BÀI GIẢNG ĐƯỜNG LỐI CÁCH MẠNG(PHẦN 7)

BÀI GIẢNG ĐƯỜNG LỐI CÁCH MẠNG

đảngưcộngưsảnưviệtưnam

Giảng viên: TS Lê Văn Thai

ĐườngưlốiưXâyưdựngư

nềnưkinhưtếưthịưtrường

địnhưhướngưxãưhộiưchủưnghĩa

I Quá trình đổi mới nhận thức về kinh tế thị tr ờng

1 M t s khái niệm: ột số khái niệm: ố khái niệm:

 Cơ chế (theo nghĩa cơ học) là bộ mỏy cựng

với những quy tắc, những hỡnh thức nhằm vận hành bộ mỏy đú

 Cơ chế kinh tế: là bản thõn nền kinh tế cựng

với hỡnh thức hoạt động của nền kinh tế đú dưới tỏc động của cỏc quy luật kinh tế và quy luật

khỏc

 Cơ chế quản lý kinh tế: là những hình thức,

cách thức và phương tiện mà nhà nước sử dụng

để phát triển nền kinh tế quốc dân

Hình thức, cách thức gồm: Hình thức pháp luật; hình thức kế hoạch hoá, chính sách kinh tế; hình thức hạch toán kinh tế (hình thức pháp luật tạo môi trường và bảo đảm trật tự an toàn cho

các hoạt động kinh tế, kế hoạch hoá giữ vai trò định hướng, chính sách kinh tế kích thích, điều tiết sự phát triển nền kinh tế, hạch toán kinh tế

có tác dụng đánh giá hiệu quả của các hoạt động kinh tế)

2 Cơ chế quản lý kinh tế Việt Nam thời kỳ tr ớc

 Cácưcơưquanưhànhưchínhưcanưthiệpưquáưsâuưvàoư hoạtưđộngưsảnưxuất,ưkinhưdoanhưcủaưcácưdoanhư

nghiệp.

 Quanưhệưhàngưhoáư-ưtiềnưtệưbịưcoiưnhẹ.

 Bộưmáyưquảnưlýưcồngưkềnh,ưnhiềuưcấpưtrungưgian.

 Hình thức hoạt động

 Baoưcấpưquaưgiá

 Baoưcấpưquaưchếưđộưtemưphiếu

 Baoưcấpưtheoưchếưđộưcấpưphátưvốn

 Khuy t t t c a c ch kÕ ho¹ch hãa, t p ết tật của cơ chế kÕ ho¹ch hãa, tập ật của cơ chế kÕ ho¹ch hãa, tập ủa cơ chế kÕ ho¹ch hãa, tập ơ chế kÕ ho¹ch hãa, tập ết tật của cơ chế kÕ ho¹ch hãa, tập ật của cơ chế kÕ ho¹ch hãa, tập

trung quan liªu, bao c p ấp

C ­ch ­nµy­trong­nh ng­th i­k ­nh t­ nh­ ã­ ơ chế nµy trong những thời kỳ nhất định đã ế nµy trong những thời kỳ nhất định đã ững thời kỳ nhất định đã ời kỳ nhất định đã ỳ nhất định đã ất định đã định đã đ

t p­trung­ ập trung được tối đa c¸c nguồn lực kinh tế, được tối đa c¸c nguồn lực kinh tế, ối đa c¸c nguồn lực kinh tế, đ c­t i­ a­c¸c­ngu n­l c­kinh­t ,­ ồn lực kinh tế, ực kinh tế, ế nµy trong những thời kỳ nhất định đã ph¸t­huy­ được tối đa c¸c nguồn lực kinh tế, c­s c­m nh­t ng­h p­c ­n ức mạnh tổng hợp cả nước, ạnh tổng hợp cả nước, ổng hợp cả nước, ợc tối đa c¸c nguồn lực kinh tế, ả nước, ước, c,­ phï­h p­v i­ i u­ki n­cã­chi n­tranh.­ ợc tối đa c¸c nguồn lực kinh tế, ớc, đ ều kiện cã chiến tranh ện cã chiến tranh ế nµy trong những thời kỳ nhất định đã

Tuy­nhiªn­nã­béc­lé­mét­sè­h n­ch : ạnh tổng hợp cả nước, ế nµy trong những thời kỳ nhất định đã

+­Th ­tiªu­c nh­tranh ủ tiªu cạnh tranh ạnh tổng hợp cả nước,

+­K×m­h·m­ti n­b ­khoa­h c­c«ng­ngh ế nµy trong những thời kỳ nhất định đã ộ khoa học c«ng nghệ ọc c«ng nghệ ện cã chiến tranh

+­Tri t­tiªu­ ện cã chiến tranh độ khoa học c«ng nghệ ng­l c­kinh­t ­ ực kinh tế, ế nµy trong những thời kỳ nhất định đã đối đa c¸c nguồn lực kinh tế, ớc, i­v i­ng ười kỳ nhất định đã i­lao­

ng.

độ khoa học c«ng nghệ.

+­Kh«ng­kÝch­thÝch­tÝnh­n ng­ ăng động, s¸ng tạo của độ khoa học c«ng nghệ ng,­s¸ng­t o­c a­ ạnh tổng hợp cả nước, ủ tiªu cạnh tranh.

b Những đột phá đầu tiên trong đổi mới tư duy về cơ

chế quản lý kinh tế của Đảng (1979-1986)

Bước 1: Hội nghị Trung ương lần thứ 6

(8-1979)

- Hội nghị phª­ph¸n một số yếu tố của thể chế

kinh tế tập trung quan liêu bao cấp.

- Thừa nhận sự cần thiết phải kết hợp kế hoạch

với thị trường

- Nhận thấy sự cần thiết phải kết hợp nhiều loại

lợi ích, huy động vai trò của tiểu thương, cá thể, tiểu chủ… làm cho sản xuất bung ra.

Như vậy, Hội nghị đã đột phá vào khâu quan trọng nhất của cơ chế kế hoạch hóa tập trung quan liêu bao cấp: Chế độ công hữu và kế

Bước 2: Chỉ thị 100, Quyết định 25 CP, 26CP của Chính

phủ (1981)

Nội dung các chỉ thị, quyết định trên là nhằm giải phóng

sức sản xuất Những điều chỉnh này đã tạo ra hình

thái song song tồn tại giữa kinh tế công hữu kế hoạch hóa với thị trường tự do

Bước 3: Đại hội V của Đảng (1982)

- Nhấn mạnh: Xác lập chế độ quản lý và kế hoạch hóa

đúng đắn, đổi mới chế độ quản lý và kế hoạch hiện

hành

- Về kế hoạch hóa nền kinh tế, kế hoạch phải thấu suốt

nguyên tắc hạch toán kinh doanh XHCN.

- Đảng đã nhận thức được vai trò của các biện pháp kinh

tế, của các động lực kinh tế.

Bước 4: Hội nghị Trung ương lần thứ 8 (6-1985)

- Chủ trương xóa bỏ cơ chế bao cấp, thực hiện cơ chế một

giá, chuyển sang hạch toán kinh doanh XHCN, thừa nhận quy luật của sản xuất hàng hóa.

- Đề cập ba nội dung quan trọng của cái cách: Giá cả, tiền

lương, tiền tệ (giá – lương – tiền).

+ Giá cả: Thực hiện cơ chế một giá thống nhất và đánh giá

đúng, đủ chi phí cho giá thành sản phẩm.

+ Tiền lương: Xóa bỏ chế độ tiền lương hiện vật, thực hiện

tiền lương tiền tệ gắn với xóa bỏ bao cấp; đảm bảo

cho người lao động tái tạo sức lao động và gắn với

chất lượng và hiệu quả lao động.

+ Tiền tệ: Đổi mới lưu thông tiền tệ; thu hút tiền nhàn rỗi;

đẩy nhanh nhịp độ quay vòng đồng tiên; chuyển ngân hàng sang hạch toán kinh doanh XHCN.

3 Nhu cầu đổi mới cơ chế quản lý kinh tế

Nhằmưđưaưđấtưnướcưthoátưraưkhỏiưkhủngư

hoảngưkinhưtếưxãưhội,ưchúngưtaưđãưcóư

nhữngưbướcưcảiưtiếnưnềnưkinhưtếưtheoưhướngưthịưtrường.ư

II Sự hình thành t duy của Đảng về kinh tế thị

tr ờng thời kỳ đổi mới

a Khỏi niệm về thị trường và kinh tế thị trường

- Thị trường là một phạm trự của sản xuất và lưu thụng hàng hoỏ, phản ỏnh toàn bộ quan

hệ trao đổi giữa người mua và ngưũi bỏn đó được thể chế hoỏ nhằm xỏc định giỏ cả và khối lượng hàng hoỏ

Thị trường chứa đựng tổng cung, tổng cầu, mối quan hệ cung - cầu, mức giỏ và những yếu tố khụng gian, thời gian, xó hội đối với một loại sản phẩm nào đú của nền sản xuất hàng hoỏ.

- Kinh tế thị trường là sản phẩm của sự phát triển xã hội loài ngưòi, nó là hình thức phát triển cao của kinh tế hàng

hoá Kinh tế thị trường thực hiện phân

bổ các nguồn lực của xã hội thông qua

cơ chế thị trường được chi phối bởi các quy luật cơ bản là quy luật giá trị, quy luật cung cầu và quy luật cạnh tranh

- Những vấn đề phản ánh bản chất của

kinh tế thị trường:

+ Kinh tế thị trường là một sự phát triển mang tính tất yếu

+ Kinh tế thị trường có khả năng thích

ứng với các hình thái xã hội khác nhau + Sự đa dạng trong mô hình của kinh tế thị trường, các nền kinh tế đang phát

triển hiện nay hoàn toàn có khả năng rút ngắn thời gian phát triển

+ Kinh tế thị trường thực hiện các chức năng thông qua các thị trường.

Cơ chế tự điều tiết của thị trường giúp cho

việc phân bổ các nguồn lực xã hội cũng như giải quyết các vấn đề kinh tế cơ

bản được thực hiện một cách hoàn hảo nhất

b Quá trình đổi mới nhận thức về kinh tế thị

trường của Đảng và mô hình kinh tế tổng

quát thời kỳ quá độ đi lên CNXH ở Việt Nam

Quá trình đổi mới nhận thức về kinh tế thị trường

+ Đại hội chủ trường xóa bỏ cơ chế tập trung

quan liêu bao cấp, Xây dựng cơ chế kế

hoạch hóa theo phương thức hạch toán kinh doanh XHCN, đúng nguyên tắc tập trung dân

- Hội nghị Trung ương 6 (3-1989)

+ Phát triển nền kinh tế hàng hóa có kế hoạch

gồm nhiều thành phần kinh tế đi lên CNXH Khẳng định thực hiện chính sách kinh tế

nhiều thành phần.

+ Kinh tế quốc doanh cần có lực lượng đủ sức

chi phối thị trường, song không nhất thiết

chiếm tỷ trọng lớn trong mọi ngành nghề,

những ngành nghề, loại hoạt động nào mà kinh tế hợp tác xã, kinh tế gia đình, kinh tế tư nhân có thể làm tốt, có lợi cho nền kinh tế thì nên tạo điều kiện cho các loại hình kinh tế ấy phát triển.

+ Thị trường vừa là căn cứ, vừa là đối

tượng của kế hoạch hóa; chuyển mạnh các đơn vị kinh tế sang hoạch toán kinh doanh

+ Quan điểm về một thị trường thống nhất

trong cả nước, gắn với thế giới

- Đại hội VII (qua Cương lĩnh) phát triển

thêm một bước: Xác định nền kinh tế của ta là “nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần theo định hướng XHCN,

vận hành theo cơ chế thị trường, có sự quản lý của nhà nước”, khẳng định đây

là chủ trương chiến lược, là con đường

đi lên CNXH của Việt Nam

- Đại hội VIII (1996) bổ sung một số nhận

thức về cơ chế quản lý kinh tế:

+ Xác định “phát triển nền kinh tế nhiều

thành phần, vận hành theo cơ chế thị

trường, có sự quản lý của Nhà nước

theo định hướng XHCN” QHSX, chế độ

sở hữu, cơ chế quản lý, chế độ phân

phối gắn kết với nhau

Đại hội khẳng định: Sản xuất hàng hoá, cơ

chế thị trường không đối lập với CNXH

mà là thành tựu phát triển của văn minh nhân loại, tồn tại khách quan, cần thiết

- Đại hội IX của Đảng (2001) chính thức

đưa ra khái niệm "kinh tế thị trường định hướng XHCN":

+ Đảng và Nhà nước ta chủ trương thực

hiện nhất quán và lâu dài chính sách

phát triển nền kinh tế hàng hóa nhiều

thành phần, vận động theo cơ chế thị

trường, có sự quản lý của nhà nước

theo định hướng XHCN, đó chính là nền kinh tế thị trường định hướng XHCN

Kinh tế thị trường định hướng XHCN là

mô hình kinh tế tổng quát của nước ta trong thời kỳ quá độ đi lên CNXH, là

+ Kinh tế thị trường định hướng XHCN ở

Việt Nam là một kiểu tổ chức kinh tế

vừa tuân theo những quy luật của kinh

tế thị trường vừa dựa trên cơ sở và

được dẫn dắt, chi phối bởi các nguyên tắc và bản chất của CNXH, thể hiện trên

cả ba mặt: Sở hữu, tổ chức quản lý, và phân phối

- Đại hội X của Đảng chủ trương:

+ Tiếp tục hoàn thiện thể chế kinh tế thị

trường định hướng XHCN

+ Bốn nội dung quan trọng nhất là: Nắm

vững định hướng XHCN trong nền kinh

tế nước ta, nâng cao vai trò và hoàn

thiện quản lý của Nhà nước, phát triển đồng bộ và quản lý có hiệu quả sự vận hành các loại thị trường cơ bản theo cơ chế cạnh tranh lành mạnh, phát triển

mạnh các thành phần kinh tế và các loại

+ Tích cực và chủ động hội nhập kinh tế

quốc tế

+ Làm rõ hơn về định hướng XHCN trong

nền kinh tế thị trường ở nước ta, dựa

trên 4 tiêu chí:

1 Mục đích phát triển: Vì con người, thực

hiện mục tiêu “dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh”; giải phóng mạnh mẽ và không ngừng phát triển sức sản xuất, nâng cao đời sống nhân dân; đẩy mạnh xóa đói, giảm

nghèo, khuyến khích mọi người vươn

2 Phương hướng phát triển: Phát triển nền

kinh tế nhiều hình thức sở hữu, nhiều

thành phần kinh tế, trong đó kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo, kinh tế nhà

nước cùng với kinh tế tập thể ngày càng trở thành nền tảng vững chắc của nền

kinh tế quốc dân

3 Định hướng xã hội và phân phối: Thực

hiện tiến bộ và công bằng xã hội ngay

trong từng bước và từng chính sách phát triển; tăng trưởng kinh tế đi đôi với phát triển văn hóa, y tế, giáo dục , giải quyết tốt các vấn đề xã hội vì mục tiêu phát

4 Định hướng XHCN trong quản lý: Phát

huy quyền làm chủ xã hội của nhân dân, bảo đảm vai trò quản lý, điều tiết nền

kinh tế của Nhà nước pháp quyền XHCN dưới sự lãnh đạo của Đảng là sự thể

hiện rõ rệt định hướng XHCN

Một số đặc trưng chủ yếu của kinh tế thị

trường định hướng XHCN ở Việt Nam

- Đó là nền kinh tế có mức tăng trưởng cao

và bền vững, LLSX được phát triển trên

cơ sở áp dụng những thành tựu khoa

học - công nghệ mới cùng đội ngũ lao

- Kinh tế thị trường định hướng XHCN là một kiểu

tổ chức kinh tế dựa trên nguyên tắc quy luật của kinh tế thị trường, đồng thời được dẫn

dắt, định hướng bởi nguyên tắc và bản chất của CNXH nhằm thực hiện thành công mục tiêu dân giàu nước mạnh xã hội công bằng

dân chủ và văn minh.

- Mục tiêu của phát triển kinh tế thị trường định

hướng XHCN là nâng cao đời sống của nhân dân, đảm bảo công bằng xã hội, hạn chế

những bất bình đẳng trong thu nhập, bảo vệ môi trường, bản sắc văn hoá dân tộc, ổn định chính trị, xã hội và an ninh quốc phòng.

- Kinh tế thị trường định hướng XHCN là

một nền kinh tế mở và mang tính quốc

tế hoá, khu vực hoá Phát triển kinh tế thị trường định hướng XHCN phải góp phần nâng cao vị thế đất nước trên

trường quốc tế, đảm bảo độc lập tự chủ

về kinh tế

III Tiếp tục hoàn thiện thể chế kinh tế thị tr ờng

định h ớng x hội chủ nghĩa ở n ớc taã

1 Mục tiêu và quan điểm cơ bản

a Thể chế kinh tế và thể chế kinh tế thị tr ờng

 Thểưchếưkinhưtế:ưLàưmộtưthểưchếưcácưquyưphạmư

phápưluậtưnhằmưđiềuưchỉnhưcácưchủưthểưkinhưtế,ư cácưhànhưviưsảnưxuấtưkinhưdoanhưvàưcácưquanư hệưkinhưtế.

 Thểưchếưkinhưtếưthịưtrường:ưLàưmộtưtổngưthểưbaoư

gồmưcácưbộưquyưtắc,ưluậtưlệưvàưhệưthốngưcácư

thựcưthể,ưtổưchứcưkinhưtếưđượcưtạoưlậpưnhằmưđiềuư chỉnhưhoạtưđộngưgiaoưdịch,ưtraoưđổiưtrênưthịưtrư

b Mục tiêu hoàn thiện thể chế kinh tế thị tr ờng

định h ớng x hội chủ nghĩaã

 Mụcưtiêuưđếnưnămư2020:ưThúcưđẩyưkinhưtếưthịưtrư

ờngưđịnhưhướngưXHCNưphátưtriểnưnhanh,ưhiệuư quả,ưbềnưvững,ưhộiưnhậpưkinhưtếưquốcưtếưthànhư công,ưgiữưvữngưđịnhưhướngưXHCN,ưthựcưhiệnư

thắngưlợiưmụcưtiêuư"dânưgiàu,ưnướcưmạnh,ưxãưhôiư côngưbằng,ưdânưchủ,ưvănưminh",ưxâyưdựngưvàư bảoưvệưvữngưchắcưTổưquốcưViệtưNamưXHCN.

c Quan điểm về hoàn thiện thể chế

kinh tế thị tr ờng định h ớng x hội ã

 Kếưthừaưcóưchọnưlọcưthànhưtựuưphátưtriểnư

kinhưtếưthịưtrườngưcủaưnhânưloạiưvàưkinhư

nghiệmưtổngưkếtưtừưthựcưtiễnưđổiưmớiưtừưnướcưta

 Chủưđộng,ưtíchưcựcưgiảiưquyếtưcácưvấnưđềư

lýưluậnưvàưthựcưtiễn,ưđồngưthờiưphảiưcóưbướcưđiưvữngưchắc,ưvừaưlàmưvừaưtổngưkếtưrútưkinhưnghiệm

 NângưcaoưnăngưlựcưlãnhưđạoưcủaưĐảng,ư

hiêụưlựcưvàưhiệuưquảưquảnưlýưcủaưNhàưnước

chếưkinhưtếưthịưtrườngưđịnhưhướngưxãưhộiưchủưnghĩa

cácưyếuưtốưđảmưbảoưtínhưđịnhưhướngư

kinhưtế,ưloạiưhìnhưdoanhưnghiệpưvàưcácưtổưchứcư sảnưxuấtưkinhưdoanh

 Hoànưthiệnưthểưchếưvềưsởưhữu

 Khẳngưđịnhưđấtưđaiưthuộcưsởưhữuưtoànưdânưmàư

đạiưdiệnưlàưnhàưnước,ưđồngưthờiưđảmưbảoưvàưtônư trọngưcácưquyềnưcủaưngườiưsửưdụngưđất.

 Táchưbiệtưvaiưtròưcủaưnhàưnướcưvớiưtưưcáchưlàưbộư

máyưcôngưquyềnưquảnưlýưtoànưbộưnềnưkinhưtếư-ư xãưhộiưvớiưvaiưtròưchủưsởưhữuưtàiưsản.ư

 Hoànưthiệnưthểưchếưvềưphânưphối

 Hoànưthiệnưluậtưpháp,ưcơưchế,ưchínhưsáchưvềư

phânưbổưnguồnưlực,ưphânưphốiưvàưphânưphốiưlạiư theoưhướngưđảmưbảoưtăngưtrưởngưkinhưtếưvớiưtiếnư bộưvàưcôngưbằngưxãưhộiưtrongưtừngưbước,ưtừngư chínhưsáchưphátưtriển.

 Đổiưmới,ưphátưtriển,ưnângưcaoưhiệuưquảưhoạtư

độngưcủaưcácưchủưthểưtrongưnềnưkinhưtế.

 Đổiưmới,ưphátưtriểnưhợpưtácưxã,ưtổưhợpưtácưtheoư

cơưchếưthịưtrường,ưtheoưnguyênưtắc:ưtựưnguyện,ư dânưchủ,ưbìnhưđẳng,ưcùngưcóưlợiưvàưphátưtriểnư cộngưđồng.

 Đổiưmớiưcơưchếưquảnưlýưnhàưnướcưđểưcácưđơnưvịư

sựưnghiệpưcôngưlậpưphátưtriểnưmạnhưmẽ,ưcóư

thịưtrườngưvàưphátưtriểnưđồngưbộưcácưloạiưthịưtrường

 Hoànưthiệnưthểưchếưvềưgiá,ưcạnhưtranhưvàưkiểmư

soátưđộcưquyềnưtrongưkinhưdoanh;ưhoànưthiệnư khungưphápưlýưchoưkýưkếtưvàưthựcưhiệnưhợpư

đồng;ưhoànưthiệnưcơưchếưgiámưsát,ưđiềuưtiếtưthịư trườngưvàưxúcưtiếnưthươngưmại

 Hoànưthiệnưhệưthốngưphápưluật,ưcơưchế,ưchínhư

sáchưchoưhoạtưđộngưvàưphátưtriểnưlànhưmạnhư củaưthịưtrườngưchứngưkhoán,ưtăngưtínhưminhư

bạch,ưchốngưcácưgiaoưdịchưphiưpháp,ưcácưhànhư viưrửaưtiền,ưnhiễuưloạnưthịưtrường.

 Xâyưdựngưđồngưbộưluậtưpháp,ưcơưchế,ưchínhư

sáchưquảnưlý,ưhỗưtrợưcácưtổưchứcưnghiênưcứu,ư ứngưdụng,ưchuyểnưgiaoưcôngưnghệ.

vớiưtiếnưbộ,ưcôngưbằngưxãưhộiưtrongưtừngưbước,ưtừngưchínhưsáchưphátưtriểnưvàưbảoưvệưmôiưtrường

 Hoànưthiệnưluậtưpháp,ưchínhưsáchưvềưbảoư

vệưmôiưtrường,ưcóưchếưtàiưđủưmạnhưđốiưvớiư

Đảng,ưquảnưlýưcủaưNhàưnướcưvàưsựưthamưgiaưcủaư cácưtổưchứcưquầnưchúngưvàoưquáưtrìnhưphátư

3 Kết quả, ý nghĩa, hạn chế và nguyên nhân

a Kết quả và ý nghĩa

 Chuyểnưđổiưthànhưcôngưtừưthểưchếưkinhưtếưkếư

hoạchưhoáưtậpưtrungưquanưliêuư-ưbaoưcấpưsangư thểưchếưkinhưtếưthịưtrườngưđịnhưhướngưxãưhộiưchủư nghĩa.

 Chếưđộưsởưhữuưvớiưnhiềuưhìnhưthứcưvàưcơưcấuư

kinhưtếưnhiềuưthànhưphầnưđượcưhìnhưthành.

 Cácưloạiưthịưtrườngưcơưbảnưđãưraưđờiưvàưtừngưbướcư

phátưtriểnưthốngưnhấtưtrongưcảưnước,ưgắnưvớiưthịư trườngưkhuưvựcưvàưthếưgiới.

 Phátưtriểnưkinhưtếưgắnưvớiưgiảiưquyếtưcácưvấnưđềư