Tác giả chỉ gợi về cái “lẽ thường tình” tạo nên bao liên tưởng chấn động tâm hồn người yêu thơ về tình nhân ái Hồ Chí Minh, về đạo đức nhân cách cao đep Hồ Chí Minh đã hiến dâng cả cuộc [r]
Trang 1Ngày soạn:4/03/2021 Tiết 97
2 Kĩ năng
- Kĩ năng bài học: kể tóm tắt diễn biễn câu chuyện bằng một đoạn văn ngắn Bướcđầu biết cách đọc thơ tự sự được viết theo thể thơ 5 chữ có kết hợp yếu tố miêu tả,biểu cảm.Tìm hiểu sự kết hợp các yếu tố đó trong một bài thơ Trình bày được suynghĩ của bản thân sau khi học xong bài thơ
- Kĩ năng sống: nhận thức được vẻ đẹp của Bác Hồ kính yêu trong bài thơ; giaotiếp,lắng nghe/phản hồi về giá trị nội dung và nghệ thuật của bài thơ, xác định giátrị của bản thân sau khi tìm hiểu vẻ đẹp của Bác
3 Thái độ: kính yêu, tự hào về Bác, củng cố thêm tình yêu với vị lãnh tụ vĩ đại của
dân tộc Việt Nam
- GD TT HCM: Ngợi ca vẻ đẹp lãnh tụ Hồ Chí Minh, hi sinh quên mình vì hạnh
phúc dân tộc Tình yêu thương của Bác dành cho nhân dân; tinh thần đồng camcộng khổ của Bác đối với nhân dân
- GD đạo đức: Giáo dục tình yêu con người, tình yêu quê hương đất nước, giáo dục
tư tưởng Hồ Chí Minh vĩ đại chỉ biết lo cho dân tộc cho đất nước Rèn luyện phẩmchất tự lập, tự tin, có tinh thần vượt khó, có trách nhiệm với bản thân, với quêhương, đất nước => GD giá trị sống: YÊU THƯƠNG, TÔN TRỌNG, TRÁCHNHIỆM, TRUNG THỰC
-GD QPAN:Tình thương yêu của Bác Hồ đối với thế hệ trẻ và dân tộc Việt Nam.
4 Phát triển năng lực: năng lực tự học (thực hiện soạn bài ở nhà, năng lực giải
quyết vấn đề (phát hiện và phân tích được vẻ đẹp của tác phẩm văn chương ), năng lực sáng tạo ( có hứng thú, chủ động nêu ý kiến về giá trị của tác phẩm), năng lực
sử dụng ngôn ngữ khi nói, khi tạo lập đoạn văn; năng lực hợp tác khi thực hiện nhiệm vụ được giao trong nhóm; năng lực giao tiếp trong việc lắng nghe tích cực Năng lực thẩm mĩ khi khám phá vẻ đẹp của tác phẩm.
- Phương pháp đọc diễn cảm, vấn đáp, thuyết trình, nêu vấn đề, động não, nhóm
IV Tiến trình giờ dạy và giáo dục
Trang 2Cảm nhận về ý nghĩa của truyện “ Buổi học cuối cùng”:
Tiếng nói là một giá trị văn hóa cao quý của dân tộc, yêu tiếng nói là yêu văn hóa
dân tộc Tình yêu tiếng nói dân tộc là một biểu hiện cụ thể của lòng yêu nước
(4 điểm)
- Sức mạnh của tiếng nói dân tộc là sức mạnh của văn hóa, không một thế lực nào
có thể thủ tiêu Tự do của một dân tộc gắn liền với việc giữ gìn và phát triển tiếngnói dân tộc mình (3 điểm)
- Văn bản cho thấy tác giả là một người yêu nước, yêu độc lập tự do,am hiểu sâusắc về tiếng mẹ đẻ (3 điểm)
- Người là Cha, là Bác, là Anh Quả tim lớn lọc trăm dòng máu nhỏ
- Nhớ chân Người bước lên đèo Người đi rừng núi trông theo bóng người.
(Tố Hữu)
Và cũng cảm xúc thiêng liêng thành kính đó, nhà thơ Minh Huệ đã góp cho
dòng thơ ca Việt nam một sáng tác bất hủ về Người: “Đêm nay Bác không ngủ”.
3.2 Hoạt động hình thành kiên thức
TIẾT 1 Hoạt động của thầy và trò
Trang 3- Phương pháp: nêu và giải quyết vấn đề, nhóm
- Kĩ thuật: giao nhiệm vụ, tóm tắt nội dung tài liệu theo
nhóm,trình bày 1 phút
GV yêu cầu HS đại diện nhóm1,2 lên trình bày về tác giả
( Thời gian 1 phút)
Nhóm khác nhận xét và bổ sung- GV đánh giá
HS phát biểu- GV trình chiếu chân dung tác giả và giới thiệu
- Tên khai sinh: Nguyễn Đức Thái Sinh năm 1927, là hội viên
hội nhà văn Việt Nam.Quê ở thành phố Vinh
- Cuộc đời và sự nghiệp:
+ 1954 tốt nghiệp trường Quốc học Vinh Năm đó, ông tham
gia Việt Minh và khởi nghĩa giành chính quyền ở Nghệ
An-tháng Tám.Suốt những năm kháng chiến chống thực dân Pháp,
chống Đế quốc Mĩ ông chủ yếu hoạt động văn hoá văn nghệ ở
vùng Khu Bốn cũ Có một thời ông làm việc ở tại Nhà xuất bản
Văn học, rồi sau đó lại trở về làm công tác Hội Văn nghệ Nghệ
An
* Tác phẩm đã xuất bản: “ Tiếng hát quê hương”(thơ, 1959);
“ Đất chiến hào”(thơ 1970); “Mùa xanh đến”(thơ 1972) ; “
Đêm nay Bác không ngủ”(thơ 1985); “Rừng xưa, rừng nay”(bút
kí 1962)
* Các giải thưởng đã được nhận:
+ Giải nhất Chi hội văn nghệ kháng chiến Khu Bốn và sở thông
tin tuyên truyền Khu Bốn 1954 (thơ “ Dòng máu Việt- Hoa”)
Giải thưởng Nguyễn Du của Nghệ - Tĩnh 1986 (tập thơ “Đêm
nay Bác không ngủ”)
?) Hoàn cảnh sáng tác bài thơ? (HS TB)
- Dựa trên sự kiện: Bác Hồ chỉ huy chiến dịch Biên giới (1950)
- HS quan sát bức tranh Bác Hồ ra trận trong chiến dịch Biên
giới GV trình chiếu, HS quan sát thông tin trên phông chiếu
* GV kể xuất xứ bài thơ: Nhà thơ Minh Huệ đã kể về trường
hợp sáng tác bài “Đêm nay bác không ngủ”.“ Có bao giờ tôi
quên được cái đêm mùa đông đầy xúc động và bất ngờ ấy
Trong một căn nhà gianh ven sông Lam, quên cả gió buốt luồn
qua phên nứa phả vào người, tôi ngồi nghe say mê câu chuyện
của người bạn cũ nay là quân nhân vừa ở vùng chiến dịch Biên
Giới (1950) trở về Chuyện anh kể là một câu chuyện đặc biệt,
và vô cùng thân thiết mà cả hậu phương đang đợi: chuyện Bác
Hồ đi chiến dịch Vị lãnh tụ vĩ đại của cả dân tộc, mặc dầu tuổi
đã 60, vẫn mặc đồ lính, đội mũ nan, ăn cơm muối, lội suối dầm
sương, băng băng những dặm rừng Cao-Bắc -Lạng, trực tiếp
chỉ huy chiến dịch lịch sử đầu tiên của cuộc kháng chiến thần
thánh chống thực dân Pháp
Và chính mẩu chuyện đó trở thành đề tài bài thơ của nhà
2003) quê Nghệ An,làm thơ từ khángchiến chống Pháp
2 Tác phẩm
- Sáng tác 1951, introng tập “Thơ ViệtNam 45 – 75” –NXB HN (1976)
- Là bài thơ nổi tiếngcủa tác giả có nhiềuyếu tố tự sự
- Đây là bài thơ cangợi lãnh tụ rất thànhcông, là bài thơ nổitiếng nhất của MinhHuệ
Trang 4thơ Minh Huệ: “Đêm nay Bác không ngủ”.
Mẩu chuyện được kể như sau: Đêm ấy, Bác Hồ ghé vào
nghỉ trong một lán giữa rừng đúng lúc một đơn vị bộ đội cũng
ghé vào đấy nghỉ từ lúc nào Thế rồi về khuya, khi một chiến sĩ
trở mình thức giấc trên sạp nứa, thì thấy một cụ già đang ngồi
đun tiếp củi vào bếp lửa giữa lán Ông cụ bận đồ Nùng, chiếc
khăn chàm bịt cả tóc lẫn râu, đang ngồi trầm ngâm trong ánh
lửa hồng rạo rực, xua đi bóng tối và không khí lạnh lẽo chốn
rừng sâu Cảm động nhưng còn buồn ngủ , anh lại trùm chiếc
khăn “trấn thủ” lút đầu Tuy nhiên , linh tính nói với anh một
điều gì đó cụ già có đôi mắt toả sáng ấm áp ấy hình như
không phải “cụ Nùng thật”, mà có thể là Anh ló đầu ra khỏi
chăn, căng mắt bồi hồi quan sát Rồi không kìm được niềm
vui sướng đột biến đến bàng hoàng, anh bật dậy, nhẹ nhàng
lướt tới ngồi luôn bên Bác Anh mời Bác đi ngủ, nhưng Bác
cười nhắc anh: “ Chú cứ việc ngủ ngon” Vâng lời anh đi ngủ
Nhưng lần thứ hai thức dậy vẫn thấy Bác ngồi, anh lại nằn nì
mời Bác đi ngủ Rồi lần thứ ba , vẫn thấy Bác ngồi đó và lúc
này anh mới biết Bác không ngủ được vì ngoài trời mưa lạnh có
biết bao nhiêu bộ đội, dân công ngủ ngoài rừng ” Câu trả lời
đã phơi trải tấm lòng Bác, khiến anh chiến sĩ xúc động Còn
nhà thơ Minh Huệ, sau khi nghe câu chuyện ấy cảm thấy một
tình cảm thiêng liêng, cao cả, lôi cuốn mãnh liệt và sáng tác
- Kĩ thuật: giao nhiệm vụ, nhóm, trình bày 1 phút
* GV nêu yêu cầu đọc: Giọng tâm tình, chậm rãi, thủ thỉ, ngắt
nhịp thay đổi lần lượt 3/2, 2/3 Khổ cuối: chậm, mạnh để khẳng
định một điều như một chân lí
- Phân biệt 3 giọng:
+ Giọng kể chuyện, miêu tả của tác giả
+ Lời nói của anh đội viên: Giọng lo lắng, nũng nịu
+ Giọng của Bác Hồ: giọng trầm ấm, chậm rãi
* Hs nghe đoạn đọc diễn cảm.
- GV đọc mẫu một đoạn -> gọi 2 HS đọc tiếp
?) Bài thơ kể lại câu chuyện gì? Em hãy kể tóm tắt diễn biến
câu chuyện đó? (HS TB) (* GV: Bài thơ như một câu chuyện
II Đọc hiểu văn bản
1 Đọc - Chú thích (SGK)
Trang 5về một đêm không ngủ của Bác Hồ trên đường đi chiến dịch
trong thời kì kháng chiến chống Thực dân Pháp.?)
- 3 HS trình bày
Tóm tắt: Trong một đêm khuya, để chuẩn bị cho chiến dịch
ngày mai, Bác Hồ ở cùng lán với bộ đội trong rừng Bên bếp
lửa , Bác không ngủ vì thương đoàn dân công giờ này còn phải
chịu rét mướt khổ sở ngoài rừng sâu mưa đêm rả rích Bác
không ngủ nên Bác đi lại săn sóc giấc ngủ cho những người bộ
đội để sáng hôm sau hành quân đi vào các trân đánh với quân
thù
? Thể loại?
- Thể thơ ngũ ngôn: 5 tiếng/câu; 4 câu/khổ.
Gieo vần trắc và vần bằng, chủ yếu là
vần chân và vần liền, được gieo ở tiếng thứ 5 và tiếng cuối của
mỗi câu thơ
- Tự sự - trữ tình Cả bài thơ là câu chuyện hoàn chỉnh về
một đêm không ngủ của Bác Hồ qua cái nhìn và cảm nhận của
anh đội viên
-> Thể thơ 5 chữ (ngũ ngôn), rất thích hợp với việc kể chuyện,
thể hiện tâm tình tâm sự
? Nêu bố cục của bài thơ? (HS TB)
HS chia đoạn, GV nêu một số cách chia, và chốt một cách:
- 9 khổ đầu: Anh đội viên thức dậy lần thứ nhất
- 6 khổ tiếp: anh đội viên thức dậy lần thứ 2
- Khổ cuối: Suy ngẫm của anh về Bác
* Dù chia đoạn theo cách nào thì cũng vẫn thấy rõ đây là một
câu chuyện hoàn chỉnh trong một bài thơ được kể bằng ngôi thứ
ba- nhân vật anh đội viên Khi tìm hiểu chi tiết bài thơ- câu
chuyện có thể chọn một trong các cách trên Nhưng đây là bài
thơ tự sự trữ tình nên tâm trạng, xúc cảm của nhân vật vẫn là
chính Phân tích bài thơ là phân tích tâm trạng của anh đội viên
và tâm trạng của Bác Hồ trong đêm mưa rừng Việt Bắc năm
- Địa điểm: trong một mái lều tranh xơ xác
? Hoàn cảnh, thời gian địa điểm đó có tác dụng như thế nào
cho diễn biến câu chuyện phát triển, cho việc xuất hiện các
nhân vật?(HS khá)
HS trả lời, HS khác nhận xét, bổ sung
2 Kết cấu- Bố cục
* Thể loại: Thể thơ Ngũ ngôn.
*Bố cục: 3 phần
3 Phân tích
Trang 6GV nhận xét, bổ sung: Bài thơ đã rất khéo léo xây dựng một
không khí: “ngoài trời mưa lâm thâm” là một không khí thật
gợi cảm Trời se lạnh, mưa nhỏ ẩm ướt bao phủ, lẽ tự nhiên
khêu gợi ở con người một khát vọng về sự ấm cúng Trong
không khí ấy, hình ảnh Bác Hồ xuất hiện như một nguồn tình
cảm sưởi ấm mọi người; không chỉ sưởi ấm bằng bếp lửa, bằng
cử chỉ dém chăn, mà bằng cả tấm lòng lo lắng cho chiến sĩ, dân
công ngủ ngoài rừng “Rải lá cây làm chiếu, manh áo phủ làm
chăn” Không phải ngẫu nhiên mà trong bài thơ , bên cạnh hình
Đêm khuya, trời se lạnh, túp lều tranh xơ xác, chiến dịch gian
khổ…đó là toàn bộ không gian phù hợp với việc phát triển diễn
biến câu chuyện và có tác dụng nâng cao vị trí của nhân vật
trung tâm trong câu chuyện
?) Trong bài thơ có những nhân vật nào? Ai là nhân vật trung
tâm? Vì sao?(HS khá- giỏi)
- 2 nhân vật (Bác Hồ và anh đội viên) -> nhân vật trung tâm là
Bác Hồ
?) Hình tượng Bác Hồ hiện lên trong bài thơ bằng cách nào?
(Ngôi kể) Tác dụng(HS TB)?
- Hiện lên qua cái nhìn và tâm trạng của anh đội viên -> tự
nhiên, khách quan mà gần gũi, ấm áp
* GV: Mặc dù tác giả không sử dụng ngôi kể ở ngôi thứ nhất
nhưng lời kể, tả đều từ điểm nhìn và tâm trạng của anh đội viên
Cách miêu tả đó nói lên được tình cảm tha thiết găn bó và yêu
thương của người cha với người con Nó còn thể hiện được tấm
lòng anh bộ đội với Bác và thể hiện được tấm lòng yêu thương
mênh mông của Bác với con cháu mình trong kháng chiến (sự
gần gũi và chân thực trong tình cảm của con người, anh đội
viên – Bác, Bác – anh đội viên.)
* GV: Bài thơ kể lại 2 lần anh đôị viên thức dậy nhìn thấy Bác
không ngủ
?) Hai lần anh đội viên thức dậy thấy Bác không ngủ Anh có
tâm trạng và cảm nghĩ thế nào? Hãy so sánh?(HS khá)
- Lần 1:
+Ngạc nhiên (vì khuya Bác vẫn thức)
+Xúc động khi hiểu (Bác đốt lửa, sưởi ấm cho bộ đội)
Khi chứng kiến Bác đi dém chăn cho từng
chiến sĩ với bước chân nhẹ nhàng không làm cho họ giật mình
a Hình ảnh anh đội viên - Tâm tư người chiến sĩ
Trang 7+ Mơ màng: một trạng thái nửa tỉnh, nửa mê, không biết sự
cảm nhận của mình có đúng không, có thực là anh cùng đồngđội của anh đang được Bác Hồ bằng xương bằng thịt đốt lửasưởi ấm, dém chăn cho từng người hay không Nhưng cũng thậtđặc biệt, khi anh bị rơi vào trạng thái mơ màng vì quá xúc độngtrước tình cảm của Bác dành cho mọi người thì anh lại cảmnhận được một tình cảm giác rất thực: hơi ấm từ tình thươngyêu của Bác còn ấm hơn cả ngọn lửa hồng
Bóng Bác cao lồng lộng
Ấm hơn ngọn lửa hồng
+ Thổn thức: Xúc động cao độ, lo lắng cho sức khoẻ của
Bác, thốt lên câu hỏi thầm thì đầy tin yêu và lo lắng cho sứckhoẻ của Bác (Bác có lạnh )
* Từ kính phục đến cảm thông, từ “mơ màng” trở về cõi thực,câu thơ thật day dứt, xót xa Anh đội viên thương Bác đến đứtruột mà không biết làm gì để biểu lộ tình thương ấy Từ “thổnthức”, anh chỉ còn biết “bồn chồn” ngổn ngang: Bác sẽ ốm mất
vì cứ “thức hoài” , thức như thế lấy sức đâu mà đi, chiến dịchcòn dài, đường đi lại gập gềnh dốc, ụ… Cách tính của anh độiviên giống cái bấm đốt ngón tay của người nông dân chất phácqen nghĩ đến công việc mùa màng giống má, thời vụ để cho câylúa trĩu bông
?) Tác giả sử dụng nghệ thuật gì ở đây? tác dụng?(HS TB)
- Nghệ thuật so sánh” “Bóng Bác hồng” -> so sánh khôngngang bằng
->BH hiện ra qua cái nhìn đầy xúc động của anh chiến sĩ trongtâm trạng lâng lâng mơ màng hình ảnh Bác vừa lớn lao, vĩ đại,vừa gần gũi, ấm áp tình người
? Vì sao anh đội viên lại mơ màng như “nằm trong giấc mộng” và cảm thấy “ấm hơn ngọn lửa hồng” khi nhìn bóng
Bác?(HS khá- giỏi)
Câu thơ diễn tả trạng thái tâm lí nửa tỉnh, nửa mê củangười chợt thức giấc trong đêm khuya Măc dầu lần đầu tiênđược chứng kiến sự ân cần chu đáo của Bác tựa như người Chađối với người con, anh đội viên sung sướng như không tin nổivào mắt mình, vào những điều anh nhìn thấy Bóng Bác caolồng lộng vì Bác đang đi dém chăn cho từng người Sự quantâm của Bác là đốt lửa sưởi ấm cho các anh Nhưng cao lồnglộng còn là tượng trưng cho sự lớn lao, cao cả của bác, và tìnhBác còn ấm hơn lửa khi Bác quan tâm săn sóc đến giấc ngủtừng người
? Khi thấy Bác không ngủ (trong lần đầu tiên anh thức giấc)
tình cảm của anh đội viên với Bác như thế nào?(HS TB)
Vì là lần đầu gặp Bác, thấy Bác không ngủ nên anh rất
Trang 8ngạc nhiên, anh đội viên thương Bác “càng nhìn lại càngthương” Sau đó anh cảm động săn sóc Bác bằng câu hỏi âncần “Bác ơi!Bác chưa ngủ Bác có lạnh lắm không?” Và cuốicùng anh bồn chồn lo Bác ốm, lo chiến dịch bị ảnh hưởng.
?) ở lần 3 anh có tâm trạng như thế nào?(HS TB)
- Lần 3: câu chuyện lên đến “điểm đỉnh”: lo lắng thấy Bác vẫnngồi đinh ninh
HS1 -> hốt hoảng, giật mình: tự thầm thì hỏi nhỏ
HS2 ->vội vàng nằng nặc (năn nỉ thiết tha “Mời Bác ngủ ”)
GV -> cảm nhận được tình yêu thương mênh mông của Bác-> anh thức luôn cùng Bác
? Nhận xét gì về việc sử dụng từ ngữ ? (sử dụng nhiều từ loại nào?)(HS TB)
Sử dụng nhiều động từ mạnh: hốt hoảng, giật mình, vội vàng, nằng nặc có tác dụng khắc sâu diễn biến tâm trạng của
anh đội viên Thái độ tâm trạng của anh đội viên khi tỉnh giấclần thứ ba –vẫn thấy Bác không ngủ- được đẩy thêm một bướccao hơn, có phần căng thẳng, kịch liệt hơn
? Nhận xét gì về cấu tạo câu thơ: Mời Bác ngủ Bác ơi
…Bác ơi! Mời Bác ngủ.
- Đảo trật tự ngôn từ, lặp lại cụm từ
- Câu thơ đảo qua nhắc lại, nhưng tập trung vào chuyện ngủ.Câu thứ nhất là một lời mời tha thiết,câu thứ hai đảo vế và lặplại lần hai “Bác ơi! Mời bác ngủ” đã gần như một lời thúc giụckhẩn cầu -> Quá lo cho sức khoẻ của Bác anh mời Bác đi ngủ.Cách nói ấy chỉ có thể của một người con đối với người chathân yêu của mình
?) Em có nhận xét gì về thái độ của anh đội viên khi thức dậy
lần thứ 3?(HS TB)
Lần thứ ba thức dậy mà thấy Bác vẫn chưa ngủ thì anh hốt
hoảng giật mình Bởi có thể anh nghĩ: rồi cũng có lúc Bác sẽngả lưng Nhưng từ lần thứ nhất: “trời khuy lắm rồi” đến lầnthứ hai, và lần này là “trời sáp sáng” nghĩa là săp trọn mộtđêm Vì vậy lần này anh vội vàng, vì vậy lần này anh năn nỉkiên trì:
Mời Bác ngủ Bác ơi!
Bác ơi! Mời Bác ngủ!
?) Diễn biến tâm trạng của anh đội viên qua qua hai lần thức
giấc? Lần nào tình cảm của anh đội viên với Bác mạnh mẽ hơn?(HS TB)
Trang 9mời Bác đi ngủ.
? Tại sao nhà thơ không kể về lần thứ hai thức giấc của anh
đội viên?(HS khá-giỏi)
Trong bài thơ không nói đến việc anh thức dậy lần thứ hai
nhưng chi tiết này có ý nghĩa rất lớn
+ Có thể tác giả không muốn câu chuyện bị trùng lặp
+ Lần thứ hai không được nhắc tới, nó như những dấu
chấm lặng tạo khoảng cách giữa những lần thức giấc của anh
đội viên có thể đó là khoảng trống để người đọc tự suy nghĩ
điều ấy
+ Và như vậy -> lần thứ ba thức giấc chưa chắc đã là lần
thứ ba mà còn có nghĩa là nhiều lần Lần nào tỉnh giấc , anh đội
viên cũng đều thấy Bác vẫn chưa ngủ Có lẽ làn thứ nhất anh
đội viên bày tỏ tình cảm bồng bột; lần thứ hai suy nghĩ sâu sắc
về việc Bác không ngủ, lần thứ ba không kìm nén được tình
cảm, anh bộc lộ cái hốt hoảng giật mình bằng cách nằng
nặcmời Bác ngủ Bằng cách diễn đạt tinh tế:
-> Vừa nhấn mạnh trạng thái bồn chồn của anh đội viên
-> vừa nhấn mạnh, khắc sâu được sự hi sinh thầm lặng, lớn lao
của Bác
? Vì sao từ chỗ bồn chồn lo lắng -> vội vàng, nằng nặc mời
Bác đi ngủ, anh đội viên lại chuyển sang “vui sướng mênh
mông” thức luôn cùng Bác? (HS khá- giỏi)
Đây là tình cảm rất thật của anh đội viên Anh lo cho Bác,
nhưng trước đó anh chưa hiểu hết tấm lòng của Bác Anh chỉ
nghĩ rằng Bác thức là để đốt lửa dém chăn cho các anh, nên anh
cố mời Bác đi ngủ Nhưng khi anh biết được Bác còn thức vì lo
lắng, vì thương anh chị em dân công ướt lạnh trong đêm thì anh
nyhận ra không thể nào mời Bác ngủ được Anh sung sướng vì
biết Bác lo cho tất cả, biết lòng Bác thật bao la
Bác ơi,tim Bác mênh mông thế
Ôm cả non sông một kiếp người (Tố Hữu)
Anh sung sướng vì phát hiện được tấm lòng của Bác thật nhân
hậu bao dung “nâng niu tất cả chỉ quên mình” Sau khi hiểu
được tâm trạng tấm lòng của Bác, anh thấy lớn hơn về tâm hồn
và tình cảm, cảm nhận được niềm hạnh phúc lớn lao nên “anh
thức luôn cùng Bác”
?) Tình cảm anh đội viên cũng chính là tình cảm của bộ đội và
nhân dân đối với Bác? Tình cảm đó được thể hiện như thế nào
trong bài thơ?(HS TB)
- Kính yêu, biết ơn và tự hào về Bác
Bằng lối kể chuyện
mộc mạc, kết hợp vớiviệc sử dụng những biệnpháp nghệ thuật độc đáo,đặc sắc đã làm nổi bậttình cảm kính yêu chânthành, lòng biết ơn sâusắc, sự ngưỡng mộ tựhào về Bác của anh độiviên
Trang 10Điều chỉnh, bổ sung giáo án
………
………
3.3 Hoạt động luyện tập
- Mục tiêu: hướng dẫn Hs luyện tập
- Phương pháp: nêu vấn đề, thuyết trình
- Kĩ thuật: động não, KT trình bày 1’
Hoạt động của GV và HS Nội dung cần đạt
- Học thuộc lòng bài thơ
- Cảm nhận về tình cảm anh đội viên dành cho
- Mục đích: phát triển năng lực vận dụng kiến thức vào giải quyết các tình huống
thực tiễn, năng lực tự học, năng lực nghiên cứu, sáng tạo, tăng cường tính thực tiễncho bài học
- Phương pháp: thuyết trình, vấn đáp
Hoạt động của thầy và trò Nội dung
- Tìm và đọc các bài thơ viết về chủ tịch Hồ
- Học thuộc lòng 9 khổ thơ đầu bài thơ, phân tích nội dung chính của đoạn 1
- Chuẩn bị: Tiết 2- văn bản
+ Soạn bài theo các câu hỏi trong SGK theo nội dung phiếu học tập
GV phát phiếu học tập cho HS
PHIẾU HỌC TẬP
GV hướng dẫn HS tìm hiểu
Trang 11? Như ở tiết 1 chúng ta đã biết hoàn cảnh, thời gian, địa điểm diễn ra câu chuyện,
một bạn nhắc lại, cho biết Bác đã thức trong hoàn cảnh như thế nào? Có nét gì đặc biệt trong hoàn cảnh đó?
?) Hình ảnh Bác hiện lên qua cái nhìn của anh đội viên và được miêu tả trên nhiều
phương diện: Hình dáng, tư thế, vẻ mặt, cử chỉ, hành động, lời nói Em hãy tìm các chi tiết thể hiện rõ điều này?
?) Hiểu như thế nào là “trầm ngâm”?
?) Đinh ninh: dáng vẻ vẫn thế không có gì thay đổi
? Bài thơ khắc hoạ đậm nét tư thế, dáng vẻ yên lặng, trầm ngâm của Bác bằng cách lặp đi lặp lại và nhấn mạnh ở lần sau Nét nguyên hình ấy biểu hiện chiều sâu tâm trạng của Bác Hãy làm sáng tỏ ý kiến trên?
?) Cử chỉ hành động nào của Bác làm cho em xúc động nhất? Vì sao?
* Cử chỉ, hành động:
?) Em hiểu thêm được điều gì về Bác qua lời nói của Bác?
* Lời nói Lần đầu: “chú giặc” -> ngắn gọn, vắn tắt
Lần sau: “Bác mau mau” -> nỗi lòng, sự lo lắng đối với bộ đội, dâncông
? có ý kiến cho rằng hình ảnh đi sóng đôi: Bác - ngọn lửa hồng là hình ảnh mang
dụng ý nghệ thuật đặc sắc của tác giả Ý kiến của em.?
?) Nhận xét, đánh giá về hình ảnh Bác Hồ qua bài thơ?
?) Đọc và cho biết ý nghĩa của khổ thơ cuối?
?) Hãy nêu những bài thơ nói về việc Bác không ngủ được vì lo cho dân, cho nước?
? Cảm nhận của em về hình tượng Bác Hồ trong bài thơ?
Ngày soạn:4/03/2021 Tiết 98
Trang 12II Chuẩn bị ( Như tiết 1)
III Phương pháp/ KT ( Như tiết 1)
IV Tiến trình giờ dạy và giáo dục
1 Ổn định tổ chức (1’)
2 Kiểm tra bài cũ (5’)
CÂU HỎI ? Đọc thuộc lòng 5 khổ thơ đầu bài thơ “ Đêm nay Bác không ngủ” củanhà thơ Minh Huệ Cảm nhận về tình cảm của anh đội viên dành cho Bác?
về Bác của anh đội viên
GV giới thiệu bài: Tiết trước, chúng ta đã tìm hiểu về tâm tư tình cảm của anh đội
viên , tiết học hôm nay cô và các em sẽ cùng nhau phân tích hình tượng Bác Hồ
trong bài thơ
- Phương pháp: vấn đáp, đọc diễn cảm, nêu vấn đề,
thuyết trình, thảo luận nhóm
- Kĩ thuật: động não, đặt câu hỏi
? Như ở tiết 1 chúng ta đã biết hoàn cảnh, thời gian, địa
điểm diễn ra câu chuyện, một bạn nhắc lại, cho biết Bác
đã thức trong hoàn cảnh như thế nào? Có nét gì đặc biệt
trong hoàn cảnh đó?(HS TB)
- Bác đã thức trong một đêm khuya, trên đường đi chiến
dịch, Trời thì mưa lâm thâm Mái lều tranh xơ xác.
Câu thơ không nói tới cái lạnh, nhất là cái lạnh chốn rừng
Trang 13núi hoang vu Nhưng ta vẫn cảm nhận được cái rét thấuxương, thấm vào da thịt Cái lạnh làm run rẩy câu thơ tuyrất khẽ khàng-> một hoàn cảnh tương đối khắc nghiệt
- Có một điều hết sức đặc biệt, trong hoàn cảnh khắc nghiệt
đó Bác chủ đông ngồi không ngủ cạnh bếp lửa, chứ khôngphải là không ngủ được
?) Hình ảnh Bác hiện lên qua cái nhìn của anh đội viên và
được miêu tả trên nhiều phương diện: Hình dáng, tư thế,
vẻ mặt, cử chỉ, hành động, lời nói Em hãy tìm các chi tiết thể hiện rõ điều này?(HS TB)
- Đốt lửa Động từ -> sự chăm sóc ân cần, tỉ mỉ, chu
- Dém chăn đáo như cha, mẹ chăm sóc con
- Nhón chân => TY thương s2 trong sự hi sinh thầm lặng
* Lời nói Lần đầu: “chú giặc” -> ngắn gọn, vắn tắt
Lần sau: “Bác mau mau” -> nỗi lòng, sự
lo lắng đối với bộ đội, dân công
* HS thảo luận:
? GV: Bài thơ khắc hoạ đậm nét tư thế, dáng vẻ yên lặng,
trầm ngâm của Bác bằng cách lặp đi lặp lại và nhấn mạnh
ở lần sau Nét nguyên hình ấy biểu hiện chiều sâu tâm trạng của Bác Hãy làm sáng tỏ ý kiến trên?(HS khá)
Bài thơ khắc hoạ tư thế và dáng vẻ lặng yên, trầmngâm của Bác trong đêm khuya, bên bếp lửa, hình ảnh đóđược lặp đi lặp lại và nhấn mạnh hơn ở lần 3: Từ chỗ ngồi
“lặng yên” -> “đinh ninh”…từ “vẻ mặt trầm ngâm” -> “imphăng phắc” => biểu hiện chiều sâu tâm trạng của Bác Vẻ
“trầm ngâm” trên nét mặt , cái lặng yên bên bếp lửa lúccanh khuya càng không phải là thanh thản Nó phản chiếumột tâm tư không hề lặng lẽ bên trong Khối tâm tư ấy củangười chèo lái gắn chặt với con thuyền kháng chiến cònphải vượt qua bao nhiêu ghềnh thác cam go trước khi đếnđược với thắng lợi cuối cùng Và tâm trạng ấy được bộc lộ
rõ hơn qua cử chỉ hành động, lời nói
?) Cử chỉ hành động nào của Bác làm cho em xúc động
nhất? Vì sao?(HSkhá- giỏi)
* Cử chỉ, hành động
Trang 14- Đốt lửa Động từ -> sự chăm sóc ân cần, tỉ mỉ, chu
- Dém chăn đáo như cha, mẹ chăm sóc con
- Nhón chân => TY thương s2 trong sự hi sinh thầm lặng
* GV: + Hành động “dém chăn”thể hiện sâu sắc tình yêu
thương và sự chăm sóc ân cần tỉ mỉ của Bác Hồ đối với cácchiến sĩ Bác như người cha người mẹ chăm lo cho giấcngủ của những đứâ con Sự chăm sóc đó chu đáo, khôngsót một ai
+Đặc biệt cử chỉ “nhón chân”, là một chi tiết nghệ thuậtđặc sắc giản dị mà xúc động bộc lộ lòng yêu thương chanchứa, sự tôn trọng, nâng niu của vị lãnh tụ đối với nhữngngười chiến sĩ bình thường
* “ Đốt lửa”, “dém chăn”, “nhón chân” đều là những cử chỉhành động làm cho chúng ta xúc động: “đốt lửa” là khơingọn lửa cho bốc to lên, còn “dém chăn” là giắt lại cho ấm.Hành động dịu dàng và lặng lẽ ấy là tiếng nói của tìnhthương Không phải tình ruột thịt thì làm sao có tình cảm
ân cần, chu đáo với từng đứa con? Không phải là tìnhthương chung chung, mà là tình thương toả ấm tới từngngười Phải biết vui khi làm người khác hạnh phúc, và biếtbiến hạnh phúc của người khác thành hạnh phúc của chínhmình thì mới nhẹ nhàng “nhón chân” để những chiến sĩkhông giật mình thức giấc Trước tình thương ấy, anh độiviên đắm chìm trong một cảm giác hạnh phúc
Bóng Bác cao lồng lộng
Ấm hơn ngọn lửa hồng
Đó là ông tiên trong truyện cổ tích Chỉ có ông tiênmới “lồng lộng”, mới hiện ra từ một thứ hào quang kì diệunhư một giấc chiêm bao Cảm giác ấm áp mà người nằm
mơ nhận được mới có thể “ấm hơn ngọn lửa hồng” Vàhình ảnh Bác trong tâm hồn ấy đúng là sưởi ấm hơn ngọnlửa hồng bởi nó sưởi ấm tự bên trong! Song cốt lõi của giấcchiêm bao lại là một con người bằng xương, bằng thịt
- GD TT HCM: Ngợi ca vẻ đẹp lãnh tụ Hồ Chí Minh, hi
sinh quên mình vì hạnh phúc dân tộc Tình yêu thương củaBác dành cho nhân dân; tinh thần đồng cam cộng khổ củaBác đối với nhân dân
?) Em hiểu thêm được điều gì về Bác qua lời nói của Bác?
(HS TB)
* Lời nói Lần đầu: “chú giặc” -> ngắn gọn, vắn tắt Lần sau: “Bác mau mau” -> nỗi lòng, sự
lo lắng đối với bộ đội, dân công
Nếu như ở phần khắc hoạ: Hình dáng tư thế của Bác
đã tạo ra +nét đặc trưng thứ nhất trong hình tượng Bác:
một vẻ trầm ngâm, lặng yên, suy tư, thâm trầm của hiền
Trang 15triết phương Đông.
+ Thì những cử chỉ hành động chăm sóc của Báchiện ra giúp ta lại thấy được nét đặc trưng thứ hai tronghình tượng Bác là lòng thương yêu chiến sĩ
+ Và cuối cùng những lời nói giãi bày tâm trạng Bác
đã khắc hoạ nét đặc trưng thứ ba trong hình tượng Bác đó
là lòng thương người bao la Người không chỉ thương cácchiến sĩ trong lều, mà thương tất cả mọi chiến sĩ dân công.Đến đây tấm lòng của Bác như hoà chung với tấm lòngchiến sĩ Người lo, Người mang theo cả nỗi lo, nỗi mongcủa từng chiến sĩ
Cũng phải tới lúc này ,với anh đội viên, hình ảnh Bác
Hồ mới hiện ra roàn vẹn Đó là một sự thống nhất từ hìnhdáng , cử chỉ đến lời nói Toàn bộ con người ấy toả sángtình thương: Thương các chiến sĩ đang yên ngủ để “ngàymai đi đánh giặc”, thương bộ đội, đồng bào vì kháng chiến
mà gánh chịu gian khổ hi sinh
? Có ý kiến cho rằng hình ảnh đi sóng đôi: Bác - ngọn lửa
hồng là hình ảnh mang dụng ý nghệ thuật đặc sắc của tác giả Ý kiến của em?(HS khá)
Bài thơ rất hay và đặc sắc vì đã khéo xây dựng không khí.
“Ngoài trời mưa lâm thâm” là một không khí thật gợi cảm.Trời se se lạnh, mưa nhỏ ẩm ướt bao phủ, lẽ tự nhiên khêugợi ở con người một khát vọng về sự ấm cúng Trongkhông khí ấy, hình ảnh Bác hồ xuất hiện như một nguồntình cảm sưởi ấm mọi người; không chỉ sưởi ấm bằng bếplửa, bằng cử chỉ dém chăn, mà bằng cả tấm lòng lo lắngcho các chiến sĩ dân công ngủ ngoài rừng “Rải lá cây làmchiếu, manh áo phủ làm chăn” Không phải ngẫu nhiên màtrong bài thơ, bên cạnh hình ảnh Bác có hình ảnh ngọn lửahồng:
- “Người Cha mái tóc bạcĐốt lửa cho anh nằm…”
Trời mưa lâm thâm – ngọn lửa hồng
xây dựng hình ảnh đối chiếu: Bác Hồ – ngọn lửa,
Bác Hồ – Anh đội viên (dường như Bác đã hoá thânthành bức tượng vững chãi Đối lập với Bác, anh đội viên
là người hay xúc động, lòng anh khi thì “bồn chồn”, khi thì
