CHÍNH SÁCH CHỐNG KHÁNG THUỐC

TRƯỜNG ĐẠI HỌC DUY TÂNKHOA DƯỢC BÀI 10: KẾ HOẠCH HÀNH ĐỘNG QUỐC GIA CHỐNG KHÁNG THUỐC PHẦN 1 1 NGUYỄN THỊ MAI DIỆU nguyentmaidieu@dtu.edu.vn TỔ BM: TỔ CHỨC QUẢN LÝ DƯỢC -THỰC HÀNH DƯỢC K

Trang 1

TRƯỜNG ĐẠI HỌC DUY TÂN

KHOA DƯỢC

BÀI 10:

KẾ HOẠCH HÀNH ĐỘNG

QUỐC GIA CHỐNG KHÁNG THUỐC

(PHẦN 1)

1

NGUYỄN THỊ MAI DIỆU nguyentmaidieu@dtu.edu.vn

TỔ BM: TỔ CHỨC QUẢN LÝ DƯỢC -THỰC HÀNH DƯỢC KHOA

MỤC TIÊU BÀI HỌC

Sau khi học xong bài này, sinh viên trình bày được:

2

1.Sự cần thiết xây dựng kế hoạch

2.Nội dung kế hoạch: mục tiêu, nội dung hoạt động

3.Các giải pháp

Của Kế hoạch hành động quốc gia chống kháng thuốc.

KẾ HOẠCH HÀNH ĐỘNG QUỐC GIA CHỐNG KHÁNG THUỐC

3 http://amr.moh.gov.vn/tai-lieu/

NỘI DUNG

4

I SỰ CẦN THIẾT XÂY DỰNG KẾ HOẠCH

II NỘI DUNG KẾ HOẠCH

III CÁC GIẢI PHÁP

IV TỔ CHỨC THỰC HIỆN

http://amr.moh.gov.vn/gioi-thieu/

NỘI DUNG

5 http://amr.moh.gov.vn/gioi-thieu/

CÁC TỪ VIẾT TẮT AMR

DDD

HIV/AID S

MDR MIC XDR-TB

Antimicroibial Resistant

Kháng thuốc

Defined Daily Dose

Liều xác định trung bình trong ngày

Human Immunodeficiency Virus/

acquired immunodeficiency syndrome

Vi rút suy giảm miễn dịch ở người/

hội chứng suy giảm miễn dịch mắc phải

Multidrug – Resistant

Đa kháng thuốc

Minimum Inhabitory Concentration

Nồng độ ức chế tối thiểu

Extensively Extremely Drug Resistant - TB

Bệnh lao siêu kháng thuốc 6

Trang 2

Khái niệm

“Kháng thuốc (AMR – Antimicrobial Resistant) là tình trạng

các vi sinhvật (như vi khuẩn, vi-rút, nấm và ký sinh trùng)

kháng lại các thuốc đã nhạy cảm với các vi sinh vật này

trước đây.”

AMR là hệ quả tất yếu

của quá trình sử dụng

thuốc trong điều trị và

đặc biệt gia tăng khi

việc lạm dụng thuốc

kháng sinh ngày càng

phổ biến hơn.

Xuất hiện vi khuẩn đã kháng với hầu hết các kháng sinh –

“Kháng sinh (antibiotics) là những chất kháng khuẩn

(antibacterial substances) được tạo ra bởi các chủng vi sinhvật (vi khuẩn, nấm, Actinomycetes), có tác dụng ức chế sự phát triển của các vi sinh vật khác.

Hiện nay từ kháng sinh được mở rộng đến cả những chất

sulfonamid và quinolon.

Để bảo đảm sử dụng thuốc hợp lý, cần nắm vững những

kiến thức liên quan đến: kháng sinh, vi khuẩn gây bệnh

vàngười bệnh.

Theo “Huớng Dẫn Sử Dụng Kháng Sinh” Ban hành kèm theo Quyết định số

708/QĐ-BYT ngày 02/3/2015) BỘ Y TẾ

Khái niệm

Q and A ?

9

Dựạ vào các kiến thức đã học, anh/ chị cho biết ai là người

đầu tiên tìm ra kháng sinh đầu tiên trên thế giới ? Đó là

kháng sinh gì ?

Alexander Fleming Đặng Văn Ngữ

(1910-1967) Sản xuất ra dịch chiết Penicilin

KẾ HOẠCH HÀNH ĐỘNG QUỐC GIA VỀ CHỐNG KHÁNG THUỐC

Giai đoạn từ năm 2013 đến năm 2020

Năm 1928, Alexander Fleming phát

hiện ra kháng sinh (KS) đầu tiên

Penicilin, nhưng ông cũng dự đoán thế giới sẽ đối mặt với sự khủng khiếp khi kháng sinh trở nên vô dụng

ĐẶT VẤN ĐỀ

10

Từ năm 2050, thế giới sẽ có 10 triệu

người chết hàng năm do “siêu” vi khuẩn kháng KS.

ĐẶT VẤN ĐỀ

Kháng

thuốc

Chi phí

điều trị

tăng lên

WHO nhận định :

“ Chúng ta đang sống trong

kỷ nguyên phụ thuộc kháng sinh và yêu cầu toàn

cầu có trách nhiệm bảo vệ

nguồn kháng sinh quý giá cho thế hệ sau”.

“ Không hành động ngày hôm nay, ngày mai không

có thuốc chữa.”

Suy giảm sức

khỏe người bệnh

và cộng đồng

Mỗi quốc gia phải có một kế hoạch chống kháng thuốc mang

tính toàn diện, tổng thể, dài hạn, trong đó có Việt Nam. 11

Kéo dài thời

gian điều trị

PHẦN I:

SỰ CẦN THIẾT XÂY DỰNG

KẾ HOẠCH

12

• https://www.who.int/news-room/campaigns/world-antibiotic-awareness-week/world-antibiotic-awareness-week-2019/landing

• https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/antibiotic-resistance

Trang 3

I SỰ CẦN THIẾT XÂY DỰNG KẾ HOẠCH

Tình trạng sử dụng kháng sinh

và kháng thuốc tại Việt Nam

Tình hình kháng thuốc

trên thế giới

13 https://www.youtube.com/watch?v=znnp-Ivj2ek

- Việc thay thế các kháng sinh cũ bằng kháng sinh

mới, đắt tiền: gánh nặng

chi phí điều trị các bệnh truyền nhiễm, đặc biệt ở cácnước đang phát triển.

- Lao khángthuốc và lao đa khángthuốc (XDR – TB):

xảy ra ở hầu hết các quốc gia

14

1.1 Tình hình kháng thuốc trên thế giới

- Ký sinh trùng sốt rét kháng:

Artemisinin, Chloroquine,đặc

biệt ở Đông Nam Á

- Vi-rút kháng lại thuốc điều trị

HIV:việc tiếp cận toàn cầu đối

với thuốc kháng vi-rút dẫn đến:

+Tăng nguy cơ kháng thuốc

+Khoảng 15% bệnh nhân điều trị

dùng phác đồ bậc 2,3 Chi phí

dùnggấp 100 lần so với phác đồ

bậc 1

15

16

New Delhi metallico-beta-lactamase 1 (NDM-1): một cơ chế đề kháng mới, làm mất hiệu quả của các kháng sinh mạnh thường là chỉ định cuối cùng đối với các chủng đa kháng

Carbapenem

S pneumoniae

S aureus (MRSA)

E coli

N Gonorrhoeae

khángthuốc nguy hiểm trênthế giới

1.2 Tình trạng sử dụng và sự kháng KS* tại Việt Nam

KS* : kháng sinh

1.2.1 Sử dụng kháng sinh trong cộng đồng.

1.2.2 Sử dụng và kháng KS trong bệnh viện.

1.2.3 Nhiễm khuẩn bệnh viện

1.2.4 Sử dụng thuốc kháng lao và lao kháng thuốc.

1.2.5 Sử dụng thuốc điều trị

HIV và tình hình kháng HIV.

1.2.6 Sử dụng và kháng KS

trong trồng trọt, chăn nuôi.

17

1.2.1 Sử dụng kháng sinh trong cộng đồng

18

Khảo sát về việc bán thuốc kháng sinh ở các hiệu thuốc vùng nông

thôn và thành thị ở các tỉnh phía Bắc:

kháng kháng sinh của người

bán thuốc và người dân còn thấp đặc biệt là ở vùng nông thôn

➢Kháng sinh là thuốc được bán theo đơn

(Thông tư 07/2017 TT-BYT quy định DM thuốc không kê đơn)

Trang 4

19

12%

88%

TẠI THÀNH PHỐ

Bán có đơn Bán không đơn

9%

91%

TẠI NÔNG THÔN

TỶ LỆ KHÁNG SINH ĐƯỢC BÁN KHÔNG ĐƠN

20

72%

28%

Ở NÔNG THÔN

TỶ LỆ NGƯỜI DÂN TỰ YÊU CẦU BÁN KHÁNG SINH MÀ KHÔNG CÓ ĐƠN

49%

51%

Ở THÀNH PHỐ

21

Dựạ vào các kiến thức đã học, anh/chị hãy trình bày

những hiểu biết của mình về bệnh cúm?

(Biểu hiện, nguyên nhân,…)

Q and A ?

22

Mua kháng sinh để điều trị

✓Ho: 31,6% ở thành thị

✓Sốt: 21,7% ở nông thôn.

29%

12%

7%

52%

BA LOẠI KHÁNG SINH ĐƯỢC BÁN NHIỀU NHẤT

Ampicillin/ Amoxicillin Cephalexin Azithromycin Khác

1.2.2 Sử dụng và kháng KS trong bệnh viện

23

g/100 ngày/giường

http://canhgiacduoc.org.vn/SiteData/3/UserFiles/Nguyen%20Viet%20Hung.pdf

24

Dựạ vào các kiến thức đã học, anh/ chị cho biết đây là phương pháp gì ? Mục đích của phương pháp ?

Kháng sinh đồ

Q and A ?

Trang 5

Thực trạng sử dụng KS* trong

nhiễm khuẩn bệnh viện:

➢Sử dụng KS* theo kinh nghiệm

ban đầu không phù hợp với kết

quả kháng sinh đồ là74%.

KS* và kháng kháng sinh: tỷ

lệ kháng của vi khuẩn gram (-)

đối với Cephalosporin thế hệ 4

cao hơn ở những nơi việc tiêu

thụ kháng sinh lớn.

1.2.3 Nhiễm khuẩn bệnh viện

26

➢Tỷ lệ đề kháng của các vi khuẩn tăng nhanh, và tăng dần qua các năm

➢4 chủng vi khuẩn được phân lập nhiều nhất trong nhiễm

khuẩn bệnh viện: Acinetobacter spp, Klebsiella spp, E coli

Pseudomonas spp

Viêm phổi kết hợp thở máy (VPTM) (ventilation

associated pneumonia – VAP)

1.2.3 Nhiễm khuẩn bệnh viện

1.2.4 Sử dụng thuốc kháng lao và lao kháng thuốc

27

Bệnh lao kháng thuốc: vấn

đề nghiêm trọng.

✓Kết quả điều trị không cao

✓ Chi phítốn gấp hàng trăm lần so với bình thường

✓Thậm chí không thể điều trị ở một số trường hợp

1.2.4 Sử dụng thuốc kháng lao và lao kháng thuốc

28

Nguyên nhân VK lao kháng thuốc:

➢Vi khuẩn tự biến đổi để tồn tại

➢Người bệnh không tuân thủ

phác đồ điều trị

➢Tự ý ngừng thuốc, giảm liều

➢Môi trường ô nhiễm,

➢Khạc nhổ, xả rác bừa bãi nơi công cộng,…

1.2.5 Sử dụng thuốc điều trị HIV và tình hình kháng HIV

29

➢1990: ca nhiễm HIV đầu tiên tại Việt Nam

➢Tháng 9/2019: hơn 211.000 người nhiễm HIV

▪ Độ tuổi: 16-29 (39%) và 30-39 (34%).

➢Từ năm 2005: Hướng dẫn điều trị HIV/AIDS

➢Tuân thủ điều trị ARV: tiên quyết cho điều trị thành

công

➢Hiện có 140.000 bệnh nhân đang điều trị ARV, tỷ lệ

tuân thủ sau 12 tháng đạt 88%

➢Từ 2019, điều trị ARV: 100% chi trả theo bảo hiểm y tế

1.2.5 Sử dụng thuốc điều trị HIV và tình hình kháng HIV

30

➢ TPHồ Chí Minh: tỷ lệ kháng thuốc đối với người chưa từng tiếp cận với ARV là6.5%(tiêm chích,mại dâm, mắc bệnh qua đường tình dục)

➢Kháng thuốc đối với thai phụ (tuổi < 30t): thấp < 5%

Từ năm 2008, hàng năm Việt Nam tiến hành thu thập

số liệu kết quả điều trị bằng ARV cùng với chỉ số kháng thuốc

Hiện nay, tỷ lệ: < 5%

Trang 6

1.2.6 Sử dụng và kháng KS trong trồng trọt, chăn nuôi

31

✓Tự dùng kháng sinh theo thói quen.

✓ Dùngthuốc kích thích và HC ngoài

DM khôngđược phép sử dụng

✓Lạm dụng quá nhiều các loại kháng

sinh tổng hợp:

➢ 27%số trang trại nuôi lợn thịt

➢ 24%số trang trại nuôi lợn con

➢ 10%số trang trại nuôi gà thịt

Sử dụng kháng sinh

có từ 3-6 hoạt chất

Theo nghiên cứu của Vũ Đình Tôn và cộng sự (2010)

1.2.6 Sử dụng và kháng KS trong trồng trọt, chăn nuôi

Lượng tồn dư kháng sinh từ phân, nước tiểu,… phân tán ra môi trường Dùng kháng sinh

cho gia súc, gia cầm

TỒN DƯ KHÁNG SINH

32

33

Theo “Huớng Dẫn Sử Dụng Kháng Sinh” Ban hành kèm theo Quyết định số

708/QĐ-BYT ngày 02/3/2015) BỘ Y TẾ

Bảng 1:

1.3 Nguyên nhân kháng thuốc

▪ Sử dụng thuốc kháng khuẩn không thích hợp

▪ Công táckiểm nghiệm, kiểm tra CL thuốc còn hạn chế

▪ Phòng và KS cácbệnh truyền nhiễm chưa hiệu quả

▪ Hệ thống giám sát về thuốc chưa được thiết lập.

▪ Sử dụng thuốc KS* trong chăn nuôi chưa KS hợp lý

▪ Các quyđịnh chuyên môn về khám bệnh, chữa bệnh chưa được cập nhật thường xuyên, liên tục

▪ Nhận thức của cộng đồng, cán bộ y tế về kháng thuốc cònhạn chế

34

Thời gian điều trị kéo

dài, tiênlượng xấu, gây

lãng phí thuốc do sử

dụng không phù hợp

hiếm, thiếu hụt các

thuốc kháng khuẩn,

đặc biệt do sinh vật

đa kháng (MRD)

Một tương lai không

có thuốc kháng sinh:

bệnh nhiễm khuẩn, ung thư, ghép mô,…

1.4 Hậu quả và gánh nặng do kháng thuốc

35

• Gánh nặng tài chính khổng lồ

• Nguy cơ gây suy giảm sức khỏe của cá nhân, cộng đồng, xã hội

36

1.4 Hậu quả và gánh nặng do kháng thuốc

1.2 Tình trạng sử dụng và sự kháng Kháng sinh tại Việt Nam

KHÁI NIỆM:

NHIỄM KHUẨN BỆNH VIỆN

KHÁNG THUỐC KHÁNG SINH

https://www.youtube.com/watch?v=LkhhH2kwGoU

Trang 7

PHẦN II:

NỘI DUNG KẾ HOẠCH

37

Câu hỏi lượng giá ?

38

Điền những từ còn thiếu vào chỗ trống (2-3 ký tự):

1 Theokế hoạch hành động quốc gia chống kháng thuốc của Việt Nam, “Kháng thuốc (…(1) – Antimicrobial Resistant) là tìnhtrạng các vi sinh vật (như vi khuẩn, vi-rút,

…(3)……… với các vi sinh vật này trước đây.”

đã nhạy cảm kháng lại

AMR

39

Điền những từ còn thiếu vào chỗ trống (2-3 ký tự):

2 Kháng sinh (antibiotics) là những … (1)………

(antibacterial substances)được tạo ra bởi các chủng vi sinh

vật (vi khuẩn, nấm, Actinomycetes), có tác dụng …….(2)……

sự phát triển của các vi sinh vật khác

Hiện nay từ kháng sinh được mở rộng đến cả những chất

sulfonamid và quinolon.

chất kháng khuẩn

ức chế

tổng hợp

40

3 Theo kế hoạch hành động quốc gia chống kháng thuốc của Việt Nam, nguyên nhân kháng thuốc là do:

A.Sử dụng thuốc kháng khuẩn không thích hợp

B.Phòng và kiểm soát các bệnh truyền nhiễm chưa hiệu quả

C.Hệ thống giám sát về thuốc chưa được thiết lập

D.Sử dụng thuốc kháng khuẩn trong chăn nuôi theo hướng dẫn của cán bộ thú y

Chọn đáp án sai:

41

Chọn đáp án sai:

4 Theo kế hoạch hành động quốc gia chống kháng thuốc

của Việt Nam, nguyên nhân vi khuẩn lao kháng thuốc là:

A Vi khuẩn tự biến đổi để tồn tại

B Người bệnh tuân thủ phác đồ điều trị

C.Tự ý ngừng thuốc, giảm liều

D.Môi trường ô nhiễm, khạc nhổ, xả rác bừa bãi nơi

công cộng,…

Tài liệu tham khảo Tiếng Việt:

42

1 Bộ Y tế, Quyết định số 2174/QĐ-BYT ngày 21/6/2013,

“Kế hoạch Hành động quốc gia về phòng chống kháng thuốc”.

2 Bộ y tế “Huớng Dẫn Sử Dụng Kháng Sinh” Ban hành

kèm theo Quyết định số 708/QĐ-BYT ngày 02/3/2015

3 Bộ Y tế (2011), Hóa Dược 1, NXB Giáo dục Việt Nam.

4 Bộ Y tế (2017), thông tư số: 07/2017/TT-BYT, “Ban hành danh mục thuốc không kê đơn”.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tài liệu tham khảo Tiếng Anh:

1 https://www.who.int/news-room/campaigns/world-antibiotic-awareness-week/world-antibiotic-awareness-week-2019/landing

2 https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/antibiotic-resistance

Trang 8

43 43

Định dạng
Số trang	8
Dung lượng	1,34 MB