Tiết 56:Bếp lửa (ngữ văn 9)

Hình ảnh ẩn dụ “ biết mấy nắng m a” Gợi vẻ đẹp tần tảo, chịu th ơng chịu khó của bà Ng ời cháu th ơng bà vô hạn “Một bếp lửa chờn vờn s ơng sớm Một bếp lửa ấp iu nồng đ ợm Cháu th ơng bà

Kiểm tra bài cũ:

 Trong ch ơng trình ngữ văn THCS em đã đ ợc học bài thơ nào viết về hình ảnh ng ời bà? Của tác giả nào?

Tác phẩm thể hiện nội dung gì?

- Bài thơ “Tiếng gà tr a” của nhà thơ Xuân Quỳnh.

- Viết về tình cảm bà cháu.

TiÕt 56:

V¨n b¶n:

I/ T×m hiÓu t¸c gi¶, t¸c phÈm:

1 T¸c gi¶:

- B»ng ViÖt sinh n¨m 1941 - Hµ T©y.

- Thuéc líp nhµ th¬ tr ëng thµnh trong kh¸ng chiÕn chèng Mü.

( B»ng ViÖt)

- B»ng ViÖt SN 1941 t i Hµ ại Hµ T©y.

- Thuéc líp nhµ th¬ tr ëng thµnh trong kh¸ng chiÕn chèng Mü.

- Tr¶i qua nhiÒu c«ng viÖc : lµm b¸o, ®i chiÕn tr êng, biªn tËp, dÞch th¬ - truyÖn Gi÷ c¸c chøc vô quan träng: Tæng th

kÝ héi v¨n häc Hµ Néi, uû viªn BCH héi nhµ v¨n ViÖt Nam, hiÖn lµ chñ tÞch héi Liªn hiÖp v¨n häc Hµ Néi.

-Thơ Bằng Việt trong trẻo,

m ợt mà, khai thác những

kỉ niệm và mơ ớc tuổi trẻ

nên gần gũi với bạn đọc

trẻ nhất là trong nhà tr

ờng.

I/ Đọc, hiểu chú thích:

- Bằng Việt ( 1941)- Hà Tây.

- Thuộc lớp nhà thơ tr ởng thành trong kháng chiến

chống Mỹ.

2 Tác phẩm:

- Sáng tác 1963, in trong tập "H ơng cây- Bếp lửa" (1968).

II/ Tìm hiểu chung văn bản:

1 Đọc:

2 Từ khó:

3 Thể loại và ph ơng thức biểu đạt:

- Thể thơ 8 chữ, vần chân.

- Ph ơng thức biểu đạt: Biểu cảm kết hợp với tự sự, miêu tả, nghị luận

+ BÕp löa kh¬i nguån cho kØ niÖm.

+ Håi t ëng kØ niÖm tuæi th¬ sèng bªn bµ vµ h×nh ¶nh bµ g¾n víi h×nh ¶nh bÕp löa.

+ Suy ngÉm cña ng êi ch¸u vÒ bµ.

+ Ng êi ch¸u l¹i nhí bµ nhãm bÕp löa kh«ng ngu«i.

+ Khæ 1

+ Bèn khæ tiÕp theo

+ Khæ thø 6

+ Khæ cuèi

S¾p xÕp m¹ch v¨n b¶n phï hîp víi c¸c néi dung sau:

4.Bè côc v¨n b¶n.

III PH N T CH ÂN TÍCH ÍCH

1 H×nh ¶nh bÕp löa – kh¬i nguån dßng c¶m xóc vÒ kh¬i nguån dßng c¶m xóc vÒ

bµ.

Gîi bÕp löa thùc bËp bïng trong s ¬ng sím Gîi c¸i mê nhoÌ cña bÕp löa trong kØ niÖm

Tõ l¸y chên vên

Tõ l¸y

Êp iu

Gîi bµn tay kiªn nhÉn, khÐo lÐo cña ng êi nhãm löa

Gîi tÊm lßng chi chót cña bµ dµnh cho con ch¸u

“Mét bÕp löa chên vên s ¬ng sím

Mét bÕp löa Êp iu nång ® îm

Ch¸u th ¬ng bµ biÕt mÊy n¾ng m a.”…

Më ®Çu dßng håi t ëng cña t¸c gi¶, h×nh ¶nh bÕp löa

® îc hiÖn lªn nh thÕ nµo?

T¸c gi¶ sö dông c¸c tõ l¸y nµy nh»m gîi ®iÒu g×?

Hình ảnh ẩn dụ

“ biết mấy nắng m

a”

Gợi vẻ đẹp tần tảo, chịu th

ơng chịu khó của bà

Ng ời cháu th ơng bà vô hạn

“Một bếp lửa chờn vờn s ơng sớm

Một bếp lửa ấp iu nồng đ ợm

Cháu th ơng bà biết mấy nắng m a.”…

III PH N T CH ÂN TÍCH ÍCH

1 Hình ảnh bếp lửa – khơi nguồn dòng cảm xúc về khơi nguồn dòng cảm xúc về

bà.

Câu thơ thứ ba gợi cho em suy nghĩ gì về ng ời bà?

Qua phân tích ba câu thơ đầu gợi

ra sự khơi nguồn dòng hồi t ởng cảm xúc của tác giả là gì?

 Hình ảnh bếp lửa thân th ơng ấm áp tình bà

1 Nội dung của văn bản

“

… Lên bốn tuổi cháu đã quen mùi khói Năm ấy là năm đói mòn đói mỏi

Bố đi đánh xe khô rạc ngựa gầy Chỉ nhớ khói hun nhèm mắt cháu Nghĩ lại đến giờ sống mũi vẫn còn cay ”…

2 Hồi t ởng những kỷ niệm tuổi thơ sống bên bà, bà gắn

với hình ảnh bếp lửa.

 Nhớ về quá khứ, tác giả đã nhớ lại những năm tháng cuộc sống nh thế nào?

 Đó là những năm tháng chiến tranh chống thực dân Pháp gian khổ, đói nghèo qua chi tiết “đói mòn đói mỏi”.

 Tác giả đã sử dụng thành ngữ

“đói mòn đói mỏi” muốn nhấn mạnh điều gì?

 Tuổi thơ gian nan, vất vả đắm chìm trong nghèo khổ đói rét

 Hình ảnh chi tiết nào ám ảnh mãi trong tâm trí anh đến nỗi bây giờ mỗi lần nghĩ lại anh vẫn vô cùng xúc động? Vì sao?

 Đó là mùi khói bếp: Khói hun nhèm mắt cháu Hình ảnh bếp lửa, ngọn khói cùng với hình ảnh ng ời bà hiện ra trong nỗi nhớ th ơng, ngậm ngùi

- Tu hú kêu trên những cánh đồng xa

- Tu hú kêu

-Tiếng tu hú sao mà tha thiết thế

- Kêu chi hoài

A- Tiếng chim tu hú gợi khung cảnh quê h ơng

t ơi đẹp thanh bình.

B- Tiếng chim tu hú gợi cảnh sống cô đơn đói

nghèo của hai bà cháu.

C- Tiếng chim gợi nỗi nhớ th ơng bà, nhớ quê

h ơng da diết.

2 Hồi t ởng những kỷ niệm tuổi thơ sống bên bà, bà gắn

với hình ảnh bếp lửa.

ýkiến nào sau đây nêu

đúng những cảm nhận mà tiếng chim tu hú gợi nên?

 Bà hay kể chuyện

 Cháu ở cùng bà, bà bảo cháu nghe.

 Bà dạy cháu làm, bà chăm cháu học.

 Tình bà cháu đẹp nh một dòng sông trong truyện cổ tích, mặt sông chở đầy kỉ niệm Ng ời cháu đ ợc sống hạnh phúc trong tình yêu th

ơng chở che và ấp ủ của bà

Bếp lửa và tình bà hiện lên ấp

áp đậm đà, s ởi ấm cho cháu suốt một thời thơ dại

 Tiếng chim tu hú vang vọng

trong trí nhớ của tác giả , giúp

tác giả nhớ lại những kỷ niệm

gì về bà? Em hãy nhận xét về

những việc làm đó?

 Những lời căn dặn của

bà với cháu toát lên phẩm

chất nào?

 Bình tĩnh , vững lòng, đinh ninh v ợt qua mọi thử thách khốc liệt của chiến tranh, làm tròn nhiệm vụ hậu ph ơng để

ng ời đi xa công tác đ ợc yên ổn

 Từ hình ảnh bếp lửa đến

cuối đoạn xuất hiện điệp

ngữ “một ngọn lửa” là cố

dụng ý nghệ thuật gì?

 Đó là ngọn lửa của tấm lòng ấm áp tình yêu th ơng con cháu, ngọn lửa của niềm tin dai dẳng và bền chặt vào t ơng lai cuộc kháng chiến

Thảo luận nhóm:

Hãy nêu ý nghĩa của các hình ảnh sau:

Nhóm 1: Nhóm niềm yêu th ơng khoai sắn ngọt bùi Nhóm 2: Nhóm nồi xôi gạo mới thổi chung vui.

Nhóm 3: nhóm dậy cả những tâm tình tuổi nhỏ.

Nhóm 4: Ôi kì lạ và thiêng liêng bếp lửa.

Đáp án:

 Bà nhóm “niềm yêu th ơng

khoai sắn” là nhóm lên tình yêu th

ơng chỉ chút dành cho con cháu.

 Bà nhóm “nồi xôi gạo mới” là

nhóm lên tình yêu th ơng san sẻ cho

bà con xóm giềng thân thuộc.

 “Nhóm tâm tình tuổi nhỏ” là nhóm lên vẻ đẹp tâm hồn, thắp sáng ớc mơ cho cháu.

 Bếp lửa kì lạ thiêng liêng vì đ ợc thắp lên bởi thứ nhiên liệu đặc biệt: tình yêu th ơng, sức sống, niềm tin của bà.

 Hình ảnh bếp lửa toả sáng toàn bài thơ, có tới 10 lần nhà thơ nhắc đến bếp lửa Gắn với bếp lửa là hình ảnh ng ời bà- ng ời phụ nữ Việt Nam tần tảo, đảm

đang, giàu tình yêu th ơng và đức hy sinh Bếp lửa là tình bà ấm nóng, bếp lửa là bàn tay bà chăm chút, bếp lửa gắn với khó khăn gian khổ đời bà

 Hình ảnh bếp lửa đ ợc

nhắc đến bao nhiêu lần trong

bốn khổ thơ?

 Tại sao khi nhắc đến bếp

lửa là cháu lại nhớ đến bà?

Và nhớ đến bà là nhớ đến

bếp lửa?

 Vì bếp lửa là hình ảnh của cuộc sông thực đầy vất vả nhọc nhằn của hai

bà cháu và là hình ảnh mang ý nghĩa t ợng tr ng (Tình bà ấm áp nh chỗ dựa tinh thần, nh sự đùm bọc che chở chắt chiu của bà dành cho cháu

 Vì sao tác giả đi tới lời

khẳng định ca ngợi: “Ôi kì lạ

và thiêng liêng – khơi nguồn dòng cảm xúc về bếp lửa!”?

 Vì bếp lửa luôn gắn liền với bà - ng

ời giữ lửa, nhóm lửa, truyền lửa, ng ời tạo nên tuổi thơ ấu của cháu bếp lửa trở thành một mảnh tân hồn, một phần

 Tác giả muốn hỏi bà, nhắc bà việc nhóm bếp, để nói cái ý không bao giờ quên quá khứ, không bao giờ quên đ ợc hình ảnh bà với bếp lửa của một thời thơ ấu nghèo khổ, gian nan mà ấm áp nghĩa tình

 Trở v với hiện tại, tác ề với hiện tại, tác

giả muốn nói gì với bà?

3 Tác giả lại nhớ bà nhóm bếp không nguôi.

 Câu thơ kết bài có ý

nghĩa gì?

 Hình ảnh trung tâm mở đầu, khơi nguồn mạch cảm xúc của bài thơ, của dòng hồi t ởng đ ợc khép lại

bằng chính hình ảnh ấy

 Em hãy nêu những nét

đặc sắc nghệ thuật của bài thơ?

IV Tổng kết.

1 Nghệ thuật.

-Sáng tác hình t ợng bếp lửa, sử dụng những hình ảnh ẩn dụ, từ láy để tăng hiệu quả diễn đạt

- Kết hợp biểu cảm miêu tả, tự sự và bình luận Giọng điệu phù hợp với cảm

xúc hồi t ởng và suy ngẫm

2 Nội dung.

 Bài thơ sâu hơn ý

nghĩa nói về bà, về tình

bà cháu, còn có ý nghĩa

gì?

- Bài thơ có ý nghĩa triết lý thầm kín: Tình yêu th ơng và lòng biết ơn bà chính

là một biểu hiện của tình yêu th ơng, gắn bó với gia đình, quê h ơng,và đó cũng

là khởi đầu của tình ng ời, tình yêu n ớc

Khâm phục, kính trọng

Ng ời nhóm, giữ

và truyền lửa

Hình t ợng

bếp lửa

Hình ảnh ng

ời bà

Tình cảm

suy ngẫm

của cháu

Bếp lửa quê nghèo

Lam lũ, tần tảo

Th ơng bà vô

hạn

Mùi khói khói hun

Xúc cảm lay động mãnh liệt

Bếp lửa

bà nhen

Giàu tình yêu th ơng

Nhớ bà, tự trách mình

Ngọn lửa sức sống niềm tin

Giàu nghị lực và đức

hi sinh

Ngọn lửa thiêng liêng kì diệu

Biết ơn,

tự hào

Bài tập củng cố

 Hệ thống hóa nội dung bài học vào sơ đồ sau: