Bài giảng Vi sinh vật phần 2 Vi khuẩn

Nội dung• Các cấu trúc bên ngoài tế bào vi khuẩn • Lớp vỏ tế bào tế bào vi khuẩn • Các cấu trúc bên trong tế bào... Cấu trúc của tiên maoThể gốc Các đĩa Sợi tiên mao Bao hình móc Màng

CẤU TẠO TẾ BÀO VI KHUẨN

Nội dung

• Các cấu trúc bên ngoài tế bào vi khuẩn

• Lớp vỏ tế bào tế bào vi khuẩn

• Các cấu trúc bên trong tế bào

Cấu trúc bên ngoài

Tiên mao

• Tiên mao hay lông roi (flagellum)

– Được cấu tạo bởi các đơn vị protein, flagelin.

– Quyết định khả năng và phương thức di động của tế bào (chemotaxis)

– Gồm các loại:

• Đơn mao – Tiên mao ở một cực.

• Chùm mao – Có một chùm tiên mao ở cực.

• Song chùm mao – Có hai chùm tiên mao ở 2 cực.

• Chu mao – Có nhiều tiên mao ở khắp quanh tế bào.

Cấu trúc của tiên mao

Thể

gốc

Các đĩa

Sợi tiên mao Bao

hình móc

Màng ngoài TB Thành tế bào

Màng TB Trụ

nhỏ

Tiên mao VK G+ và

Hóa động học

Nhào

lộn

Chuyển động

Xua đuổi

Thu hút

Chiều tăng nồng độ

Proteus

vulgaris di

chuyển trên đĩa thạch

SỰ HÌNH THÀNH SỢI TIÊN MAO

Tiên mao chu chất của xoắn khuẩn

Vỏ ngoài

Khuẩn mao

• Giúp VK bám vào giá thể

Khuẩn mao giới tính

• Khuẩn mao giới tính được dùng để chuyển vật chất di truyền (DNA) từ thể cho sang thể nhận.

Khuẩn mao giới tính

Bao nhầy

Vai trò của bao nhầy

Thành tế bào (Cell wall)

Chức năng

1 Duy trình hình dáng và kích thước của tế bào

2 Tham gia vào quá trình phân cắt tế bào

3 Hỗ trợ sự chuyển động của tiên mao

4 Giúp tế bào đề kháng với áp suất thẩm thấu

5 Cản trở sự thâm nhập của một số phân tử lớn

6 Liên quan đến tính kháng nguyên, tính gây bệnh, tính mẫn cảm với thể thực khuẩn

Thành phần tế bào vi khuẩn

Thành phần

 Gram dương   Gram âm

Tỷ lệ % đối với khối lượng

khô của thành tế bào

Peptidoglycan 30-95 5-20

Acid teicoic

(Teichoic acid) Cao 0

Lipid Hầu như không có 20

Protein Không có hoặc có ít Cao

Peptidoglycan (PG)

Chuỗi glycan

Liên kết ngang bằng chuỗi peptid

Peptidoglycan (PG)

Thành tế bào Gram dương

Thành tế bào vi khuẩn Gram âm

• Lớp peptidoglycan mỏng, không chứa

acid teichoic

• Màng ngoài (OM) chứa

lipopolysaccharide (LPS) = endotoxin

(= O antigen)

• Bảo vệ tế bào khỏi penicillin, lysozyme

• Chứa các protein (porin) tạo ra những

kênh để vận chuyển chất dinh dưỡng

LipoPolySaccharide

(LPS)

Gram Positive and Negative

Cell Walls

Màng tế bào chất

Vai trò của màng tế bào chất

 Điều khiển quá trình vận chuyển chất dinh dưỡng.

 Duy trì áp suất thấp thấu bình thường.

 Nơi tổng hợp các thành phần của thành tế bào và bao nhày.

 Là nơi tổng hợp nhiều enzym, các protein của

chuỗi hô hấp.

 Cung cấp năng lượng cho sự hoạt động của tiên mao.

Các cơ chế vận chuyển qua

Vận chuyển chủ động với sự tham gia của chất vận chuyển Thẩm thấu qua

màng tế bào

Tế bào chất

• 80 % là nước ở trạng thái tự do

• protein, acid nucleic, hydrat carbon,

lipid, các ion vô cơ và nhiều nhiều chất khác có khối lượng phân tử thấp

• Các bào quan: ribosome, lysosome,

DNA, không bào…

• pH = 7-7,2

• Được cấu tạo từ rRNA và ribosome

protein

• Gồm 2 tiểu phần: tiểu phần nhỏ 30S và tiểu phần lớn 50S

Ribosome chiếm 70% trọng lượng khô của TBC Đây là

cỗ máy tổng hợp protein cho tế bào vi sinh vật.

Thể nhân

 Phân tử DNA mạch kép, xoắn khép kín, cuộn lại thành hình tròn, gắn với màng tế bào chất ở một vị trí xác định.

 Chưa có màng nhân

 Plasmid là những sợi AND mạch kép,

dạng vòng kín, có kích thước bé, có khả năng sao chép độc lập

Các chất dự trữ

• Các hạt glycogen, hạt PHB hydroxybutyrat), Cyanophycin, Phycocyanin, các hạt dị nhiễm sắc (metachromatic body), các giọt lưu huỳnh, các hạt tinh thể độc, …

(Poly-ß-Bào tử (spore) và Tinh thể độc (Crystal) ở Bacillus

thuringiensis (trái) và Bacillus sphaericus (phải).

Nội bào tử (endospore)

Câu hỏi ôn tập

• Liệt kê các bộ phận cơ bản của vi khuẩn

• Phân biệt cấu tạo thành tế bào vi khuẩn G+

và G-, lý giải nguyên lý nhuộm Gram?

• Sự khác biệt của ribosome vi khuẩn và

ribosome động vật, thực vật

• Điều gì sẽ xảy ra khi thành tế bào vi khuẩn bị phá vỡ? Khi màng tế bào bị phá vỡ?

Tiết học tiếp theo

• Cấu tạo vi sinh vật nhân thật (Eukaryotes)