữa Hành lang ở hai bên Qua khỏi đồng Quốc Vương Rời xuống mường Quốc Thánh

Các chúa giục ngựa mạnh xuống không

Các chúa giục ba quân ráo bước

Lọt xuống đồng Tiếp Kính học văn

Mường thầy nho đọc truyện

Quân binh kéo viện viện xuống không

Qua khỏi bờ nước vàng

Rời qua bến nước lớn

Qua khỏi bờ nước vàng

Rời qua bến nước cả

Rời khỏi dãy Phia Đán rồng vờn

Mường Phia Đeng rồng múa

Ngựa đến cổng đón người

Rồng vào chầu ngoài sân đón tướng

Mời đức tướng ba mươi tướng nhà phép

Tám mươi tướng nhà công phép thần thông

tướng Cả Xuống ngồi trước ban hưởng hương

Mời tướng ngồi trên giường hưởng lễ

Quân binh trẩy viền viện xuống không

Qua khỏi bờ nước vàng

Rời khỏi bến nước rượu

Đức tướng bước trên nước không chìm

Rồng tiên đi trên bèo không ướt

Nước chẳng ẩm mũi hài

Nước không ướt bàn đạp

265

266

Qua khỏi dấy cổng trời bằng thiếc Lọt xuống mường thiên đáp bằng đồng Trời khai thông thoáng đãng

Giục quân xuống đường này chẳng ngại

Chúa phóng ngựa hào quang xuống khái

Xuống khỏi dãy thểm tràn thượng giới

Lọt xuống mường cuối đầm trời xanh Qua khỏi đỉnh Chang Hả vua Sao

Lọt xuống ngọn Chang Rao vua Tướng

Cấp quân xuống cửa ngũ theo nam

Cấp ngựa xuống cửa tam theo sở

Quân bình kéo phất phơ xuống không

Qua cánh đồng bắt phu

Rời khỏi châu bắt phen

-_ Phu làm đồng mau lại

Phen làm ruộng mau về

Chặt cây phải tìm rìu

Đốn cành phải tìm dao, tìm rua

Kén phu chọn phu khoẻ Kén gánh gánh buộc gọn

Kén đòn đòn gỗ chắc

Sám thúng lạt cật dan thật khéo Quân phu, quân phen xuống mà khiêng Khiêng lễ đi kịp quan

Về mang gánh, mang gồng theo tán