Bài giảng các tỷ lệ thường dùng trong dịch tễ học

Mục tiêu Trình bày được các khái niệm về: Tỷ lệ, tỷ suất Tỷ lệ hiện mắc (Prevalence) Tỷ lệ mới mắc (Incidence) Mật độ mới mắc (DI: Densite de l incidence) Nội dung Tỷ lệ (Taux) Tỷ suất (Ratio) Số hiện mắc, tỷ lệ hiện mắc Số hiện mắc Tỷ lệ hiện mắc (Prevalence) Số mắc mới, tỷ lệ mới mắc Số mắc mới Tỷ lệ mới mắc (Incidence)

Trang 1

09/03/2020 Các tỷ lệ thường dùng trong dịch tễ học 1

CÁC TỶ LỆ THƯỜNG DÙNG

TRONG DỊCH TỄ HỌC

Trang 2

Mục tiêu

Trình bày được các khái niệm về:

Trang 3

Nội dung

Trang 4

I Tỷ lệ (Taux) là gì? =

a / a + b

Tỷ lệ là tỷ số giữa các cá thể có một tính chất nào đó trong một quần thể / với tổng số các cá thể có trong quần thể đó:

Tỷ lệ = a / a + b

a: số cá thể có tính chất nào đó: Cao

HA b: số cá thể không có: Không cao HA

a + b: tổng số cá thể trong quần thể: Dân số

Các tỷ lệ thường dùng trong dịch tễ học

Trang 5

Tỷ lệ = a /

a + b

• Tỷ lệ là một phân số, mẫu số chứa luôn cả tử số

• Tử số và mẫu số đều xuất phát từ cùng một quần thể nhất định

• Nhân tỷ lệ với một con số dễ hiểu (100, 1000, 10000, 10n )

 có được các tỷ lệ %, phần nghìn, phần mười nghìn,

• VD: Tỷ lệ chết do viêm phế quản mãn ở đàn ông tuổi từ 45 -

54 tại một địa phương, năm 2000

Trang 6

II Tỷ suất (Ratio): a / b

Tỷ suất là một tỷ số: mẫu số không chứa tử số:

a / b

1 So sánh một hiện tượng / hai nhóm

2 So sánh 2 hiện tượng / cùng một quần thể

3 So sánh một hiện tượng / trong một quần thể / nhưng

ở hai thời điểm khác nhau

Trang 7

1 So sánh 1 hiện tượng / 2 nhóm người khác nhau

VD: Tỷ suất về tỷ lệ chết theo giới:

a: Tỷ lệ chết ở đàn ôngb: Tỷ lệ chết ở đàn bà

Trang 8

2 So sánh 2 hiện tượng / cùng một quần thể

Ví dụ: Tỷ suất giữa người cao huyết áp và người huyết áp bình thường:

 Tử số: số người cao huyết áp

 Mẫu số: số người huyết áp bình thường

 Mẫu số không chứa Tử số

Trang 9

3 So sánh một hiện tượng / trong một

quần thể / nhưng ở hai thời điểm khác nhau

VD: Tỷ suất về tỷ lệ chết chung năm 2000 so với tỷ lệ chết chung 1990:

Trang 10

II Tỷ suất (Ratio): a / b

Tỷ suất là một tỷ số:

1 So sánh một hiện tượng / hai nhóm

2 So sánh 2 hiện tượng / cùng một quần thể 3.So sánh một hiện tượng / trong một quần thể / nhưng ở hai

thời điểm khác nhau

Mẫu số không chứa Tử số: a / b

Trang 11

Nội dung

I Tỷ lệ (Taux)

II Tỷ suất (Ratio)

III Số hiện mắc, tỷ lệ hiện mắc

Trang 12

III Số hiện mắc, tỷ lệ hiện mắc

 Số hiện mắc: tổng số các trường hợp đang mắc một hiện

tượng nào đó (bị bệnh, nhiễm trùng, nhiễm độc, ) trong một quần thể nhất định, không phân biệt là mới mắc hay mắc cũ

 Tỷ lệ hiện mắc (prévalence):

Trang 13

Tỷ lệ hiện mắc

(prévalence)

Trang 14

Các yếu tố ảnh hưởng đến tỷ lệ hiện mắc:

Tăng prevalence

Trang 15

Các yếu tố ảnh hưởng đến tỷ lệ hiện mắc:

Giảm prevalence

Trang 16

Lưu ý: Mẫu số: là quần thể có nguy cơ

• Mẫu số: là số người có khả năng bị bệnh, những ai không thể

bị bệnh được thì không nằm trong mẫu số

• Thực tế thường khó xác định quần thể có nguy cơ: khi không xác

định được thì phải dùng tổng số quần thể nghiên cứu

• Tỷ lệ hiện mắc rất hay được sử dụng trong DTH, trong sức khỏe cộng đồng, nhất là các bệnh mãn tính, liên quan tới sự chăm sóc của y tế, của xã hội

Trang 17

Lưu ý: Tỷ lệ hiện mắc điểm và Tỷ lệ hiện mắc kỳ

• Nếu điều tra trong 1 thời điểm: tỷ lệhiện mắc điểm (hay sử dụng)

• Nếu điều tra trong một thời khoảng:

tỷ lệ hiện mắc kỳ (ít dùng hơn)

• Để có được số hiện mắc, tỷ lệ hiệnmắc thì phải tiến hành điều tra cắtngang (Etude tranversale)

Trang 18

Điều tra trong một thời khoảng: Tỷ lệ hiện mắc kỳ

Trang 19

Nội dung

Trang 20

IV Số mắc mới, tỷ lệ mới mắc

 Số mới mắc: tổng số các trường hợp mới mắc một hiện tượng

nào đó, xuất hiện trong một khoảng thời gian nhất định, ở một quần thể xác định

 Khoảng thời gian: vài ngày, vài tuần, có thể là vài tháng, mộtnăm, tùy vào tầm quan trọng của mỗi bệnh

 Tỷ lệ mới mắc (Incidence):

Trang 21

Số mới mắc: 4 cases Tỷ lệ mới mắc (Incidence): 4/10

Trang 22

Lưu ý:

• Tử số là số ca mới mắc bệnh

• Mẫu số là tổng số người có nguy cơ mắc bệnh

• Những người không có nguy cơ, không thể bị bệnh được trongquần thể thì không tính vào

• Nếu không thể biết tổng số người có nguy cơ: mẫu số sẽ là tổng

Trang 23

Diễn biến của một bệnh mãn tính:

VD Lao phổi Có 10 người bị bệnh trong quần thể 1000 người

Trang 24

ma u

- Vạch liên tục: thời kỳ bị bệnh phát hiện được qua điều tra

- Vạch chấm chấm: giai đoạn bị bệnh nhưng không phát hiện được

- Vạch liên tục không tiếp theo vạch chấm chấm nữa: đã điều trị khỏi

- Chỉ khảo sát trong khung

Trang 25

- Tỷ lệ hiện mắc điểm, ngày 1/1: 4/1 000 (các cas: 1,7,8,10)

- Tỷ lệ hiện mắc khoảng (năm): 10/1 000 (1,2,3,4,5,6,7,8,9,10)

- Tỷ lệ hiện mắc tiên phát điểm ngày 1/4: 5/1 000 (1,3,4,7,10)

Trang 26

- Tỷ lệ hiện mắc tái phát điểm ngày 1/10: 4/1 000 (3,5,6,8).

- Tỷ lệ mới mắc năm: 4/1 000 (các cas 2,3,4,9)

- Tỷ lệ mới mắc tái phát năm: 7/1 000 (3,3,5,6,8,8,10)

Trang 27

Tỷ lệ mới mắc ung thư ở người 15-24 tuổi,

Pháp, 2000-2008

Trang 28

Thank you for your attention!

Trang 29

09/03/2020 Các tỷ lệ thường dùng trong dịch tễ học 1

CÁC TỶ LỆ THƯỜNG DÙNG

TRONG DỊCH TỄ HỌC

Trang 30

Mục tiêu

Trình bày được các khái niệm về:

6 Tương quan giữa tỷ lệ mới mắc, tỷ lệ hiện mắc và

thời gian phát triển trung bình của bệnh

Bài giảng trực tuyến Dịch tễ học

Trang 31

Nội dung

V Mật độ mới mắc (DI: Densite de l incidence)

VI Tỷ lệ tấn côngVII Tương quan giữa tỷ lệ mới mắc, tỷ lệ hiện mắc

và thời gian phát triển trung bình của bệnh

Trang 32

V Mật độ mới mắc (Densité de

• Không thể theo dõi hết được toàn bộ các cá thể có nguy cơ trong

một khoảng thời gian dài, cho nên đưa ra một quy ước chung:

• Khái niệm về “ Người - Năm quan sát ” (năm phơi nhiễm với yếu

tố nguy cơ)

Trang 33

V Mật độ mới mắc

3 người - năm phơi nhiễm:

• Một người phơi nhiễm với yếu tốnghiên cứu trong 3 năm

• hay là 3 người phơi nhiễm với yếu tố đótrong một năm

• 1 người tiếp xúc phóng xạ 3 năm

• 3 người tiếp xúc phóng xạ trong 1 năm

Trang 34

Bảng tính mật độ mới mắc

VD: Một quần thể phụ nữ khỏe mạnh 250 000 người tuổi từ 35 - 54 được theo

dõi liên tục 3 năm Tất cả các cas mới mắc ung thư vú đều được ghi nhận; với

mỗi nhóm tuổi, mật độ mới mắc và tỷ lệ mới mắc được tính và trình bày ở bảng

Trang 35

Bảng tính mật độ mới mắc

• Tính số người - năm phơi nhiễm (mẫu số): 60 000 x 3 = 180 000.

• Mật độ mới mắc: Số mới mắc trong 3 năm (90 cas) / mẫu số trên (180 000) bằng 0,0005

• Tỷ lệ mới mắc K vú: Số mới mắc/Tổng số được theo dõi ở lớp tuổi đó: 90/60 000 = 0,0015

Trang 36

Mật độ mới mắc và Tỷ lệ hiện mắc

Trang 37

Mật độ mới mắc và Tỷ lệ mới mắc

• Tỷ lệ mới mắc: Số người mới mắc/ Tổng số người có nguy cơ

• Mẫu số đơn vị là Người

• Mật độ mới mắc: Số người mới mắc / Tổng số người - thời gian phơi nhiễm

• Mẫu số đơn vị là Người - Năm

Trang 38

VD theo dõi 7 đối tượng để tính mật độ mới mắc:

• Có thể tính được: Mẫu số = 33 người - năm theo dõi

• Mật độ mới mắc: DI = 3/33 = 9,1% người – năm

• Một số tác giả đề nghị dùng DI (mật độ mới mắc) thay cho

I (tỷ lệ mới mắc) trong các nghiên cứu vì nó chính xác hơnBài giảng trực tuyến Dịch tễ học

Trang 39

Nội dung

V Mật độ mới mắc (DI: Densite de l incidence)

VI Tỷ lệ tấn công

VII Tương quan giữa tỷ lệ mới mắc, tỷ lệ hiện mắc

vàthời gian phát triển trung bình của bệnh

Trang 40

VI Tỷ lệ tấn công

• Dạng đặc biệt của tỷ lệ mới mắc (Incidence)

• Sử dụng trong một quần thể phơi nhiễm với chỉ một yếu tố nguy cơ trong

một khoảng thời gian nhất định: K giáp, Leucemie / Checnobul

•VD: ngộ độc thức ăn từ cùng một nguồn, một tai nạn phóng xạ, một vụ nổ

bom hạt nhân, vv ) ngoài thời gian đó, số mới mắc là không đáng kể

Trang 41

VI Tỷ lệ tấn công là dạng đặc biệt của tỷ lệ mới mắc (Incidence)

• Thuật ngữ “Tỷ lệ tấn công” thường được dùng thay cho “tỷ lệ mới mắc” (Incidence) trong một vụ bùng phát dịch bệnh ở một quần thể hẹp trong một khoảng thời gian ngắn

• Tỷ lệ tấn công có thể được tính = sốngười nhiễm bệnh / số người có phơi

nhiễm

Trang 42

Tỷ lệ tấn công có thể được tính = số người nhiễm bệnh / số người có phơi nhiễm

• Đến cuối ngày 29-2, tỉnh này cũng có thêm 570 ca nhiễm mới (Incidence), đưa tổng số ca nhiễm lên 66.907 ca (Prevalence)

• 570 ca nhiễm mới (Incidence= tỷ lệmới mắc, Tỷ lệ tấn công)

• Đưa tổng số ca nhiễm lên 66.907 ca ( Prevalence= tỷ lệ hiện mắc)

Trang 43

Tỷ lệ tấn công dùng cho bệnh nghề nghiệp

• Có thể dùng tỷ lệ tấn công để ghi nhận

số mới mắc toàn bộ của một bệnh

nghề nghiệp của các đối tượng từ 20 -

65 tuổi - là thời kỳ tối đa có thể phơi nhiễm với yếu tố căn nguyên do nghề nghiệp

• Không biết được căn nguyên thì tỷ lệtấn công ghi nhận tỷ lệ bị bệnh trongsuốt toàn bộ cuộc đời của họ

Trang 44

Số hiện mắc (P) và số mới mắc (I) trong thời kỳ bùng nổ

của một vụ dịch

• Tỷ lệ mới mắc (Incidence) rất hay được dùng trong DTH, trong cả bệnh cấp và mãn tính

• Dùng để đánh giá các biện pháp kiểmsoát, dự phòng đối với các hiện tượng bệnh xảy ra hàng lọat

• Nếu như các biện pháp dự phòng làhữu hiệu cho cá thể và tập thể thì tỷ lệ

mới mắc sẽ giảm

Trang 45

Số hiện mắc (P) và số mới mắc (I) trong thời kỳ bùng nổ

của một vụ dịch

Với hiện tượng bệnh diễn biến hàng loạt trong cộng đồng, nếu như khoảng thời gian bị bệnh của bệnh đó là tương đối dài, có thể biểu diễn tỷ lệ mới mắc, tỷ lệ hiện mắc trên cùng một đồ thị Bài giảng trực tuyến Dịch tễ học

Trang 46

Nội dung

V Mật độ mới mắc (DI: Densite de l incidence)

VI Tỷ lệ tấn công

VII Tương quan giữa tỷ lệ mới mắc, tỷ lệ hiện mắc và

thời gian phát triển trung bình của bệnh

Trang 47

Tỷ lệ hiện mắc (P), Tỷ lệ mới mắc (I)

và thời gian phát triển trung bình

của bệnh (D)

Với những bệnh có thời gian phát triển tương đối ổn định (bệnh ung thư) thì: Số hiện mắc của một bệnh sẽ tùy thuộc vào số mới mắc và thời gian phát triển trung bình của bệnh đó:

Trang 48

Tương quan

Trong 3 biến số trên, nếu biết được 2 biến

số thì sẽ suy được biến số thứ 3

Trang 49

Hoặc một bệnh bắt buộc phải điều trị tại bệnh viện

Hàng tháng có 50 ca vào viện (Incidence)

Số người thường xuyên được điều trị là 10 (Prevalence) Thì thời gian trung bình của bệnh sẽ là:

Trang 50

Có những bệnh, chỉ có thể tác động được vào một yếu tố mà thôi

Ví dụ: bệnh Dại:

Muốn giảm tỷ lệ hiện mắc (P):

• Giám sát (chó) để giảm số mới mắc I,

• Còn D thì không thể giảm được (điềutrị chưa có hiệu quả khi đã lên cơn)

• Bằng cách dự phòng (vaccin)

Trang 51

Sự khác nhau giữa Tỷ lệ hiện mắc (P) và Tỷ

lệ mới mắc (I)

Trang 52

Thank you for your attention!

Tiêu đề	Các Tỷ Lệ Thường Dùng Trong Dịch Tễ Học
Năm xuất bản	2020

Định dạng
Số trang	52
Dung lượng	5,75 MB