Tư tưởng Hồ Chí Minh về công tác dân vận

Tư tưởng Hồ Chí Minh về công tác dân vân; công tác dân vận trong giai đoạn hiện nayThứ hai, tư tưởng coi Dân là gốc của nước, Dân là quý nhất, do đó phải được lòng dân. Trong Kinh thi, một cuốn sách kinh điển của Nho giáo có nói: “Dân là gốc nước, gốc vững thì nước yên”. Và Khổng Phu Tử cũng khẳng định: “Đắc dân tâm, đắc thiên hạ”, tức là được lòng dân thì được thiên hạ.

Không như các dân tộc khác, lịch sử dân tộc VN là lịch sử dựng nước và giữnước Quá trình dựng nước và giữ nước thống nhất là một trong suốt hàng ngànnăm lịch sử Để sinh tồn, người Việt phải đoàn kết để chống lại thiên tai khắcnghiệt Để bảo vệ đất nước, người Việt phải đoàn kết để đấu tranh chống xâm lược.Đoàn kết tạo nên sức mạnh vô địch giúp dân tộc trải qua bao sóng gió Trọng dân,tin dân đã sớm trở thành một truyền thống của dân tộc.

Dân gian VN xưa có câu “Quan nhất thời, dân vạn đại” thể hiện một quan niệmtriết lý, một tư tưởng triết học sâu sắc “Dân vạn đại” có nghĩa là dân vĩnh hằng,vĩnh cửu trong xã hội loài người Dân đã xuất hiện ngau từ khi có xã hội loàingười, và có dân, còn dân thì mới có, mới còn xã hội loài người Còn “Quan nhấtthời” nghĩa là quan chỉ xuất hiện, chỉ trở thành một tầng lớp khi xã hội có giai cấp,

có nhà nước, và trong tầng lớp quan lại thì mỗi một ông quan, dù là quan to đếnđâu cũng chỉ tồn tại trong một thời gian nhất định Hơn nữa, xét về gốc tích thìquan lại cũng không phải từ trên trời rơi xuống mà đều gắn với dân, có nguồn gốc

từ dân: “Quan sang cũng ở làng mà ra”

Nhân dân lao động cũng tự ý thức được vai trò và sức mạnh của mình Truyềnthuyết Thánh Gióng nhờ được nhân dân nuôi dưỡng và cung cấp vũ khí đã trởthành người khổng lồ có đủ sức mạnh đánh thắng giặc Ân Còn truyền thuyết MỵChâu – Trọng Thủy nên lên một bài học phản diện về An Dương Vương chủ quanmất cảnh giác, chỉ dựa vào vũ khí, không dựa vào sức mạnh của nhân dân để chốnggiặc ngoại xâm nên kết cục là mất nước Khi dân đã bất mãn, đứng lên “nổi canqua” thì có thể làm đảo lộn một triều đại, một chế độ xã hội, như câu ca dao mà có

lẽ người Việt nào cũng thuộc lòng: “con vua thì lại làm vua Con sãi ở chùa lại quét lá đa Bao giờ dân nổi can qua, con vua thất thế lại ra quét chùa” Sức mạnh

của nhân dân không chỉ ở sức mạnh vật chất mà cả ở tinh thần, ở tư tưởng, ở dưluận

Các triều đại phong kiến VN ở thời kì đang lên và hưng thịnh đều có quan điểm

về dân và mối quan hệ với dân đúng đắn, tích cực nên đã được nhân dân ủng hộ,tập trung được sức mạnh của dân, đáng thắng được giặc ngoại xâm, bảo vệ và xâydựng đất nước, đồng thời củng cố được triều đại đó vững mạnh

Nhà Trần ở thế kỉ XIII đã ba lần đại thắng quân xâm lược Nguyên – Mông hunghãn Nguyên nhân cơ bản của thắng lợi đó, như Hưng đạo vương Trần Quốc Tuấn

đã chỉ rõ là do “Vua tôi đồng tâm, anh em hòa thuận, cả nước góp sức” “Cả nướcgóp sức” chính là sức mạnh toàn dân đã được huy động Trần Quốc Tuấn còn nêu

lên một tư tưởng đặc sắc khi ông căn dặn vua Trần: “khoan thư sức dân để làm kế sâu rẽ bền gốc, đó là thượng sách giữ nước”.

Nguyễn Trãi, một nhà văn hóa lớn, một anh hùng dân tộc thế kỉ XV, đã chỉ rõcông lao và sức mạnh của nhân dân, nêu ra tư tưởng ơn dân, vì dân rất mới mẻ:

“chở thuyền là dân, mà lật thuyền cũng là dân”, “lật thuyền mới biết dân như nước”, “cái gốc của nhạc là ở nơi thôn cùng xóm vắng không có một tiếng hờn giận oán sầu” Trong Cáo bình Ngô, Nguyễn Trãi đã chỉ ra nguyên nhân thắng lợi

của cuộc kháng chiến chống quân Minh là do đã tập hợp đoàn kết được lực lượngtoàn dân “tướng sĩ một lòng phụ tử, hòa nước sông chén rượu ngọn ngào”.

Phan Bội Châu, một chí sĩ yêu nước của VN nửa đầu thế kỉ XX, từng bôn ba hải

ngoại, đã có một quan niệm sâu sắc, chí lí, gắn dân với nước “dân là dân nước, nước là nước dân”.

Hồ Chí Minh sinh ra trong một gia đình yêu nước, lớn lên ở một vùng quênghèo giàu truyền thống đấu tranh đã sớm tiếp thu những truyền thống tốt đẹp củadân tộc

Từ nhỏ cậu bé Nguyễn Sinh Cung đã sớm nhận thức được thân phận nô lệ củanhững người dân thuộc địa, cậu càng cảm thương hơn khi trông thấy những ngườidân nghèo ở quê hương cậu phải chịu biết bao đau khổ dưới ách nô dịch của thựcdân Với một lòng yêu nước thương dân sâu sắc, chàng thanh niên trẻ Nguyễn TấtThành đã ra đi tìm đường cứu nước để giải phóng cho những đồng bào của mình.Anh đã sớm nhận thấy sức mạnh của nhân dân, của tinh thần đoàn kết dân tộc Baonhiêu năm bôn ba khắp nơi cũng chỉ để tìm một con đường cứu nước đúng đắn rồitrở về quê hương thức tỉnh đồng bào, tập hợp họ, đoàn kết họ và đưa họ ra đấutranh giành độc lập, tự do, mang lại hạnh phúc cho nhân dân Đó chính là mục tiêu

cả đời của Hồ Chí Minh

Tinh hoa văn hóa nhân loại

Xuất thân trong gia đình khoa bảng, trước khi ra đi tìm đường cứu nước, dùphải tiếp nhận những tri thức thông qua nên giáo dục theo kiểu Hán học hay củaphương Tây, HCM cũng đã trang bị một học vấn thấm đậm chủ nghĩa yêu nước –nhân văn VN Cũng vì vậy, những giá trị tinh túy của văn hóa nhân loại được HCM

dễ dàng chọn lọc và tiếp nhận

Tinh hoa văn hóa phương Đông

Trong nhiều tác phẩm, nhiều bài nói, bài viết, HCM đã sử dụng nhiều mệnh đềNho giáo và đem lại cho nó những ý nghĩa mới Mặc dù phê phán những yếu tố lạc

hậu của Nho giáo, nhưng những triết lý về sức mạnh của nhân dân, gần dân, thândân…đã được HCM khai thác, lựa chọn Đó là:

Thứ nhất, tư tưởng trọng Dân hơn trọng Thần Sách Tả truyện viết về thờiXuân Thu của Trung hoa cổ đại, khi nói về quan hệ giữa dân và thần đã khẳng

định: “nước đang thịnh là vì nghe dân Nước sắp mất là vì nghe thần” “Dân là chủ của thần, cho nên kẻ thánh vương trước hết phải làm yên vui được dân, rối mới cúng tế thần” “Cái mà dân muốn, trời đất phải theo”(La trấn vũ – lịch sử tư

tưởng chính trị trung quốc, sự thật, HN, 1964, tr.49)

Thứ hai, tư tưởng coi Dân là gốc của nước, Dân là quý nhất, do đó phải được

lòng dân Trong Kinh thi, một cuốn sách kinh điển của Nho giáo có nói: “Dân là gốc nước, gốc vững thì nước yên” Và Khổng Phu Tử cũng khẳng định: “Đắc dân tâm, đắc thiên hạ”, tức là được lòng dân thì được thiên hạ.

Đặc biệt là Mạnh Tử, một đại biểu xuất sắc của Nho giáo thời Chiến quốc đãbàn luận nhiều về Dân Tất nhiên quan niệm của Mạnh Tử cũng như của Nho giáonói chung về Dân không bao gồm những người cùng khổ nhất trong dân cư mà chỉgồm có giới quý tộc và các tầng lớp bình dân Tuy quan niệm hạn hẹp về dân nhưvậy nhưng cách đánh giá của Mạnh Tử về vai trò của Dân cũng đáng lưu ý Ông đãkhẳng định vị trí hàng đầu của Dân trong mối quan hệ giữa dân với xã tắc và vua:

“dân vi quý, xã tắc thứ chi, quân vi khinh”

Trong mối quan hệ giữa vua với dân, Mạnh Tử rất chú trọng đến lòng yêuthương, thái độ chân thực đối với dân của những người cầm quyền Ông yêu cầunhững người cầm quyền phải biết “vui sự vui của dân, lo sự lo của dân” Ông chorằng, thái độ của thần dân đối với vua như thế nào chính là do thái độ của vuaquyết định: “Vua coi bày tôi như tay chân, thì bày tôi coi vua như tim ruột; vua coibày tôi như chó ngựa thì bày tôi coi vua như người ngoài đường; vua coi bày tôinhư đất cỏ thì bày tôi coi vua như giặc thù”

Trong suốt cuộc đời hoạt động cách mạng, Hồ Chí Minh luôn nêu cao quanđiểm lấy dân làm gốc Theo Người, vua phải tuân lệnh trời mà, tiếng dân chính làtruyền lại ý trời, nghĩa là vua phải tuân theo nhân dân thì mới đúng mới thiênmệnh, vua phải làm theo nhân tâm thì mới đúng mới thiên lý muôn đời Nếu vuakhông tuân theo lệnh trời và lòng dân thì “ấy là trời đoạn tuyệt, tổ tiên từ bỏ, nhândân ruồng rẫy” Sớm nhận thức rõ vai trò của nhân dân nên Người đã luôn chú ýđến việc tập hợp nhân dân, đến việc phát huy sức mạnh của nhân dân HCM đã đưa

ra một luận điểm nổi tiếng “dân vận khéo thì việc gì cũng thành công”

Những triết lý đạo Phật đã được VN hóa theo hướng tích cực, trở nên gắn bóvới nhân dân, với đất nước đã ảnh hưởng mạnh tới tư tưởng của HCM Quan niệm

về lòng từ bi, bác ái, cứu khổ cứu nạn, thương người như thể thương thân…ít nhiều

đã phản ánh tư tưởng trọng dân, đã hòa vào văn hóa của dân tộc và làm sâu sắcthêm tinh thần thân dân trong văn hóa VN Sự hình thành thiền phái Trúc Lâm VNvới chủ trương sống gắn bó với dân, với nước, tham gia vào phong trào đấu tranhchống kẻ thù dân tộc, bảo tồn đất nước là một minh chứng điển hình

Tư tưởng văn hóa phương Đông thời cận đại cũng ảnh hưởng đến việc hìnhthành tư tưởng dân vận HCM Đó là ảnh hưởng của chủ nghĩa Tam dân của Tôn

Trung Sơn với chủ trương dân tộc độc lập, dân quyền tự do, dân sinh hạnh phúc.

HCM đã không ngần ngại khẳng định chủ nghĩa TTS có những chính sách “thíchhợp với điều kiện nước ta” Độc lập, tự do, hạnh phúc suy cho cùng vẫn là vì lợiích của nhân dân, vì nhân dân mà đấu tranh, vì nhân dân mà thức tỉnh, tập hợpchính nhân dân

Tinh hoa văn hóa phương Tây

Từ thế kỉ XX, nền kinh tế TBCN của các nước phương Tây đã du nhập mạnh

mẽ vào châu Á, kéo theo sự truyền bá của những tư tưởng dân chủ tư sản Các nhànho VN cũng được hấp thụ tư tưởng của các nhà dân chủ tư sản Pháp qua các bảndịch của các nhà tân học Trung Hoa và Nhật Bản Thậm chí, Vônte và Rútxô còn

được một bộ phận các nhà Nho coi như những bậc thánh hiền Kết quả là đến đầuthế kỉ XX, các nhà Nho yêu nước những trí thức VN tiêu biểu là Phan Châu Trinh,Phan Bội Châu, Huỳnh Thúc Kháng…đã xúc tiếp quá trình yêu nước, đã ít nhiềuchịu ảnh hưởng tư tưởng dân chủ tư sản.

Khi mới mười ba tuổi, HCM đã chịu sức hấp dẫn của nền văn hóa phương Tây

và bắt đầu tìm hiểu những giá trị của dân chủ như Tự do – Bình đẳng – Bác ái.Những giá trị đó đã là độc lực thôi thúc HCM hướng về quê hương đã sản sinh ranhững giá trị mới đó để tìm con đường cứu nước, cứu dân

Cuộc hành trình bôn ba khắp nơi đã tạo điều kiện cho HCM tìm hiểu rõ hơn về

tư tưởng dân chủ tư sản Nền dân chủ tư sản châu Âu đề cao vai trò của cá nhântrong xã hội, đặc biệt là đề cao lợi ích cá nhân, coi lợi ích cá nhân là nguồn độnglực to lớn Tiếp thu tư tưởng đó, HCM càng nhận thức rõ ràng muốn tập hợp nhândân phải quan tâm đến lợi ích cá nhân của họ, có như vậy mới thu hút được đôngđảo quần chúng nhân dân tham gia cách mạng Nhưng Người cũng sớm nhận thấymặt hạn chế của tư tưởng dân chủ tư sản là quá đề cao lợi ích cá nhân dẫn đến chủnghĩa cá nhân Vì vậy, HCM đã khéo léo kết hợp hài hòa giữa lợi ích cá nhân vớilợi ích dân tộc, tìm ra điểm tương đồng giữa lợi ích cá nhân và lợi ích dân tộc để cóthể tập hợp tối đa các lực lượng tham gia cách mạng

Chủ nghĩa Mác – Lênin

Chủ nghĩa Mác – Lênin khẳng đã khẳng định rằng “cách mạng là sự nghiệp củaquần chúng” Do đó, các nhà kinh điển của chủ nghĩa Mác đều khẳng định rằng cácĐảng cộng sản đều phải làm công tác vận động quần chúng Đó là một công tác lâudài và phải kiên trì thực hiện Giai cấp công nhân phải vận động để giành lấy sựđồng tình, giành lấy sự ủng hộ của đa số nhân dân lao động trong cuộc đấu tranhcách mạng của mình Trong tác phẩm “Đấu tranh giai cấp ở Pháp từ 1848 đến

1850”, C.Mác và Ph.Ăngghen đã viết: “Đã qua rồi, thời kỳ cuộc đột kích, thời kỳ những cuộc cách mạng do những nhóm thiểu số tự giác cầm đầu những quần

chúng không tự giác tiến hành Ở nơi nào mà vấn đề đặt ra là phải cải tạo hoàn toàn chế độ xã hội, thì bản thân quần chúng phải tự tham gia công cuộc cải tạo ấy, phải tự mình hiểu rõ vì sao phải tiến hành đấu tranh, vì sao mình phải đổ máu và

hy sinh tính mạng”(mác ang ghen toàn tập, nxb CTQG, 1995, t22, tr775) Từ chỉ

dẫn nêu trên cho thấy, từ những năm cuối thế kỷ XIX trở đi, những cuộc cáchmạng xã hội muốn thắng lợi phải do các chính đảng có lý luận tiền phong dẫnđường Các đảng đó phải biết thuyết phục, giác ngộ và tập hợp đông đảo quầnchúng, huấn luyện quần chúng dám xả thân đấu tranh mới giành được thắng lợi.Chủ nghĩa Mác – Lênin khẳng định muốn vận động quần chúng phải quan tâmđến lợi ích thiết thân của họ Lợi ích gắn liền với các cuộc đấu tranh, là động lựccủa các cuộc đấu tranh, trong đó lợi ích kinh tế thiết thân của cá nhân là động lựctrực tiếp rất mạnh mẽ Theo C.Mác: tất cả cái gì mà con người đấu tranh để giànhlấy đều dính liền với lợi ích của họ Phát triển tư tưởng của các vị tiền bối, Lênin

nhấn mạnh lợi ích thiết thân của cá nhân người lao động Người viết: “những lý tưởng cao cả nhất cũng không đáng một xu nhỏ, chừng nào người ta không biết kết hợp chặt chẽ những lý tưởng đó với lợi ích của chính ngay những người tham gia cuộc đấu tranh kinh tế, chừng nào mà người ta không biết kết hợp những lý tưởng đó với những vấn đề “chật hẹp” và nhỏ nhặt trong cuộc sống hàng ngày của giai cấp ấy”(Lênin tt, t1, tr510, 511) Lợi ích trở thành vấn đề mấu chốt trong

công tác vận động quần chúng, chỉ có quan tâm và giải quyết đúng đắn vần đề lợiích thì công tác dân vận mới có thể thành công

Chủ nghĩa Mác – Lênin khẳng định, muốn vận động, tập hợp dân chúng thì phảinhững tổ chức cụ thể Sức mạnh của quần chúng là vô địch Tuy nhiên, quần chúngnhân dân chỉ có thể phát huy được sức mạnh của mình khi họ được tổ chức lại

Trong Tuyên ngôn của Đảng cộng sản, C.Mác và Ăngghen đã viết: “Mục đích trước mắt của những người cộng sản cũng là mục đích trước mắt của tất cả các đảng vô sản khác: tổ chức những người vô sản thành giai cấp, lật đổ sự thống trị

của giai cấp tư sản, giai cấp vô sản giành lấy chính quyền” Phát triển tư tưởng của C.Mác và Ăngghen, Lênin nhấn mạnh: “Tổ chức, tổ chức và tổ chức”, “Hãy cho chúng tôi một tổ chức những người cách mạng và chúng tôi sẽ làm đảo ngược nước Nga lên” Chỉ có được tổ chức và hoạt động trong tổ chức quần chúng nhân

dân mới phát huy được sức mạnh vô song của mình

Về phương pháp công tác dân vận, Ph.Ăngghen căn dặn, phải dùng phươngpháp nêu gương và giúp đỡ Phát triển quan điểm của các bậc tiền bối, Lênin rấtcoi trọng phương pháp giáo dục, thuyết phục và nêu gương đối với quần chúng

nhân dân Người đề ra nhiệm vụ hàng đầu cho các Đảng cộng sản là phải “thuyết phục cho đa số nhân dân thấy được sự đúng đắn của cương lĩnh và sách lược của mình” Lênin cũng cho rằng việc giáo dục và rèn luyện quần chúng lao động là

nhiệm vụ cơ bản của công tác giáo dục của Đảng cộng sản và của mọi cuộc cáchmạng xã hội chủ nghĩa Người phê phán những đảng viên, cán bộ, tổ chức Đảng

không gương mẫu, không dũng cảm hoặc “rất ít dùng những điển hình, những tấm gương cụ thể sinh động, lấy trong mọi lĩnh vực của đời sống để giáo dục quần chúng”.

Người khuyến khích mở rộng dân chủ, công khai làm cho mọi người dân biếtcông việc của Đảng, của Nhà nước Đó là một phương pháp công tác quần chúng

có tác dụng nâng cao tính chủ động, tính tích cực sáng tạo cách mạng của quần

chúng Người viết: “Một nước mạnh là nhờ ở sự giác ngộ của quần chúng Nước mạnh là khi nào quần chúng biết rõ tất cả mọi cái, quần chúng có thể phán đoán được về mọi cái và đi vào hành động một cách có ý thức”(lenin tt,

nxbTB,1976,t35,tr23)

Lênin rất coi trọng ý kiến của quần chúng nhân dân Người coi đó là tâm tư,nguyện vọng của quần chúng nhân dân, là những nguồn thông tin cực kì quý báu

để hình thành chính sách Vì vậy, Người cũng yêu cầu phải tập hợp, tổng kết những

ý kiến của quần chúng Lênin cũng đề nghị tìm mọi cách để duy trì, phát triển và

mở rộng những hội nghị công nhân, nông dân ngoài Đảng, vì thông qua những hội

nghị như thế, Đảng có thể “…nhận xét tâm trạng của quần chúng, gần gũi họ, giải quyết những nhu cầu của họ, giao cho những phần tử tốt nhất trong số họ đảm nhiệm những chức vụ quan trọng trong bộ máy nhà nước…”(lenin tt,

nxbTB,1977,t41,tr39) Đó cũng là một phương thức công tác quần chúng rất hiệuquả

Tiếp thu chủ nghĩa Mác – Lênin, HCM đã hình thành nên những quan điểm cơbản về dân vận và công tác dân vận Chủ nghĩa Mác – Lênin đã trở thành kim chỉnam cho HCM trong mọi hoạt động cách mạng

Thực tiễn cách mạng VN và cách mạng thế giới

Thực tiễn cách mạng Việt Nam

Lịch sử Việt Nam đã sớm ghi nhận sức mạnh vô song của quần chúng nhân dân.Khi nào dân ta đoàn kết một lòng khi đó chúng ta không sợ bất cứ kẻ thù nào Khinào khối đoàn kết toàn dân không vững chắc, khi đó vận mệnh dân tộc sẽ lâmnguy Những bài học thành công và thất bại trong lịch sử chính là những minhchứng hùng hồn nhất

Dân tộc ta đã bao lần phải đương đầu với giặc ngoại xâm hùng mạnh, và cũng

đã bao lần nhân dân ta chiến thắng một cách oanh liệt Lịch sử dân tộc đã ghi dấubao chiến công lấy lừng, từ Bạch Đằng đến Chi Lăng, từ Như Nguyệt đến ĐốngĐa…Những chiến thắng oanh liệt đó chính kết quả của tinh thần đoàn kết toàn dântộc, của chủ nghĩa yêu nước vĩ đại

Năm 1858, thực dân Pháp xâm lược nước ta Do không huy động được sứcmạnh đoàn kết toàn dân tộc, không thể trở thành hạt nhân của khối đoàn kết mànhà Nguyễn nhanh chóng để nước ta rơi vào tay thực dân Pháp

Những phong trào yêu nước theo con đường phong kiến nổ ra sau đó rất mạnh

mẽ nhưng tất cả đều thất bại Một trong những nguyên nhân thất bại chính là đãkhông tập hợp được toàn dân tộc dười ngọn cờ chung

Những phong trào yêu nước theo khuynh hướng dân chủ tư sản cũng diễn ra sôinổi không kém Một đại diện tiêu biểu của phong trào này là Phan Bội Châu Làmột nhà trí thức Nho học nhưng có tư tưởng tiến bộ, Phan Bội Châu nhanh chóngnhìn thấy hạn chế của phong trào theo ngọn cờ phong kiến Ông chủ trương tậphợp sức mạnh toàn dân để đấu tranh theo con đường dân chủ tư sản Ông chủtrương tập hợp 10 hạng người trong xã hội bao gồm: phú hào, quý tộc, lính tập, tín

đồ đạo Thiên chúa, ký lục, sĩ phu, du đồ hội đảng, nhi nữ anh sĩ, thông ngôn, bồibếp Tuy nhiên do hạn chế của bản thân nên Phan Bội Châu vẫn chưa thấy hếtđược lực lượng toàn dân, vì thế mà chưa tạo được sức mạnh đoàn kết toàn dân tộc

Sự thất bại của các phong trào yêu nước cuối thế kỉ XIX đầu thế kỉ XX đã để lạinhiều bài học kinh nghiệm quý báu cho Nguyễn Tất Thành Một trong những bàihọc đó là phải biết tập hợp nhân dân, phải biết huy động toàn thể dân tộc tham giavào phong trào đấu tranh chung mới mong giành thắng lợi

Thực tiễn cách mạng thế giới

Nhiều năm bôn ba khắp năm châu bốn bể đã giúp cho Nguyễn Ái Quốc có mộtvốn kinh nghiệm phong phú Người đã có điều kiện tìm hiểu nhiều phong trào cáchmạng trên thế giới Kinh nghiệm của phong trào cách mạng thế giới cũng chính lànhững bài học quý báu cho Hồ Chí Minh

Sự thất bại của Công xã Pari và nhiều cuộc đấu tranh của các thuộc địa đã giúpNAQ rút ra bài học quan trọng là phải tập hợp được hết thảy quần chúng nhân dân,

là phải làm tốt công tác vận động quần chúng để tạo được sức mạnh lớn nhất Công

xã Pari, cuộc cách mạng vô sản đầu tiên, tuy diễn ra sôi nổi mạnh mẽ, công nhânPari tuy hăng hái làm cách mạng nhưng cuối cùng lại bị dìm trong bể máu vì đãkhông liên lạc được với giai cấp nông dân, không tạo được khối liên minh công –nông vững chắc

Thắng lợi của cách mạng tháng Mười Nga một lần nữa lại chứng minh tầmquan trọng của công tác vận động quần chúng Nhờ làm tốt công tác này mà Đảng

(b) đã tập hợp được nhân dân, tạo ra khối đoàn kết công – nông – binh vững chắc,một trong những nguyên nhân quan trọng tạo ra thắng lợi của cách mạng thángMười Nga.

Kinh nghiệm thành công cũng như kinh nghiệm thất bại của phong trào cáchmạng thế giới đã góp phần quan trọng vào việc hình thành tư tưởng HCM về dânvận và công tác dân vận

2 Chủ quan bản thân HCM

Cùng thời với HCM cũng đã có nhiều nhà yêu nước vừa tiếp thu Nho học vừađược giáo dục Tây học nhưng lại chỉ có một HCM duy nhất Bằng tư duy độc lập,

tự chủ, sáng tạo, HCM đã tìm ra con đường cứu nước đúng đắn

HCM từ nhỏ đã được học sách Thánh hiền Người nhận thấy rõ những giá trịtích cực của Nho giáo nhưng cũng đồng thời nhận thấy được điểm tiêu cực của nó.Nho giáo cho rằng con người là sản phẩm của thiên mệnh, xã hội luôn có hai đẳngcấp: quân tử và tiểu nhân Theo Mạnh Tử, ý trời gắn với bất bình đẳng xã hội Tưtưởng Khổng Tử biện hộ cho sự thống trị của vua chúa và ý trời Còn theo Hồ ChíMinh, dù xã hội phong kiến hay tư bản đều chỉ có hai giống người: bị bóc lột vàbóc lột Người chỉ rõ: nhân dân lao động làm chủ xã hội, làm chủ vận mệnh củamình

Tuổi thơ lớn lên trong lời ru của bà, của mẹ, lời dạy của ông, của cha đã sớmhun đúc trong Người tình yêu nước thương dân sâu sắc Bằng một tâm hồn nhạycảm, HCM đã sớm cảm thương sâu sắc cho số phận những người dân cơ cực.Chính tình yêu nước thương dân đó đã thôi thúc Người ra đi tìm đường cứu nước.Chủ nghĩa yêu nước đã theo Người trong suốt cuộc hành trình gian khổ Chínhchủ nghĩa yêu nước là động lực lớn lao để HCM tìm kiếm con đường cứu nướcmang lại hạnh phúc cho nhân dân

Tiếp thu những giá trị dân chủ của phương Tây, HCM đã tìm ra những điểmphù hợp với VN Từ tư tưởng đề cao lợi ích cá nhân, HCM đã phát triển lên và

khẳng định “chủ nghĩa dân tộc là một động lực to lớn của đất nước” Bằng trí tuệthiên tài, HCM đã sớm nhận thấy rằng lợi ích cá nhân là một động lực to lớn,nhưng điểm “vượt trội” của HCM chính là biết hài hòa lợi ích cá nhân và lợi íchcộng động, tạo nên một chủ nghĩa dân tộc chân chính, tạo nên nguồn sức mạnh vôsong.

Tìm thấy ánh sáng của thời đại, chủ nghĩa Mác – Lênin, HCM đã tìm thấy conđường cứu nước Chủ nghĩa Mác – Lênin là một học thuyết hoàn thiện về nhiềuvấn đề của cách mạng Nhưng khi tiếp thu chủ nghĩa Mác – Lênin, HCM chủ yếutập trung tìm hiểu những vấn đề liên quan trực tiếp đến cách mạng VN Bằng một

tư duy sáng tạo, Người đã vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác – Lênin vào thực tiễncách mạng VN Một trong những luận điểm sáng tạo tiêu biểu là việc xác định lựclượng cách mạng Xuất phát từ thực tiễn VN – thực tiễn cách mạng thuộc địa-HCM đã thấy được vai trò của tất cả các tầng lớp, giai cấp trong xã hội Vì vậy,Người đã chủ trương tập hợp cả tư sản dân tộc, tiểu tư sản trí thức, trung, tiểu địachủ tham gia cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân Đây là một sáng tạo lớn củaHCM, thể hiện tầm nhìn của Người trong vấn đề dân vận

II. Nội dung TTHCM về dân vận và công tác dân vận (20)

1 “Dân vận” là gì?

Quan niệm HCM về “dân” của HCM

Đầu thế kỷ XX, phong trào đấu tranh chống Pháp của nhân dân ta liên tiếp thấtbại Giữa lúc nhiều người yêu nước đang bi quan, thất vọng trước tình cảnh nướcmất nhà tan hoặc lẩn quẩn trước suy nghĩ “Pháp – Việt đề huề” thì HCM với phépbiện chứng duy vật và thực tiễn VN, từ năm 1921 Người đã tỏ ra tự tin vào ý chícủa nhân dân ta đứng lên làm cách mạng đạp đổ ách thống trị của thực dân Pháp

Người viết: “không: người Đông Dương không chết, người Đông Dương vẫn sống, sống mãi mãi Sự đầu độc có hệ thống của bọn tư bản thực dân không thể làm tê liệt sức sống, càng không thể làm tê liệt tư tưởng cách mạng của người

Đông Dương…Đằng sau sự phục tùng tiêu cực, người Đông Dương giấu một cái

gì đang sôi sục, đang gào thét và sẽ bùng nổ một cách ghê gớm, khi thời cơ đến”(hcmtt,t1,tr9 - 10) Rằng “dân khí mạnh thì quân lính nào, súng ống nào cũng không chống lại nổi”.

Hiểu được lòng dân, tin tưởng vào tinh thần yêu nước của nhân dân, nhận thứcđược quy luật phát triển xã hội VN và đặc điểm xã hội thuộc địa nửa phong kiếnnên nội dung Dân trong tư tưởng HCM được mở rộng và phong phú hơn so vớitình hình các cuộc cách mạng vô sản đã diễn ra ở các nước khác, nhất là ở cácnước chính quốc

Thành phần Dân trong tư tưởng HCM là bao gồm tất cả những người yêu nướccủa dân tộc, không phân biệt già trẻ, trai gái thuộc giai cấp nào, tầng lớp hay tôngiáo nào Dân là số đông gồm sĩ, nông, công, thương Nói theo lối hiện đại là giaicấp công nhân, giai cấp nông dân, tầng lớp tiểu tư sản, giai cấp tư sản dân tộc vànhững cá nhân yêu nước thuộc tầng lớp địa chủ vừa và nhỏ Số đông này đoàn kếtnhau lại, đồng tâm hiệp lực chống lại số ít là kẻ thù của dân, đó là bọn đế quốcthực dân Pháp cướp nước ta và tay sai của chúng (phong kiến đương quyền, đại địachủ, đại tư bản)

Dân trong tư tưởng HCM cũng không đồng nhất với dân trong tư tưởng nhiềunhà nho và các nhà yêu nước khác kể cả các cụ Phan Bội Châu và Phan ChâuTrinh, Nguyễn Thái Học…những thủ lĩnh của các phong trào yêu nước đã một thờinổi tiếng

Dân trong tư tưởng HCM là biểu hiện sự kết hợp sáng tạo chủ nghĩa Mác –Lênin với phong trào công nhân và phong trào yêu nước HCM đã sớm khẳngđịnh: công nông là gốc cách mệnh, còn học trò, nhà buôn nhỏ, điền chủ nhỏ là bầubạn cách mệnh của công nông

HCM coi dân là quý, dân là gốc và dân là chủ như cách nói của các nhà Nhoduy tân VN Đặt dân trong quan hệ dân – nước, nhưng HCM nói dân là chủ với ý

nghĩa dân là công dân chứ không phải “con dân”, “thần dân”; là công dân vớinghĩa đầy đủ của nó, gồm cả dân quyền và nhân quyền.

Với HCM, dân không chỉ là gốc mà Đảng và Nhà nước phải “lấy dân làm gốc”.Bởi vì, dân là gốc của nước mang tính khách quan, tính quy luật dù người cầmquyền có muốn hay không dân vẫn là gốc của nước Do vậy, người lãnh đạo dân,quản lý xã hội muốn đúng đắn và thành công phải biết vận dụng đúng cái kháchquan đó, nghĩa là phải lấy dân làm gốc Theo HCM:

Gốc có vững cây mới bềnXây lầu thắng lợi trên nền nhân dânQuan niệm HCM về “dân vận”

* Thế nào là dân vận?

HCM thường dùng thuật ngữ “công tác quần chúng” và “dân vận” để chỉ chungmột lĩnh vực công tác của Đảng Bàn về công tác dân vận, cho đến nay không cóđịnh nghĩa nào súc tích, dễ hiểu, lại rất độc đáo như định nghĩa của Bác

Trong bài báo Dân vận, đăng trên Báo Sự thật ngày 15/10/1949, Bác viết:

“Dân vận là vận động tất cả lực lượng của mỗi người dân không để sót một người nào, góp thành lực lượng toàn dân, để thực hành những công việc nên làm, những công việc Chính phủ và đoàn thể giao phó cho.

Dân vận không thể dùng báo chương, sách vở, mitting, khẩu hiệu, truyền đơn,chỉ thị mà đủ

Trước nhất là phải tìm mọi cách giải thích cho mỗi mọt người dân hiểu rằng: Việc đó là lợi ích cho họ và nhiệm vụ của họ, họ phải hăng hái làm cho kì được Điểm thứ hai là bất cứ việc gì đều phải bàn bạc với dân, hỏi ý kiến và kinh nghiệm của dân, cùng với dân đặt kế hoạch cho thiết thực với hoàn cảnh địa phương, rồi động viên và tổ chức toàn dân ra thi hành.

Trong lúc thi hành phải theo dõi, giúp đỡ, đôn đốc, khuyến khích dân.

Khi thi hành xong phải cùng với dân kiểm tra lại công việc, rút kinh nghiệm, phê bình, khen thưởng.”

Như vậy cốt lõi của dân vận là xây dựng lực lượng từ mỗi người dân đến toàndân

Tư tưởng quán xuyến của Bác là luôn để tâm sức đến việc xây dựng lực lượng

cách mạng, đại đoàn kết toàn dân “Lực lượng của dân rất to Việc dân vận rất quan trọng” Trong diễn văn khai mạc Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ III của Đảng, Bác đã tổng kết thành bài học sâu sắc: “Thành công của Đảng ta là ở nơi Đảng đã tổ chức và phát huy lực lượng cách mạng vô tận của nhân dân…”.

* Đối tượng, chủ thể của công tác dân vận

Định nghĩa dân vận của Bác đã chỉ rõ đối tượng của công tác dân vận, đó là

“vận động tất cả lực lượng của mỗi một người dân, không để sót một người nào”.

Tất cả lực lượng của mỗi người dân là thế nào? Đó chính là nguồn lực con người,nhân tố con người Bác Hồ cũng đã nói phải “lấy tài dân, sức dân, của dân để làmlợi cho dân” Như vậy, công tác dân vận là phải đi vào từng con người, khơi dậy vàphát huy tính tích cực, sáng tạo, tính chủ động và sự tự giác của mỗi một con ngườithể hiện ở tài trí, sức lực, tiền của của mỗi con người góp vào công việc chung.Dân vận không thể chỉ là giáo dục, động viên chung chung, mà phải hiểu rõ nănglực, yêu cầu, nguyện vọng, hoàn cảnh cụ thể của mỗi người dân Đó là chiều sâucủa dân vận Song, dân vận lại phải không được để sót một người nào Đây là bềrộng của dân vận, là yêu cầu cao của công tác dân vận Có như vậy mới góp thànhlực lượng toàn dân

Về chủ thể của công tác dân vận, Bác khẳng định “tất cả cán bộ chính quyền, tất cả cán bộ đoàn thể và tất cả hội viên của các tổ chức nhân dân…đều phải phục trách dân vận” Như vậy, có thể thấy công tác dân vận không phải là việc riêng của

Ban Dân vận của Đảng, của các đoàn thể nhân dân và Mặt trận, mà là nhiệm vụ

vận động quần chúng của tất cả các tổ chức trong hệ thống chính trị do Đảng lãnhđạo.

chung mà hết sức sát thực, cụ thể, đó là những công việc nên làm, những vấn đềhết sức thiết thực của nhân dân, kể cả những vấn đề “cơm, cà, mắn, muối”

* Các khâu của công tác dân vận

Định nghĩa dân vận của Bác đã chỉ ra các bước cụ thể của công tác dân vận.Theo cách nói của chúng ta ngày nay thì quy trình đó chính là “dân biết, dân bàn,dân làm, dân kiểm tra”

Trước nhất, phải tìm mọi cách giải thích cho mỗi một người dân hiểu rằng: việc

đó là lợi ích cho họ và nhiệm vụ của họ là hăng hái làm cho kì được Đó là khâu

“dân biết” Đây là khâu đầu tiên của công tác dân vận tức là tuyên truyền, vậnđộng, giác ngộ quần chúng, nâng cao trình độ mọi mặt cho các tầng lớp nhân dân.Đây cũng là khâu đầu tiên về quyền làm chủ của dân, để dân phát huy quyền làmchủ của mình Người đã dạy chúng ta phải ghi tạc vào trong đầu cái chân lý: dânrất tốt, lúc họ đã hiểu thì việc gì khó khăn mấy họ cũng làm được, hy sinh mấy họcũng không sợ Nhưng trước hết cần phải tìm mọi cách giải thích cho họ hiểu rằngnhững việc đó là lợi ích cho họ mà phải làm

Thứ hai, là bất cứ việc gì cũng phải bàn bạc với dân, hỏi ý kiến và kinh nghiệmcủa nhân dân Đây la khâu “dân bàn”

Dân bàn là khâu thể hiện quyền làm chủ của nhân dân được phát huy trí tuệ củamình, kinh nghiệm của mình, sáng kiến của mình, để tham gia xây dựng và quyếtđịnh các chủ trương, chính sách, kế hoạch, chương trình, kể cả công tác cán bộ.Dân được bàn thì chủ trương, chính sách mới phù hợp với yêu cầu, nguyện vọng,lợi ích của dân, làm cho chủ trương, chính sách sát hợp với thực tế.

Thứ ba là “dân bàn”, Bác dạy rằng, sau khi đã có chủ trương, chính sách rồi thì

phải “cùng với dân đặt kế hoạch cho thiết thực với hoàn cảnh địa phương, rồi động viên và tổ chức toàn dân ra thi hành” Đây là khâu tổ chức phong trào quần

chúng hành động cách mạng nhằm thực hiện các nhiệm vụ kinh tế, xã hội, an ninh,quốc phòng, những việc nên làm ở địa phương cơ sở

Cuối cùng là khâu “dân kiểm tra”, Bác đặt ra là phải cùng với dân kiểm thảo lạicông việc, rút kinh nghiệm, phê bình, khen thưởng Đây là một khâu rất quantrọng, đảm bảo cho công tác dân vận đặt hiệu quả cao nhất

2 Vai trò của công tác dân vận

Bàn về vai trò của công tác dân vận, HCM khẳng định: “lực lượng của dân rất

to, việc dân vận rất quan trọng Dân vận kém thì việc gì cũng kém Dân vận khéo thì việc gì cũng thành công”.

Việc dân vận rất quan trọng, đó là công tác gốc của Đảng, cũng là nhiệm vụ củabất cứ chính quyền nào Làm tốt công tác dân vận sẽ tạo nên một khối đoàn kết

thống nhất toàn dân, tạo nên sức mạnh to lớn, bởi “đoàn kết, đoàn kết, đại đoàn kết; Thành công, thành công, đại thành công”.

Công tác dân vận là công tác gốc, là công tác đầu tiên của Đảng bởi lẽ “cách mạng là việc chung của cả dân chúng chứ không phải việc một hai người” Đảng

muốn làm cách mạng thì phải tập hợp được quần chúng nhân dân theo mình làmcách mạng Chỉ có tập hợp được toàn bộ nhân dân dưới ngọn cờ chung thì Đảngmới có thể lãnh đạo cách mạng đi đến thắng lợi

Công tác dân vận cũng là nhiệm vụ bắt buộc của bất cứ một chính quyền nào,đặc biệt là đối với nhà nước dân chủ nhân dân như nước ta Bản chất của công tácdân vận phụ thuộc vào bản chất của chế độ xã hội Nước ta là nước dân chủ, baonhiêu quyền lợi đều của dân – muốn vậy thì phải phát huy dân chủ, làm tốt côngtác dân vận Công tác dân vận tốt hay kém ảnh hưởng đến sự phát triển của một

chế độ xã hội “Dân vận kém thì việc gì cũng kém Dân vận khéo thì việc gì cũng thành công” – đó là chân lý, là điều mà chúng ta phải luôn ghi nhớ.

3 Nội dung công tác dân vận

3.1 Làm cho dân chúng giác ngộ cách mạng

Theo HCM, để làm công tác dân vận trước hết phải làm cho dân chúng giác ngộcách mạng, đó cũng là khâu đầu tiên của công tác dân vận

Ngay từ rất sớm HCM đã quan tâm đến việc giác ngộ cách mạng cho quânchúng Năm 1925,trong tác phẩm Bản án chế độ thực dân Pháp, Nguyễn Ái Quốc

viết: “hỡi đông dương đáng thương hại! Ngươi sẽ chết mất nếu đám thanh niên già cỗi của ngươi không sớm hồi sinh” Sự hồi sinh mà Bác nhắc tới chính là sự giác

ngộ cách mạng của quần chúng nhân dân Thực dân Pháp bằng mọi thủ đoạn thâmđộc đã làm cho dân ta mê muội, làm dân ta cam chịu chấp nhận cuộc sống nô lệ màkhông vùng lên đấu tranh Do đó, muốn làm cách mạng trước thì phải vận độngnhân dân, mà trước hết là thức tỉnh họ

Trong tác phẩm Đường kách mệnh, Bác cũng chỉ ra rằng: “Tụi tư bản và đế quốc chủ nghĩa nó lấy tôn giáo và văn hóa làm cho dân ngu,lấy phép luật buộc dân lại, lấy sức mạnh làm cho dân sợ, lấy phú quý làm cho dân tham Nó làm cho dân nghe đến hai chữ cách mệnh thì sợ rùng mình Vậy cách mệnh trước hết phải làm cho dân giác ngộ” Cuốn sách Đường kách mệnh cốt “cho đồng bào xem rồi thì nghĩ lại, nghĩ rồi thì tỉnh dậy, tỉnh rồi thì đứng lên, đoàn kết nhau làm cách mệnh”

Vì sao lý luận có thể làm cho con người “tỉnh dậy” làm cách mạng? Vì lý luận

là tri thức, lý luận là “trí khôn” của loài người Người viết: “Lý luận là sự tổng kếtnhững kinh nghiệm của loài người, là sự tổng hợp những tri thức về tự nhiên và xãhội tích trữ lại trong quá trình lịch sử” Lý luận chân chính nhất, chắc chắn nhất,cách mạng nhất theo HCM chính là chủ nghĩa Mác – Lênin Do đó, muốn làm choquần chúng giác ngộ cách mạng thì trước hết phải giáo dục chủ nghĩa Mác – Lênincho quần chúng Theo HCM, chủ nghĩa Mác – Lênin tác động trực tiếp đến conngười, đến tư tưởng, đạo đức và khả năng thực hành công việc của mỗi con người,giúp họ khắc phục những tư tưởng lạc hậu, nâng cao tư tưởng chính trị, tinh thần tựgiác và tính tích cực trong quá trình cải tạo và xây dựng xã hội mới Theo Ngươi:

“học để sửa chữa tư tưởng: hăng hái theo cách mạng, điều đó rất hay Nhưng tư tưởng chưa thật đúng là tư tưởng cách mạng, vì thế cần phải học tập để sửa chữa cho nó đúng Tư tưởng đúng thì hành động mới khỏi sai lạc, mới làm tròn nhiệm

vụ cách mạng được”.

Theo HCM cùng với việc giáo dục lý luận Mác – Lênin thì phải giáo dục đườnglối chính sách của Đảng cho dân hiểu Quần chúng có hiểu về đường lối, chínhsách của Đảng thì quần chúng mới theo Đảng làm cách mạng Đường lối, chínhsách của Đảng cũng phải đảm bảo thể hiện ý chí, nguyện vọng của nhân dân Cónhư vậy mới thu hút được đông đảo nhân dân

3.2 Tổ chức, tập hợp quần chúng

Sau khi giác ngộ quần chúng, thì phải tập hợp họ trong những tổ chức nhất địnhmới có thể phát huy sức mạnh của đông đảo quần chúng nhân dân Muốn tập hợpquần chúng trước hết phải có một tổ chức làm hạt nhân nòng cốt Đó chính là Đảng

cộng sản Điều này đã được Người khẳng định: “Trước hết phải có đảng cách mệnh, để trong thì vận động và tổ chức dân chúng, ngoài thì liên lạc với dân tộc bị

áp bức và vô sản giai cấp mọi nơi Đảng có vững cách mệnh mới thành công, cũng như người cầm lái có vững thuyền mới chạy”(t2, tr267 - 268) Để làm tròn sứ mệnh