[r]
Trang 1Tiết 88: Câu cảm thán
i đặc điểm hình thức và chức năng
* Bài tập
a, Thì ra đến lúc cùng lão cũng có thể làm liều nh ai hết…
Một ng ời nh thế ấy ! Một ng ời đã khóc vì trót lừa một con chó! Một ng ời nhịn ăn để tiền lại làm ma , bởi không muốn liên lụy đến hàng xóm , láng giềng…Con ng ời đáng kính ấy bây giờ cũng theo gót Binh T để có ăn ?Cuộc đời quả thật cứ mỗi ngày một thêm đáng buồn…
(Nam Cao,Lão Hạc )
* Tìm câu cảm thán trong đoạn trích ?
Hỡi ơi lão Hạc !
Trang 2b, Nào đâu những đêm vàng bên bờ suối
Ta say mồi đứng uống ánh trăng tan ?
Đâu những ngày m a chuyển bốn ph ơng ngàn
Ta lặng ngắm giang sơn ta đổi mới ?
Đâu những bình minh cây xanh nắng gội,
Tiếng chim ca giấc ngủ ta t ng bừng?
Đâu những chiều lênh láng máu sau rừng
Ta đợi chết mảnh mặt trời gay gắt,
Để ta chiếm lấy riêng phần bí mặt ?
Thời oanh liệt nay còn đâu ?
( Thế Lữ, Nhớ rừng)
Than ôi!
Trang 3* Câu cảm thán trong hai đoạn trích trên
a, Hỡi ơi Lão Hạc!
b, Than ôi!
* Đặc điểm hình thức nào cho biết đó là câu cảm thán?
- Đặc điểm hình thức:
+ Có những từ ngữ cảm thán: Hỡi ơi, than ôi +Cuối câu có dấu chấm than
* Câu cảm thán dùng để làm gì?
- Chức năng: Dùng để bộc lộ cảm xúc trực tiếp của ng
ời nói( ng ời viết)
-> Tình cảm chua xót của ông giáo khi nghe Binh T kể chuyện về lão Hạc
-> Tình cảm nuối tiếc quá khứ của con hổ
Trang 4* Khi viết đơn, biên bản, hợp đồng, khi trình bày kết quả giải bài toán…có thể dùng câu cảm thán không? Vì sao?
Ngôn ngữ trong đơn từ , hợp đồng là loại ngôn ngữ hành chính công vụ
- Ngôn ngữ trong việc trình bày kết quả công việc nh
giải toán, thí nghiệm là loại ngôn ngữ khoa học –
ngôn ngữ “duy lý” -> t duy lô gic
=> Cả hai loại ngôn ngữ này không dùng câu cảm thán
* Ghi nhớ: SGK/44
Trang 5II Luyện tập
Bài 1/ 44
* Xác định những câu cảm thán trong đoạn trích?
a, Than ôi! Sức ng ời khó lòng địch nổi với sức trời! Thế đê không
sao cự lại đ ợc với thế n ớc! Lo thay! Nguy thay! Khúc đê này
hỏng mất
(Phạm Duy Tốn,Sống chết mặc bay)
b, Hỡi cảnh rừng ghê gớm của ta ơi!
(Thế Lữ, Nhớ rừng)
c, Chao ôi, có biết đâu rằng: hung hăng, hống hách láo chỉ tổ đem
thân mà trả nợ cho những cử chỉ ngu dại của mình thôi Tôi đã phải trải cảnh nh thế Thoát nạn rồi, mà còn ân hận quá, ân hận mãi
(Tô Hoài, Dế Mèn phiêu l u kí)
Vì trong câu có các từ ngữ cảm thán: Than ôi, thay, hỡi,ơi, chao ôi Các câu còn lại không phải là câu cảm thán vì trong câu không có từ
Trang 6* Phân tích tình cảm ,cảm xúc đ ợc thể hiện trong những câu sau đây Có thể xếp những câu này vào kiểu câu cảm thán đ ợc không? Vì sao?
a, Ai làm cho bể kia đầy
Cho ao kia cạn cho gầy cò con?
b, Xanh kia thăm thẳm từng trên
Vì ai gây dựng cho nên nỗi này?
c, Tôi có chờ đâu có đợi đâu;
Đem chi xuân lại gợi thêm sầu
d, Anh mà chết là chỉ tại cái tội ngông cuồng dại dột của tôi.Tôi
biết làm thế nào bây giờ?
a, Lời than thở của ng ời nông dân d ới chế độ phong kiến
b, Lời than thở của ng ời chinh phụ
về nỗi truân chuyên do chiến tranh gây ra
c, Tâm trạng bế tắc của nhà thơ tr
ớc Cách mạng tháng Tám
d, Sự ân hận của Dế Mèn tr ớc cái chết thảm th ơng , oan ức của
Dế Choắt
Trang 7Bài 3/45
• Đặt hai câu cảm thán để bộc lộ cảm xúc:
a, Tr ớc tình cảm của một ng ời thân dành cho mình
b, Khi nhìn thấy mặt trời mọc
Tình yêu của mẹ giành cho con thiêng liêng biết bao!
Trời ơi! Mặt trời mọc đẹp biết chừng nào
Không thể xếp các câu này vào kiểu câu cảm thán vì không có
đặc điểm hình thức đặc tr ng của kiểu câu cảm thán