* định hướng - không thể thay đổi, mỗi từ biểu thị ý nghĩa sắc thái riêng, nếu thay đổi vị trí thì giá trị ý nghĩa của văn cảnh bị giảm đi, không gây ấn tượng với người đọc... - Râu tôm [r]
Trang 1Tiết :
TỪ ĐỒNG NGHĨA
Người soạn : Đinh Thị Quỳnh
Ngày soạn : 09/10/2016
Lớp dạy : 7
I Mục tiêu cần đạt
1 Kiến thức
- Nhớ : Trình bày được thế nào là từ đồng nghĩa
- Hiểu và phân tích được tác dụng của từ đồng nghĩa trong văn bản
- Vận dụng : Áp dụng từ đồng nghĩa vào bài tập làm văn
2 Kỹ năng
- Nhận diện được từ đồng nghĩa và tác dụng của từ đồng nghĩa trong các văn bản đã học
- Kĩ năng vận dụng: Sử dụng kiến thức về từ đồng nghĩa trong tình huống giao tiếp cụ thể, trong viết văn bản
3 Thái độ:
- Học sinh nhận thức được vai trò của từ đồng nghĩa trong hoạt động giao tiếp Tiếng Việt
- Luôn có ý thức sử dụng từ đồng nghĩa trong giao tiếp
1 Giáo viên:
- Tài liệu tham khảo : SGK ngữ văn 7,Sách giáo viên ngữ văn 7, Thiết kế bài giảng ngữ văn 7, Dạy học ngữ văn theo hướng tích hợp ngữ văn 7 ( Lê Minh Thu - Nguyễn Thị Thúy - GT.TS Lê A (chủ biên)) , GT Từ vựng Tiếng Việt ( GS Đỗ Hữu Châu)
- Tổng hợp các kiến thức về từ vựng từ lớp 6,7
- Phương tiện, đồ dùng dạy học: bảng phụ, bảng nhóm, máy chiếu (đối với bài giảng áp dùng CNTT)
1 Học sinh:
- Chuẩn bị bài : đọc bài và trả lời yêu cầu trong sách giáo khoa trước ở nhà
- Sách giáo khoa, vở ghi chép và vở bài tập
Trang 2III Tiến trình dạy học
Thời
gian
Nội dung bài học Phương tiện, hình thức tổ chức dạy học
Hoạt động của thầy Hoạt động của
trò 1
phút
Hoạt động 1 :
Ổn định trật tự lớp
học
GV : kiểm tra sĩ số lớp
HS : báo cáo sĩ số
4
phút
Hoạt đông 2:
Kiểm tra bài cũ:
GV đặt câu hỏi và bài tập:
1 Thế nào là quan hệ
từ ? đặt câu có chứa quan hệ từ
2 Kể tên những lỗi về quan hệ từ
Xác định lỗi trong câu sau và sửa lại cho hoàn chỉnh :
- Tôi Nam mượn quyển sách Nam nói tôi rằng: cảm ơn!
HS nhớ lại kiến thức về quan hệ
từ và chữa lỗi về quan hệ từ để trả lời câu hỏi và giải bài tập
1
phút
Hoạt động 3
Giới thiệu bài mới
Tiết :
TỪ ĐỒNG
NGHĨA
Ở tiểu học các em đã được làm quen về từ đồng nghĩa Một em hãy lấy ví dụ về từ đồng nghĩa
GV nhận xét ví dụ : Tiết học hôm nay các
em sẽ được tìm hiểu cụ thể hơn về khái niệm, các loại và tác dụng của từ đồng nghĩa
HS tìm ví dụ có
từ đồng nghĩa:
10
phút
Hoạt đông 4:
I-Thế nào là từ đồng
nghĩa ?
a ví dụ 1
- Rọi : soi ánh sáng
vào sự vật với cường
độ mạnh và tụ vào
một chỗ
Những từ cùng chỉ
mức độ ánh sáng :
chiếu, soi,
GV dẫn : Dưa vào hiểu biết về từ đông nghĩa ở tiểu học, các em hãy theo dõi ví
dụ trên bảng sau đây:
Ví dụ ( treo bảng phụ ) :
Nắng rọi hương lô khói tía bay,
Xa trông dòng thác trước sông này
HS : làm việc toàn lớp
Quan sát ví dụ trên bảng
Trang 3- Trông : dùng mắt
để quan sát sự vật ở
mức độ nhận biết
Từ gần nghĩa với từ
trông là : nhìn, ngó,
liếc, xem, ngắm, coi,
dòm, quan sát, mong,
ngóng, đợi, hi
vọng ,
-> Mức độ nghĩa
biểu đạt của những
từ có nghĩa gần
giống với từ rọi và từ
trông là khác nhau
=> Từ đồng nghĩa là
những từ có nghĩa
giống nhau hoặc gần
giống nhau
Nước bay thẳng xuống ba nghìn thước, Tưởng dải Ngân Hà tuột khỏi mây
( Xa ngắm thác núi
Lư - Tương Như dịch)
GV nêu yêu cầu :
- Xác định nghĩa của từ rọi, trông là gì ?
*định hướng Rọi : cường độ phản chiếu của ánh sáng vào
sự vật là rất manh, hộ
tụ vào một tâm điểm
Trông : Dùng mắt để quan sát hiện tượng ở mức độ nhận biết
GV hỏi:
- Hãy tìm những từ ngữ
có nghĩa giống hoặc gần giống với 2 từ trên ?
* định hướng Rọi : Chiếu, soi, tỏa, phủ
Trông : ngó, nhòm, liêc, xem, nhìn,
GV hỏi :
- So sánh nghĩa của từ vừa tìm được với từ đã cho ban đầu ?
* định hướng : Soi : mức độ ánh sáng chiếu vào sự vật là bình thường, lượng ánh sáng tụ vào một khu
Chiếu : Mức độ anh
HS trả lời các yêu cầu của GV
Trang 4sáng chiếu vào sự vật
là ở mức hơi mạnh, lượng ánh sáng tụ vào một khu
Tỏa : mức độ ánh áng phủ trên diện rộng, ở mức bình thường Phủ : lượng ánh sáng bao trùm cả không gian rộng lớn
Nghĩa ban đầu của các
từ trên là : Soi
Nhìn : dùng mắt quan sát sự vật ở mức độ bình thường
Liếc : quan sát bằng nửa con mắt, mặt giữ nguyên vị trí thẳng với
cơ thể, mức độ khinh
bỉ, coi thường
Nhòm : dùng mắt quat sát qua một khe nhỏ chỉ để vừa mắt để nhìn, biểu thị thái độ đang rình mò
Ngó : người quan sát đang ở vị trí quan sát qua một ô hở nào đó ,
đủ chỗ để thò đầu ra để quan sát
Dụa trên cơ sở nghĩa gốc ba đầu là nhìn
Như vậy nghĩa của những từ vừa tìm được tuy giống với từ đã cho nhưng mức độ biểu thị
ý nghĩa có phần khác nhau
GV hỏi :
Trang 5b Ví dụ 2
( vẽ sơ đồ lên bảng )
dòm
giữ gìn liếc
coi sóc ngó
Trông
chờ
Mong Hi vọng
ngóng
-> Một từ nhiều
nghĩa có thể thuộc
nhiều nhóm từ đồng
nghĩa khác nhau
- Hãy lấy ví dụ về những từ đồng nghĩa trong câu ca dao, tục ngữ hay trong một bài thơ đã học hoặc kể một câu chuyện về từ đồng nghĩa
* định hướng :
- GV kể chuyện cười cho HS nghe :
GV hỏi : Qua ví dụ phân tích ,
em hiêu thế nào là từ đồng nghĩa ?
* định hướng:
Từ đồng nghĩa là những từ có nghĩa giống nhau hoặc gần giống nhau
b Ví dụ 2:
Trông có nghĩa là :
“nhìn để nhận biết”:
ngoài ra còn có những nghĩa sau :
a, Coi sóc, giữ gìn cho yên ổn
b, Mong
GV hỏi :
- giải thích nghĩa của những nghĩa củai từ trông ở trên ?
* định hướng : Coi sóc : thể hiện thai
độ quan tâm hay trông nom trông chừng đối tượng hay sự vật
Giữa gìn cho yên ổn : Thái độ lo lắng, có
HS suy nghĩ trả lời:
Trang 6* Ghi nhớ 1(SGK )
tránh nhiệm, ý thức Mong : thể hiện sự nhìn nhận bằng suy nghĩ bằng tâm trạng
GV hỏi :
- Tìm các từ đông nghĩa với những nghĩa trên ?
* định hướng:
a, những từ đồng nghĩa
là : trông coi, dòm, ngó, liếc
b, những từ đồng nghĩa
là : mong, hi vọng, trông mong trông chờ, mong đợi
Chờ : đang dò tìm đối tượng thể hiện qua tâm trạng
Hi vọng : đặt niềm tin trông chờ vào một đối tượng hay một điều gì
đó
GV hỏi :
- Một từ có thể thuộc nhiều nhóm từ đồng nghĩa không ? vì sao
* định hướng :
- một từ có thể thuộc nhiều nhóm từ đồng nghĩa khác nhau, do hiện tượng nhiều nghĩa
và chuyển nghĩa của từ
GV tổng hợp kiết thức 1:
Qua hai ví dụ vừa phân tích, hãy rút ra khái
HS vận dụng kiến thức về nghĩa của từ để giải thích và kiến thcws từ nhiều nghĩa để tìm từ đồng nghĩa
HS kết luận về từ đông nghĩa theo
ý hiểu
Trang 7niệm thế nào là từ đông nghĩa ?
* định hướng Ghi nhớ sgk
10
phút
Hoạt động 5:
II- Các loại từ đồng
nghĩa
a Ví dụ 1
Trái = quả , có thể thay thế chỗ cho nhau -> cùng sắc thái biểu cảm, nghĩa không thay đổi khi thay vào văn cảnh khác nhau
=> đồng nghĩa hoàn toàn
GV dẫn : Vậy là các em đã hiểu được khái niệm từ đồng nghĩa, nhưng khi nào thì nghĩa của từ đồng nghĩa giống nhau
và khi nào thì chúng gần giống nhau ? Mời các em sang mục 2 để tìm hiểu
GV đưa ví dụ, đặt cau hỏi
( treo bảng phụ )
a ví dụ 1
- Rủ nhau xuống bể
mò cua
Đem về nấu quả mơ
chua trên rừng
( Trần Tuấn Khải)
- Chim xanh ăn trái
xoài xanh
Ăn no tắm mát đậu cành cây đa
( Ca dao)
Gv yêu cầu : hãy quan sát ví dụ trên bảng
GV hỏi :
- so sánh nghĩa của hai
từ in đậm trên ?
* định hướng : Nghĩa của hai từ đều chỉ sự vật tự nhiên, là
HS nghe
HS ghi đề mục
HS quan sát, tư duy
HS trả lời
Trang 8b Ví dụ 2
- Hi sinh và bỏ mạng
sản phẩm do quá trình sinh trưởng của cây tạo
ra
Gv hỏi : Thử thay đổi chỗ của hai từ in đậm cho nhau và so sánh nghĩa của 2 văn cảnh xem có gì thay đổi không ?
* định hướng
- Nghĩa của hai câu không hề thay đỏi khi thay đổi chỗ của hai từ
in đậm
GV hỏi : Lấy ví dụ về
từ đông nghĩa tương tự
ví dụ trên ?
* Định hướng :
- Heo - lợn
- bắp - ngô
-
GV hỏi
- Qua phân tích ví dụ
từ đồng nghĩa trên, em cho rằng từ đông nghĩa
đo ứ thuộc loại từ đông nghĩa nào ?
* định hướng:
- Từ đông nghĩa hoàn toàn
GV treo bảng ví dụ, yêu cầu hs quan sát
b Ví dụ 2 -Trước sức tấn công như vũ bão và tinh thần chiến đấu dũng cảm thuyệt vời của quân
HS thay từ và so sánh đối chiếu
HS lấy ví dụ
HS rút ra tiểu luận theo ý hiểu
HS Quan sát đọc ví dụ
Trang 9đều chỉ cái chết.
Khác nhau :
- Hi sinh : biểu thị
thái độ biết ơn trân
trọng, cái chết, chết
vì lí tưởng cao cả,
chết vì nghĩa vụ
- bỏ mạng : biểu thị
thái độ khinh bỉ,
ruồng rẫy, đây là cái
chết vô ích
- > cùng chỉ cái chết
nhưng ý nghĩa biểu
thị sắc thái ở mức độ
tôn trọng và khinh bị,
hai mức độ trái
ngược nhua
=> Từ đông nghĩa
không hoàn toàn
Tây Sơn, hàng vạn
quân Thanh đã bỏ
mạng.
- Công chúa Ha-ba-na
đã hi sinh anh dũng,
thanh kiếm vẫn cầm tay
(truyện cổ Cu-ba)
GV hỏi :
- Giải thích nghĩa của hai từ in đậm
( cùng chỉ cái chết, một cái chết vinh và một cái chết nhục )
GV hỏi :
- So sánh nghĩa của hai từ in đậm :
* định hướng : -hi sinh : sự kính trọng
- Bỏ mạng : sự khinh
bị, nhục nhã
GV hỏi :
- Thử trao đổi vị trí của các từ in đậm cho nhau và so sánh nghĩa của hai câu trước và sau khi thay đổi?
( chúng không thể thay thế cho nhau )
GV hỏi :
- Hãy lấy ví dụ về kiểu
từ đồng nghĩa như trên ?
* định hướng : chết : mất, đi, quy tiên,
từ trần, về trời
Ăn : nốc hốc, tọng, chén, xơi, dùng,
(GV bình giảng nghĩa các từ )
HS dựa vào kiến thức nghĩa của từ
đê giải thích
HS lấy ví dụ
HS rút ra kết luận theo ý hiểu
HS tổng kết kiến thức 2
Trang 10* ghi nhớ (sgk)
- Từ đồng nghĩa hoàn
toàn là nhưng từ
không phân biệt nhau
về sắc thái nghĩa
- từ đồng nghĩa
không hoàn toàn là
những từ có sắc thái
nghĩa khác nhau
GV hỏi tổng kết tầng kiến thức 2 :
- Quan phân tích ví dụ, thoe em có mấy từ loại
từ đồng nghĩa , kể tên ?
- thế nào là đồng nghĩa hoàn toàn và thế nào là đồng nghĩa không hoàn toàn ?
* đinh hướng : ghi nhớ (sgk)
HS chép ghi nhớ vào vở
10
phút
Hoạt động 6:
III - Sử dụng từ
đồng nghĩa
Ví dụ :
Viếng - Thăm ->
đông nghĩa không
hoàn toàn => không
thay đổi được vị trí
cho nhau
Bầu bù, gật đầu
-gật gù -> đồng nghĩa
hoàn toàn => thay
đổi được vị trí cho
nhau
* ghi nhớ 3 (sgk)
- Không Phải bao
giờ các từ đông
nghĩa cũng thay thế
được cho nhau
_ `khi nói hoặc viết
GV dẫn : Khi nào thì dùng đến từ đồng nghĩa
và dùng thế nào để phát huy hiệu quả thì các em sáng phần Sử dụng từ đồng nghĩa
GV Treo bảng phụ có
ví dụ
Ví dụ :
- Viếng Lăng Bác
Con ở miền nam ra
thăm lăng Bác
ĐÃ thấy trong sương hàng tre bát ngát
( Viễn Phương)
- Anh đội viên nhìn
Bác
Càng nhìn lại càng thương
Người cha mái tóc bạc
Đốt kuawr cho anh năm
( Minh Huệ)
GV hỏi:
- Giải thích nghĩa của
HS lắng nghe:
HS ghi đề mục
HS quan sát ví dụ
Trang 11cần cân nhắc để chọn
các từ đông nghĩa thể
hiện đúng thực tế
khách quan và sắc
thái biểu cảm
từ thăm và viếng, từ
Bác và Người cha có
gì giống và khác nhau ?
* định hương :
- thăm, viếng : cùng chỉ ý nghĩa đến để tưởng niệm người đã khuất
- Bác , Người cha mái tóc bạc cùng chỉ ý nghĩa nói đến Bác Hồ Khác :
- Thăm : thái độ thân mật như đến để trò chuyện , đi lại với một người bạn
_ Viêng : sự tôn thờ thương tiếc với người
đã khuất
- Bác là chỉ cách xưng
hô , gọi Bác Hồ là Bác
- Người cha : tỏ thái
độ thân mật, gần gũi như người ruột thịt trong gia đình
-> đồng nghĩa không hòan toàn
GV hỏi :
Có thể thay đổi vị trí các từ in đậm cho nhau được không ? vì sao ?
* định hướng
- không thể thay đổi, mỗi từ biểu thị ý nghĩa sắc thái riêng, nếu thay đổi vị trí thì giá trị ý nghĩa của văn cảnh bị giảm đi, không gây ấn tượng với người đọc
GV treo bảng ví dụ 2 :
Trang 12- Râu tôm nấu với
ruột bầu
Chòng chan vợ húp gật
đầu khen ngon.
- Râu tôm nấu với ruột
bù
Chồng chan vợ húp gật
gù khen ngon :
GV hỏi :
- So sánh nghĩa của các
từ in đậm ?
* định hướng:
- cả hai đều biểu thị sắc thái biểu cảm là thưởng thức mon ăn và tình cảm của đôi vợ chồng trong bữa cơm đạm bạc
- đây là từ ngữ địa phương nên xé theo sắc thái thì nghĩa cả hai ngang bằng nhau, vừa phù hợp với từ địa phương và phù hợp với
cả vần trong câu -> đông nghĩa hoàn toàn
GV hỏi : Nếu thay đổi
vị trí các từ in đậm cho nhau nghĩa của cau có
bị thay đổi không ?
* định hướng ::
- nghĩa của câu không
hề thay đổi
Gv hỏi :
Từ 2 ví dụ trên, hãy rút phương thức sử dụng từ đông nghĩ a?
* GV chốt kiến thưc ở
Trang 13phần ghi nhớ 3 5
phút
Hoạt động 7:
IV - Luyện tập
bài 1
GV dẫn : Vẫn dụng kiến thức vừa tìm hiểu để các em làm bài tập trong sách giáo khoa
Gv tổ chức trò chơi : chia lớp thành 3 nhóm:
lên bảng làm bài tập 1 trong sách giáo khoa, các nhóm sẽ thi với nhau và viết các từ đông nghĩa với những
từ đã cho Nhóm nào nhiều hơn sẽ được thưởng
-HS : chữa bài tập
4
phút
Hoạt động 8:
Củng cố bài học
Bài tập về nhà
Gv nhắc lại kiến thức bài học:
GV hướng dẫn làm bài tập 2-3-4-5-6-7-8-9
GV dặn : chuẩn bị trươc bài từ trsi nghĩa
HS nhớ kiến thức
về nhà làm bài thập Chuẩn bị bài mới