27: LUYỆN TẬP VĂN NGHỊ LUẬN A.Mục tiêu cần đạt Giúp hs củng cố và hệ thống các kiến thức đã được học trong học kì II Rèn kĩ năng làm một bài văn nghị luận chứng minh và giải thích từ the[r]
Trang 1Tuần 1 Ngày soạn: 05/10/2013
- Mở rộng, nâng cao kiến thức: cấu tạo của phép so sánh
- Biết sử dụng phép so sánh hợp lý, có hiệu quả
- Giáo dục ý thức sử dụng từ ngữ, hình ảnh so sánh khi tạo lập văn bản
- Lấy ví dụ minh hoạ?
- Nêu cấu tạo của phép so
1 Định nghĩa: So sánh là đối chiếu sự vật, sự việc
này với sự vật, sự việc khác có nét tương đồng đểlàm tăng sức gợi hình, gợi cảm cho sự diễn đạt
Ví dụ: Cầu Thê Húc cong cong như con tôm dẫn vào đền Ngọc Sơn.
2 Cấu tạo của phép so sánh:
Phương diện so sánh
Từ ngữ
so sánh
Vế B
( Sự vậtdùng để
so sánh)
Cầu Thê Húc
Cong cong
Trang 2Bài tập 1:
Phân tích cấu tạo của phép so
sánh trong những câu dưới đây:
a An Dương thua trận chạy
tuyết in ( Chinh phụ ngâm )
c Thân em như ớt trên cây
Càng tươi ngoài vỏ càng cay
trong lòng (Ca dao)
Bài tập 2:
Tìm từ ngữ so sánh trong
những câu dưới đây và cho biết
chúng thuộc kiểu so sánh nào?
a Gió thổi là chổi trời
Nước mưa là cưa trời
( Tục ngữ )
b Thân em như củ ấu gai
Ruột trong thì trắng, vỏ ngoài
Chừng như năm tháng, non
sông tụ vào ( Giang Quân )
e Thà rằng ăn bát cơm rau
Còn hơn cá thịt nói nhau
nặng lời ( Ca
dao )
(?) Thế nào là nhân hoá ?
- Tác dụng biểu hiện tư tưởng, tình cảm sâu sắc
- Ví dụ: “Vỡ sương nên núi bạc đầu Biển lay bởi gió hoa sầu vỡ mưa” ( Ca dao )
2 Các kiểu nhân hoá
a) Dùng những từ vốn gọi người để gọi vật.
* “ Chị Điệp nhanh nhảu:
Trang 3(?) Có mấy kiểu nhân hoá ? Lấy
- “Tôi đưa tay ôm nước vào lũng
Sông mở nước ôm tôi vào dạ.”
c) Trò chuyện xưng hô với vật như với người.
- “Đó dậy chưa hả trầu?
Tao hái vài lá nhé Cho bà và cho mẹ
Đừng lụi đi trầu ơi ! ”
3 Gía trị và ý nghĩa
- Biện pháp nghệ thuật nhân hoá được sử dụng làm cho thơ văn giàu hình tượng và biểu cảm: cảnh vật được nói đến mang tình người và hồn người, gợi cho người đọc bao liên tưởng thú vị
- Ví dụ: “Thuyền ơi có nhớ bến chăng
Bến thì một dạ khăng khăng đợi thuyền”.
- Ví dụ: “Núi không đè nổi vai vươn tới
Lá ngụy trang gieo với gió đèo”
( Lên Tây Bắc- Tố Hữu )
2 Các kiểu hoán dụ:
a) Lấy bộ phận để gọi toàn thể.
Trang 4Phân biệt ẩn dụ và hoán dụ ?
Viết một đoạn văn khoảng 10 –
12 câu ( Chủ đề mùa đông )
trong đó có sử dụng phép hoán
dụ ?
- “Những bàn chân từ than bụi lầy bùn
Đó đứng dưới mặt cách mạng.”
( Ta đi tới – Tố Hữu )
b) Lấy vật bị chứa đựng để gọi vật chứa đựng
- “Một lá về đâu xa thăm thẳm Nghìn nhà trong xuống bé con con”.
( Vịnh núi An Lão – Nguyễn Khuyến )
c) Lấy dấu hiệu sự vật để gọi sự vật
- “Áo chàm đưa buổi phân li
Cầm tay nhau biết núi gỡ hụm nay”
( Việt Bắc – Tố Hữu )
d) Lấy cái cụ thể để gọi cái trừu tượng
- “Ờ đó chín năm rồi đấy nhỉ Kháng chiến ba ngàn ngày không nghỉ Bắp chân đầu gối vẫn săn gân”.
- Dựa vào mối quan hệ tương đồng ( qua so sánh ngầm ) về:
+ Dấu hiệu – Sự vật + Cụ thể - trừu tượng
Trang 5B/ Chuẩn bị của thầy và trò:
1- Thầy: Tìm hiểu tài liệu
2- Trò: Nắm vững kiến thức trên lớp
C/ Tiến trình tổ chức các hoạt động dạy học
1 Kiểm tra bài cũ.
giới kỳ diệu sẽ mở ra”.
Em hiểu câu nói này như
thế nào?
Câu 2: Văn bản Mẹ
tôi là một bức thư của bố
gửi cho cho con nhưng
tạo sao lại lấy nhan đề là
Mẹ tôi?
I.Văn bản: “Cổng trường mở ra"
Câu 1: Bà mẹ nói “đi đi con, bước qua cánh cổng
trường là một thế giới kỳ diệu sẽ mở ra” Em hiểu câu
nói này như thế nào?
-Nhà trường chính là thế giới kỳ diệu, bởi nhà trường
là nơi khai sáng trí tuệ cho mọi người Trường học làthế giới của ánh sáng tri thức, khoa học, những hiểubiết lý thú đã được tích lũy hàng triệu năm mà thôngqua nhận thức để đến với mọi người bắt đầu từ thế hệtrẻ
-Nhà trường là nơi khơi nguồn những tình cảm cao quýthiêng liêng của một đời người: Tình thầy trò, bạn bè,lòng nhân ái, đạo lí làm người
Trường học là nơi hình thành nhân cách cao cảNhà trường là thế giới kì diệu của niềm vui, ứơc
mơ sáng tạo, đem lại niềm vui chiến thắng vinh quang
Câu 2: Văn bản Mẹ tôi là một bức thư của bố gửi cho
cho con nhưng tạo sao lại lấy nhan đề là Mẹ tôi?
Người mẹ không xuất hiện trực tiếp trong câuchuyện nhưng lại là tâm điểm mà các nhân vật và cácchi tiết hướng tới
Không để người mẹ xuất hiện trực tiếp, tác giả dễdàng miêu tả cũng như bộc lộ được những tình cảm,thái độ quý trọng của người bố đối với mẹ, mới có thểnói được một cách tế nhị và sâu sắc, những gian khổ
mà người mẹ đã âm thầm lưnặng lẽ dành cho đứa concủa mình
Qua bức thư người bố gửi cho con người đọc vẫn
Trang 6thấy được hình tượng người mẹ cao cả và lớn lao.
3 Củng cố, dặn dò: Ôn tập tiếp những bài ca dao về tình cảm gia đình
======================================================== Tuần 3 Ngày soạn: /11/2013 Ngày dạy: /11/2013
Tiết 07 08 09:
ÔN TẬP MỘT SỐ TÁC PHẨM TIÊU BIỂU
A.Mục tiêu cần đat:
Tiếp tục củng cố khắc sâu kiến thức cho HS
Rèn kĩ năng là bài tập, cảm nhận những nét đực sắc về nghệ thuật, nội dung củanhững văn bản đã học
B Chuẩn bị của thầy và trò
Thầy : nghiên cứu củng cố hệ thống kiến thức
Trò: ôn tập toàn bộ những tác phẩm đã học
C Tiển trình tổ chức các họat động dạy và học
1 Kiểm tra bài cũ
2 Ôn tâp
Ti t 1ế
Hoạt động của thầy và trò Nội dung cần đạt
? Bài ca dao thể hiện sự
kính yêu của cháu đối với
? Trong bài ca dao vì sao
chàng trai lại hỏi cô gái về
A Những câu hát về tình cảm gia đình( tiếp).
1 Bài ca dao :"Ngó lên… bấy nhiêu"
- Diễn tả bằng hình thức so sánh:
+ Cụm từ" ngó lên" thể hiện sự kính trọng
+" nuộc lạt mái nhà"gợi sự kết nối bền chặt của sự vật cũng như tình cảm huyết thống và công lao gây dựng giađình của ông bà đối với con cháu
+ Hình thức so sánh " bao nhiêu…bấy nhiêu" gợi nỗi nhớ da diết khôn nguôi
2 Bài ca dao: Anh em… cùng thân".
B.Những câu hát về tình yêu quê hương, đất nước con người
1 Bài thứ nhất:
- Bài ca dao là lời hỏi đáp của chàng trai và cô gái - đây
là hình thức rất phổ biến trong ca dao Lời đối đáp rất nhịp nhàng ăn ý
- Thử tài hiểu biết về kiến thức địa lý Tên những địa danh được nhắc đến ttrong bài ca dao đều gắn liền với lịch sử văn hoá dân tộc
- Thể hiện tình yêu, niềm tự hào về vẻ đẹp của quê hương Đồng thời chàng trai còn kín đáo bộc lộ tình cảmlòng ngưỡng mộ của mình với cô gái
2 Bài thứ 2:
Trang 7? Cách tả cảnh trong bài ca
dao ntn
? Em hiểu biết gì về những
cảnh địa danh này?
? Câu hỏi tu từ cuối bài có
ý nghĩa gì
- Trong bài ca dao cách tả cảnh mang tính chất gợi nhiềuhơn tả, bằng cách nhắc đến tên Hồ Gươm, cầu Thê Húc,đền Ngọc Sơn…Đây là những địa danh, cảnh đẹp tiêubiểu của Hồ Gươm giàu truyền thống lịch sử, văn hoácủa dân tộc Cảnh đa dạng có hồ, có cầu , có chùa, cóđài Tất cả tạo nên một không gian thiên nhiên và nhântạo thơ mộng Chính những đại danh và cảnh trí ở đâygợi đến tình yêu và niềm tự hào về một Hồ Gươm mộtThăng Long đẹp vì vậy mọi người háo hức rủ nhau đixem
- Câu hỏi tu từ cuối bài mang ngụ ý nhắc nhở mọi người
về công lao xây dựng đất nước của cha ông đồng thời con là lời nhắn nhủ tâm tình với chúng ta mọi người phải biết trân rọng giữ gìn cảnh đẹp của non sông
Ti t 2ế
Hoạt động của thầy và trò Nội dung cần đạt
? Bài ca dao miêu tả cảnh
gì
? Cảnh con đường vào Huế
được miêu tả qua những
bài ca dao là con cò Vậy
cuộc đời con cò ntn? Phân
tich làm nổi bật ý nghĩa
tượng trưng của hình ảnh
con cò
? Phân tích những nỗi thân
thương của người lao động
qua các hình ảnh ẩn dụ của
Bài ca dao thứ 3:
- Bài ca dao phác họa con đường vào xứ Huế với nhiềucảnh đẹp có non, có nước Màu sắc gợi vẻ đẹp tươi mát,nên thơ đầy sức sống Cảnh non xanh ,nước biếc được
so sánh giống như một bức tranh hoạ đồ Con đườngvào Huế là một bức tranh sơn thuỷ hữu tình
- Đại từ ai như một lời mời nhắn nhủ thể hiện một tình
yêu một lòng tự hào về vẻ đẹp của Huế
Bài ca dao thứ 4
C Những câu hát than thân Bài ca dao thứ nhất:
* Nội dung: Cuộc đời lận đận, vất vả của con cò.
- Con cò trong bài ca gặp quá nhiều khó khăn, trắc trở:
một mình nó phải lận nội giữâ chốn nước non Thân
gầy guộc mà phải lên thác, xuống ghềnh
- Bằng các từ và hình ảnh đối lập đã khắc hoạ nhữngcảnh khó khăn ngang trái mà con cò phải gánh chịu Con
cò là hình ảnh ẩn dụ tượng trưng cho cuộc đời lam lũcủa người nông dân trong xã hội cũ
- Ngoài nội dung than thân bài ca dao còn mang nộidung phản kháng, tố cáo xã hội pong kiến đã áp bức,bóc lột và xô đẩy người nông dân vào những hoàn cảnhkhó khăn ngang trái
Bài ca dao thứ hai: - ý nghĩa của các hình ảnh ẩn dụ:
+ Thương con tằm " kiếm ăn được mấy phải nằm nhả
tơ" ý nói thương cho hân phận con người suốt đời bị bònrút sức lao động cho kẻ khác
+ Thương lũ kiến…là thương cho nỗi khổ của thân phậnnhỏ nhoi suốt đời lam lũ vất vả ngược xuôi để nuôi kểkhác
Trang 8bài ca dao thứ hai.
? Bài ca dao nói về thần
trong XH phong kiến ntn?
? Bài ca dao giới thiệu về
chú tôi ntn? Hai dòng đầu
có ý nghĩa gì? Bài này
châm biếm hạng người nào
trong XH
? Bài ca dao phê phán hiện
tượng nào trong XH
+ Thương con hạc …là thương cho cuộc đời lận đận,phiêu bạt và những cố gắng vô vọng của người xưa.+ Thương con cuốc …là thương cho số pận của nhữngngười thấp cổ bé họng chịu nhiều oan trái mà khôngđược soi tỏ
Bài ca dao thứ ba.
- Người phụ nữ trong XH phong kiến không có quyềnquyết định số phận cuộc đời mình và bị Xh phong kiến
đã chà đạp lên cuộc đời họ
D Những câu hát châm biếm
Tiết 3
Hoạt động của thầy và trò Nội dung cần đạt
Đọc thuộc lòng bài thơ? Bài thơ được làm
theo thể thơ nào?
? Hai câu đầu tg đã sd những biện pháp
nghệ thuật nào để làm nổi bật thân phận
cuộc đời của người phụ nữ
- sd tính từ ( trắng, tròn, cặp qht vừa lại
vừa )
- Sd thành ngữ " bảy nổi ba chìm"
? Hai câu cuối tg đã sd những biện pháp
nghệ thuật nào để làm nổi bật thân phận
và phẩm chất của ngươì phụ nữ
I Văn học trung đại.
* Văn bản" Bánh trôi nước"
- Thể thơ: Thất ngôn tứ tuyệt chữ Nôm
- Phân tích:
Hai câu thơ đầu:
Người phụ nữ xa không chỉ đẹp về hìnhthể mà tâm hồn cũng trong trắng
thân phận: bếp bênh trôi nổi giữa cuôcđời
Qua việc tả thực chiếc bánh trôi nói lênngười phụ nữ có vẻ đẹp hoàn thiện nhưngcuộc đời lại bấp bênh, vất vả
Hai câu thơ cuối:
Trang 9- sd h/ a ẩn dụ
- Lời thơ đanh thép khẳng định phẩm chất
? Nêu những giá trị của bài thơ
- Giá trị tả thực: tả chiếc bánh trôi
- Giá trị tượng trưng: Mượn ha chiếc bánh
trôi để nói về thân phận người phụ nữ
? Bài thơ có những ý nghĩa gì
- Tố cáo XHPK bất công gây những khổ
đau cho người phụ nữ
- Thể hiện tiếng nói ngợi ca trân trọng và
bênh vực của tg với người phụ nữ
Thân phận phụ thuộc, không có quyền tựchủ cuộc đời của mình
Mặc dù bị sống lệ thuộc sông người phụ
nữ vẫn khẳng định một bản lĩnh sốngđẹp, vẫn kiên trinh trước sóng gío cuộcđời
*.Vận dụng: Phân tích các giá trị nộidung của tp
3 Củng cố, hướng dẫn về nhà: Ôn tập nội dung đã học.
Giúp HS khái quát các đơn vị kiến thức cơ bản ở ca ba phân môn
Rèn kĩ năng làm các dạng bài tập Tiếng Việt, kĩ năng cảm nhận VH
Rèn kĩ năng làm văn biểu cảm
B Chuẩn bị của giáo viên và học sinh.
GV: chuẩn bị nội dung ôn tập
Hoạt động của thầy và trò Nội dung cần đạt
GV kiểm tra HS kiến thức tiếng việt qua các khái niệm
1 Từ đồng nghĩa
2 Từ trái nghĩa
3 Từ đồng âm
* Phân biệt k/n từ đồng âm và từ đồng nghĩa
- Từ đồng âm: Phát âm giống nhau nhưng nghĩa khác xa
nhau
A Tiếng Việt
I Về từ
Trang 10- Từ đồng âm: Chỉ là nhữg từ phát âm giống nhau.
GV kiểm tra HS kiến thức tiếng việt qua các khái niệm
Tuy nhiên bài tập này thể loại và nội dung đoạn văn không
quy định trước tuỳ chúng ta lựa chọn
sd từ trái nghĩa
Bài tập 4/ 145: Sưu tâmmột số thành ngữ chưađược giới thiệu trongsgk
Bài tập 4/ 153.Viếtđoạn văn ngắn có sdđiệp ngữ
A.bài ca côn Sơn
B.Cuộc chia tay của những con búp bê
C.Sáu phut chia ly
D.Qua Đèo Ngang
2 Bài thơ nào sau đây không thuộc nội dung
yêu nước chống giặc ngoại xâm, lòng tự hào dân
B.Cuộc chia tay của những con búp bê
2.Bài thơ nào sau đây không thuộc nội dung yêu nước chống giặc ngoại xâm, lòng tự hào dân tộc và cuộc sống thanh bình:
A.Qua Đèo Ngang
3.Bài thơ nào sau đây thuộc
Trang 113 Bài thơ nào sau đây thuộc thể thơ tứ tuyệt
A.Bạn đến chơi nhà
B.Qua Đèo Ngang
C.Cảnh khuya
4 Trong các văn bản sau, văn bản nào không
thuộc thể loaị tùy bút/
A.Cổng trường mở ra
B.Một thứ quà của lúa non: Cốm
C.Sài Gòn tôi yêu
D Mùa xuân của tôi
B.TỰ LUẬN
Câu 1: cảm nhận về câu văn của Thạch Lam
“Cốm là một thức qùa riêng biệt, là thức dâng của
những cánh đồng lúa bát ngát xanh, mang trong
hương vị tất cả cải mộc mạc giản dị, tinh khiết của
cánh đồng quê nội cỏ An Nam ”
- Nội dung của đoạn văn này là gì?
- Từ ngữ được sd trong đoạn văn ntn?
- Tg đã cảm nhận được những gì về Cốm?
Câu 2: Nhận xét ngắn gọn về sự khác nhau của
cụm từ" ta với ta" trong hai bài thơ" Qua Đèo
Ngang" của bà Huyện Thanh Quan và bài thơ"Bạn
đến chơi nhà" của Nguyễn Khuyến
- Đọc hai câu thơ có cum từ" ta với ta"
- Đặt cụm từ đó vào trong bài thơ để phân biệt
A.Cổng trường mở ra
Cốm là sự kết tinh những thứquý báu tốt đẹp nhất cuả quêhương, được hoà quyện hươngtrời sữa lúa và taì năng,tâm hồncủa con người lao động, ngườinông dân Việt Nam Thạch Lamcảm nhận cốm như một thức quàriêng biệt của đất nước Các từngữ; thức qùa, thức dâng, cáctính từ: mộc mạc giản dị, thanhkhiết thể hiện sự một thaí độ rấttrân trọng và tự hào về sản vậtcủa dân tộc, về quê hương vềnhững người nghệ sĩ nông dân
Hà Nội, Việt Nam của nhà vănTL
Bằng sự cảm nhận tinh tế và trântrọng nhà văn giúp người đọckhông chỉ thấy được hương vị
mà còn cả giá trị văn hóa độcđáo của cốm
- Nhận xét sự khác nhau của haicụm từ "ta với ta" trong hai bàithơ:
*Trong bài Qua Đèo Ngang:
- Chỉ tác giả với nỗi niềm củachinh mình
- Sự cô đơn, nhỏ bé của conngười trước non nước bao la
*Trong bài Bạn đến chơi nhà
- Chỉ tác giả với người bạn già
- Sự chan hòa, sẻ chia ấm áp củatình bạn bè thắm thiết
Trang 12Tiết 3.
Hoạt động của thầy và trò Nội dung cần đạt
HD tìm hiểu đề:
- Đối tượng biểu cảm: mùa xuân
Tìm ý: Mùa xuân có những đặc điểm gì.
-Tiết trời ra sao? Cảm xúc của em ntn
- Khung cảnh mùa xuân:
+ Mùa xuân làm đẹp lòng người, mùa
c Kết bài:ấn tượng chung về mùa xuân.3.Củng cố, hướng dẫn về nhà
Tiếp tục hướng dẫn HS cảm nhận một số bài ca dao đặc sắc
Giúp HS củng cố, vận dung những kiế thức lí thuyết để viết một bài văn biểu cảmhoàn chỉnh
Rèn kĩ năng lập các bước cho từng đề văn cụ thể
B Chuẩn bị của thầy và trò
Thầy: Giới hạn nội dung ôn tập
Trang 13Trò: Nắm chắc nội dung đã học trên lớp
C.Tiến trình tổ chức các họat động dạy và học.
1 Kiểm tra bài cũ
2 B i m i.à ớ
Hoạt động của thầy và trò Nội dung cần đạt
HS: Đọc thuộc lòng bài thơ
? Cảm hứng chủ đạo của bài thơ là
gì? Cảm hứng ấy được bắt đầu từ
đâu
- Cảm hứng chủ đạo của bài thơ là
tình bà cháu
- Âm thanh tiếng gà trưa trên con
đường hành quân đã làm sống dậy
những kỉ niệm về người bà
? Hình ảnh người bà hiện lên với
những nét đẹp gì về tính tình cảm
xúc của người cháu ntn?
_ Bà tần tảo, yêu thương cáu, hi
sinh cuộc đời vì cháu
- Cháu xúc động, yêu quí bà
đẹp trong lòng người chiến sĩ và
tiếp thêm sức mạnh trên đường
hành quân
Đề bài: Cảm nghĩ về tình bà cháu qua bài thơ
"Tiếng gà trưa" của Xuân Quỳnh
b Thân bài:
- Cảm nhận về hình tượng thơ
+ Hình ảnh còn đọng lại trong lòng em thậtđẹp, thật hay đó là hình ảnh đàn gà ổ trứngđẹp như tranh
+ Lời mắng của bà như lời ăn tiếng nói hànhngày, cháu hiểu ra sau lời mắng ấy là tình yêuthương vô hạn của bà dành cho cháu
+ Cháu quên sao được hình ảnh bà tần tẩo sớmhôm, bà chắt chiu từng quả trứng cho con gàmái ấp
+ Niềm vui được quần áo mới của cháu đênbây giờ vân không quên được cảm giác hạnhphúc ấy
C, Kết bài: Bộc lộ cảm xúc sau khi đọc tp
Ngôn ngữ diễn đạt phải rõ ràng, trong sáng
Phải bộc lộ được cảm xúc, suy nghĩ của mình
- Gv gọi hs thực hành đọc bài của mình , gọi hs khác nhận xét
* Thực hành:
1.Mở bài :
Bài thơ TGT của nữ sĩ Xuân Quỳnh viết vào năm 1968 những ngày cả nmước lênđường chống Mĩ cứu nước, tiếng gà trưa đã gợi lên trong lòngbao thế hệ về tình bàcháu thật thắm thiết, cảm động
2.Thân bài:
