Chương 4 2019 ktct

* Các hình thức cạnh tranh giữa các tổ chức độc quyền• - cạnh tranh giữa các tổ chức độc quyền và các doanh nghiệp ngoại độc quyền • - cạnh tranh giữa các tổ chức độc quyền với nhau • -

Chương 4 CẠNH TRANH VÀ ĐỘC QUYỀN TRONG NỀN

KINH TẾ THỊ TRƯỜNG

Giảng viên: Nguyễn Thị Hương

Số tiết : 4 tiết

*NỘI DUNG

4.1 4.1.QUAN HỆ GIỮA CẠNH TRANH VÀ ĐQ TRONG NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG

• Động lực và mục đích của cạnh tranh là lợi nhuận.

• Cơ sở xuất hiện cạnh tranh là tồn tại chế độ tư hữu

hoặc những hình thức sở hữu khác nhau về tư liệu sản xuất

• Vì vậy, cạnh tranh xuất hiện và tồn tại gắn liền với sự xuất hiện, phát triển của nền kinh tế hàng hóa, kinh tế thị trường.

Ph Ăng ghen (1820-1895)

C.Mác và Ph.Ăngghen đã dự báo rằng:

Cạnh tranh tự do sinh ra tích tụ và tập trung sản xuất

Tích tụ và tập trung sản xuất phát triển đến một mức độ nào đó sẽ dẫn đến độc quyền

Các Mác

(1818-1883)

* Các hình thức cạnh tranh giữa các tổ chức độc quyền

• - cạnh tranh giữa các tổ chức độc quyền và các doanh nghiệp ngoại độc quyền

• - cạnh tranh giữa các tổ chức độc quyền với nhau

• - cạnh tranh trong nội bộ các tổ chức độc quyền

• * Trong nền KTTT hiện đại, cạnh tranh và độc quyền luôn tồn tại song hành với nhau

4 .2 ĐỘC QUYỀN VÀ ĐỘC QUYỀN NHÀ NƯỚC TRONG NỀN KTTT

• 4.2.1 Lý luận của V.I Leenin về độc quyền trong nền KTTT

• 4.2.1.1 Nguyên nhân hình thành và tác động của độc quyền

• * Nguyên nhân hình thành

• Vận dụng sáng tạo những nguyên lý của chủ nghĩa Mác vào điều kiện lịch sử mới của thế giới, V.I Lênin đã chứng minh rằng chủ nghĩa tư bản đã bước sang giai đoạn mới là chủ nghĩa tư bản độc quyền

• Cụ thể do những nguyên nhân chủ yếu sau

• Vận dụng sáng tạo những

nguyên lý của chủ nghĩa Mác vào điều kiện lịch sử mới của thế giới, V.I Lênin

đã chứng minh rằng chủ nghĩa tư bản đã bước sang giai đoạn mới là chủ nghĩa

tư bản độc quyền.

V.I Lê nin lãnh tụ giai cấp vô sản

Nga và thế giới

* Nguyên nhân cơ bản dẫn đến sự hình thành các tổ chức độc quyền

Thành tựu KHKT làm xuất hiện những ngành sx mới có quy mô lớn

Sự tác động của các QLKT làm biến đổi

cơ cấu KT theo hướng TT SX quy mô

lớn

Sự phát triển hệ thốngTD-TBCN trở thành đòn bảy thúc đẩy TTSX ra đời các TCĐQ

CNTBĐQ

CT khốc liệt buộc các nhà TB tăng QMTL,

CTKT để chiến thăng trong CT

Sự phát triển LLSX dưới tác động của

tiến bộ KHKT đẩy nhanh quá trình TT

và TT sản xuất, hình thành các XN quy

mô lớn

KHKT làm hàng loạt XN vừa, nhỏ phá

sản, thúc đẩy quá trình TT và TT tư bản

* Lợi nhuận độc quyền: là lợi nhuận thu được cao hơn lợi nhuận bình quân, do sự thống trị của các tổ chức độc quyền đem lại.

• Các tổ chức độc quyền thống trị bằng cách khống chế (áp đặt) giá bán hàng hóa cao và giá mua hàng hóa thấp, do đó các tổ chức độc quyền luôn thu được lợi nhuận độc quyền cao

• Nguồn gốc của lợi nhuận độc quyền cao là lao động không công của công nhân làm việc trong các xí nghiệp độc quyền; một phần lao động không công của công nhân làm việc trong các xí nghiệp ngoài độc

quyền…

* Giá cả độc quyền là giá cả do các tổ chức độc quyền áp đặt trong mua

và bán hàng hóa

• Giá cả độc quyền gồm chí phí sản xuất cộng với lợi nhuận độc quyền

• Về thực chất, giá cả độc quyền vẫn không thoát ly và không phủ định

cơ sở của nó là giá trị

• Trong mối quan hệ này thì giá trị vẫn là cơ sở, là nội dung bên trong giá cả độc quyền

• Giá cả độc quyền chỉ lên xuống xoay quanh giá trị hàng hóa Khi xuất hiện giá cả độc quyền thì giá cả thị trường lên xuống xoay quanh giá

cả độc quyền

* Tác động của độc quyền trong nền kinh tế

thị trường

• -* Những tác động tích cực:

• - Độc quyền tạo ra khả năng to lớn trong việc nghiên cứu và triển

khai các hoạt động khoa học kỹ thuật, thúc đẩy sự tiến bộ kỹ thuật

• - Độc quyền làm tăng năng suất lao động, nâng cao năng lực cạnh

tranh

• - Độc quyền tạo sức mạnh góp phần thúc đẩy nền kinh tế phát triển theo hướng sản xuất lớn hiện đại

• * Những tác động tiêu cực:

• - Độc quyền làm cho cạnh tranh không hoàn hảo gây thiệt hại cho

người tiêu dùng và xã hội

• -Độc quyền đã phần nào kìm hãm sự tiến bộ kỹ thuật, kìm hãm sự

phát triển kinh tế, xã hội

• -Độc quyền chi phối các quan hệ kinh tế, xã hội, làm tăng sự phân hóa

• giàu nghèo

2 Những đặc điểm kinh tế cơ bản của chủ nghĩa Tư bản Độc quyền

V.I Lênin đã nêu ra năm đặc điểm kinh

tế cơ bản của chủ nghĩa tư bản độc quyền

*.Tập trung sản xuất và các tổ chức độc quyền

Tổ chức độc quyền

Tổ chức độc quyền, là tổ chức liên minh giữa các nhà tư bản lớn để tập trung vào trong tay phần lớn việc sản xuất và tiêu thụ một số loại hàng hoá nào đó nhằm mục đích thu lợi nhuận độc quyền cao

* Các tổ chức độc quyền tiêu biểu

• Khi mới bắt đầu quá trình độc quyền hoá, các liên minh độc quyền

hình thành theo liên kết ngang, nghĩa là mới chỉ liên kết những doanh nghiệp trong cùng một ngành,

• Nhưng về sau theo mối liên hệ dây chuyền, các tổ chức độc quyền đã phát triển theo liên kết dọc, mở rộng ra nhiều ngành khác nhau

• -Cácten là hình thức tổ chức độc quyền giữa các nhà tư bản ký hiệp nghị thoả thuận với nhau về giá cả, quy mô sản lượng hàng hóa, thị trường tiêu thụ, kỳ hạn thanh toán

• -Xanhđica là hình thức tổ chức độc quyền cao hơn, ổn định hơn

cácten Các nhà tư bản tham gia xanhđica vẫn giữ độc lập về sản xuất, chỉ mất độc lập về lưu thông hàng hóa

• Tờrớt là hình thức độc quyền cao hơn cácten và xanhđica Trong

Tờrớt thì cả việc sản xuất, tiêu thụ, tài vụ đều do một ban quản trị

chung thống nhất quản lý Các nhà tư bản tham gia tờrớt trở thành những cổ đông để thu lợi nhuận theo số lượng cổ phần

• -Côngxoócxiom là hình thức tổ chức độc quyền có trình độ và quy mô lớn hơn các hình thức độc quyền trên

* Tư bản tài chính và hệ thống tài phiệt chi phối…

sâssawsắc

Lê nin: “Tư bản tài chính là kết quả của sự hợp nhất giưa TB ngân hàng của một

số ít ngân hàng ĐQ lớn nhất với TB của liên minh độc quyền các nhà công nghiệp”

Trụ sở NH phát triển Châu Á (ADB)

C - Xuất khẩu tư bản

XKTB

XKHH

mục đích thực hiện giá

trị

XKTB

nhằm mục đích chiếm đoạt m và các nguồn lợi khác của nước NKTB CNTB -TDCT

CNTB §Q

Xuất khẩu tư bản Tiền tệ

Mục đích thu

lợi nhuận

Những biểu hiện mới của XKTB

• -Thứ nhất, trước kia luồng tư bản xuất khẩu chủ yếu từ các nước tư

bản phát triển sang các nước kém phát triển (chiếm tỷ trọng trên

70%) Nhưng những thập kỷ gần đây đại bộ phận dòng đầu tư lại chảy qua lại giữa các nước tư bản phát triển với nhau

• - Chủ thể xuất khẩu tư bản có sự thay đổi lớn, trong đó vai trò của

các công ty xuyên quốc gia (TNCs) trong xuất khẩu tư bản ngày càng to lớn, đặc biệt là đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) Mặt khác, đã xuất

hiện nhiều chủ thể xuất khẩu tư bản từ các nước đang phát triển

• - hình thức xuất khẩu tư bản rất đa dạng, sự đan xen giữa xuất khẩu

tư bản và xuất khẩu hàng hoá tăng lên Chẳng hạn trong đầu tư trực tiếp xuất hiện những hình thức mới như BOT (xây dựng - kinh doanh - chuyển giao), BT (xây dựng - chuyển giao), Sự kết hợp giữa xuất

khẩu tư bản với các hợp đồng buôn bán hàng hoá, dịch vụ, chất xám,

… không ngừng tăng lên

• - sự áp đặt mang tính chất thực dân trong xuất khẩu tư bản đã được

gỡ bỏ dần và nguyên tắc cùng có lợi được đề cao

Trụ sở khối

kinh tế Châu Âu (EU)

Ông Herman Van Rompuy

chủ tịch khối kinh tế Châu Âu (EU)

* Sự phân chia thế giới về KT giữa các tổ chức độc quyền

Sự phân chia thế giới về KT giữa các tổ chức độc quyền

Khối kinh tế dầu mỏ OPEC

Thành viên Khối kinh tế OPEC

* Sự phân chia thế giới về lãnh thổ

giữa các cường quốc

H ình thành hệ thống thuộc địa và nửa thuộc địa

Chiến tranh thế giới

Chiến tranh thế giới 1914-1918 và phân chia thuộc địa

Chiến tranh thế giới 1939-1945 và phân chia thuộc địa

Hệ thống thuộc địa sau chiến tranh

4.2.2.LÝ LUẬN CỦA V.I LÊ NIN VỀ CHỦ NGHĨA

TƯ BẢN ĐỘC QUYỀN NHÀ NƯỚC TRONG CNTB

4.2.2.1 Nguyên nhân ra đời và bản phát triển của độc quyền Nhà

nước trong CNTB

V I Lê Nin cho rằng: Đó là một khuynh hướng tất

yếu

CNTBĐQNN

CNTB ĐQ

PCLĐXH phát triển đã xuất hiện 1

số ngành mà TBTN không muốn

KD, đòi hỏi NN phải đứng ra đảm nhiệm

Sự thống trị của ĐQ làm sâu sắc thêm

sự đối kháng giữa GCTS-GCVS, đòi hỏi NN phải có CS xoa dịu MT

CNTBĐQNN

Xu hướng QTH đời sống KT, sự bành trướng của các liên minh ĐQQT vấp phải hàng rào quốc gia, dân tộc, đòi hỏi NN phải đưng ra điều phối

TT,TT tư bản càng cao, đẻ ra

những cơ cấu KT lớn đòi hỏi sự điều tiết của NN

a Nguyên nhân hình thành CNTB- ĐQNN

4.2.2.2 Bản chất của độc quyền Nhà nước trong CNTB

4.2.2.3 Những biểu hiện chủ yếu

của CNTB độc quyền Nhà nước

H ệ thống ĐTKT của NNTS là tổng thể những thiết chế

và thể chế KT của

NN Bao gồm: BMQL gắn với hệ thống CS, công cụ

có khả năng ĐT toàn bộ nền KTQD

"đêm trường trung cổ" của xã hội

phong kiến, đoạn tuyệt vời nền kinh tế

tự nhiên, tự túc, tự cấp chuyển sang phát triển kinh tế hàng hoá tư bản chủ nghĩa, chuyển sản xuất nhỏ thành sản xuất lớn hiện đại

triển mạnh mẽ với trình độ

kỹ thuật và công nghệ ngày càng cao: từ kỹ thuật thủ công lên kỹ thuật cơ khí, từ

cơ khí hóa sang giai đoạn tự động hoá, tin học hoá và

công nghệ hiện đại

Thứ 3, sự phát triển của phân

công lao động xã hội, sản xuất tập trung với quy mô hợp lý, chuyên môn hoá sản xuất và hợp tác lao động sâu sắc, mối liên hệ kinh tế giữa các đơn vị, các ngành, các lĩnh vực ngày càng chặt chẽ làm cho các quá trình sản xuất phân tán được liên kết với nhau và phụ thuộc lẫn nhau thành một hệ thống, thành một quá trình sản xuất xã hội

Thứ 4, Chủ nghĩa tư

bản tổ chức lao động theo kiểu công xưởng

do đó đã xây dựng được tác phong công nghiệp cho người lao động, làm thay đổi nề nếp thói quen của người lao động sản xuất nhỏ trong xã hội phong kiến

Thứ 5, CNTB đã

thiết lập nên nền dân chủ tư sản, xây dựng trên cơ

sở thừa nhận quyền tự do thân thể của cá nhân

* Những giới hạn của chủ nghĩa tư bản

Thứ 1 Chủ nghĩa tư bản ra đời gắn

liền với quá trình tích luỹ nguyên

thuỷ của chủ nghĩa tư bản Thực

chất, đó là quá trình tích luỹ tiền tệ

nhờ vào những biện pháp ăn cướp,

tước đoạt đối với những người sản

xuất hàng hóa nhỏ và nông dân tự

do; nhờ vào hoạt động buôn bán,

trao đổi không ngang gía qua đó mà

thực hiện sự bóc lột, nô dịch đối với

những nước lạc hậu

Thứ 2 Các cuộc chiến tranh

thế giới với mục đích tranh giành thị trường, thuộc địa và khu vực ảnh hưởng đã để lại cho loài người những hậu quả nặng nề: hàng triệu người vô tội đã bị giết hại, sức sản cuất của xã hội bị phá hủy, tốc độ phát triển kinh tế của thế giới

bị kéo lùi lại hàng chục năm

Thứ 3 Chủ nghĩa tư bản

đã tạo ra hố ngăn cách giữa các nước giàu và các nước nghèo trên thế giới (thế kỷ 18 chênh lệch về mức sống giữa nước giàu nhất và nước nghèo nhất mới chỉ là 2,5 lần, hiện nay

số chênh lệch ấy là 250 lần)

3.Xu hướng vận động của chủ nghĩa tư bản

Theo sự phân tích của C Mác

và V.I Lênin, đến một chừng mực nhất định, quan hệ sở hữu tư nhân tư bản chủ nghĩa

sẽ bị phá vỡ và thay vào đó là một quan hệ sở hữu mới Sở hữu xã hội (sở hữu công cộng)

về tư liệu sản xuất được xác lập để đáp ứng yêu cầu phát triển của lực lượng sản xuất

Tuy nhiên, phải nhận thức rằng,

phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa không tự tiêu vong và phương thức sản xuất cộng sản chủ nghĩa cũng không tự phát

hình thành mà phải được thực hiện thông qua cuộc cách mạng xã

hội, trong đó giai cấp có sứ mệnh

lịch sử lãnh đạo cuộc cách mạng

xã hội này chính là giai cấp công nhân