- Tôi yêu em là một trong những bài thơ tình nổi tiếng của Puskin, được khơi gợi cảm xúc từ mối tình không thành của tác giả với Ô-lê-nhinacon gái của A.N.Ô-lê-nhin.. - Thể thơ truyền th[r]
Trang 1Tuần dạy: Tuần 26
Ngày soạn: 24/02/2016
Tên bài dạy: TÔI YÊU EM
Tiết PPCT:
Kiểm tra sĩ số:
Ngày dạy Lớp Sĩ số HS cóSố
mặt
Tên
HS vắng (P-KP) Điểm kiểm trabài cũ của HS Ghichú 29/02/201
6
Hồng Thắm (Nợ)
TÔI YÊU EM
- A Puskin -
A MỤC TIÊU BÀI HỌC.
1 Kiến thức.
- Hiểu được vẻ đẹp giản dị, trong sáng, tinh tế cả về hình thức ngôn từ và nội dung tâm tình
- Cảm nhận vẻ đẹp trong tình yêu chân thành, đắm say, thủy chung và cao thượng, vị tha của chủ thể trữ tình
- Cảm xúc phức tạp, tinh tế của nhân vật trữ tình trong quan hệ nhiều chiều giữa lí trí và tình cảm, vị kỉ và vị tha qua đó cảm nhận được xu hướng vươn tới cái cao cả của một tình yêu chân thành, đắm say Chính vẻ đẹp tâm hồn đó làm nên sức hấp dẫn của bài thơ
2 Kĩ năng.
- Rèn luyện kĩ năng đọc hiểu văn bản
- Phân tích được vẻ đẹp giản dị, trong sáng, tinh tế về hình thức ngôn từ và nội dung tâm tình
- Rèn luyện kĩ năng đọc tác phẩm: nghệ thuật biểu hiện tâm trạng bằng ngôn ngữ thơ giản dị, trong sáng, giọng điệu thay đổi chân thực
Trang 2B CHUẨN BỊ BÀI HỌC.
1 Giáo viên.
- Chương trình giảng dạy: cơ bản
- Phương pháp giảng dạy: Sử dụng phương pháp đối chiếu, so sánh với các bản dịch thơ Sử dụng phương pháp gợi mở, phân tích, bình giảng để làm rõ: chiều sâu của tư duy, cường độ cảm xúc và vẻ đẹp của trật tự ngôn từ
- Chuẩn bị phương tiện, đồ dùng dạy học: Sách giáo khoa ngữ văn lớp 11 tập hai, sách giáo viên và sách thiết kế bài giảng ngữ văn lớp 11 tập 2, và một số tài liệu tham khảo khác Ảnh chân dung phóng to của Puskin và tuyển tập thơ của ông
- Dự kiến hình thức, phương pháp đánh giá kiến thức, kỹ năng của học sinh: Vấn đáp nhanh; trình bày trước lớp, đọc thơ
2 Học sinh.
- Sách giáo khoa và bài chuẩn bị ở nhà
C TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG HỌC TẬP.
1 Tổ chức kiểm tra bài cũ.
Câu hỏi kiểm tra:
Đọc thuộc lòng bài thơ Tương tư của Nguyễn Bính Trình bày nội dung chính của bài thơ.
Đáp án: Nội dung chính bài thơ:
Bằng lối ví von mộc mạc mà duyên dáng mang phong vị dân gian, bài thơ
đã đem đến cho người đọc những hình ảnh thân thương của quê hương đất nước và tình người đằm thắm thiết tha Nhân vật trữ tình bước vào ngưỡng của tình yêu và trải qua bao cung bậc cảm xúc nhưng điều mong mỏi sâu xa nhất vẫn là tình yêu trọn vẹn.
Tương tư là trạng thái gì của tâm hồn? Cách thể hiện của Nguyễn Bính đạm đà chân quê Điều này thể hiện trong bài thơ Tương Tư như thế nào?
Đáp án:
Trang 3Tương tư”, một cảm xúc, một căn bệnh khó lòng mà tránh khỏi của những người đang yêu, đặc biệt là những buổi đầu, những khi mà tình yêu còn e ấp trên môi, chưa dám tỏ bày “Tương tư” thường được hiểu là tâm trạng nhớ nhung, mong ngóng của đôi trai gái khi yêu, nhưng trong thực tế, diễn biến tâm trạng này chỉ xảy ra ở một phía.
Thể hiện trong bài thơ tương tư:
Nói chuyện tương tư, nhưng là tương tư từ một phía, giọng điệu có vẻ hờn giận trách móc Thực ra lời trách thể hiện tình cảm tha thiết của người tương
tư Trong lời trách có xuất hiện những hình ảnh rất quen thuộc của làng quê Việt Nam.
Nhấn mạnh nỗi tương tư và sự chờ đợi, mong ngóng của người tương tư Trong sự mong ngóng ấy có dự cảm về sự chông chênh của mối tình Chú ý cách sử dụng cặp hình ảnh “hoa khuê các – bướm giang hồ”.
Mượn chuyện trầu cau để nói chuyện đôi lứa Ước mong và cũng là lời thổ
lộ tình cảm rất dễ thương Câu hỏi kết thúc đau đáu một niềm mong ước, nó làm tăng thêm sự da diết của tâm trạng và sự nồng nàn của cảm xúc.
2 Giới thiệu bài mới.
Trong cuộc đời ngắn ngủi của mặt trời thi ca Nga từng tơ vương không ít mối tình đơn phương éo le và thất vọng Nhưng đó lại là một trong những cảm hứng sáng tác, để ra đời những bài thơ tuyệt tác Tôi yêu em được khơi nguồn
từ một tình yêu như thế Bài thơ được dịch ra tiếng Việt từ năm 1960 qua bản dịch của Thúy Toàn Sau đây chúng ta sẽ cùng tìm hiểu bài thơ.
3 Triển khai bài mới.
Hoạt động của GV và HS Nội dung cần đạt
Hoạt động 1: TÌM HIỂU KHÁI
QUÁT VỀ TÁC GIẢ TÁC PHẨM.
HS đọc Tiểu dẫn – SGK tr.59
GV hỏi: Dựa vào phần tiểu dẫn, hãy
nêu những nét chính về cuộc đời, sự
nghiệp của nhà thơ Puskin.
GV nhấn mạnh và bổ sung:
I ĐỌC HIỂU VĂN BẢN.
1 Tác giả.
a Cuộc đời:
- A-lếch-xan-đrơ Xéc- ghê-ê-vích Pu-skin (1799-1837)
- Puskin là “ Mặt trời của thi ca Nga”, là nhà thơ vĩ đại “có ý nghĩa
Trang 4Vai trò và vị trí không ai thay thế nổi
của Puskin trong lịch sử văn học Nga
về vai trò mở đầu, đặt nền móng cho
văn học hiện thực Nga cuối thế kỉ
XIX
Đóng góp nhiều mặt, nhiều thể loại
của Puskin vào văn học Nga nhưng
cống hiến vĩ đại nhất vẫn là thơ trữ
tình
Nội dung bao quát: thể hiện tâm hồn
khao khát tự do và tình yêu của nhân
dân Nga, bộ bách khoa toàn thư của
hiện thực đời sống Nga nửa đầu thế kỉ
XIX
Đóng góp về hình thức nghệ thuật, xây
dựng và phát triển ngôn ngữ văn học
Nga hiện đại
GV hỏi: Dựa vào sách giáo khoa, em
hãy giới thiệu vắn tắt về hoàn cảnh ra
đời của bài thơ?
GV yêu cầu học sinh đọc diễn cảm bài
thơ.
Lưu ý: Giọng đọc phù hợp với bài thơ
trữ tình điệu nói Cụ thể: câu 1 – 2
chậm, ngập ngừng, câu 3 – 4 mạnh,
dứt khoát, câu 5 – 6 day dứt, buồn đau,
câu 7 – 8 mong ước thiết tha mà điềm
tĩnh
GV hỏi: Sau khi đọc xong bài thơ,
nhận xét về thể thơ của bài thơ.
GV dẫn: Lưu ý về số tiếng trong câu,
và số câu trong toàn thể bài thơ Sau
đó GVchốt ý và chuyển sang phần
tiếp
GV chuyển ý và đặt câu hỏi: Bài thơ
được làm theo thể tám tiếng – thể thơ
truyền thống của dân tộc Nga Dựa
vào nội dung truyền đạt của tác giả ,
hãy chia bố cục của bài thơ.
GV chuyển ý: Thông qua việc tìm
hiểu và tác giả, tác phẩm sau đây
chúng ta sẽ chuyển sang phần đọc
hiểu chi tiết để tìm hiểu được các
to lớn không chỉ trong lịch sử văn chương mà cả trong lịch sử thức tỉnh của dân tộc Nga” (N.A Đô-brô-liu-bốp)
b Sự nghiệp:
- Là một thi sĩ lừng danh với hơn 800
bài thơ trữ tình, là tác giả của nhiều cuốn tiểu thuyết, trường ca, truyện ngắn, ngụ ngôn xuất sắc
2 Tác phẩm.
a Hoàn cảnh sáng tác.
- Tôi yêu em là một trong những bài
thơ tình nổi tiếng của Puskin, được khơi gợi cảm xúc từ mối tình không thành của tác giả với Ô-lê-nhi-na(con gái của A.N.Ô-lê-nhin
b Thể thơ.
- Thể thơ truyền thống của dân tộc
Nga
c Bố cục.
- Bài thơ chia thành hai phần:
+ Phần 1: Bốn câu đầu – Lời giã từ và
giãi bày về một mối tình đơn phương không thành
+ Phần 2: Bốn câu cuối – Lời giãi bày
tiếp và lời nguyện cầu cho em
Trang 5trạng thái cung bậc cảm xúc của nhà
thơ trong tình yêu của mình.
Hoạt động 2: ĐỌC HIỂU CHI
TIẾT.
1 Khổ 1: Lời giã biệt và giãi bày
một tình yêu vô vọng.
GV yêu cầu học sinh đọc diễn cảm bốn
câu đầu.
GV hỏi: Phân tích tác dụng nghệ
thuật của câu Tôi yêu em mở đầu bài
thơ Tại sao người dịch không dịch:
anh yêu em cho tình cảm thêm thắm
thiết? Hoặc ngược lại tôi yêu cô, thể
hiện mức độ thân thiết còn hạn chế
hoặc sự rụt rè của chàng trai?
GV dẫn: Nếu đối sánh với nguyên
tác , sẽ thấy tác giả không làm rõ thời
quá khứ(đã yêu), cũng chưa làm rõ sắc
thái trang trọng của nhân vật trữ tình
với đối tượng Mặt khác, dịch tôi yêu
em chứng tỏ người dịch rất có dụng ý,
rất hiểu tâm thế và cách xưng hô của
nhân vật trữ tình trong lời từ biệt đơn
phương này Nếu dùng: anh thì chưa
được phép, chưa dám, chưa thể
Nhưng không thể dùng cô, hay nàng,
vì hoặc xa cách quá, hoặc không trực
tiếp
GV hỏi: Dấu hai chấm được đặt sau
từ em có dụng ý gì?
GV dẫn: Trong nguyên tác, sau từ em
là dấu hai chấm Thật tinh tế khi tác
giả hiểu rằng tình yêu nảy sinh trong
chủ thể trữ tình, thuộc về chủ thể,
nhưng đồng thời tình yêu cũng có sinh
mệnh riêng Nhân vật trữ tình đã cảm
nghiệm, suy ngẫm về tình yêu của
mình như vừa là một phần trong anh
vừa như một cái gì đó độc lập tương
đối
GV hỏi: Các từ: có thể, chưa hẳn bộc
lộ tâm trạng gì?
GV bổ sung: Giọng thơ có sự dè dặt,
II ĐỌC HIỂU CHI TIẾT.
1 Khổ 1: Lời giã biệt và giãi bày về một tình yêu vô vọng.
a Câu 1 – 2.
- Mở đầu bằng 3 từ: tôi yêu em
ngắn gọn, trực tiếp, giản dị, bày tỏ tình cảm, tâm trạng của nhân vật trữ tình
- Cách xưng hô: “tôi”- “em” trang
trọng, có phần xa cách
- Dấu: “:” => tôi và tình yêu là 2 chủ
thể hoàn toàn khác, tình yêu vừa là một phần trong tôi vừa là một cái gì độc lập tương đối
- “Có thể”: thể hiện tình yêu vẫn còn
rạo rực, cháy bỏng như thưở ban đầu “Chưa hẳn”: phủ định để khẳng định tình yêu vẫn còn da diết, dai dẳng
Hai dòng đầu: Tình yêu của nhân vật Tôi được thể hiện một cách tự nhiên và chân thành.
b Câu 3 – 4.
- “Nhưng”: thể hiện mâu thuẫn giữa tình cảm và lí trí của chàng trai
- “Không”: quyết định dứt khoát, tự nguyện rút lui vì tôn trọng tình cảm của người mình yêu, không muốn làm em buồn vì bất cứ điều gì
Hai câu 3 – 4 như lời hứa, lời thề trang nghiêm, dứt khoát.
Bốn câu thơ đầu cho thấy vẻ đẹp nhân cách của nhân vật trữ tình đang dần được hé lộ, chàng trai có tình yêu trung thực, chân thành và biết vượt qua thói vị ki
để dành sự thanh thản cho người mình yêu.
Trang 6ngập ngừng trong lời thổ lộ: “có thể”,
“chưa hẳn” Tình yêu của tôi dành cho
em là tình yêu say mê, âm thầm, dai dẳng, dấu hiệu của cảm xúc vững bền
và một trái tim thủy chung, khác hoàn toàn với những đam mê bộc phát nhất thời
GV hỏi: Đối lập với các từ (có thể,
chưa hẳn) là các từ (nhưng, không, không thể) việc sử dụng từ ngữ như thế có dụng ý gì?
GV bổ sung: Tình cảm nhân vật trữ
tình dành cho người mình yêu thật chân thành mãnh liệt mâu thuẫn lí trí chế ngự tình yêu để người mình yêu được thanh thản không phải “ bận lòng”, “ u hoài” Chàng trai thấu hiểu
và sẵn sàng hi sinh cho người mình yêu Giọng điệu hai câu thơ: mạnh mẽ
và dứt khoát
Từ nhưng tạo mâu thuẫn trong tâm trạng, cảm xúc Vừa mới phân vân, dùng dằng, day dứt về tình yêu chưa tắt hẳn thì lập tức đã phủ định quyết liệt rằng tình yêu vẫn còn mạnh, hăm
hở và say đắm
Đó là sự kìm nén, dằn lòng, tự vượt mình, đấu tranh với chính mình
Xem yêu như hành vi trao tặng, làm cho người mình yêu hạnh phúc, quan trọng hơn là được yêu được đón nhận,
sở hưu về mình, cho sự thụ hưởng của mình
GV hỏi: Nêu nhận xét về hai câu 3 –
4?
GV bổ sung: Rõ ràng, đó không chỉ là
lời từ giã một mối tình, đưa nó trở thành kỉ niệm mà còn là lời bày tỏ và khẳng định của một tâm hồn chân thực
và đầy lòng vị tha
GV yêu cầu HS chốt lại vấn đề ở khổ thơ thứ nhất về nội dung GV tóm lược
và trình bày ý chính?
Trang 7GV chuyển ý: Tâm trạng và diễn biến
của nhân vật xưng tôi sẽ thay đổi và
chuyển biến thế nào chúng ta sẽ tìm
hiểu tiếp khổ 2 để có cảm nhận rõ
hơn.
2 Khổ 2: Lời giãi bày tiếp và lời
nguyện cầu cho em.
GV yêu cầu HS đọc diễn cảm khổ 2.
GV hỏi: Điệp ngữ tôi yêu em có tác
dụng gì?
GV bổ sung: Điệp ngữ tôi yêu em có
tác dụng không chỉ nối liền mạch cảm
xúc, tâm trạng giữa hai khổ thơ mà
tiếp tục khẳng định và giãi bày tâm
trạng, tình yêu đơn phương của chủ thể
trữ tình sang những biểu hiện khác
GV hỏi: Hai câu 5 – 6 thể hiện tâm
trạng gì của nhân vật trữ tình qua các
từ ( “âm thầm”, “ không hi vọng”,
“rụt rè” “hậm hực lòng ghen”)?
GV bổ sung: Nhớ về quá khứ, nhớ về
những tâm trạng đau khổ, giày vò hậm
hực, vì hờn ghen vì thất vọng, vì
không được đáp đền, đón đợi Đó là sự
tự trách mình yếu đuối, ghen tuông
Bao thời gian trôi qua vẫn đeo đẳng
mối tình si một phía
“ Hậm hực lòng ghen”: Một trạng thái
tình cảm thường thấy ở bất cứ ai khi
đang yêu Puskin gọi ghen tuông là “
nỗi buồn đen tối làm mụ mẫm đầu óc”
Lòng ghen là một thứ gia vị cần có
trong tình yêu Nó làm cho tình yêu có
thêm nhiều màu sắc và thú vị hơn Tuy
nhiên nếu như ghen tuông mù quáng
và không có giới hạn thì sẽ mang lại
những ảnh hưởng tiêu cực cho tình
yêu Nó làm cho con người mất bình
tĩnh và không thể phân biệt đúng-sai,
dễ dẫn tới bi quan và tuyệt vọng Cuối
cùng vì ghen tuông quá mức mà người
ta có thể làm những điều không tốt đối
với chính người mình yêu, dẫn tới sự
2 Khổ 2: Lời giãi bày tiếp và lời nguyện cầu cho em.
a Câu 5 – 6.
- Điệp khúc “ tôi yêu em”: khẳng định một tình yêu nồng nhiệt, chân thành và giản dị đến cảm động
- Từ ngữ: “âm thầm”, “ không hi vọng”, “rụt rè” “hậm hực lòng ghen”: cho thấy rất nhiều cung bậc cảm xúc xuất hiện trong tâm trạng của nhân vật trữ tình
- Kết cấu: lúc khi thì diễn tả sự yếu mềm mà cháy bỏng, cuồng nhiệt vì yêu mà mụ người, khốn khổ
Nhịp thơ nhanh, nhiều cách ngắt (3/2/3, 3/3/2,…đã diễn tả thành công bi kịch tuyệt vọng giữa lý trí
và tình cảm của nhân vật trữ tình.
b Câu 7 – 8.
- Điệp ngữ tôi yêu em nhấn mạnh, khẳng định tình cảm và chuyển hướng cảm xúc
- “Chân thành, đằm thắm”: là hai phẩm chất, hai tiêu chuẩn của một tình yêu đẹp
- Lời cầu chúc: thành tâm cầu chúc cho người mình yêu sẽ gặp được một người yêu tốt
- Sự so sánh: “tôi” và “ người tình” thể hiện nhân cách cao thượng của nhân vật “ tôi” mong muốn người khác cũng sẽ yêu em với tất cả tình cảm nâng niu và trân trọng
Trang 8tan rã trong tình yêu.
GV hỏi: Kiểu kết cấu: Lúc khi thì
Có tác dụng gì trong diễn tả tâm trạng của nhân vật tôi?
GV chuyển tiếp và đặt câu hỏi: Qua
hai câu thơ trên, trình bày tâm trạng của nhân vật tôi?(nhịp thơ, cách ngắt dòng)
GV hỏi: Cụm từ “ tôi yêu em” được
lặp lại lần thứ 3 nhằm khẳng định tình yêu của nhân vật trữ tình như thế nào?
GV đặt câu hỏi: Tình cảm của nhân
vật trữ tình tôi được biểu hiện như thế nào qua các từ: chân thành đằm thắm.
GV bổ sung: Tình yêu trong nhân vật
trữ tình vẫn còn: chân thành, đằm thắm tuy vậy trở lại thời gian hiện tại để chuẩn bị hướng tới tương lai Giữ lại tất cả những gì là sầu đau, day dứt, tuyệt vọng để dâng lên người thiếu nữ
mà anh tôn thờ, say đắm tất cả những
gì chân thành nhất, thủy chung, đắm say nhất, đẹp nhất
GV hỏi: Trong câu 8, đó là lời cầu
chúc của nhân vật trữ tình, điều ấy thể hiện gì về con người của nhân vật xưng tôi?
GV dẫn: Dù tôi không được yêu em,
nhưng từ đáy lòng tôi vẫn cầu mong cho em được một người nào khác yêu
em cũng chân thành, thủy chung và đằm thắm như tôi đã yêu em Vượt lên
sự ích kỉ thường gặp trong tình yêu, thậm chí, không yêu được thì đạp đổ thù hận anh lại có thể gửi gắm vào người thứ ba tất cả tình cảm nâng niu
mà anh đã từng dành cho cô gái với mong ước nàng được hạnh phúc
GV hỏi: Sự so sánh trong nhân vật tôi
và người tình thể hiện mong ước gì ở nhân vật xưng tôi?
GV dẫn: Tôi yêu em chân thành đằm
thắm, không nghi ngại, dù không được
Trang 9đáp trả tình yêu với sự mong đợi
nhưng một người nào đó thay thế tôi
ước gì họ cũng yêu em như tôi thế là
tôi hạnh phúc
Hoạt động 3: TỔNG KẾT.
GV hỏi:
Em có nhận xét về nội dung và nghệ
thuật của bài thơ?
Học sinh trả lời
Giáo viên nhận xét và chốt ý chính
Hoạt động 4: LIÊN HỆ THỰC TẾ.
Trong cuộc sống ngày nay, một số bộ
phận thanh niên có ứng xử chưa được
văn hóa trong tình yêu (tung hình ảnh
của người yêu cũ lên mạng, đòi lại
quà đã tặng cho người yêu cũ, tìm mọi
cách để có được người mình yêu…).
Suy nghĩ của em như thế nào về những
hành động này?
III TỔNG KẾT.
1 Nghệ thuật
- Ngôn ngữ giản dị, trong sáng mà tinh tế
2 Nội dung:
- Thấm đượm nỗi buồn về một tình yêu đơn phương nhưng nỗi buồn đó xuất phát từ tâm hồn trong sáng với một tình yêu chân thành và cao thượng
4 Củng cố.
HS trả lời các câu hỏi trắc nghiệm:
Câu 1: Tôi yêu em là một trong những bài thơ nổi tiếng của Pu-skin được khơi nguồn từ mối tình đầu của nhà thơ với ai?
A.A.A.Ô-lê-nhi-na ( con gái của A.N.N.Ô-lê-nhin Chủ tịch viện Hàn Lâm nghệ thuật Nga )
B.A.A.Ô-lê-ni-na (con gái của A.N.N.Ô-lê-nhin Chủ tích viện Hàn Lâm nghệ thuật Nga )
C.A.A.Ô-lê-ni-nha (con gái của A.N.N.Ô-lê-nhin Chủ tịch viện Hàn Lâm nghệ thuật Nga)
D.A-A.Ô-lê-nhi-nha (con gái của A.N.N.Ô-lê-nhin Chủ tịch viện Hàn Lâm nghệ thuật Nga)
Câu 2: Nội dung chính của bài thơ Tôi yêu em là gì?
A.Diễn tả tâm trạng đau khổ, tuyệt vọng của nhân vật trữ tình khi tình yêu cho đi không được đáp trả.
Trang 10B.Thể hiện tình yêu chân thành, vị tha và cao thượng của nhân vật trữ tình dành cho người mình yêu.
C.Thể hiện nỗi buồn của một tình yêu đơn phương nhưng nỗi buồn đó xuất phát từ tâm hồn trong sáng với một tình yêu chân thành và cao thượng D.Tình yêu bình dị, trong sáng của nhân vật trữ tình dành cho người mình yêu.
5 Dặn dò, hướng dẫn học sinh làm bài tập.
- Nắm nội dung kiến thức của bài
- Học thuộc bài thơ và kiến thức trong tâm
- Soạn bài: Luyện tập viết tiểu sử tóm tắt
D RÚT KINH NGHIỆM.