các tỷ lệ THƯỜNG DÙNG TRONG dịch tễ học

1/ Trong in ấn, các khổ giấy dùng để in sách thường là một hình chữ nhật có tỷ số giữa chiều dài với chiều rộng là một hằng số, gọi là "tỷ số vàng“2/ Trong y học, để đánh giá một người l

CÁC TỶ LỆ THƯỜNG DÙNG

TRONG DỊCH TỄ HỌC

1 Trình bày được các khái niệm về tỷ lệ, tỷ suất và giá

trị của nó trong DTH

2 Định nghĩa được các tỷ lệ, chỉ số thường dùng trong

DTH và giá trị sử dụng của nó trong DTH;

3 Phân loại được các hiện tượng xảy ra hàng loạt.

Sau khi học xong bài này, sinh viên có khả năng:

MỤC TIÊU

CÁC TỶ LỆ THƯỜNG DÙNG

TRONG DỊCH TỄ HỌC

I TỶ SỐ

Là sự diễn đạt về mối tương quan giữa tử số(numerator) và mẫu số (denominator) mà chúng biểu thịhoặc là vào một thời khoảng hay có thể là một thời điểm

Tỷ số = 𝑎

𝑏 × 𝑘

a: Số lượng những người đếm được trong một sự kiện

b: số lượng những người đếm được trong sự kiện khác

k: số nhân, thường là 1 hay 100

Ví dụ: Tỷ số giới tính khi sinh ở Việt Nam năm 2012:

= Số lượng bé trai sinh ra năm 2012

Số lượng bé gái sinh ra năm 2012 x 100 = 1.123: 1 ℎ𝑎𝑦 112,3: 100

Tỷ số giới tính là 112,3 bé trai : 100 bé gái

1/ Trong in ấn, các khổ giấy dùng để in sách thường là một hình chữ nhật có tỷ số giữa chiều dài với chiều rộng là một hằng số, gọi là "tỷ số vàng“

2/ Trong y học, để đánh giá một người là bình thường hay béo hoặc suy dinh dưỡng, người ta dùng chỉ số cơ thể BMI

3/ Trong thể thao, kết quả một trận đấu có thể có tỷ số là 1:2 hoặc 2:4

I TỶ SỐ

II TỶ LỆ

Tỷ lệ là tỷ số giữa các cá thể có một tính chất nào đótrong một quần thể nhất định với tổng số các cá thể cótrong quần thể đó

b/ Tỷ lệ tử vong do lao năm 2015 của tỉnh A

= Số lượng tử vong do lao trong năm 2015

Số lượng tử vong do tất cả nguyên nhân năm 2015

II TỶ LỆ

1/ Tỷ lệ số bạn nam trong lớp học: Một lớp học có 30 bạn học sinh gồm 16 bạn nam và 14 bạn nữ

2/ Tỷ lệ phần trăm trong vàng.

Nếu viết vàng 99 thì có nghĩa là trong 100g vàng có 99g vàng nguyên chất Tương tự, nếu viết vàng 999 thì trong 1.000g vàng có 999g vàng nguyên chất.

Tỷ suất giữa cao huyết áp và huyết áp bình thường

= Số người cao huyết áp

Số người có huyết áp bình thường

3.3 So sánh một hiện tượng trong một quần thể nhưng ở hai thời điểm khác nhau

Ví dụ:

Tỷ suất tỷ lệ chết chung năm 2012 so với tỷ lệ chết chung năm

2008: = Tỷ lệ chết chung năm 2012

Tỷ lệ chết chung năm 2008

IV SỐ HIỆN MẮC, TỶ LỆ HIỆN MẮC

4.1 Số hiện mắc là tổng số các trường hợp đang mắc

một hiện tượng nào đó trong một quần thể nhất định,không phân biệt là mới mắc hay mắc cũ

Ví dụ: Tổng số trường hợp tăng huyết áp ở xã A đến

tháng 10/2017 là 136 người

4.2 Tỷ lệ hiện mắc

Tổng số quần thể có nguy cơ x 10n

Để có được số hiện mắc, tỷ lệ hiện mắc thì phải tiến hành điều tra ngang

Ví dụ:

1/ Tỷ lệ hiện mắc quan sát tăng lên khi:

A Sự ra đi của người khỏe

B Rút ngắn thời gian bị bệnh

C Tỷ lệ tử vong cao

D Giảm số mới mắc

E Sự tới của người khỏe

2/ Theo thống kê của huyện ABC tổng số người được

chẩn đoán Đái Tháo Đường tính đến ngày 30/10/2017

là 500 bệnh nhân Được biết tính đến ngày 30/10 tổngdân số của huyện ABC là 900.000 dân, trong đó dưới 5tuổi là 53.000 trẻ, từ 5 – 18 tuổi là 180.000, 18 – 40tuổi là 450.000 dân, từ 40 tuổi trở lên là 217.000 dân.Hỏi ? Số hiện mắc bệnh ĐTĐ, tỷ lệ hiện mắc ĐTĐ ?

V SỐ MỚI MẮC, TỶ LỆ MỚI MẮC

5.1 Số mới mắc

Là tổng số các trường hợp mới mắc một hiện tượng nào

đó, trong một khoảng thời gian nhất định, ở một quần thểxác định Có thể là vài ngày, vài tuần, có thể là vài tháng,một năm, Tùy vào tầm quan trọng của mỗi bệnh

Ví dụ: 5 trường hợp Lao Phổi tại xã B được chẩn đoán và

điều trị ngoại trú vào năm 2017

5.2 Tỷ lệ mới mắc

Tổng quần thể có nguy cơ giữa thời kỳ NC × 10𝑛

Để có được số mới mắc, tỷ lệ mới mắc thì phải tiến hànhđiều tra dọc

Ví dụ: 1/ Kết quả của một nghiên cứu dọc là ?

A Làm giảm số hiện mắc AIDS

B Làm tăng số hiện mắc AIDS

C Làm giảm số mới mắc HIV

D Làm giảm số mới mắc AIDS.

VI MẬT ĐỘ MỚI MẮC

= Số mới mắc trong N năm

Người − Năm quan sát

• Người – Năm quan sát: Là số người quan sát

trong N năm nhân với số N năm quan sát.

Ví dụ: Một người phơi nhiễm với yếu tố nghiên cứu trong 3 năm

=> 3 người - năm phơi nhiễm ~ 3 người phơi nhiễn với yếu tố đó

trong một năm.

Ví dụ: Một quần thể phụ nữ khỏe mạnh 130 000 người tuổi từ 35

- 44 được theo dõi liên tục 3 năm Tất cả các cas mới mắc ung thư

vú đều được ghi nhận

Tuổi Kích thước Số mới

mắc

Người - Năm Mật độ mới

mắc

Tỷ lệ mới mắc

a b c = a × 3 d = b/c e = b/ a

35 – 39 60000 90 180000 0,0005 0,0015

40 – 44 70000 200 ? ? ?

Ví dụ: Theo dõi 10 bệnh nhân từ năm 01/01/1995 đến 31/12/2015,

có 3 bệnh nhân mắc bệnh tả Kết quả của từng bệnh nhân như sau:

Tính mật độ mới mắc và nêu ý nghĩa?

†

Khỏe

Bị bệnh Mất theo dõi Chết

1 2 3 4 5 6 7

VI MẬT ĐỘ MỚI MẮC (tt)

7 7 2 7 3 2 5

33 Năm Theo dõi

Ví dụ: Theo dõi 7 đối tượng trong 7 năm để tính mật

độ mới mắc như sau

VII TỶ LỆ TẤN CÔNG

- Một quần thể - một yếu tố nguy cơ - một khoảng thời

gian nhất định

Ví dụ: Tỷ lệ tấn công của vụ ngộ độc thực phẩm tại Khu

công nghiệp Phú Bài, tỉnh T.T.Huế vào ngày 7/6/2017

Ví dụ: Một đợt dịch Sốt Xuất Huyết được phát hiện tại

xã A, với số người mới mắc được phát hiện là 15 ngườitrãi đều các thôn trong xã A Được biết tổng số dân trong

xã A là 500 người Hỏi tỷ lệ tấn công của đợt dịch là baonhiêu ? Tỷ lệ đó dùng để dự đoán điều gì đối với đợtdịch trên ?

VIII TƯƠNG QUAN GIỮA TỶ LỆ MỚI MẮC,

D : Thời gian phát triển trung bình của bệnh

Ví dụ: 0,25 là tỷ lệ mới mắc bụi phổi trong mộtnăm, thời gian trung bình của bệnh bụi phổi này

là 10 năm, thì tỷ lệ hiện mắc bệnh bụi phổi đó sẽ

là 2,5

The Relationship Between Incidence and Prevalence

https://www.youtube.com/watch?v=1jzZe3ORdd8

Ví dụ:

1/ Vào năm 2017 tại làng A phát hiện 15 trường hợpUng thư, với tổng dân số của làng là 500 Được biếtthời gian phát triển trung bình của bệnh là 12 năm,trong thời gian này làng A không có biến động dân số

Hỏi tỷ lệ mới mắc ? Tỷ lệ hiện mắc điểm ?

GIẢM TỶ LỆ HIỆN MẮC P

Giảm I

Giảm D

Giảm cả I và D

Tăng cường hiệu quả của dự phòng

Tăng hiệu quả của việc điều trị

Tăng cường hiệu quả của dự phòngTăng hiệu quả của việc điều trị

Ví dụ: Một quần thể người dân làng ABC có tổng số dân

là 3000 dân, nghề nghiệp chủ yếu là Làm chì gắn vào lưới, tái chế chì Giả sử có 90 người bị Ung thư, và 27 người chết sau một thời gian.

Hỏi: Tỷ lệ bị bệnh ? Tỷ lệ chết ? Tỷ lệ tử vong ?

X TƯƠNG QUAN TỶ LỆ CHẾT, TỶ LỆ MỚI MẮC,

VÀ TỶ LỆ TỬ VONG

Một bệnh có sự phát triển tương đối ổn định, cóthể dẫn đến một tỷ lệ nhất định về số điều trịkhỏi, số mãn tính, số chết Thì có một sự tươngquan giữa tỷ lệ chết, tỷ lệ mới mắc, và tỷ lệ tửvong: M = I.L

XII CÁC HIỆN TƯỢNG XẢY RA HÀNG LOẠT

13.1 Dịch (Epidemic)

Là một hiện tượng bệnh lý xảy ra hàng loạt, giới hạntrong khoảng không gian, biến mất sau một khoảngthời gian nhất định

Ví dụ:

VD1/ Một trường hợp nhiễm cúm H1N1 xuất hiện

trong một làng A mà từ trước tới nay H1N1 không có

ở làng A đó, thì đây là một sự bất thường, một tình trạng khẩn cấp của dịch tễ Là một vụ dịch.

VD2/ Hai trường hợp sốt rét tại huyện A Lưới-tỉnh

TT.Huế, mà từ trước tới nay tỷ lệ Sốt rét tại địa phương này là 5,04% Thì đây không phải là sự bất thường, khẩn cấp của dịch tễ Không phải là vụ dịch (dịch địa phương).

đáp

ứng

Thời gian

Biểu đồ: Kiểu “nguyên thủy” của đáp ứng sinh học

XII CÁC HIỆN TƯỢNG XẢY RA HÀNG LOẠT

13.1 Dịch (Epidemic)

13.2 Dịch địa phương

Hiện tượng xảy ra hàng loạt được giới hạn bởi khônggian, nhưng không được giới hạn bởi thời gian

Ví dụ :

- Các bệnh thiếu dinh dưỡng, sốt rét, mắt hột là dịch

địa phương ở các nước chậm phát triển

- Các bệnh tim mạch, béo phì, sâu răng xuất hiện dưới dạng dịch địa phương ở các nước phát triển

XII CÁC HIỆN TƯỢNG XẢY RA HÀNG LOẠT

13.3 Đại dịch

Là hiện tượng xảy ra hàng loạt được giới hạn bởi thờigian nhưng không được giới hạn bởi không gian

Ví dụ: Hàng trăm trường hợp nhiễm cúm H1N1 lan

rộng từ Trung Quốc, Việt Nam, Lào mà từ trước tới nay không có trường hợp đó và biến mất sau vài tháng Đây là một sự bất thường, một tình trạng khẩn cấp của dịch tễ Là một vụ đại dịch.

- Cúm H1N1: Năm 2009, 214 quốc gia, 575.000 ca nhiễm,

18.000 người tử vong.

- Dịch MERS: Năm 2012, 25 quốc gia, hơn 1.179 người

nhiễm virus MERS, hơn 442 người tử vong.

- Dịch Ebola: Năm 2014, 70% dân số Tây Phi nhiễm bệnh,

hơn 7.000 trường hợp tử vong

- Dịch SARS, Đại dịch HIV/AIDS, Dịch tả

Thời gian Không gian

Dịch địa phương Không giới hạn Giới hạn

Đại dịch Giới hạn Không giới hạn

XII CÁC HIỆN TƯỢNG XẢY RA HÀNG LOẠT

Thank for your attention !