1. Lý do chọn đề tài Chủ tịch Hồ Chí Minh là nhà văn hóa kiệt suất đồng thời cũng là nhà giáo dục vĩ đại của dân tộc Việt Nam. Những cống hiến lớn lao của Người trong sự nghiệp giáo dục bao thế hệ con người Việt Nam đã là một bộ phận quan trọng làm nên sự nghiệp văn hóa kiệt suất của Người. Chủ tịch Hồ Chí Minh chẳng những là người thầy vĩ đại của cách mạng Việt Nam với ý nghĩa là người vạch đường, chỉ lối, người tổ chức, lãnh đạo, cổ vũ nhân dân ta làm nên thắng lợi, mà còn là người thầy – với ý nghĩa đã trực tiếp giảng dạy, đào tạo, bồi dưỡng nên bao thế hệ cán bộ cho cách mạng Việt Nam. Từ thầy giáo Nguyền Tất Thành ở Trường Dục Thanh (Phan Thiết), đồng chí Vương ở các lớp huấn luyện chính trị Quảng Châu (Trung Quốc), lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc tại các lớp huấn luyện cán bộ Việt Minh trên biên giới Việt – Trung (Cao Bằng), đến các lớp học tập, nghiên cứu lý luận cho cán bộ trung, cao cấp của Đảng, cho các nhân sĩ trí thức,…về sau này, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn luôn hiện thân là một người thầy mẫu mực, cần mẫn, vun xới, chăm sóc cho sự nghiệp “trồng người” của dân tộc. Kết quả là đã hình thành nên bao thế hệ cách mạng trung thành, sáng suốt, họ đã cùng Người đưa dân tộc ta từ một dân tộc nô lệ, bị kìm hãm trong lạc hậu, tối tăm từng bước tiến lên làm chủ đất nước, từng bước nâng cao văn hóa, đạo đức, lối sống,… của mình để sánh vai, mở mặt với năm châu. Trên ý nghĩa đó, Hồ Chí Minh là một nhà giáo dục vĩ đại đã khai sáng cho cả một dân tộc. Sau khi nước nhà giành lại nền độc lập, trên cương vị Chủ tịch nước, Người đã không ngừng quan tâm đến sự nghiệp giáo dục ở mọi cấp, từ giáo dục mẫu giáo, phổ thông đến giáo dục chuyên nghiệp, đại học. Người thường xuyên gửi thư, dành thời giờ đến thăm nhiều trường học, từ thủ đô đến miền núi, hỏi han, động viên và căn dặn nhiều điều quý báu. Trong di sản tư tưởng Hồ Chí Minh, tư tưởng về giáo dục luôn có ý nghĩa lý luận và thực tiễn sâu sắc đối với sự nghiệp cách mạng Việt Nam. Trong sự nghiệp đào tạo nguồn nhân lực cho công cuộc công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, thực hiện mục tiêu “dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh” ở nước ta, tư tưởng đó của Người càng có ý nghĩa thiết thực. Tư tưởng giáo dục Hồ Chí Minh không bó hẹp trong việc giáo dục tri thức, học vấn cho con người, mà có tính bao quát, sâu xa, nhưng vô cùng sinh động, thiết thực, nhằm đào tạo ra những con người toàn diện, vừa “hồng” vừa “chuyên”, có tri thức, lý tưởng, đạo đức sức khoẻ, thẩm mỹ... Tất cả những điều đó đã làm nên tư tưởng của Người. Chính vì vậy em đã chọn đề tài: “Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo duc và một số vấn đề đặt ra với công tác giáo dục trong giai đoạn hiện nay” làm tiểu luận kết thúc học phần môn “Các chuyên đề Tư tưởng Hồ Chí Minh”.
Trang 1A MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài
Chủ tịch Hồ Chí Minh là nhà văn hóa kiệt suất đồng thời cũng là nhàgiáo dục vĩ đại của dân tộc Việt Nam Những cống hiến lớn lao của Ngườitrong sự nghiệp giáo dục bao thế hệ con người Việt Nam đã là một bộ phậnquan trọng làm nên sự nghiệp văn hóa kiệt suất của Người
Chủ tịch Hồ Chí Minh chẳng những là người thầy vĩ đại của cách mạngViệt Nam với ý nghĩa là người vạch đường, chỉ lối, người tổ chức, lãnh đạo,
cổ vũ nhân dân ta làm nên thắng lợi, mà còn là người thầy – với ý nghĩa đãtrực tiếp giảng dạy, đào tạo, bồi dưỡng nên bao thế hệ cán bộ cho cách mạngViệt Nam
Từ thầy giáo Nguyền Tất Thành ở Trường Dục Thanh (Phan Thiết),đồng chí Vương ở các lớp huấn luyện chính trị Quảng Châu (Trung Quốc),lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc tại các lớp huấn luyện cán bộ Việt Minh trên biêngiới Việt – Trung (Cao Bằng), đến các lớp học tập, nghiên cứu lý luận chocán bộ trung, cao cấp của Đảng, cho các nhân sĩ trí thức,…về sau này, Chủtịch Hồ Chí Minh luôn luôn hiện thân là một người thầy mẫu mực, cần mẫn,vun xới, chăm sóc cho sự nghiệp “trồng người” của dân tộc Kết quả là đãhình thành nên bao thế hệ cách mạng trung thành, sáng suốt, họ đã cùngNgười đưa dân tộc ta từ một dân tộc nô lệ, bị kìm hãm trong lạc hậu, tối tămtừng bước tiến lên làm chủ đất nước, từng bước nâng cao văn hóa, đạo đức,lối sống,… của mình để sánh vai, mở mặt với năm châu Trên ý nghĩa đó, HồChí Minh là một nhà giáo dục vĩ đại đã khai sáng cho cả một dân tộc
Sau khi nước nhà giành lại nền độc lập, trên cương vị Chủ tịch nước,Người đã không ngừng quan tâm đến sự nghiệp giáo dục ở mọi cấp, từ giáodục mẫu giáo, phổ thông đến giáo dục chuyên nghiệp, đại học Người thường
Trang 2xuyên gửi thư, dành thời giờ đến thăm nhiều trường học, từ thủ đô đến miềnnúi, hỏi han, động viên và căn dặn nhiều điều quý báu.
Trong di sản tư tưởng Hồ Chí Minh, tư tưởng về giáo dục luôn có ýnghĩa lý luận và thực tiễn sâu sắc đối với sự nghiệp cách mạng Việt Nam.Trong sự nghiệp đào tạo nguồn nhân lực cho công cuộc công nghiệp hoá, hiệnđại hoá đất nước, thực hiện mục tiêu “dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng,dân chủ, văn minh” ở nước ta, tư tưởng đó của Người càng có ý nghĩa thiếtthực
Tư tưởng giáo dục Hồ Chí Minh không bó hẹp trong việc giáo dục trithức, học vấn cho con người, mà có tính bao quát, sâu xa, nhưng vô cùng sinhđộng, thiết thực, nhằm đào tạo ra những con người toàn diện, vừa “hồng” vừa
“chuyên”, có tri thức, lý tưởng, đạo đức sức khoẻ, thẩm mỹ Tất cả những
điều đó đã làm nên tư tưởng của Người Chính vì vậy em đã chọn đề tài: “Tư
tưởng Hồ Chí Minh về giáo duc và một số vấn đề đặt ra với công tác giáo dục trong giai đoạn hiện nay” làm tiểu luận kết thúc học phần môn “Các
chuyên đề Tư tưởng Hồ Chí Minh”
2 Tình hình nghiên cứu
Tư tưởng Hồ Chí Minh đã và đang là vấn đề được rất nhiều người quantâm và nghiên cứu, không chỉ trong nước mà còn ở ngoài nước ở những lĩnhvực khác nhau, ở những khía cạnh khác nhau Tuy nhiên, tư tưởng Hồ ChíMinh về giáo dục được sự quan tâm đặc biệt Nhiều cuộc hội thảo, nhiều đềtài nghiên cứu về vấn đề này được tổ chức và được đánh giá rất cao Điều đó
đã góp phần vào công cuộc xây dựng và phát triển giáo dục trong giai đoạnhiện nay
3 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu
* Mục đích
Trang 3Nhằm tìm hiểu và làm rõ tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục để có nhậnthức đúng đắn về vấn đề đó Và một số vấn đề đặt ra với công tác giáo dục ởViệt Nam trong giai đoạn hiện nay.
* Nhiệm vụ
- Nghiên cứu lý luận tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục
- Nghiên cứu, tìm hiểu những ưu và khuyết điểm của nền giáo dục ViệtNam hiện nay và một số vấn đề đặt ra với công tác giáo dục trong giai đoạnhiện nay Từ đó đưa ra những kiến nghị, tìm ra những biện pháp góp phầnphát triển nền giáo dục Việt Nam hiện nay
4 Đối tượng nghiên cứu
Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục
5 Phương pháp nghiên cứu
6 Kết cấu tiểu luận
Ngoài phần mở đầu, kết luận, mục lục, danh mục tài liệu tham khảo tiểu luận gồm 2 chương
B NỘI DUNGCHƯƠNG I
NỘI DUNG CỦA TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ GIÁO DỤC
Trang 41.1 Một số khái niệm
1.1.1 Tư tưởng Hồ Chí Minh
Theo báo cáo chính trị của Ban chấp hành Trung Ương Đảng khoá VIIItại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX có nói về tư tưởng Hồ Chí Minh nhưsau:
Tư tưởng Hồ Chí Minh là một hệ thống quan điểm toàn diện và sâu sắc
về những vấn đề cơ bản của cách mạng Việt Nam, từ cách mạng dân tộc dânchủ nhân dân đến cách mạng xã hội chủ nghĩa; là kết quả của sự vận dụngsáng tạo và phát triển của chủ nghĩa Mác-Lênin vào điều kiện cụ thể của nước
ta, đồng thời là sự kết tinh tinh hoa dân tộc và trí tuệ thời đại nhằm giải phóngdân tộc, giải phóng giai cấp và giải phóng con người
Như vậy, tư tưởng Hồ Chí Minh là sản phẩm của sự kết hợp chủ nghĩayêu nước, truyền thống văn hóa, nhân nghĩa và thực tiễn cách mạng Việt Namvới tinh hoa văn hóa nhân loại, được nâng lên tầm cao mới dưới ánh sáng củachủ nghĩa Mac-Lênin
Tư tưởng Hồ Chí Minh đã trở thành ngọn cờ thắng lợi của cách mạngViệt Nam trong suốt hơn 70 năm qua và tiếp tục soi sáng con đường chúng tatiến lên xây dựng một nước Việt Nam hòa bình, thống nhất, độc lập, dân chủ
và xã hội chủ nghĩa, dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam
1.1.2 Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục
Khi nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục, có rất nhiều kháiniệm khác nhau nhưng nhìn chung các khái niệm đó đều khẳng định: Tưtưởng Hồ Chí Minh về giáo dục là một hệ thống những quan điểm toàn diện
và sâu sắc về những vấn đề cơ bản của giáo dục Việt Nam từ giáo dục thựcdân tiến lên giáo dục xã hội chủ nghĩa Hệ thống này rất đa dạng và phong
Trang 5phú, bao gồm các lĩnh vực về chức năng, nhiệm vụ, vai trò, vị trí, nội dung vàphương pháp giáo dục.
Như vậy với khái niệm tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục đó có thểkhẳng định những quan điểm về giáo dục của Người đựợc hình thành dựa trên
cơ sở truyền thống giáo dục của cha ông hàng ngàn năm lịch sử và tình hoavăn hoá dân tộc mà đỉnh cao là quan điểm của chủ nghĩa Mác-Lênin về giáodục thông qua thực tiễn nền giáo dục Việt Nam để đưa ra những quan điểm vềxây dựng một nền giáo dục của chế độ mới, chế độ xã hội chủ nghĩa
1.1.3 Cơ sở hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục
Để hình thành những quan điểm về giáo dục, chủ tịch Hồ Chí Minh đã
kế thừa nhiều quan điểm giáo dục trong truyền thống giáo dục dân tộc vànhững quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin về giáo dục
Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục vừa là thành quả của sự chắt lọctinh tế tinh hoa văn hoá dân tộc và nhân loại, vừa mang đậm hơi thở của cuộcsống Do vậy, ở Hồ Chí Minh, lý luận giáo dục và thực tiễn giáo dục có sựthống nhất hữu cơ, không tách rời nhau Đúng như Nghị quyết UNESCOđánh giá: “Sự đóng góp quan trọng về nhiều mặt của Chủ tịch Hồ Chí Minhtrong các lĩnh vực văn hoá, giáo dục và nghệ thuật là kết tinh của truyềnthống hàng ngàn năm của nhân dân Việt Nam và những tư tưởng của Người
là hiện thân của những khát vọng của các dân tộc trong việc khẳng định bảnsắc dân tộc của mình và tiêu biểu cho việc thúc đẩy sự hiểu biết lẫn nhau”
Có thể nói, tư tưởng giáo dục Hồ Chí Minh là sự kế thừa, tiếp thu cóchọn lọc và sáng tạo từ các tiền đề: Chủ nghĩa yêu nước, truyền thống vănhoá, giáo dục và tinh thần nhân ái Việt Nam; triết lý giáo dục phương Đông,đặc biệt là triết lý nhân sinh của Nho, Phật, Lão và những tư tưởng tiến bộthời kỳ cận đại Nhưng tiền đề quan trọng nhất, cái tạo nên sự phát triển về
Trang 6chất trong tư tưởng giáo dục Hồ Chí Minh là chủ nghĩa Mác – Lênin.
Bên cạnh nguồn gốc lý luận, thực tiễn nền giáo dục nước nhà dưới chế
độ thực dân nửa phong kiến với tấm lòng yêu nước, thương dân Người đãhoạt động không biết mệt mỏi để chống lại những tàn dư của nền giáo dụcthực dân và xây dựng nền giáo dục chế độ mới, chế độ xã hội chủ nghĩa
Từ những năm 20 của thế kỷ XX, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã sớm nhậnthấy giáo dục có vai trò và sức mạnh cực kỳ to lớn Khi Người rời Tổ quốc ra
đi tìm đường cứu nước, 95% dân số Việt Nam không biết chữ, chìm trongkiếp sống nô lệ, lầm than Những năm tháng bôn ba qua các đại dương tìmđường cứu nước, cứu dân, Người đã tận mắt chứng kiến nhiều điều và họcđược nhiều điều Sống ở Paris, Thủ đô nước Pháp, nơi được coi là trung tâmvăn minh của nhân loại với nền khoa học - kỹ thuật phát triển hàng đầu thếgiới vào đầu thế kỷ XX, Người đã nhận thức về tầm quan trọng của trình độdân trí “một dân tộc dốt là một dân tộc yếu” Vì thế, Người luôn coi việc đấutranh chống chính sách “ngu dân” của thực dân Pháp để có một nền giáo dục
tự do là một trong những mục tiêu của cuộc đấu tranh giành độc lập dân tộc.Người nói: “Tôi chỉ có một ham muốn, ham muốn tột bậc, là làm sao chonước ta được hoàn toàn độc lập, dân ta được hoàn toàn tự do, đồng bào aicũng có cơm ăn, áo mặc, ai cũng được học hành”
Trong phiên họp đầu tiên của Chính phủ nước Việt Nam Dân chủ Cộnghòa, ngay sau khi Cách mạng Tháng 8-1945 thành công, Chủ tịch Hồ ChíMinh đặt vấn đề chống nạn dốt là vấn đề cấp bách số hai, sau vấn đề chốnggiặc đói Giặc dốt nát được coi như một thứ giặc cần tiêu diệt ngang hàng vớigiặc ngoại xâm Người xem việc nâng cao dân trí là “một công việc cần phảithực hiện cấp tốc” để làm cho “mọi người Việt Nam, ai cũng đều có kiến thức
để có thể tham gia vào công cuộc xây dựng nước nhà”
Trang 7Trong những ngày đầu giành chính quyền, Chủ tịch Hồ Chí Minhkhông chỉ chăm lo đến việc hoàn thiện các thể chế và bộ máy của nền giáodục mà Người còn đưa ra phương pháp học mới: người chưa biết thì gắng sức
mà học, vợ chưa biết thì chồng bảo, em chưa biết thì anh bảo để đạt đượckết quả trên mặt trận chống giặc dốt Người đặc biệt quan tâm tới việc họccủa các tầng lớp nhân dân lao động Tính nhân văn trong tư tưởng giáo dụccủa Hồ Chí Minh đã đi vào lòng dân tạo ra một phong trào xóa mù chữ cuối
1945 đầu 1946
Khi chúng ta bước vào cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâmlược, từ chỗ 95% dân số mù chữ đã có 90% dân số biết chữ Trong khángchiến chống thực dân Pháp, dù bận lãnh đạo nhân dân đánh giặc và sản xuất,Chủ tịch Hồ Chí Minh vẫn quan tâm, chú ý đến văn hóa và giáo dục, Người
đã kêu gọi mọi người hăng hái học tập “Thi đua diệt giặc dốt” Trong khói lửacủa cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, Hồ Chí Minh đã kêu gọi: “Dù khókhăn đến đâu cũng phải thi đua dạy tốt và học tốt”
Vừa phải chỉ đạo cuộc kháng chiến gay go, ác liệt, đồng thời xây dựngđất nước, Chủ tịch Hồ Chí Minh giữ vững quan điểm của Người về vị trí giáodục trong sự nghiệp xây dựng đất nước, đó là nhân tố quyết định việc thựchiện mục tiêu xây dựng lại đất nước ta “đàng hoàng hơn, to đẹp hơn” saungày chiến thắng Chính quá trình hoạt động thực tiễn giáo dục đó của chủtịch Hồ Chí Minh đã góp phần hình thành các quan điểm về mục đích và nộidung cuả nền giáo dục
Trang 81.2 Về vai trò của giáo dục
Nói đến tư tưởng giáo dục của Hồ Chí Minh, các nhà nghiên cứu giáodục thường nhấn mạnh đến sự đặc sắc trong quan điểm của Người về vấn đềnhân cách, việc học tập để rèn luyện phát triển nhân cách đối với mỗi người
Hồ Chí Minh đã từng nói: “Thiện ác vốn chẳng phải là bản tính cố hữu,phần lớn đều do giáo dục mà nên” Người muốn nhấn mạnh đến vai trò củagiáo dục trong việc hình thành phẩm chất nhân cách con người, “thiện”, “ác”không phải là bản chất sẵn có của con người mà chủ yếu là do quá trình giáodục hình thành nên
Không những thế, giáo dục còn góp phần đắc lực vào công cuộc đổibảo vệ và xây dựng đất nước Người kêu gọi: “Quốc dân Việt Nam! muốn giữvững nền độc lập, muốn làm cho dân mạnh nước giàu, mọi người Việt Nam…phải có kiến thức mới, để có thể tham gia vào công cuộc xây dựng nước nhà
và trước hết phải biết đọc, biết viết chữ quốc ngữ”
Hồ Chí Minh còn quan tâm chỉ đạo cho giáo dục tích cực phục vụ hoạtđộng kinh tế, làm cho hai lĩnh vực này liên hệ chặt chẽ với nhau Người đánhgiá tác dụng tích cực của giáo dục trong quá trình phát triển kinh tế: “Không
có giáo dục, không có cán bộ thì cũng không nói gì đến kinh tế”
phong đi vào phong trào quần chúng, thức tỉnh họ, tổ chức họ, đoàn kết họ,
huấn luyện họ, đưa họ ra đấu tranh giành tự do độc lập; giải phóng họ thoát
Trang 9khỏi ách áp bức bóc lột của thực dân phong kiến, thoát khỏi sự ràng buộc của
hệ tư tưởng lạc hậu, tạo mọi điều kiện cho mỗi dân tộc và mỗi người dânđứng lên làm chủ nền văn hoá, làm chủ vận mệnh và tương lai của mình
Chủ tịch Hồ Chí Minh là người kế tục và phát triển cao hơn cuộc đấutranh đòi quyền dân sinh, dân chủ, dân trí của thế hệ những người Việt Namyêu nước cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX Người đã tố cáo đanh thép chế độthực dân Pháp trong việc “làm cho dân ngu để trị”, “gieo rắc một nền giáodục đồi bại, xảo trá và nguy hiểm hơn cả sự dốt nát”, “đòi quyền tự do họctập” và “thực hành giáo dục toàn dân” Đồng thời, Người đã dày công tìmkiếm, phát hiện và giới thiệu cho đất nước những nét tiến bộ mới của nền giáodục kiểu mới của nhân dân lao động - nền giáo dục Việt Nam xã hội chủnghĩa mang tính nhân đạo và tính dân chủ cao cả, bảo đảm cho sự phát triểntoàn diện những năng lực sẵn có của con người
Trong suốt thời gian lãnh đạo đất nước, Chủ tịch Hồ Chí Minh luônnhắc nhở toàn Đảng, toàn dân: “Bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau làmột việc rất quan trọng và cần thiết” Người chỉ rõ cho chúng ta thấy mốiquan hệ biện chứng giữa giáo dục với cách mạng; giữa giáo dục với sự nghiệpgiải phóng dân tộc và kiến thiết đất nước Người khẳng định: “Muốn giữ vữngnền độc lập, muốn cho dân mạnh, nước giàu, thì mỗi người Việt Nam phảihiểu biết quyền lợi của mình, phải có kiến thức mới để có thể tham gia vàocông cuộc xây dựng nước nhà, và trước hết phải biết đọc, biết viết chữ quốcngữ” Muốn cho dân mạnh, nước giàu thì dân trí phải cao, phải “đa dạng hoácác loại hình đào tạo, mở trường vừa học, vừa làm để tạo điều kiện cho ngườilao động, cán bộ, chiến sỹ được đi học” Khi dân trí cao sẽ xuất hiện nhiềunhân tài tham gia xây dựng đất nước Người chỉ cho chúng ta con đường đưađất nước thoát khỏi cảnh yếu hèn - đó là con đường phát triển giáo dục
Trang 10Người nói: “Một dân tộc dốt là một dân tộc yếu” và kêu gọi mọi người thi đuahọc tập để đưa dân tộc ta trở thành một dân tộc văn minh, tiến bộ.
* Giáo dục phải cải tạo con người mới, xây dựng con người mới và góp phần xây dựng và bảo vệ tổ quốc.
Người nói: “Thiện, ác vốn chẳng phải là bản tính cố hữu, phần lớn đều
do giáo dục mà nên”.Không những thế, giáo dục còn góp phần đắc lực vàocông cuộc bảo vệ và xây dựng đất nước Người kêu gọi:
“Quốc dân Việt Nam!
Muốn giữ vững nền độc lập,
Muốn làm cho dân mạnh nước giàu,
Mọi người Việt Nam phải có kiến thức mới để có thể tham gia vàocông cuộc xây dựng nước nhà, và trước hết phải biết đọc, biết viết chữ quốcngữ”
Từ thực trạng nền giáo dục dưới sự đô hộ của thực dân Pháp, Hồ ChíMinh đã vạch trần và lên án chính sách giáo dục của thực dân Pháp là làm cho
“ngu dân dễ trị” Bằng ngòi bút với lời lẽ sắc bén, Người đã chỉ rõ bộ mặtthực của cái gọi là “khai hoá văn minh” của thực dân Pháp: những người đếntrường được “đào tạo nên những kẻ làm tay sai, làm tôi tớ cho một bọn thựcdân người Pháp”, những người không đến trường thì bị đầu độc bằng các thói
hư, tật xấu như rượu chè, cờ bạc, thuốc phiện Do vậy, theo Người, để khẳngđịnh chính mình, mỗi người phải thẳng thắn đấu tranh với cái lỗi thời, lạc hậu
và các tệ nạn xã hội Người viết: “Phải ra sức tẩy sạch ảnh hưởng giáo dục nôdịch của thực dân còn sót lại như: Thái độ thờ ơ đối với xã hội, xa rời đờisống lao động và đấu tranh của nhân dân, học để lấy bằng cấp, dạy theo lốinhồi sọ Và cần xây dựng tư tưởng dạy và học để phục vụ Tổ quốc, phục vụ
Trang 11nhân dân”
Thật vậy, ngay từ những năm đầu bước vào đời, khi tham gia giảngdạy ở trường Dục Thanh, Phan Thiết, tại đây, bên cạnh việc truyền bá nhữngkiến thức về văn hoá, Hồ Chí Minh còn đặc biệt chú trọng đến việc truyền thụtinh thần, truyền thống yêu nước thương nòi của dân tộc
* Giáo dục nhằm phát triển con người toàn diện “vừa hồng vừa
chuyên” trong thời đại mới.
Mục đích cao cả của Hồ Chí Minh - mục đích mà Người nguyện suốtđời phấn đấu - là mong cho dân tộc, nhân dân có cuộc sống ấm no, tự do,hạnh phúc Bởi, đối với Người, “Nếu nước độc lập mà dân không hưởng hạnhphúc tự do, thì độc lập cũng chẳng có nghĩa lý gì” Suốt đời, Hồ Chí Minhmong muốn xây dựng một xã hội mới về chất, cao hơn hẳn xã hội cũ - xã hội
xã hội chủ nghĩa và cộng sản Chủ nghĩa Và để xây dụng chủ nghĩa xã hội,theo Người, “trước hết cần có những con người xã hội chủ nghĩa” Đào tạocon người xã hội chủ nghĩa không có con đường nào khác ngoài giáo dục trithức khoa học và lý tưởng, đạo đức xã hội chủ nghĩa Đó là nền giáo dụcnhằm phát triển con người toàn diện, vừa “hồng” vừa “chuyên” trong thời đạimới Và như vậy, “con người xã hội chủ nghĩa”, con người toàn diện, nhấtđịnh phải có học thức Cần phải học văn hoá, chính trị, kỹ thuật Cần phải học
lý luận Mác - Lênin kết hợp với đấu tranh và công tác hàng ngày Hồ ChíMinh đặc biệt quan tâm đến việc luyện “tài”, rèn “đức” cho cán bộ Bởi, theoNgười, “có tài mà không có đức, ví như một anh làm kinh tế tài chính rất giỏinhưng lại đi đến thụt két thì chẳng những không làm được gì ích lợi cho xãhội, mà còn có hại cho xã hội nữa Nếu có đức mà không có tài ví như ông bụtkhông làm hại gì nhưng cũng không lợi gì cho loài người”
Đạo đức trong quan niệm của Hồ Chí Minh được coi như “cái gốc”
Trang 12của cây, “cái nguồn” của sông, do đó, theo Người, “người cách mạng phải cóđạo đức, không có đạo đức dù tài giỏi đến mấy cũng không lãnh đạo đượcnhân dân” Như vậy, đạo đức mà Hồ Chí Minh quan niệm hoàn toàn khác vớiđạo đức của chế độ thực dân phong kiến “đầu ngược xuống đất, chân chổnglên trời” Đạo đức mà Người hướng tới là đạo đức cách mạng, đạo đức củagiai cấp công nhân, thực hiện cần, kiệm, liêm, chính, chí công, vô tư, thựchành nhân, nghĩa, trí, dũng chống quan liêu, tham ô, lãng phí Còn tài là giỏi
về kiến thức chuyên môn và giỏi về cách thức, phương pháp vận dụng kiếnthức đó vào hoạt động thực tiễn, làm cho ích nước lợi dân Tài không cónghĩa là kiến thức hoàn chỉnh, tuyệt đối, khép kín, mà là một kiến thức mở,
“dĩ bất biến, ứng vạn biến”, luôn được bổ sung và phát triển qua thực tiễncách mạng sinh động Do đó, theo Người, học tập chủ nghĩa Mác - Lênin là
“học tập cái tinh thần xử trí mọi việc học tập những chân lý phổ biến củachủ nghĩa Mác - Lênin để áp dụng một cách sáng tạo vào hoàn cảnh thực tếcủa nước ta”
Người có tài tham gia hoạt động thực tiễn phải biết dựa vào dân, bởitheo Hồ Chí Minh, “có dân là có tất cả” Người viết: “Dễ mười lần không dâncũng chịu, Khó trăm lần dân liệu cũng xong”
Người luôn quan tâm, chăm lo đến đời sống vật chất và đời sống tinhthần của nhân dân, Người rất chú trọng việc giáo dục nâng cao trình độ vănhoá cho dân để dân “làm ăn có ngăn nắp”, “bớt mê tín nhảm”, “bớt đau ốm”,
“nâng cao lòng yêu nước” và “để thành người công dân đứng đắn” Người chỉrõ: “Trình độ văn hoá của nhân dân nâng cao sẽ giúp chúng ta đẩy mạnh côngcuộc khôi phục kinh tế, phát triển dân chủ Nâng cao trình độ văn hoá củanhân dân cũng là một việc làm cần thiết để xây dựng nước ta thành một nướchoà bình, thống nhất, độc lập, dân chủ, văn minh và giàu mạnh”
Trang 13Mục đích trọng tâm và xuyên suốt tư tưởng giáo dục Hồ Chí Minh là
vì con người, cho con người, là xây dựng con người mới Nhưng do yêu cầucủa mỗi thời kỳ cách mạng khác nhau, Hồ Chí Minh đã đề ra nhiệm vụ giáodục khác nhau cho phối hợp Ở thời kỳ chuẩn bị thành lập Đảng, Người tậptrung vào việc triển khai các lớp huấn luyện tại Quảng Châu, Trung Quốcnhằm nâng cao trình độ nhận thức cho cán bộ về con đường cách mạng ViệtNam và cách mạng thế giới Đến giai đoạn toàn quốc kháng chiến và xâydựng nền dân chủ, Người kêu gọi sửa đổi giáo dục cho phù hợp với việc đàotạo nhân tài kháng chiến kiến quốc Tất cả giáo dục tập trung phục vụ khángchiến kiến quốc Bước sang giai đoạn cách mạng xã hội chủ nghĩa ở miềnBắc, mục đích giáo dục lại gắn liền với tình hình mới Đó là thời kỳ rất cầnnhững con người làm chủ xã hội, làm chủ sản xuất, biết quản lý cơ quan, xínghiệp, trường học
* Học để làm việc, làm ngưòi, làm cám bộ, học để phụng sự giai cấp
và nhân dân, tổ quốc và nhân loại
Học tập là hoạt động đòi hỏi phải nhận thức rõ ràng tính mục đích HồChí Minh ý thức rất rõ điều này nên luôn chú trọng giải thích tại sao phải học,học để làm gì cho mỗi tầng lớp nhân dân thông suốt mà hăng hái đi học
Với học sinh - những người chủ tương lai của nước nhà, Người khuyênphải học để sau này làm tròn nhiệm vụ người chủ của nước nhà, học để yêu tổquốc, yêu nhân dân, yêu lao động, yêu khoa học, yêu đạo đức và triệt đểchống lại những gì trái với quyền lợi của tổ quốc và lợi ích chung của nhândân, trái với khoa học, trái với đạo đức; học để phụng sự tổ quốc, phụng sựnhân dân, làm cho dân giàu nước mạnh Người lý giải thanh niên phải học đểbiết phải trái, làm việc phải, tránh việc trái, nhận rõ bạn thù ở ngoài và ở trongmình ta
Trang 14Với công dân Việt Nam, Người chỉ rõ quy luật nghiệt ngã “dốt thì dại,dại thì hèn” và giải thích “vì không chịu dại, không chịu hèn nên thanh toán
mù chữ là một trong những việc cấp bách và quan trọng” để từ đó mà nhắcnhở công dân nước Việt Nam độc lập ai cũng phải học để hiểu biết quyền lợi
và bổn phận công dân của mình, phải có kiến thức mới để có thể tham gia vàocông cuộc xây dựng nước nhà, và trước hết phải biết đọc, biết viết chữ quốcngữ
Với công nhân, Người phân tích “máy móc ngày một thêm tinhxảo công nhân cũng phải có trình độ kỹ thuật rất cao không kém gì kỹ sư,phải biết tính toán nhiều” Với nông dân sau cải cách ruộng đất, Người chỉ rõ:
“Trước kia ruộng là của địa chủ, nông dân cứ cúi đầu làm lụng, gặt bao nhiêuthì nộp cho địa chủ hết, nên không cần văn hoá mà cũng không thể mong cóvăn hoá được Bây giờ khác, nông dân có ruộng đất, lại có tổ đổi công chonên nông dân phải có văn hoá, phải ghi tổ có mấy người, phải biết chia côngchấm điểm” Từ đó Người dẫn đến kết luận đầy sức thuyết phục là phải học
Đối với cán bộ, Người chỉ rõ học là để làm việc, làm người, làm cán
bộ, để phụng sự đoàn thể, giai cấp, nhân dân, tổ quốc và nhân loại và học đểhành Người cảnh báo trước cho cán bộ thấy là không học thì không theo kịp,công việc nó sẽ gạt mình lại phía sau
* Giáo dục nhằm đào tạo những công dân và cán bộ tốt những người chủ tương lai của nước nhà.
Hồ Chí Minh xác định thực dân Pháp đã dùng nạn dốt như một phươngpháp độc ác để cai trị Việt Nam khiến cho hơn 90% đồng bào bị mù chữ Vìvậy, ngay sau khi nhà nước Việt Nam Dân chủ Công hoà non trẻ ra đời,Người đã kêu gọi mở một chiến dịch để chống nạn mù chữ, chống nạn thấthọc Để đạt được mục tiêu “đồng bào ai cũng có học” thì ai cũng phải đi học,
Trang 15dù là đàn ông đàn bà, người già người trẻ, thanh niên, thiếu nhi, nhi đồng; dù
là người tá điền, người làm công cho gia đình, công nhân trong hầm mỏ, nhàmáy, là cán bộ, đảng viên, quân nhân, hội viên các đoàn thể, giáo viên, ngườilàm công tác huấn luyện Người kêu gọi mỗi người biết chữ đều phải tham giadạy cho người mù chữ “Vợ chưa biết thì chồng bảo, em chưa biết thì anhbảo, cha mẹ không biết thì con bảo, người ăn người làm không biết thì chủnhà bảo, các người giàu có thì mở lớp ở tư gia dạy cho người không biết chữ
ở hàng xóm láng giềng, các chủ ấp, chủ tá điền, chủ hầm mỏ, nhà máy thì mởlớp học cho những tá điền, những người làm của mình”
Ngay sau Cách mạng tháng Tám 1945 thành công, trong phiên họp đầutiên của Chính phủ nước Việt Nam dân chủ cộng hòa, Chủ tịch Hồ Chí Minhđặt vấn đề chống nạn dốt là vấn đề cấp bách số hai (sau vấn đề chống nạn đói)trong sáu nhiệm vụ cấp bách của Nhà nước lúc bấy giờ Bởi vì “nạn dốt làmột trong những phương pháp độc ác mà bọn thực dân dùng để cai trị chúng
ta và một dân tộc dốt là một dân tộc yếu” Trong kháng chiến chống Pháp, vìbận đánh giặc và sản xuất, nhiều người chưa chú ý đúng mức đến văn hóa vàgiáo dục, Bác đã sửa khẩu hiệu thi đua “thanh toán nạn mù chữ” thành “thiđua diệt giặc dốt” Bác kêu gọi mọi người thi đua học tập để đưa dân tộc tatrở thành một dân tộc “Thông thái”
Khi đã giành được chính quyền trong cả nước, Người quan tâm nhiềuđến công tác đào tạo cán bộ, đào tạo nhân tài cho đất nước Trong bài viết:
“Nhân tài và kiến quốc” (tháng 11/1945), Bác nhận định rằng, bây giờ đấtnước đang “kiến thiết ngoại giao, kiến thiết kinh tế, kiến thiết quân sự, kiếnthiết giáo dục”, những “kiến thiết” ấy đòi hỏi phải có nguồn nhân lực dồi dào
và có những nhân tài Muốn vậy, phải nhận thức đúng tầm quan trọng củagiáo dục, coi giáo dục là sự nghiệp của quần chúng, là nhiệm vụ của toànĐảng, toàn dân.“Kiến thiết cần có nhân tài Nhân tài nước ta dù chưa có nhiều
Trang 16lắm nhưng nếu chúng ta khéo lựa chọn, khéo phân phối, khéo dùng thì nhântài càng ngày càng phát triển, càng thêm nhiều” - Chủ tịch Hồ Chí Minh đặcbiệt nhấn mạnh tầm quan trọng trong việc phát triển giáo dục, đào tạo nhân tàiđối với tiến trình xây dựng và phát triển đất nước
Bác Hồ đặc biệt quan tâm đào tạo, bồi dưỡng thế hệ trẻ Người dặn cáccháu “Non sông Việt Nam có trở nên vẻ vang hay không, dân tộc Việt Nam
có được sánh vai với các cường quốc năm châu hay không, đó là nhờ mộtphần lớn công học tập của các cháu.” Và: Một năm khởi đầu từ mùa xuân.Một đời khởi đầu từ tuổi trẻ Tuổi trẻ là mùa xuân của nhân loại Người nhắcnhở toàn Đảng, toàn dân: “Bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau là mộtviệc rất quan trọng và rất cần thiết” Người chỉ rõ: “Vì lợi ích mười năm thìphải trồng cây, vì lợi ích trăm năm thì phải trồng người”
Mục đích cao cả trong suốt cuộc đời phấn đấu của Hồ Chí Minh đó làmong cho dân tộc, nhân dân có cuộc sống ấm no, tự do, hạnh phúc
Ngày nay nước ta đã được độc lập, dân ta đã được tự do, thanh niên đã
là người làm chủ đất nước, vì vậy mục đích của nền giáo dục là đào tạo ranhững con người biết làm chủ nước nhà, phải lấy nhiệm vụ học tập làm chủyếu
Người đã chỉ rõ mục đích của việc học đó là: học để yêu Tổ quốc, học
để yêu nhân dân, học để yêu lao động, học để yêu đạo đức, học để phụng sự
Tổ quốc, học để phụng sự nhân dân
Mục đích giáo dục lớn nhất trong tư tưởng của Hồ Chí Minh là vì conngười, cho con người, là xây dựng con người mới, đào tạo ra những conngười biết làm chủ nước nhà
Trang 17Người đã đặt ra nhiệm vụ cụ thể cho từng cấp học, cấp Đại học, cấpTrung học, cấp tiểu học Ở cấp trung học, Người nói rằng cần phải đảm bảocho học trò những tri thức phổ thông chắc chắn, thiết thực, thích hợp với nhucầu và tiền đồ xây dựng nước nhà, bỏ những phần nào không cần thiết cho đờisống thực tiễn.
1.5 Phương châm giáo dục
Hồ Chí Minh chỉ rõ: Học đi đôi với hành, giáo dục gắn liền với xã hội;Phối hợp nhà trường - xã hội - gia đình; Thực hiện dân chủ bình đẳng tronggiáo dục Đó là những phương châm giáo dục mà Người đã đưa ra, từ nhữngphương châm này đã góp phần không nhỏ vào sự phát triển tư tưởng về giáodục của Người Và điều quan trọng hơn nữa đó là muốn có hiệu quả trong quátrình giáo dục cần phải kết hợp nhuần nhuyễn, liên tục và chặt chẽ các yếu tố
kể trên
1.6 Nội dung của giáo dục
Phải chú trọng đủ các mặt, đạo đức cách mạng, giác ngộ xã hội chủ nghĩa, văn hoá, kỷ thuật và sản xuất
Trang 18Nét đặc sắc trong tư tưởng Hồ Chí Minh về phát triển nền giáo dục, đàotạo nhân tài chính là Người đặt ra mục tiêu giáo dục toàn diện Người yêucầu: “Phải chú trọng đủ các mặt, đạo đức cách mạng, giác ngộ xã hội chủnghĩa, văn hóa, kỹ thuật, lao động và sản xuất” Theo Hồ Chủ tịch, nội dunggiáo dục phải toàn diện, phải nhằm mục tiêu đào tạo con người lao động mới,phải coi trọng cả tài và đức Không những phải giàu về tri thức mà còn phải
có đạo đức cách mạng “Trên nền tảng giáo dục chính trị và lãnh đạo tư tưởngtốt” mà “phấn đấu nâng cao chất lượng văn hóa và chuyên môn nhằm thiếtthực giải quyết các vấn đề do cách mạng nước ta đề ra, trong thời gian không
xa, đạt những đỉnh cao của khoa học kỹ thuật”
Chủ tịch Hồ Chí minh yêu cầu, phải ra sức tẩy sạch ảnh hưởng giáo dục
nô dịch của thực dân còn sót lại như: thái độ thờ ơ với xã hội, xa với đời sốnglao động và đấu tranh của nhân dân, học để lấy bằng cấp, dạy theo lối nhồi sọ.Cần xây dựng tư tưởng: dạy và học để phục vụ Tổ quốc, giáo dục phải toàndiện, phải nhằm mục tiêu đào tạo con người lao động mới, phải coi trọng cảTài lẫn Đức Không những phải giàu về tri thức mà còn phải có đạo đức cáchmạng Theo Người: “Đạo đức cách mạng không phải trên trời sa xuống Nó
do đấu tranh, rèn luyện bền bỉ hằng ngày mà phát triển và củng cố Cũng nhưngọc càng mài càng sáng, vàng càng luyện càng trong” Phải “trên nền tảnggiáo dục chính trị và lãnh đạo tư tưởng tốt” mà phấn đấu nâng cao chất lượngvăn hóa và chuyên môn nhằm thiết thực giải quyết các vấn đề do cách mạngnước ta đề ra, trong một thời gian không xa, đạt những đỉnh cao Theo Chủtịch Hồ Chí Minh, nội dung cơ bản của giáo dục là phải đào tạo ra những conngười xây dựng chủ nghĩa xã hội “vừa hồng vừa chuyên” Đây là một tưtưởng then chốt của Chủ tịch Hồ Chí Minh về giáo dục Người nhấn mạnh,trong công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội ở nước ta, mỗi cô giáo, thầy giáophải là những chiến sỹ trên mặt trận đó Nhiệm vụ của nền giáo dục cách
Trang 19mạng là : “phục vụ Tổ quốc, phục vụ nhân dân, phục vụ đường lối chính trịcủa Đảng và Chính phủ, gắn liền với sản xuất và đời sống của nhân dân”.Giáo dục phải tạo ra được những người lao động mới Đó là những người cólòng yêu nước nồng nàn, “trung với nước, hiếu với dân”, có đạo đức trongsáng, có chí khí hăng hái vươn lên, không sợ hy sinh gian khổ, có tinh thầngan dạ, dũng cảm, khiêm tốn, thật thà, cần cù, tiết kiệm, trong sạch, giản dị,
có tri thức và sức khoẻ để trở thành những người chủ tương lai của đất nước,
“những người kế thừa xây dựng chủ nghĩa xã hội vừa hồng vừa chuyên”
Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn đánh giá cao vai trò của các cô giáo, thầygiáo đối với xã hội “Những người thầy giáo tốt là những người vẻ vang nhất,
là những người anh hùng vô danh” Muốn được như vậy, các cô giáo, thầygiáo, trước hết, phải trau dồi đạo đức cách mạng, không ngừng rèn luyệnchuyên môn, phải là tấm gương trong sáng để học sinh noi theo, phải gươngmẫu từ lời nói đến việc làm, phải thương yêu chăm sóc học sinh như con emruột thịt của mình, phải thật sự yêu nghề, yêu trường, phải không ngừng họchỏi để tiến bộ mãi Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn tin tưởng và mong muốn cácthế hệ học sinh không ngừng cố gắng học tập và rèn luyện tốt để mai sau trởthành những người có ích cho Tổ quốc Trong thư gửi học sinh nhân ngàykhai trường tháng 9 năm 1945, Người viết : “non sông Việt Nam có trở nêntươi đẹp hay không, dân tộc Việt Nam có bước tới đài vinh quang để sánh vaivới các cường quốc năm châu được hay không, chính là nhờ một phần lớn ởcông học tập của các cháu” Lời dạy của Người đã đi sâu vào lòng dân, tạothành động lực thúc đẩy mạnh mẽ cho hàng triệu thầy giáo và học sinh thi đuadạy tốt - học tốt Bức thư Người viết đã trở thành chân lý của thời đại, hoàntoàn phù hợp với quy luật phát triển của các nước đi từ lạc hậu lên tiên tiến vàhiện đại, từ nông nghiệp đi lên công nghiệp hoá, hiện đại hoá
Trang 20Giáo dục toàn diện “ đức, trí, thể, mỹ”
Giáo dục toàn diện cho học sinh là mục tiêu bồi dưỡng những conngười phát triển một cách toàn diện đức, trí, thể, mỹ vì các em là chủ nhântương lai của nước nhà, là kỳ vọng của xã hội Chính những lẽ đó là nâng caodân trí, đào tạo nhân lực và bồi dưỡng nhân tàicho đất nước
Muốn xây dựng và hoàn thiện con người theo Chủ tịch Hồ Chí Minhchính là giáo dục toàn diện đức, trí, thể, mỹ Đây là phương pháp tốt nhất để
“đào tạo các em nên những người công dân hữu ích cho nước Việt Nam vàlàm phát triển hoàn toàn những năng lực sẵn có của các em” Người nhấnmạnh : “Muốn xây dựng chủ nghĩa xã hội, trước hết cần có những con người
xã hội chủ nghĩa” và “vì lợi ích mười năm thì phải trồng cây, vì lợi ích trămnăm thì phải trồng người” Vì thế, nền giáo dục mới phải thực hiện phươngpháp dạy và học mới để đạt được mục tiêu : “Học để làm việc, làm người, làmcán bộ Học để phụng sự đoàn thể, giai cấp và nhân dân, Tổ quốc và nhânloại” “Học để tu dưỡng đạo đức cách mạng”, “học để tin tưởng” và “Học đểhành” Tư tưởng này không chỉ phản ánh truyền thống quý báu của dân tộc ta
mà còn phản ánh yêu cầu vừa cấp bách, vừa lâu dài của đất nước trong tiếntrình đi lên chủ nghĩa xã hội
Phương pháp giáo dục của Chủ tịch Hồ Chí Minh là “phải chú trọng đủcác mặt: đạo đức cách mạng, giác ngộ xã hội chủ nghĩa, văn hóa, kỹ thuật, laođộng và sản xuất” Đây là những nhiệm vụ giáo dục hết sức cơ bản, gắn bóchặt chẽ với nhau, làm nền tảng cho sự phát triển con người Việt Nam mới.Nhà trường phải bảo đảm cho thế hệ trẻ vươn lên làm chủ kho tàng kiến thứcvăn hóa của nhân loại, trang bị đầy đủ vốn hiểu biết về văn hóa, tri thức khoahọc, công nghệ Thế hệ trẻ cần phải được giáo dục về lý tưởng và đạo đức xãhội chủ nghĩa – hạt nhân của nhân cách người lao động mới Người căn dặn: