Tiet 114 Liet ke

* Lưu ý: - Trong kiểu liệt kê theo từng cặp,người ta thường dùng quan hệ từ đẳng lập như: và, với, hay…những sự vật, hiện tượng, hành động, trạng thái, tính chất…trong từng cặp liệt kê t[r]

Em hãy kể tên các biện pháp tu từ đã học trong chương trình Ngữ văn lớp 6 và ở học

kỳ I lớp 7 ?

Các biện pháp tu từ đã học: so sánh, nhân hoá,

ẩn dụ, hoán dụ, chơi chữ, điệp ngữ

Bên cạnh ngài, mé tay trái, bát yến hấp đường phèn, để trong

khay khảm, khói bay nghi ngút; tráp đồi mồi chữ nhật để mở,

trong ngăn bạc đầy những trầu vàng, cau đậu, rễ tía, hai bên nào ống thuốc bạc, nào đồng hồ vàng, nào dao chuôi ngà, nào ống vôi chạm, ngoáy tai, ví thuốc, quảnbút, tăm bông trông mà thích mắt

[ ] Ngoài kia, tuy mưa gió ầm ầm, dân phu rối rít, nhưng trong này

xem chừng tĩnh mịch, nghiêm trang lắm [ ].

(Sống chết mặc bay – Phạm Duy Tốn)

* Kết luận: Liệt kê là sắp xếp nối tiếp hàng loạt từ hay cụm từ cùng loại để diễn tả được đầy đủ hơn, sâu sắc hơn những khía cạnh khác nhau của thực tế hay của tư tưởng tình cảm.

a2

a1

Chỉ ra phép liệt kê trong câu văn sau và cho biết phép liệt kê đó nhằm miêu tả điều gì?

Nhạc công dùng các ngón đàn trau chuốt nh

ngón nhấn, mổ, vỗ, vả, ngón bấm, day, chớp, búng, ngón phi, ngón rãi.

* Đáp án:

- Phép liệt kê: Ngón nhấn, mổ, vỗ, vả, ngón bấm, day,

chớp, búng, ngón phi, ngón rãi.

- Tác dụng: Miêu tả tài nghệ chơi đàn của nhạc công với

những ngón đàn hết sức phong phú.

?

* L u ý:

- Khi nói viết, gặp những sự vật, sự việc, hoạt động, tính

chất,… cùng loại ng ời ta th ờng dùng phép liệt kê Có khi là

sự liệt kê bình th ờng

Ví dụ: Hà, Huệ, Lan cùng thi đua học tập tốt, lao động tốt

- Khi ng ời nói, ng ời viết có ý thức sử dụng liệt kê để gây một

ấn t ợng sâu sắc kích thích trí t ởng t ợng cho ng ời đọc, ng ời nghe thì liệt kê trở thành phép tu từ

Ví dụ: Bởi thế, nó gầy hơn, nó còm hơn, nó đét lại (Nam Cao)

- Để đạt hiệu quả tu từ cao, ng ời ta có thể thêm một số trợ từ nhấn mạnh trong phép liệt kê

Ví dụ: Mẹ tôi đi chợ mua đủ thứ: nào rau, nào đậu, nào thịt,

nào cá, nào t ơng, nào cà…

Tìm những câu văn, câu thơ trong đó cú sử dụng

phép liệt kê?

a Toàn thể dân tộc Việt Nam quyết đem tất

cả tinh thần, lực lượng, tính mạng, của cải để giữ vững quyền tự do, độc lập.

b Toàn thể dân tộc Việt Nam quyết đem tất

cả tinh thần và lực lượng, tính mạng và của cải để giữ vững quyền tự do, độc lập ấy

<Hồ Chí Minh>

Xét về cấu tạo có thể phân biệt: + Kiểu liệt kê không theo từng cặp.

+ Kiểu liệt kê theo từng cặp.

a Tre, nứa, trỳc, mai, vầu

mấy chục loại khỏc nhau,

nhưng cựng một mầm non

măng mọc thẳng (Thộp Mới)

Mai, vầu, trỳc, nứa, tre

mấy chục loại khỏc nhau,

nhưng cựng một mầm non

măng mọc thẳng

Liệt kê không tăng tiến

Liệt kê không tăng tiến

Có thể

đảo đ ợc

- Cựng từ loại

(danh từ)

- Cựng chức năng ngữ phỏp (chủ ngữ)

- í nghĩa khụng thay đổi

b Tiếng Việt của chỳng ta

phản ỏnh sự hỡnh thành và

trưởng thành của xó hội Việt

Nam và của dõn tộc Việt Nam,

của tập thể nhỏ là gia đỡnh, họ

hàng, làng xúm và của tập thể

lớn là dõn tộc, quốc gia

(Phạm Văn Đồng)

Tiếng Việt của chỳng ta phản

ỏnh sự trưởng thành và hỡnh

thành của xó hội Việt Nam

và của dõn tộc Việt Nam, của

tập thể nhỏ là làng xúm, họ

hàng, gia đỡnh và của tập thể

lớn là dõn tộc, quốc gia

(Phạm Văn Đồng)

Liệt kê tăng tiến

Liệt kê tăng tiến

Không thể

đảo đ ợc

Vỡ cỏc yếu tố liệt kờ được sắp xếp theo mức

độ tăng tiến về nghĩa

a Tre, nứa, trúc, mai, vầu mấy chục loại khác nhau,

nhưng cùng một mầm non mọc thẳng (Thép Mới)

b.Tiếng Việt của chúng ta phản ánh sự hình thành và

trưởng thành của xã hội Việt Nam và của dân tộc Việt Nam, của tập thể nhỏ là gia đình, họ hàng , làng xóm

và của tập thể lớn là dân tộc, quốc gia (Phạm Văn Đồng)

Kết luận: Xét theo ý nghĩa có thể phân biệt kiểu liệt kê

tăng tiến với kiểu liệt kê không tăng tiến

LIỆT KÊ

LIỆT

KÊ

THEO

CẶP

LIỆT

KÊ KHÔNG THEO CẶP

LIỆT

KÊ TĂNG TIẾN

LIỆT KÊ KHÔNG TĂNG TIẾN

Xét theo cấu tạo:

1 Liệt kê không theo từng cặp: Các bộ phận liệt kê

không sắp xếp theo cặp mà cứ lần lượt nối tiếp nhau xuất hiện để diễn tả sự vật, sự việc.

2 Liệt kê theo từng cặp: Các bộ phận liệt kê được sắp xếp theo từng cặp, giữa chúng thường có quan hệ từ đẳng lập: và, với, hay, hoặc ; Ý hoặc tương phản hoặc bổ sung cho nhau.

Xét theo ý nghĩa:

1 Liệt kê không tăng tiến: Các bộ phận liệt kê được sắp xếp không theo trình tự tăng dần ý nghĩa, trình tự này dễ

dàng thay đổi.

2 Liệt kê tăng tiến: Các bộ phận liệt kê được sắp xếp theo trình tự tăng dần ý nghĩa nào đó, trình tự này không dễ dàng thay đổi.

* Lưu ý:

- Trong kiểu liệt kê theo từng cặp,người ta - Trong kiểu liệt kê theo từng cặp,người ta

thường dùng quan hệ từ đẳng lập như: và, với, hay…những sự vật, hiện tượng, hành động, trạng thái, tính chất…trong từng cặp liệt kê thường tương phản hay có nét nghĩa bổ sung cho nhau

- Khi sử dụng phép liệt kê tăng tiến cần sắp xếp các thành tố sao cho đúng trình tự tăng dần theo tiêu chí được chọn lựa

Khi liệt kê về người, cần chú trọng đến tôn ti, tuổi tác, thân sơ, nội ngoại…

Bài tập 1:

Trong bài “Tinh thần yêu nước của nhân dân

ta”, để chứng minh cho luận điểm: “Yêu nước là

Minh đã sử dụng phép liệt kê nêu ra nhiều dẫn chứng sinh động, giàu sức thuyết phục

(?) Hãy chỉ ra những phép liệt kê ấy?

Các phép liệt kê:

- Lịch sử ta đã có nhiều cuộc kháng chiến vĩ đại chứng tỏ tinh thần yêu nước của dân ta Chúng ta có quyền tự hào vì những trang lịch sử vẻ vang thời đại

- Đồng bào ta ngày nay cũng rất xứng đáng với tổ tiên ta

ngày trước

=> Kiểu liệt kê tăng tiến sắp xếp theo trình tự thời gian: Lòng

tự hào về những trang sử vẻ vang qua những tấm gương anh hùng dân tộc

=> Liệt kê theo cặp: Sự đồng tâm nhất trí của mọi tầng lớp

nhân dân Việt Nam đứng lên đánh Pháp

Bà Trưng, Bà Triệu, Trần Hưng

Đạo, Lê Lợi, Quang Trung.

Từ các cụ già tóc bạc đến các cháu nhi đồng trẻ thơ …yêu nước

b Xác định kiểu liệt kê của phép liệt kê trong đoạn thơ sau ?

Tỉnh lại em ơi, qua rồi cơn ác mộng

Em đã sống lại rồi, em đã sống!

Không giết đ ợc em, ng ời con gái anh hùng!

( Tố Hữu )

• Đáp án : - Xét về cấu tạo : Liệt kê không theo cặp

- Xét về ý nghĩa: Liệt kê tăng tiến

=>Miêu tả sự tra tấn dã man của kẻ thù.

Điện giật, dùi đâm, dao cắt, lửa nung

Bài tập 2:

Bài tập 3: Thảo luận nhóm (4 phút)

Đặt câu có sử dụng phép liệt kê ?

Nhóm 1:

Tả một số hoạt động trên sân trường em trong giờ ra chơi ?

Nhóm 2 :

Nói lên những cảm xúc của em về hình tượng nhà cách mạng Phan Bội Châu

Sơ đồ bài học

Liệt kê

Khái niệm

Liệt kê là sắp xếp nối tiếp hàng loạt từ hay cụm từ cùng loại.

Phân loại

Xét theo ý nghĩa Xét theo cấu tạo

Liệt kê

theo từng

cặp

Liệt kê không theo từng cặp

Liệt kê theo từng cặp

Liệt kê không tăng tiến

Tác dụng

Để diễn tả được đầy đủ hơn, sâu sắc hơn những khía cạnh khác nhau của thực tế hay của tư tưởng, tình cảm.

H íng dÉn vÒ nhµ

Häc thuéc hai phÇn ghi nhí

Lµm bµi tËp 2(a), bµi 3(b,c) SGK.

ViÕt mét ®o¹n v¨n cã sö dông phÐp liÖt kª, chØ ra kiÓu liÖt kª.

ChuÈn bÞ bµi tiÕp theo