Bên cạnh ngài , mé tay trái, bát yến hấp đường phèn, để trong khay khảm, khói bay nghi ngút; tráp đồi mồi chữ nhật để mở, trong ngăn bạc đầy những trầu vàng, cau đậu, rễ tía, hai bên nào
Trang 2I ThÕ nµo lµ phÐp liÖt kª?
1 Ví dụ:( SGK/ 104)
* NhËn xÐt
Trang 3Bên cạnh ngài , mé tay trái, bát yến hấp đường phèn, để trong khay khảm, khói bay nghi ngút; tráp đồi mồi chữ nhật để mở, trong ngăn bạc đầy những trầu vàng, cau đậu, rễ tía, hai bên nào ống
thuốc bạc, nào đồng hồ vàng, nào dao chuôi ngà, nào ống vôi chạm, ngoáy tai, ví thuốc, quản bút, tăm bông trông mà thích mắt.[ ] …
Ngoài kia tuy mưa gió ầm ầm, dân phu rối rít, nhưng trong này nghe
chừng tĩnh mịch lắm[ ]…
*Về ý nghĩa: Cùng miêu tả những sự vật xa sỉ đắt tiền được bày
biện xung quanh quan lớn.
? Nêu cấu tạo và ý nghĩa của việc sử dụng những từ in đậm trong đoạn trích trên?
*Về cấu tạo: Các cụm từ và các từ sắp xếp nối tiếp nhau có mô
hình cấu tạo cú pháp tương tự nhau: (Các cụm DT và các DT).
1 - bát yến hấp đường phèn; tráp đồi mồi chữ nhật
- nào ống thuốc bạc, nào đồng hồ vàng, nào dao chuôi ngà…
2 trầu vàng, cau đậu, rễ tía –
- ngoáy tai, ví thuốc, quản bút, tăm bông…
Trang 4Tiết 114 : Liệt kê
1 Vớ dụ : ( SGK/ 104)
* Nhận xét:
* Về cấu tạo: Đoạn văn sắp xếp
liên tiếp các từ ngữ có mô hình
cấu tạo cú pháp tương tự nhau
*Về ý nghĩa: Cùng miêu tả những
sự vật xa sỉ đắt tiền được bày
biện xung quanh quan lớn.
*Tác dụng:Nhằm làm nổi bật sự
xa hoa của viên quan, đối lập
với tình cảnh lam lũ của dân
phu ngoài mưa gió.
*Câu hỏi: Việc tác giả nêu ra hàng loạt sự việc tương tự bằng những kết cấu tương tự như vậy có tác dụng gì?
*Qua tìm hiểu ngữ liệu em hãy cho biết thế nào là phép liệt kê, tác dụng của phép liệt kê ?
- Liệt kê là sắp xếp nối tiếp hàng loạt từ hay cụm từ cùng loại để
diễn tả được đầy đủ hơn, sâu sắc hơn những khía cạnh khác nhau của thực tế hay của tư tưởng tình cảm
2- Bài học : Ghi nhớ ( SGK/ 105)
Trang 5Tiết 114 : Liệt kê
Bài tập ứng dụng:
* Chỉ ra phép liệt kê trong câu văn sau và cho biết phép liệt
kê đó nhằm miêu tả điều gì?
" Nhạc công dùng các ngón
đàn trau chuốt như ngón nhấn, mổ, vỗ, vả, ngón bấm, day, chớp, búng, ngón phi, ngón rãi."
*Đáp án
- Phép liệt kê: Ngón nhấn, mổ, vỗ, vả, ngón bấm, day, chớp, búng,
- Tác dụng: Miêu tả tài nghệ chơi
đàn của nhạc công với những ngón đàn hết sức phong phú.
I Thế nào là phép liệt kê?
1 Ngữ liệu( SGK)
2 Nhận xét:
* Về cấu tạo:Đoạn văn sử dụng
các từ ngữ có mô hình cấu tạo
cú pháp tương tự nhau
*Về ý nghĩa:Cùng miêu tả những
sự vật xa sỉ đắt tiền được bày
biện xung quanh quan lớn
*Tác dụng:Nhằm làm nổi bật sự
xa hoa của viên quan, đối lập
với tình cảnh lam lũ của dân
phu ngoài mưa gió
3 Kết luận : Ghi nhớ ( SGK/ 105)
Trang 6Tiết 114 : Liệt kê
Lưu ý:
- Khi nói viết, gặp những sự vật, sự việc, hoạt động, tính chất, … cùng loại người ta thường dùng phép liệt kê
- Có khi là sự liệt kê bình thường
Ví dụ: Hà, Huệ, Lan cùng thi đua học tập tốt, lao động tốt
- Khi người nói, người viết có ý thức sử dụng liệt kê để gây một ấn tượng sâu sắc kích thích trí tưởng tượng cho người đọc, người nghe thì liệt kê trở thành phép tu từ
Ví dụ : Bởi thế, nó gầy hơn, nó còm hơn, nó đét lại.(Nam Cao)
- Để đạt hiệu quả tu từ cao, người ta có thể thêm một số trợ từ nhấn mạnh trong phép liệt kê:
Ví dụ: -Mẹ tôi đi chợ mua đủ thứ: nào rau, nào đậu, nào thịt, nào
- Hai bên Nào ống thuốc bạc, nào đồng hồ vàng, nào dao
chuôi ngà, nào ống vôi chạm…
_
Trang 7Tiết 114 : Liệt kê
I Thế nào là phép liệt kê?
II Các kiểu liệt kê.
1 Vớ dụ :(SGK/ 105)
2 Nhận xét:
*Về cấu tạo
- Câu 1.a: Liệt kê theo trỡnh
tự sự việc, khụng theo
từng cặp.
- Câu 1.b: Liệt kê theo từng
cặp
*Về ý nghĩa:
- Câu 2.a: Thay đổi được thứ
tự cỏc bộ phận liệt kờ
( tre, nứa ) khụng ảnh
hưởng đến ý nghĩa
- Câu 2.b : Khụng thay đổi
được cỏc thứ tự vỡ cỏc bộ
phận liệt kờ cú sự tăng
tiến ý nghĩa.
? Xét về cấu tạo, các phép liệt kê dưới đây
có gì khác nhau?
a Toàn thể dân tộc Việt Nam quyết đem tất cả tinh thần, lực lượng, tính mạng, của cải để giữ vững quyền tự do, độc lập
b Toàn thể dân tộc Việt Nam quyết đem tất cả tinh thần và lực lượng , tính mạng và
của cải để giữ vững quyền tự do, độc lập ấy.
2 ? Thử đảo các bộ phận trong những phép liệt kê dưới đây rồi rút ra kết luận về ý
nhau
a Tre, nứa, trúc, mai, vầu mấy chục loại khác nhau, nhưng cùng một mầm non măng mọc thẳng
b Tiếng Việt của chúng ta phản ánh sự hình thành và trưởng thành của xã hội Việt Nam và của dân tộc Việt Nam, của tập thể nhỏ là gia đình, họ hàng, làng xóm và của tập thế lớn là dân tộc, quốc gia.
Trang 8Tiết 114 : Liệt kê
? Từ việc giải hai bài tập trên hãy trình bày kết quả phân loại phép liệt kê bằng sơ đồ hoặc bảng phân loại ?
Phân loại liệt kê
Về cấu tạo Về ý nghĩa
Liệt
kê theo từng cặp
Liệt kê không theo từng cặp
Liệt
kê tăng tiến
Liệt kê không tăng tiến
I Thế nào là phép liệt kê?
II Các kiểu liệt kê.
1 Vớ dụ :(SGK/ 105)
* Nhận xét:
2.Bài học:
*Về cấu tạo:
- Liệt kê theo cặp.
- Liệt kêkhông theo cặp
*Về ý nghĩa:
- Liệt kê tăng tiến.
- Liệt kê không tăng tiến.
Trang 9Tiết 114 : Liệt kê
I Thế nào là phép liệt kê?
II Các kiểu liệt kê.
* Ghi nhớ: (sgk/104,105)
1 Liệt kê là sắp xếp nối tiếp hàng
loạt từ hay cụm từ cùng loại để
diễn tả được đầy đủ hơn,sâu
sắc hơn những khía cạnh khác
nhau của thực tế hay của tư tư
ởng tình cảm.
2 Xét theo cấu tạo có thể phân
biệt kiểu liệt kê theo từng cặp
với kiểu liệt kê không theo từng
cặp.
-Xét theo ý nghĩa, có thể phân
biệt kiểu liệt kê tăng tiến với
kiểu liệt kê không tăng tiến
? Qua phân tích ngữ liệu phần I
và II cho biết:
-Thế nào là phép liệt kê ?Tác dụng của phép liệt kê ?
-Các kiểu liệt kê ?
Trang 10Iii Luyện tập
1 Bài tập 1 ( SGK/ 106)
Trong bài “Tinh thần yêu nước của nhân dân ta”,để chứng minh cho luận điểm: “yêu nước là một truyền thống quý báu của ta”,Chủ tịch Hồ Chí Minh đã sử dụng phép liệt kê nêu ra nhiều dẫn chứng sinh động, giầu sức thuyết phục Hãy chỉ ra những
phép liệt kê ấy?
*Đáp án:
-Từ xưa đến nay mỗi khi tổ quốc bị xâm lăng thì tinh thần ấy lại sôi nổi, nó kết thành một làn sóng vô cùng mạnh mẽ, to lớn,
nó lướt qua mọi sự nguy hiểm, khó khăn, nó nhấn chìm tất cả
lũ bán nước và lũ cướp nước.
-Chúng ta có quyền tự hào vì những trang lịch sử vẻ vang thời
đại Bà Trưng, Bà Triệu,Trần Hưng Đạo, Lê Lợi, Quang
Trung, …
Trang 11III Luyện tập
2 Bài tập 2: Tìm phép liệt kê trong đoạn trích sau:
a Và đó cũng là lần đầu tiên trong đời mình, hai con mắt của ông Va-ren được thấy hiển hiện cái huyền diệu của một thành phố
Đông Dương, dưới lòng đường, trên vỉa hè, trong cửa tiệm Những
cu li xe kéo xe tay phóng cật lực, đôi bàn chân trần giẫm lạch bạch trên mặt đường nóng bỏng; những quả dưa hấu bổ phanh đỏ lòm lòm; những xâu lạp xường lủng lẳng dưới mái hiên các hiệu cơm; cái rốn một chú khách trưng ra giữa trời; một viên quan uể oải bước qua, tay phe phẩy cái quạt, ngực đeo tấm Bắc Đẩu bội tinh hình chữ thập Thật là lộn xộn! Thật là nhốn nháo!
* Đáp án: Các phép liệt kê
a.- Dưới lòng đường, trên vỉa hè, trong cửa tiệm
- Những cu li xe kéo ; những quả dưa hấu ; những … …
xâu lạp xường ; Cái rốn một chú khách ;một viên quan uể … …
oải …
Trang 122 Bài tập 2: Tìm phép liệt kê trong đoạn trích sau:
Em đã sống lại rồi em đã sống!
Điện giật, dùi đâm, dao cắt, lửa nung
Không giết được em người con gái anh Không giết được em người con gái anh hùng
nung
Trang 133 Bài tập3.
? Hãy đặt câu có sử dụng phép liệt kê để:
+ Tả một số hoạt động trên sân trường em trong giờ ra
chơi (Nhóm1)
+ Trình bày nội dung truyện ngắn Những trò lố hay là Va-
ren và Phan Bội Châu mà em vừa học (Nhóm2)
+ Nói lên cảm xúc của em về hình tượng nhà cách mạng
phan Bội Châu trong truyện ngắn Những trò lố hay là
Va- ren và phan Bội Châu (Nhóm 3)
+ Nêu hiểu biết của em về dân ca Huế (Nhóm 4)
Trang 14Hướng dẫn về nhà
+ Học thuộc hai phần ghi nhớ
+ Viết một đoạn văn có sử dụng phép liệt kê, chỉ ra kiểu liệt kê.