Giáo án bếp lửa (ngữ văn 9, thi giáo viên giỏi)

Giáo án bếp lửa (ngữ văn 9, thi giáo viên giỏi) giáo án NGữ văn 9 bài bếp lửa giáo án chit tiết bài Bếp lửa

BẾP LỬA

Môn học/Hoạt động giáo dục: NGỮ VĂN; Lớp: 9…

Thời gian thực hiện: (3 tiết)

I Yêu cầu cần đạt

1 Kiến thức:

- Hiểu biết bước đầu về tác giả Bằng Việt và hoàn cảnh ra đời của bài thơ

- Hiểu những cảm xúc chân thành của tác giả và hình ảnh người bà giàu tình yêuthương, đức hi sinh

- Biết sử dụng kết hợp các yếu tố tự sự, miêu tả, bình luận trong tác phẩm trữtình

2 Năng lực:

- NL tự chủ và tự học; giao tiếp và hợp tác; giải quyết vấn đề và sáng tạo

-NL ngôn ngữ và NL văn học (rèn kĩ năng đọc, viết nói và nghe văn bản thơ

hiện đại; cảm nhận cái hay của các chi tiết, hình ảnh thơ)

3 Phẩm chất:

- Yêu nước, nhân ái, chăm chỉ, trách nhiệm: Góp phần bồi dưỡng cho h/s tìnhcảm kính trọng và thương yêu ông bà và lòng yêu quê hương đất nước

4 Các nội dung tích hợp

- Tích hợp giáo dục đạo đức: các giá trị tình yêu thương, hạnh phúc, giản dị, tôn

trọng, trách nhiệm, khoan dung

II THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU

* Thiết bị: Máy tính, máy chiếu, phiếu học tập, nam châm

* Học liệu: Sách giáo khoa; sách giáo viên; Hướng dẫn học Ngữ văn lớp 9, các

tài liệu khác

III TIẾN TRÌNH DẠY HỌC

Hoạt động 1: Mở đầu

Trước kết nối: (HS thực hiện ở nhà, trước khi kết nối, GV chuyển giao nhiệm

vụ bằng học liệu đã chuẩn bị trước: Phiếu học tập; Video… nhằm giảm thờilượng kết nối trực tiếp)

a) Mục tiêu: HS xác định được những nội dung theo yêu cầu trong phiếu học tập , và bước đầu HS chỉ ra , tìm được những nội dung liên quan để trả lời các

câu hỏi gợi ý trong phiếu học tập từ đó đưa ra được nhận xét của bản thân

b) Nội dung: Thực hiện các nhiệm vụ sau vào vở ghi:

Nhiệm vụ 1: Phiếu học tập số 1: Tìm hiểu vể tác giả và văn bản

- Mục tiêu: Hs hiểu về tác giả và hoàn cảnh sáng tác bài thơ, Thể thơ, PTBĐ; Mạch cảm xúc, nhân vật trữ tình, bố cục của bài thơ

- Nội dung: Trình bày hiểu biết về tác giả Bằng Việt và bài thơ Bếp lửa

- Thuộc thế hệ nhà thơ trưởng thành trong cuộc kháng chiến chống Mĩ

- Hiện là chủ tịch Hội liên hiệp Văn học nghệ thuật Hà Nội

- Ông tốt nghiệp đại học luật tại Liên Xô, về nước ông công tác tại viện luật học

thuộc viện Khoa học xã hội sau đó chuyển sang làm công tác biên tập tại nhàxuất bản tác phẩm mới Ngoài làm thơ, Bằng Việt còn dịch tác phẩm của nhiềunhà thơ nổi tiếng trên thế giới Giữ các chức vụ quan trọng: Tổng thư kí hội vănhọc Hà Nội, uỷ viên BCH hội nhà văn Việt Nam, hiện là chủ tịch hội Liên hiệpvăn học Hà Nội

- Bằng Việt là một trong mười người được tặng danh hiệu “Công dân Thủ đô

Ưu tú” năm 2013 và có đóng góp nhiều công trình khoa học về văn học nghệthuật cho Thủ đô

- Một số tập thơ tiêu biểu: Những gương mặt, những khoảng trời (Thơ- 1973),Đất sau mưa (1977); Khoảng cách giữa lời

(1983)

2 Bài thơ Bếp lửa:

- In trong tập Hương cây- Bếp lửa (in chung với Lưu Quang Vũ)

- Sáng tác năm 1963 khi ông đang học năm thứ hai Đại học tổng hợp quốc giaKiev (Ukraina- Liên Xô)

- Thể thơ : tự do.

- PTBĐ: Biểu cảm + Miêu tả, tự sự, nghị luận

- NV trữ tình: người cháu

- Đối tượng tâm tình: bà và bếp lửa

- Mạch cảm xúc: Bài thơ được mở ra với hình ảnh bếp lửa, từ đó gợi về những

kỷ niệm tuổi thơ sống bên bà Từ những kỷ niệm, đứa cháu nay đã trưởng thànhsuy ngẫm và thấu hiểu về cuộc đời bà, về lẽ sống giản dị mà cao quý của bà.Cuối cùng, người cháu muốn gửi niềm mong nhớ về với bà

-> Mạch cảm xúc bài thơ đi từ hồi tưởng về quá khứ đến hiện tại, từ kỷ niệmđến suy ngẫm

+ Phần 3( Khổ 6) : suy ngẫm về bà và cuộc đời bà

+ Phần 4(Khổ cuối): người cháu đã trưởng thành đi xa nhưng không nguôi nhớthương bà

-> Bố cục chặt chẽ, lô gic, phù hợp với việc thể hiện cảm xúc

- Tổ chức thực hiện:

Nhiệm vụ 2: Thực hiện PHT số 2: Tìm hiểu 3 câu thơ đầu bài thơ

- Mục tiêu: phân tích, hiểu được giá trị nội dung và nét đặc sắc về nghệ thuật

của ba câu đầu ( khổ 1) của bài thơ

- Nội dung: PHIẾU HỌC TẬP SỐ 2

Đọc khổ thơ 1 và trả lời câu hỏi sau :

1) Hình ảnh nào đã khơi nguồn cảm xúc của nhà thơ?

2) Tác giả dùng từ ngữ nào để miêu tả ngọn lửa? Từ ngữ đó gợi cho em hình ảnh và cảm xúc gì?

3) Tình cảm của cháu đối với bà được thể hiện qua câu thơ nào?

4) Cụm từ” biết mấy nắng mưa” được tác giả sử dụng biện pháp nghệ thuật

gì và gợi cho em suy nghĩ gì?

5) Qua cách biểu cảm trực tiếp bằng từ " thương” và hình ảnh ẩn dụ em thấy được tình cảm của người cháu dành cho bà là gì?

6) Như vậy, hình ảnh bếp lửa mở đầu bài thơ có ý nghĩa gì? Tình cảm của tác giả ra sao ?

c2 - Sản phẩm 2:

1) Hình ảnh đã khơi nguồn cảm xúc của nhà thơ:

- Đó là hình ảnh một bếp lửa ở một làng quê Việt Nam thời thơ ấu: một bếplửa thân thương ấm áp  h/ả sâu đậm

2) Tác giả dùng từ ngữ để miêu tả ngọn lửa:

" Chờn vờn" từ láy tượng hình giúp ta hình dung một làn sương sớm đang

nhè nhẹ bay quanh bếp lửa vừa gợi cái mờ nhòa của kí ức tuổi thơ

+ "ấp iu" gợi đến bàn tay kiên nhẫn, khéo léo và tấm lòng chi chút của người

nhóm lửa, chính xác với công việc nhóm lửa

3) Tình cảm của cháu đối với bà được thể hiện qua câu thơ : Cháu thương bà

biết mấy nắng mưa.

4) Biết mấy nắng mưa : không những chỉ thời tiết mà còn chỉ thời gian->cách

nói ẩn dụ -> cuộc đời vất vả lo toan của bà

5) Tình cảm của người cháu dành cho bà là : Nỗi nhớ thương chân thành đối

với bà- người suốt đời vất vả, lo toan

6) Hình ảnh bếp lửa khơi nguồn cho dòng hồi tưởng nỗi nhớ thương về người bà

tần tảo lo toan bên bếp

Nhiệm vụ 3: Thực hiện PHT số 3: Tìm hiểu bà khổ tiếp- những hồi tưởng

Đọc khổ thơ thứ 2, 3,4: Trả lời các câu hỏi để hoàn thành bảng sau

Kỉ niệm lên bốn tuổi của người cháu đã được tái hiện qua những hình ảnh nào?

ấn tượng đặc biệt là gì? Tác giả sử dụng biện pháp nghệ thuật nào thể hiện điềuđó?

Hình ảnh nào được tái hiện trong thời điểm tám năm trong kí ức của ngườicháu? Ấn tượng khó phai nhất trong tâm trí người cháu trong tám năm ròng là gì

? Nhận xét về giọng thơ và biện pháp nghệ thuật khi khắc hoạ hình ảnh đó? Tácdụng của những biện pháp nghệ thuật ấy ?

Hình ảnh được tác giả nhắc đến ở khổ thơ thứ 4 là gì? Ấn tượng đặc biệt của tác giả? Nhận xét về nghệ thuật sử dụng từ ngữ?

- Lên bốn tuổi cháu đã

quen mùi khói

- Chỉ nhớ khói hun nhèm mắt cháu

- Từ ngữ gợi tả, gợi cảm;h/a thơ vừa chân thức,

Năm ấy là năm đói mòn

đói mỏi

Bố đi đánh xe khô rạc

ngựa gầy.

Nghĩ lại đến giờ sống mũi còn cay.

vừa có sức liên tưởng

*Tuổi thơ ấy có bóng đen

ghê rợn của nạn đói năm

1945 làm hơn hai triệu

ng-ười Việt Nam chết đói

Tác giả vừa miêu tả chân thực cảm giác cay

cay khi khói bếp vàomắt, lại vừa biểu hiện

thấm thía t/c da diết, bâng khuâng, xót xa, thương mến, xúc động

của người cháu khi nghĩ

về kỉ niệm ấy -> ngườiđọc cũng cay nơi sốngmũi

Thể hiện nỗi ám ảnh vềnhững năm tháng tuổithơ gian khổ, thiếu thốn,nhọc nhằn và nỗi xót xa,thương mến, xúc độngcủa người cháu

- Sử dụng điệp từ, câucảm thán, câu hỏi tu từ

- Gợi cảm giác khắckhoải, da diết, gợi hoàiniệm nhớ mong.

- Lời bà dặn cháu:

Vẫn bình yên”.

- Tách từ, từ ngữ gợi tả

- Ngôn ngữ bình dị, mộc mạc

- Hình ảnh ẩn dụ tượng trưng:bếp lửa -> ngọn lửa

- Điệp ngữ “một ngọn lửa”

- Chiến tranh tàn phá đau

thương, khốc liệt

Lời bà dặn cháunôm na nhưng

Cái bếp lửa mà bà nhen sớmsớm, chiều chiều không phải chỉ

- Bà là người có tấm lòng

đôn hậu, tình yêu thương

bao la, tần tảo, chịu thương,

chịu khó

vô cùng chânthực và cảmđộng: hậu ph-ương có giankhổ, thiếu thốn,mất mát, nhớnhung đến mấynhưng vẫn phảigiấu đi, nén lạicho tiền tuyếnđược an lòng

bằng nhiên liệu người ta vẫn ường dùng nhóm lửa mà đã sángbừng lên thành ngọn lửa bất diệt,ngọn lửa của tình yêu thươngluôn ủ sẵn trong lòng bà, ngọnlửa của niềm tin dai dẳng, ngọnlửa thắp sáng lên niềm tin, ý chí,

th-hy vọng và nghị lực

Điệp ngữ: nhấn mạnh tình yêuthương ấm áp bà dành cho cháu

Nhiệm vụ 4: Thực hiện PHT số 4: Tìm hiểu khổ tiếp- Suy ngẫm về bà và tình bà cháu

- Mục tiêu:Tìm hiểu Giọng điệu thiết tha, sử dụng điệp ngữ, hình ảnh ẩn dụ, câu

cảm thán, h/a thơ sáng tạo, vừa thực vừa và có ý nghĩa biểu tượng, biểu cảmcao- tình cảm yêu thương, tấm lòng đùm bọc ấp iu của bà, niềm tin thiêngliêng và bất diệt chỗ dựa tinh thần vững chắc, kì diệu nâng bước người cháu v-ượt mọi khó khăn, là gia đình, là quê hương, xứ sở

4 Vì sao tác giả lại nói: Bếp lửa là “ kì lạ và thiêng liêng” ?

5 Nghệ thuật tiêu biểu?

c4- Sản phẩm 4:

1)

- Câu thơ: “ Lận đận đời bà dậy sớm”?

- Suy ngẫm về sự tần tảo, đức hi sinh, chăm lo cho mọi người của bà Biết baokhó khăn, vất vả, cực nhọc, cả đời bà lận đận một mình chăm chút, yêu thương,

dành dụm cho con cháu => từ hồi tưởng KN tuổi thơ, người cháu đã suy ngẫm

và hiểu được nỗi vất vả, sự hi sinh ấy

2) Ptích ý nghĩa của điệp từ “ nhóm”:

- Điệp từ “nhóm” có điểm chung: chỉ hđ nhóm bếp, nhóm lửa của bà.

+ “Nhóm nồi xôi ” : tấm lòng bà mở rộng hơn với nồi xôi gạo mới là t/c xómlàng gắn bó, chia ngọt sẻ bùi

+ “Nhóm dậy tuổi nhỏ” -> mang ý nghĩa trừu tượng: người bà đã khơi dậy,

đã thức tỉnh tâm hồn, nhen nhóm những ước mơ, khát vọng để đứa cháu lớn

khôn lên người, chắp cánh cho cháu bay cao, bay xa , được thấy “ngọn khóitrăm tàu trăm ngả”

3) Biểu tượng cho người nhóm lửa, giữ lửa và người còn là biểu tượng cho lớp cha ông truyền lửa, ngọn lửa của sự sống, lòng yêu đời, niềm tin cho các thế hệ nối tiếp ( Hình ảnh của bà cũng là hình ảnh của bao người phụ nữ Việt

Nam giàu đức hy sinh dù gian truân vất vả vẫn sáng lên tình yêu thương)

4) Bếp lửa là “ kì lạ và thiêng liêng”:

- Bếp lửa-1 hình ảnh bình dị, quen thuộc, gần gũi đối với mỗi người dân quê,nhng lại chính là biểu tượng cho tình bà ấm áp, thân thương

- Bếp lửa là tình cảm yêu thương, là tấm lòng đùm bọc ấp iu của bà Bếp lửa là

KN ấm lòng người cháu khi giá rét, là niềm tin thiêng liêng và bất diệt, là chỗdựa tinh thần vững chắc, kì diệu nâng bước người cháu vượt mọi khó khăn

- Bếp lửa là kì diệu, thiêng liêng bởi bếp lửa chính là gia đình, là quê hương, xứsở

5) Giọng điệu thiết tha, sử dụng điệp ngữ, hình ảnh ẩn dụ, câu cảm thán, h/a thơ

sáng tạo, vừa thực vừa và có ý nghĩa biểu tượng, biểu cảm cao

Nhiệm vụ 5: Thực hiện PHT số 5: Tìm hiểu khổ cuối

- Mục tiêu: Phân tích được lòng kính yêu, trân trọng, biết ơn bà và t/c thuỷ

chung, gắn bó với quê hương

- Nội dung

PHIẾU HỌC TẬP 5

1 Trở lại với thực tai, người cháu tự thấy mình có những may mắn gì trong cuộc sống của mình?

2 Điều đó báo hiệu những gì về cuộc sống của người cháu?

3 Những cái đó chưa đủ để lòng cháu thanh thản vì sao?

4 Khi viết lời thơ:

Nhưng vẫn chẳng lúc nào quên nhắc nhở:

Sớm mai này bà nhóm bếp lên chưa?

Người cháu đã tự nhắc mình điều gì? Qua lời nhắc nhở ấy, em cảm nhận

đư-ợc tình cảm nào mà người cháu dành cho bà? Tình cảm ấy đươc gắn liền với những t/c nào khác?

c5- Sản phẩm 5:

1) Được đi học nước ngoài, tiếp cận những điều tốt đẹp : giờ cháu đó đixa niềm vui trăm ngả

2) Cuộc sống tràn đầy niềm vui và hạnh phúc.

3) Vì người cháu ko quên cuộc sống và hơi ấm từ bếp lửa của bà.

4) - Ko được quên những lận đận đời bà.

- Ko được quên những tận tụy, hi sinh vì tình nghĩa của bà

- Khẳng định tình cảm: kính yêu, trân trọng, biết ơn bà và t/c thuỷ chung, gắn

bó với quê hương

d) Tổ chức thực hiện

#1: GV giao cho HS các nhiệm vụ như mục Nội dung và yêu cầu HS nộp lại sản

phẩm chậm nhất vào buổi tối trước giờ học

#2: HS thực hiện nhiệm vụ ở nhà GV theo dõi từ xa, hỏi thăm quá trình làm bài

có gì khó khăn để kịp thời hỗ trợ

#3: HS nộp bài thông qua hệ thống quản lí học tập GV theo dõi, hỗ trợ những

HS gặp khó khăn do vấn đề kĩ thuật

GV xem xét sản phẩm của HS, phát hiện, chọn ra những bài có kết quả khác

nhau và những tình huống cần đưa ra thảo luận trước lớp

Hoạt động 2: Hình thành kiến thức (trực tuyến, khoảng 30 phút/ mỗi tiết) a) Mục tiêu:

b) Nội dung

Chuẩn bị để trình bày về bài làm của mình trước lớp

Lắng nghe phần trình bày của các bạn khác, ghi lại những nội dung bạn có kết quả khác với em và tìm nguyên nhân dẫn đến sự khác nhau đó.

c) Sản phẩm: HS ghi lại được những nội dung mà các bạn khác có kết quả

khác với mình, đưa ra nhận định kết quả nào đúng và giải thích tại sao

d) Tổ chức thực hiện

1 HOẠT ĐỘNG 1: MỞ ĐẦU

* Mục tiêu: Tạo tâm thế hứng thú cho HS, tạo tình huống có vấn đề để dẫn dắt

vào bài mới

* Nội dung: Trò chơi Ô cửa bí mật

* Sản phẩm: tham gia trò chơi

* Tổ chức thực hiện:

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ:

+ GV chiếu hình ảnh làng quê, người bà

+ HS quan sát: Kĩ thuật phân tích tranh - Quan sát và miêu tả nội dung bức tranh

Hình ảnh trên giúp em liên tưởng tới bài thơ nào đã học? Đọc lại những câu thơ trong bài thơ đó?

? Bài thơ ấy gợi cho em những tình cảm gì?

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ:

- Học sinh: trả lời

- Giáo viên: quan sát giúp đỡ Hs

Bước 3: Báo cáo, thảo luận

áp tình yêu thương Bếp lửa là một bài thơ hay mà nhà thơ Bằng Việt gửi đến cho người đọc bao cảm xúc và suy ngẫm.

2 HOẠT ĐỘNG 2: HÌNH THÀNH KIẾN THỨC MỚI

* Mục tiêu: Giúp học sinh tìm hiểu về tác giả, tác phẩm và những đặc sắc về

nội dung, nghệ thuật

* Nội dung: Nội dung và nghệ thuật của văn bản

* Sản phẩm: hs trả lời câu hỏi, phiếu bài tập.

* Tổ chức thực hiện:

Bước 1:

Bước 2:

Bước 3: Báo cáo, thảo luận:

* Đại diện HS trình bày trước lớp nội dung PHT số

1

Bước 4: Kết luận, nhận định (giáo viên "chốt"):

I Giới thiệu chung

1 Tác giả

- Thuộc thế hệ nhàthơ

trưởng thành trong

- GV nhấn mạnh: Bằng Việt đã từng tâm sự về hoàn

cảnh sáng tác bài thơ:

“Những năm đầu theo học Luật tại đây tôi nhớ nhà

kinh khủng Tháng 9 ở bên đó trời se se lạnh, buổi

sáng sương khói thường bay mờ mờ mặt đất, ngoài

cửa sổ, trên các vòm cây, gợi nhớ cảnh mùa đông ở

quê nhà Mỗi buổi dậy sớm đi học, tôi hay nhớ đến

khung cảnh một bếp lửa thân quen, nhớ lại hình ảnh

bà nội lụi cụi dậy sớm nấu nồi xôi, luộc củ khoai củ

sắn cho cả nhà”

Như vậy, bài thơ là cảm xúc rất thật của Bằng Việt khi

ông nhớ về quê nhà, nhớ về người bà khi ông được bà

nuôi nấng, chở che, bao bọc từ khi còn rất nhỏ

Giọng điệu bài thơ là sự hoà hợp giữa hai sắc điệu : kể

lể (tự sự) nắm vai trò tổ chức chung đối với toàn bài,

và cảm thương (trữ tình, biểu cảm) thấm đượm vào

mỗi kỉ niệm, mỗi đoạn thơ Nhưng đọc toàn bài, thấy

sắc thái cảm thương, nhớ nhung da diết cứ muốn trào

dâng, lấn át tất cả Mạch tự sự kể lể mờ đi, lẩn mình

vào mạch cảm xúc.Các PTBĐ kết hợp hài hoà, trong

cái nọ có cái kia-> sức hấp dẫn cho tp văn chương

cuộc kháng chiếnchống Mĩ

- Thơ ông trong trẻo,mượt mà, thườngkhai thác những kỉniệm, mơ ước củatuổi trẻ

2 Tác phẩm

- Viết 1963 , in trongtập : Hương cây- Bếp lửa (1968)

- Thể thơ: tự do

- PTBĐ: Biểu cảm +Miêu tả, tự sự, nghịluận

- Bố cục: 4 phần

Nhiệm vụ 2;

Bước 1:

Bước 2:

Bước 3: Báo cáo, thảo luận:

* Đại diện HS trình bày trước lớp nội dung PHT số

2

Bước 4: Kết luận, nhận định

-> GV nhấn mạnh: Từ láy “chờn vờn” vừa tả ánh sáng

lập lòe và từng làn khói vương vấn của bếp lửa mới

nhen buổi sớm, vừa gợi lại hình ảnh bóng bà chập

chờn trên in trên vách Kết hợp với sự mờ ảo của

“sương sớm”, những mảnh ký ức ấy như ẩn hiện trong

làn sương vương vấn mùi khói, không hề thiếu đi sự

II Tìm hiểu bài thơ

1 Bếp lửa khơi nguồn cảm xúc

- Sử dụng điệp ngữ,

từ ngữ gợi tả, hìnhảnh bình dị bếp lửaquen thuộc, gần gũi

-> nỗi nhớ, tình thương bà của đứa cháu đang ở nơi xa-

> nhớ về cội nguồn, quê hương.