SGK ngu van 7 t1

SGK ngu van 7 t1

bé giịo dôc vộ ệộo tỰo

nguyÔn khớc phi (Tững Chự biến) - nguyÔn ệừnh chó (Chự biến phẵn Vẽn)nguyÔn Minh thuyạt (Chự biến phẵn Tiạng Viỷt) - trẵn ệừnh sỏ (Chự biếnphẵn TẺp lộm vẽn) - ệẫ kim hăi - nguyÔn vẽn long - Bỉi mỰnh nhỡ

lế xuẹn thỰi - ệẫ ngảc thèng

Ngọ vẽn 7

tẺp mét

(Tịi bờn lẵn thụ m đêi bờy)

nhộ xuÊt bờn giịo dôc Viỷt Nam

Hởy bờo quờn, giọ gừn sịch giịo khoa ệÓ dộnh tẳng cho cịc em hảc sinh lắp sau !

B¶n quyÒn thuéc Nhμ xuÊt b¶n Gi¸o dôc ViÖt Nam - Bé Gi¸o dôc vμ §μo t¹o.

01-2020/CXBIPH/294-869/GD M· sè : 2H708T0

Lêi nãi ệẵu

Sịch giịo khoa Ngọ vẽn 7 tiạp tôc ệđĩc biến soỰn theo Chđểng trừnh Trunghảc cể sẻ ban hμnh kÌm theo Quyạt ệỡnh sè 03/2002/Qậ - BGD & ậT, ngμy 24thịng 1 nẽm 2002 cựa Bé trđẻng Bé Giịo dôc vμ ậμo tỰo

Lêi nãi ệẵu cựa sịch giịo khoa Ngọ vẽn 6, tẺp mét ệở trừnh bμy nhọng hđắngcời tiạn chung cựa Chđểng trừnh vμ nĐt cời tiạn nữi bẺt nhÊt cựa Chđểng trừnh vμsịch giịo khoa mền Ngọ vẽn Trung hảc cể sẻ ẻ ệẹy, chử nhớc lỰi vμi ệiÓm cètyạu vμ nếu thếm mét sè ệiÓm riếng cựa sịch giịo khoa Ngọ vẽn 7

Lμm quen vắi viỷc hảc mền Ngọ vẽn theo hđắng tÝch hĩp ệưi hái phời cãthêi gian Qua mét nẽm hảc, cịc em ệở tÝch luủ ệđĩc nhọng kinh nghiỷm ban

ệẵu Trđắc mớt, ệiÒu mμ cịc em cẵn lđu ý nhÊt trong phđểng phịp hảc tẺp vÉn

lμ kạt hĩp viỷc hảc tẺp, rÌn luyỷn cịc tri thục, kỵ nẽng ẻ cờ ba phẵn Vẽn, TiạngViỷt, TẺp lμm vẽn vắi nhau cho thẺt tèt

Phđểng chẹm biến soỰn, néi dung cô thÓ còng nhđ cÊu tróc cựa sịch giịokhoa ệở tỰo ệiÒu kiỷn ệÓ thẵy, cề giịo tữ chục hoỰt ệéng hảc tẺp cho cịc em trếnlắp còng nhđ ẻ nhμ Tuy nhiến, yạu tè cể bờn quyạt ệỡnh kạt quờ hảc tẺp vÉn lμquyạt tẹm tù hảc cựa mẫi ngđêi

Chđểng trừnh Ngọ vẽn lắp 7 cã mét sè ệiÓm mắi so vắi chđểng trừnh Vẽn Tiạng Viỷt - TẺp lμm vẽn lắp 7 trđắc ệẹy VÒ phẵn TẺp lμm vẽn, cịc em chự yạu

-sỳ hảc hai kiÓu vẽn bờn biÓu cờm vμ nghỡ luẺn VÒ phẵn Vẽn, cịc em -sỳ ệđĩctiạp xóc nhiÒu vắi thể vẽn trọ từnh, trong ệã cã khềng Ýt tịc phÈm viạt bỪng chọHịn ẻ thêi trung ệỰi, vμ mét sè tịc phÈm vẽn chđểng nghỡ luẺn ậảc - hiÓu

ệđĩc thể vẽn trọ từnh vμ tịc phÈm vẽn chđểng nghỡ luẺn khềng phời lμ dÔ, viạt vẽnbiÓu cờm vμ nghỡ luẺn còng cã mẳt khã hển vẽn tù sù vμ miếu tờ - hai kiÓu vẽn bờncịc em ệở ệđĩc hảc ẻ mền Tiạng Viỷt TiÓu hảc vμ Ngọ vẽn 6 Tuy nhiến, sù bè trÝphỉ hĩp giọa thÓ loỰi vẽn hảc vμ kiÓu vẽn bờn nhđ trến sỳ tỰo ệiÒu kiỷn thuẺn lĩi

cho viỷc hảc tẺp vμ rÌn luyỷn ẻ cờ hai phẵn Vẽn vμ TẺp lμm vẽn VÒ phẵn TiạngViỷt, cịc em sỳ hảc mét sè kiạn thục vμ rÌn luyỷn mét sè kỵ nẽng vÒ cÊu tỰo tõ(tõ ghĐp, tõ lịy), vÒ tõ vùng (tõ ệăng nghỵa, tõ trịi nghỵa, tõ ệăng ẹm, thμnhngọ), vÒ tõ loỰi (ệỰi tõ, quan hỷ tõ), vÒ có phịp (trỰng ngọ, rót gản cẹu, cẹu bỡ

ệéng, ), vÒ tu tõ (ệiỷp ngọ, chểi chọ) vμ vÒ chuÈn mùc sỏ dông tõ Cịc em cẵnthđêng xuyến liến hỷ vắi nhọng kiạn thục vÒ Tiạng Viỷt ệở ệđĩc hảc ẻ bẺc TiÓuhảc, ệẳc biỷt cẵn chó ý vẺn dông nhọng kiạn thục vÒ Tiạng Viỷt vμo viỷc ệảc -hiÓu cịc tịc phÈm vẽn hảc vμ viạt cịc bμi tẺp lμm vẽn Sịch giịo khoa Ngọ vẽn 7tiạp tôc cung cÊp 50 yạu tè Hịn Viỷt, trong ệã cã mét sè yạu tè vèn lμ tõ Hịn

ệđĩc dỉng trong nguyến vẽn cịc vẽn bờn chọ Hịn ẻ nhọng tịc phÈm ệđĩc hảc.Hai giê lÝ thuyạt vÒ tõ Hịn Viỷt ẻ hảc kừ I cung cÊp cho cịc em mét sè kiạn thụccể bờn vÒ tõ Hịn Viỷt, tỰo ệiÒu kiỷn cho cịc em hiÓu ệđĩc sớc thịi biÓu cờm cựa

tõ Hịn Viỷt vμ bđắc ệẵu biạt sỏ dông ệóng tõ Hịn Viỷt

Hi vảng rỪng sịch giịo khoa Ngọ vẽn 7 sỳ xụng ệịng lμ ngđêi bỰn ệđêng

ệịng tin cẺy cựa cịc em trến con ệđêng chiạm lỵnh nhọng kiạn thục cể bờn vμrÌn luyỷn nhọng kỵ nẽng cẵn thiạt cựa bé mền

TM Nhãm biến soỰn

Tững Chự biến

nguyÔn khớc phi

Bμi 1

Kạt quờ cẵn ệỰt

ở Cờm nhẺn vμ thÊm thÝa nhọng từnh cờm thiếng liếng, sẹu nẳng cựa cha

mứ ệèi vắi con cịi ; thÊy ệđĩc ý nghỵa lắn lao cựa nhμ trđêng ệèi vắi cuéc

ệêi mẫi con ngđêi

ở Nớm ệđĩc cÊu tỰo vμ ý nghỵa cựa cịc loỰi tõ ghĐp.

ở HiÓu râ vÒ liến kạt vẽn bờn, mét trong nhọng tÝnh chÊt quan trảng nhÊt

Con lμ mét ệụa trĨ nhỰy cờm(1) Cụ mẫi lẵn, vμo ệếm trđắc ngμy sớp ệi chểi

xa, con lỰi hịo hục(2)ệạn nẫi lến giđêng mμ khềng sao nỪm yến ệđĩc Nhđng mứchử dẫ mét lịt lμ con ệở ngự ậếm nay con còng cã niÒm hịo hục nhđ vẺy : Ngμymai con vμo lắp Mét Viỷc chuÈn bỡ quẵn ịo mắi, giμy nãn(3)mắi, cẳp sịch mắi,tẺp vẻ mắi, mải thụ ệẹu ệã ệở sơn sμng, khiạn con cờm nhẺn ệđĩc sù quan trảngcựa ngμy khai trđêng Nhđng còng nhđ trđắc mét chuyạn ệi xa, trong lưng conkhềng cã mèi bẺn tẹm(4)nμo khịc ngoμi chuyỷn ngμy mai thục dẺy cho kỡp giê

Mứ ệớp mÒn(5)cho con, buềng mỉng, Đm gãc(6) cÈn thẺn, răi bẫng khềngbiạt lμm gừ nọa Mải ngμy, khi con ệở ngự, mứ dản dứp nhμ cỏa Mứ lđĩm nhọngchiạc xe thiạt giịp(7) dđắi gẵm ghạ, cỰnh chẹn bμn, nhọng chó rề-bèt(8) bỪng

nhùa ệụng ngăi khớp nểi, vμ giọa nhμ lμ ệoμn quẹn thó dμn trẺn trong mét cuécchiạn tranh Sđ Tỏ - Khựng Long mμ ngμy nμo con còng bμy ra Cẽn nhμ mừnhchử tỰm ngẽn nớp, gản gμng tõ khi con ngự cho ệạn sịng hềm sau.

Nhđng hềm nay tÊt cờ nhọng viỷc ệã con ệở gióp mứ lμm tõ chiÒu Mứ nãi :

"Ngμy mai ệi hảc, con lμ cẺu hảc sinh lắp Mét răi" Nghe vẺy con hẽng hịi tranhvắi mứ dản dứp ệă chểi

Mứ thđêng nhẹn lóc con ngự mμ lμm vμi viỷc cựa riếng mừnh Nhđng hềmnay mứ khềng tẺp trung ệđĩc vμo viỷc gừ cờ Mứ còng khềng ệỡnh lμm nhọngviỷc Êy tèi nay Nhừn con ngự mét lịt, răi mứ ệi xem lỰi nhọng thụ ệở chuÈn bỡcho con Mứ tù bờo mừnh còng nến ệi ngự sắm

Mứ lến giđêng vμ trỪn trảc Con ệở ệi hảc tõ ba nẽm trđắc, hăi mắi ba tuữivμo lắp MÉu giịo, ệở biạt thạ nμo lμ trđêng, lắp, thẵy, bỰn Ngay cờ ngềi trđêngmắi, con còng ệở tẺp lμm quen tõ nhọng ngμy hÌ Tuẵn lÔ trđắc ngμy khai giờng,con ệở lμm quen vắi bỰn bÌ vμ cề giịo mắi, ệở tẺp xạp hμng, tẺp ệi, tẺp ệụng, ệÓ

chuÈn bỡ cho buữi lÔ khai trđêng long trảng nμy Mứ tin lμ con sỳ khềng bì ngìtrong ngμy ệẵu nẽm hảc.

Thùc sù mứ khềng lo lớng ệạn nẫi khềng ngự ệđĩc Mứ tin ệụa con cựa mứlắn răi Mứ tin vμo sù chuÈn bỡ rÊt chu ệịo cho con trđắc ngμy khai trđêng Cưn

ệiÒu gừ ệÓ lo lớng nọa ệẹu ! Mứ khềng lo, nhđng vÉn khềng ngự ệđĩc Cụ nhớmmớt lỰi lμ dđêng nhđ vang bến tai tiạng ệảc bμi trẵm bững : "HỪng nẽm cụ vμocuèi thu Mứ tềi ẹu yạm nớm tay tềi dÉn ệi trến con ệđêng lμng dμi vμ hứp".Cịi Ên tđĩng khớc sẹu mởi mởi trong lưng mét con ngđêi vÒ cịi ngμy "hềmnay tềi ệi hảc" Êy, mứ muèn nhứ nhμng, cÈn thẺn vμ tù nhiến ghi vμo lưng con

ậÓ răi bÊt cụ mét ngμy nμo ệã trong ệêi, khi nhắ lỰi, lưng con lỰi rỰo rùc nhọngcờm xóc bẹng khuẹng, xao xuyạn Ngμy mứ cưn nhá, mỉa hÌ nhμ trđêng ệãngcỏa hoμn toμn, vμ ngμy khai trđêng ệóng lμ ngμy ệẵu tiến hảc trư lắp Mét ệạntrđêng gẳp thẵy mắi, bỰn mắi Cho nến Ên tđĩng cựa mứ vÒ buữi khai trđêng

ệẵu tiến Êy rÊt sẹu ệẺm Mứ cưn nhắ sù nền nao, hăi hép khi cỉng bμ ngoỰi ệitắi gẵn ngềi trđêng vμ nẫi chểi vểi hèt hoờng khi cững trđêng ệãng lỰi, bμ ngoỰi

ệụng ngoμi cịnh cững nhđ ệụng bến ngoμi cịi thạ giắi mμ mứ võa bđắc vμo

Mứ nghe nãi ẻ NhẺt, ngμy khai trđêng lμ ngμy lÔ cựa toμn xở héi Ngđêi lắnnghử viỷc ệÓ ệđa trĨ con ệạn trđêng, ệđêng phè ệđĩc dản quang ệởng vμ trangtrÝ tđểi vui TÊt cờ quan chục nhμ nđắc vμo buữi sịng ngμy khai trđêng ệÒu chianhau ệạn dù lÔ khai giờng ẻ khớp cịc trđêng hảc lắn nhá BỪng hμnh ệéng ệã,

hả muèn cam kạt rỪng, khềng cã đu tiến nμo lắn hển đu tiến giịo dôc thạ hỷ trĨcho tđểng lai Cịc quan chục khềng chử ngăi trến hμng ghạ danh dù mμ nhẹn dỡpnμy cưn xem xĐt ngềi trđêng, gẳp gì vắi Ban Giịm hiỷu, thẵy, cề giịo vμ phôhuynh hảc sinh, ệÓ ệiÒu chửnh kỡp thêi nhọng chÝnh sịch vÒ giịo dôc Ai còngbiạt rỪng mẫi sai lẵm trong giịo dôc sỳ ờnh hđẻng ệạn cờ mét thạ hỷ mai sau, vμsai lẵm mét li cã thÓ ệđa thạ hỷ Êy ệi chỷch cờ hμng dẳm(9)sau nμy

ậếm nay mứ khềng ngự ệđĩc Ngμy mai lμ ngμy khai trđêng lắp Mét cựacon Mứ sỳ ệđa con ệạn trđêng, cẵm tay con dớt qua cịnh cững, răi buềng tay mμnãi : "ậi ệi con, hởy can ệờm(10)lến, thạ giắi nμy lμ cựa con, bđắc qua cịnh cữngtrđêng lμ mét thạ giắi kừ diỷu sỳ mẻ ra"

(Theo Lý Lan, bịo Yếu trĨ, sè 166, ngμy 1 - 9 - 2000)

(7) Xe thiạt giịp : xe bảc thĐp (thiạt : sớt ; giịp : vá cụng bảc ngoμi mét sè loμi

ệéng vẺt ; ịo cã vẺt lãt cụng bỪng da hoẳc sớt, cựa ngđêi xđa mẳc ra trẺn).(8) Rề-bèt : ngđêi mịy

(9) Dẳm (ệển vỡ cò ệo ệé dμi cựa Viỷt Nam) : bỪng 444,44 mĐt ẻ ệẹy tđĩngtrđng cho quởng ệđêng dμi

(10) Can ệờm : cã tinh thẵn mỰnh mỳ, khềng sĩ gian khữ hay nguy hiÓm,khã khẽn

ậảc - hiÓu vẽn bờn

1 Sau khi ệảc, hởy tãm tớt néi dung cựa vẽn bờn Cững trđêng mẻ ra bỪngmét vμi cẹu ngớn gản (Trờ lêi cẹu hái : Tịc giờ viạt vÒ cịi gừ, viỷc gừ ?)

2 ậếm trđắc ngμy khai trđêng, tẹm trỰng cựa ngđêi mứ vμ ệụa con cã gừ khịc

nhau ? ậiÒu ệã biÓu hiỷn ẻ nhọng chi tiạt nμo trong bμi ?

3 Theo em, tỰi sao ngđêi mứ lỰi khềng ngự ệđĩc ? Chi tiạt nμo chụng tá ngμy

khai trđêng ệở ệÓ lỰi dÊu Ên thẺt sẹu ệẺm trong tẹm hăn ngđêi mứ ?

4.* Cã phời ngđêi mứ ệang nãi trùc tiạp vắi con khềng ? Theo em, ngđêi mứ

ệang tẹm sù vắi ai ? Cịch viạt nμy cã tịc dông gừ ?

5 Cẹu vẽn nμo trong bμi nãi lến tẵm quan trảng cựa nhμ trđêng ệèi vắi thạ

hỷ trĨ ?

6 Ngđêi mứ nãi : " bđắc qua cịnh cững trđêng lμ mét thạ giắi kừ diỷu sỳ

mẻ ra" ậở bờy nẽm bđắc qua cịnh cững trđêng, bẹy giê em hiÓu thạ giắi kừdiỷu ệã lμ gừ ?

Ghi nhắ

Nhđ nhọng dưng nhẺt kÝ tẹm từnh, nhá nhứ vμ sẹu lớng, bμi vẽn gióp

ta hiÓu thếm tÊm lưng thđểng yếu, từnh cờm sẹu nẳng cựa ngđêi mứ ệèivắi con vμ vai trư to lắn cựa nhμ trđêng ệèi vắi cuéc sèng mẫi con ngđêi

Luyỷn tẺp

1 Mét bỰn cho rỪng, cã rÊt nhiÒu ngμy khai trđêng, nhđng ngμy khai trđêng

ệÓ vμo hảc lắp Mét lμ ngμy cã dÊu Ên sẹu ệẺm nhÊt trong tẹm hăn mẫi con ngđêi

Em cã tịn thμnh ý kiạn ệã khềng ? Vừ sao ?

2 Hởy nhắ lỰi vμ viạt thμnh ệoỰn vẽn vÒ mét kử niỷm ệịng nhắ nhÊt trong

ngμy khai trđêng ệẵu tiến cựa mừnh

ậảc thếm

Trđêng hảcEn-ri-cề yếu dÊu cựa bè ! Viỷc hảc quờ lμ khã nhảc ệèi vắi con Nhđ mứ ệởnãi, con vÉn chđa ệạn trđêng vắi thịi ệé hẽm hẻ vμ vĨ mẳt tđểi cđêi Nhđng conhởy nghỵ xem, mét ngμy sỳ trèng trời biạt bao nạu con khềng ệạn trđêng Vμ chớcchớn chử mét tuẵn lÔ thềi, thạ nμo con còng xin trẻ lỰi lắp hảc Hiỷn nay tÊt cờthiạu niến ệÒu ệi hảc, En-ri-cề yếu dÊu Ự Con hởy nghỵ ệạn nhọng ngđêi thĩ tèitèi vÉn ệạn trđêng sau khi ệở lao ệéng vÊt vờ suèt ngμy ; hởy nghỵ ệạn nhọng cềgịi ệở ệi hảc ngμy chự nhẺt vừ cờ tuẵn lÔ phời bẺn rén trong cịc xđẻng thĩ, ệạnnhọng ngđêi lÝnh ẻ thao trđêng trẻ vÒ lμ ệở viạt viạt, ệảc ệảc Con hởy nghỵ ệạnnhọng cẺu bĐ cẹm vμ mỉ mμ vÉn phời hảc [ ] Con hởy nghỵ ệạn tÊt cờ trĨ em trếnthạ giắi gẵn nhđ cỉng mét lóc còng ệang ệi hảc [ ] Con hởy tđẻng tđĩng sè hảcsinh ệềng nhđ kiạn cựa hμng trẽm dẹn téc khịc nhau Êy, cịi phong trμo cùc kừréng lắn mμ hả tham gia vμ hởy tù nhự rỪng : "Nạu phong trμo Êy mμ ngõng thừnhẹn loỰi sỳ chừm ệớm trẻ lỰi trong cờnh dở man Phong trμo Êy lμ sù tiạn bé, lμniÒm hi vảng, lμ vinh quang cựa thạ giắi" Hởy can ệờm lến con, ngđêi lÝnh nhácựa ệỰo quẹn mếnh mềng Êy Sịch vẻ lμ vò khÝ cựa con, lắp hảc lμ ệển vỡ cựa con,trẺn ệỡa lμ cờ hoμn cẵu vμ chiạn thớng lμ nÒn vẽn minh nhẹn loỰi ấi, khềng baogiê con lỰi lμ mét ngđêi lÝnh nhịt gan, phời khềng En-ri-cề cựa bè

(Theo Đt-mền-ệề ệể A-mi-xi, Nhọng tÊm lưng cao cờ,Hoμng Thiạu Sển dỡch, NXB Phô nọ, Hμ Néi, 1999)

"Trđắc mẳt cề giịo, con ệở thiạu lÔ ệé vắi mứ Viỷc nhđ thạ khềng bao giê con

ệđĩc tịi phỰm nọa En-ri-cề cựa bè Ự ! Sù hẫn lịo cựa con nhđ mét nhịt dao ệẹmvμo tim bè vẺy ! Bè nhắ, cịch ệẹy mÊy nẽm, mứ ệở phời thục suèt ệếm, cói mừnhtrến chiạc nềi trềng chõng hểi thẻ hữn hÓn(3)cựa con, quỪn quỰi(4)vừ nẫi lo sĩ,khãc nục nẻ khi nghỵ rỪng cã thÓ mÊt con ! Nhắ lỰi ệiÒu Êy, bè khềng thÓ nĐn

ệđĩc cển tục giẺn ệèi vắi con Hởy nghỵ xem, En-ri-cề μ ! Con mμ lỰi xóc phỰm

ệạn mứ con đ ? Ngđêi mứ sơn sμng bá hạt mét nẽm hỰnh phóc ệÓ trịnh cho conmét giê ệau ệắn, ngđêi mứ cã thÓ ệi ẽn xin ệÓ nuềi con, cã thÓ hi sinh tÝnh mỰng

ệuèi vμ khềng ệđĩc chẻ che Con sỳ cay ệớng khi nhắ lỰi nhọng lóc ệở lμm cho

mứ ệau lưng Con sỳ khềng thÓ sèng thanh thờn, nạu ệở lμm cho mứ buănphiÒn Dỉ cã hèi hẺn(6), cã cẵu xin linh hăn mứ tha thụ tÊt cờ còng chử về Ých

mμ thềi Lđểng tẹm(7)con sỳ khềng mét phót nμo yến tỵnh Hừnh ờnh dỡu dμng

vμ hiÒn hẺu cựa mứ sỳ lμm tẹm hăn con nhđ bỡ khữ hừnh(8) En-ri-cề nμy ! Conhởy nhắ rỪng, từnh yếu thđểng, kÝnh trảng cha mứ lμ từnh cờm thiếng liếng hểncờ ThẺt ệịng xÊu hữ vμ nhôc nhở cho kĨ nμo chμ ệỰp lến từnh thđểng yếu ệã

Tõ nay, khềng bao giê con ệđĩc thèt ra mét lêi nãi nẳng vắi mứ Con phờixin lẫi mứ, khềng phời vừ sĩ bè, mμ do sù thμnh khÈn trong lưng Con hởy cẵu xin

mứ hền con, ệÓ cho chiạc hền Êy xoị ệi cịi dÊu vạt vong ẹn béi nghỵa(9)trến trịn

con Bè rÊt yếu con, En-ri-cề Ự, con lμ niÒm hi vảng tha thiạt nhÊt cựa ệêi bè,nhđng thμ rỪng bè khềng cã con, cưn hển lμ thÊy con béi bỰc(10) vắi mứ Thềi,trong mét thêi gian con ệõng hền bè : bè sỳ khềng thÓ vui lưng ệịp lỰi cịi hềncựa con ệđĩc.

vμ nhμ (tẺp truyỷn ngớn, 1892),

(1) LÔ ệé : thịi ệé ệđĩc coi lμ ệóng mùc, biạt coi trảng ngđêi khịc khi giao tiạp.(2) Cờnh cịo : phế phịn mét cịch nghiếm khớc ệèi vắi nhọng viỷc lμm sai trịi.(3) Hểi thẻ hữn hÓn : hểi thẻ mỰnh, ngớt quởng khã khẽn, mỷt nhảc

(4) QuỪn quỰi : chử từnh trỰng ệau ệắn, vẺt vở cựa cể thÓ ẻ ệẹy chử trỰng thịitừnh cờm ệau ệắn tét ệé khi trong lưng cã nẫi lo ẹu, buăn bở

(8) Khữ hừnh : hừnh phỰt nẳng nÒ, khữ sẻ vÒ thÓ xịc

(9) Vong ẹn béi nghỵa : quến ển (vong ẹn), trịi vắi ệỰo nghỵa (béi nghỵa).(10) Béi bỰc : phờn lỰi ngđêi tèt, ngđêi ệở tõng gióp ệì mừnh

ậảc - hiÓu vẽn bờn

1 Vẽn bờn lμ mét bục thđ cựa ngđêi bè gỏi cho con, nhđng tỰi sao tịc giờ lỰi

lÊy nhan ệÒ lμ "Mứ tềi" ?

2 Thịi ệé cựa ngđêi bè ệèi vắi En-ri-cề qua bục thđ lμ thịi ệé nhđ thạ nμo ?

Dùa vμo ệẹu mμ em biạt ệđĩc ? LÝ do gừ ệở khiạn ềng cã thịi ệé Êy ?

3 Trong truyỷn cã nhọng hừnh ờnh, chi tiạt nμo nãi vÒ ngđêi mứ cựa En-ri-cề ?

Qua ệã em hiÓu mứ cựa En-ri-cề lμ ngđêi nhđ thạ nμo ?

4 Theo em, ệiÒu gừ ệở khiạn En-ri-cề "xóc ệéng về cỉng" khi ệảc thđ cựa bè ?

Hởy từm hiÓu vμ lùa chản nhọng lÝ do mμ em cho lμ ệóng trong cịc lÝ do sau :a) Vừ bè gĩi lỰi nhọng kử niỷm giọa mứ vμ En-ri-cề

b) Vừ En-ri-cề sĩ bè

c) Vừ thịi ệé kiến quyạt vμ nghiếm khớc cựa bè

d) Vừ nhọng lêi nãi rÊt chẹn từnh vμ sẹu sớc cựa bè

e) Vừ En-ri-cề thÊy xÊu hữ

Luyỷn tẺp

1 Hởy chản mét ệoỰn trong thđ cựa bè En-ri-cề cã néi dung thÓ hiỷn vai trư

về cỉng lắn lao cựa ngđêi mứ ệèi vắi con vμ hảc thuéc ệoỰn ệã

2 Hởy kÓ lỰi mét sù viỷc em lì gẹy ra khiạn bè, mứ buăn phiÒn.

ậảc thếm

Thđ gỏi mứCon thđêng sèng ngÈng cao ệẵu mứ ỰTÝnh từnh con hểi ngang bđắng kiếu kừ

Nạu cã vỡ chóa nμo nhừn con vμo mớtCon chỬng bao giê cói mẳt trđắc uy nghi

Nhđng mứ ểi con xin thó thẺtTrịi tim con dỉ kiếu hởnh thạ nμo

ậụng trđắc mứ dỡu dμng, chẹn chÊtCon thÊy mừnh bĐ nhá lμm sao

(Hen-rÝch Hai-nể, Tạ Hanh dỡch)

Vừ sao hoa cóc cã nhiÒu cịnh nháNgμy xđa cã mét em bĐ gịi ệi từm thuèc chọa bỷnh cho mứ Em ệđĩc PhẺttrao cho mét bềng cóc Sau khi dẳn em cịch lμm thuèc cho mứ, PhẺt nãi thếm :

"Hoa cóc cã bao nhiếu cịnh, ngđêi mứ sỳ sèng thếm bÊy nhiếu nẽm" Vừ muèn mứsèng thẺt lẹu, cề bĐ dõng lỰi bến ệđêng tđắc cịc cịnh hoa ra thμnh nhiÒu cịnhnhá Tõ ệã hoa cóc cã rÊt nhiÒu cịnh Ngμy nay cóc vÉn ệđĩc dỉng chọa bỷnh

(Theo Ngđêi mứ vμ phịi ệứp,NXB Vẽn hoị, Hμ Néi, 1990)

Tõ ghĐp

I - Cịc loỰi tõ ghĐp

1 Trong cịc tõ ghĐp bμ ngoỰi, thểm phục ẻ nhọng vÝ dô sau, tiạng nμo lμtiạng chÝnh, tiạng nμo lμ tiạng phô bữ sung ý nghỵa cho tiạng chÝnh ? Em cã nhẺnxĐt gừ vÒ trẺt tù cựa cịc tiạng trong nhọng tõ Êy ?

- Mứ cưn nhắ sù nền nao, hăi hép khi cỉng bμ ngoỰi ệi tắi gẵn ngềi trđêng

vμ nẫi chểi vểi hèt hoờng khi cững trđêng ệãng lỰi [ ]

2 Cịc tiạng trong hai tõ ghĐp quẵn ịo, trẵm bững ẻ nhọng vÝ dô sau (trÝch tõvẽn bờn Cững trđêng mẻ ra) cã phẹn ra tiạng chÝnh, tiạng phô khềng ?

- Viỷc chuÈn bỡ quẵn ịo mắi, giμy nãn mắi, cẳp sịch mắi, tẺp vẻ mắi,

mải thụ ệẹu ệã ệở sơn sμng, khiạn con cờm nhẺn ệđĩc sù quan trảng cựangμy khai trđêng

- Mứ khềng lo, nhđng vÉn khềng ngự ệđĩc Cụ nhớm mớt lỰi lμ dđêng nhđ

vang bến tai tiạng ệảc bμi trẵm bững [ ].

Ghi nhắ

ở Tõ ghĐp cã hai loỰi : tõ ghĐp chÝnh phô vμ tõ ghĐp ệỬng lẺp.

ở Tõ ghĐp chÝnh phô cã tiạng chÝnh vμ tiạng phô bữ sung nghỵa cho tiạngchÝnh Tiạng chÝnh ệụng trđắc, tiạng phô ệụng sau

2 So sịnh nghỵa cựa tõ quẵn ịo vắi nghỵa cựa mẫi tiạng quẵn, ịo ; nghỵa cựa

tõ trẵm bững vắi nghỵa cựa mẫi tiạng trẵm, bững, em thÊy cã gừ khịc nhau ?

b) Em Nam nãi : "Cịi ịo dμi cựa chỡ em ngớn quị !" Nãi nhđ thạ cã ệóngkhềng ? TỰi sao ?

c) Cã phời mải loỰi cμ chua ệÒu chua khềng ? Nãi : "Quờ cμ chua nμy ngảtquị !" cã ệđĩc khềng ? TỰi sao ?

d) Cã phời mải loỰi cị mμu vμng ệÒu lμ cị vμng khềng ? Cị vμng lμ loỰi cịnhđ thạ nμo ?

6 So sịnh nghỵa cựa cịc tõ ghĐp mịt tay, nãng lưng, gang thĐp (Anh Êy lμmét chiạn sỵ gang thĐp), tay chẹn (mét tay chẹn thẹn tÝn) vắi nghỵa cựa nhọngtiạng tỰo nến chóng

7.* Thỏ phẹn tÝch cÊu tỰo cựa nhọng tõ ghĐp cã ba tiạng mịy hểi nđắc, than

tữ ong, bịnh ệa nem theo mÉu sau :

MÉu : cị ệuềi cê

ậảc thếm

Cã nhọng tiạng trong tõ ghĐp ngμy nay khềng cưn râ nghỵa nhđng cã thÓ từmthÊy nghỵa cựa chóng trong tiạng ệỡa phđểng, trong mét sè ngền ngọ dẹn técthiÓu sè ẻ Viỷt Nam, trong cịc vẽn bờn cữ

Trong tiạng ệỡa phđểng : ró trong rõng ró (trong tiạng Nghỷ - Tỵnh, ró lμ

"mét loỰi rõng giμ") ; quĐ trong gμ quĐ (trong tiạng Thanh Hoị, quĐ cã nghỵa lμ

"gμ") ; cé trong xe cé (trong tiạng ệỡa phđểng Nam Bé, cé chử "loỰi xe trđĩt khềng

cã bịnh dỉng ệÓ kĐo gẫ ẻ rõng hoẳc kĐo lóa trến ruéng")

Trong mét sè ngền ngọ dẹn téc thiÓu sè ẻ Viỷt Nam (cã thÓ cã sù khịc biỷtchót Ýt vÒ mẳt ngọ ẹm) :

- Nang trong cau nang (trong tiạng Mđêng, nang nghỵa lμ "cau") ;

- ái trong Ýt ái (trong tiạng Mđêng, ái nghỵa lμ "Ýt") ;

- Phai trong mđểng phai (trong tiạng Tμy Nỉng, phai lμ "con ệẺp chớn ngangdưng suèi")

Trong cịc vẽn bờn cữ :

- Lỷ trong e lỷ cã nghỵa lμ "e", "sĩ"

Lỷ khi hoa chỬng chiÒu ong.

(Phan Trẵn)

- Chịc trong bịn chịc, ệữi chịc cã nghỵa lμ "mua", "ệữi"

Tói ệở khềng tiÒn khền chịc rđĩu.

(NguyÔn Trởi, Quèc ẹm thi tẺp)

Liến kạt trong vẽn bờn

I - liến kạt vμ phđểng tiỷn liến kạt trong vẽn bờn

1 TÝnh liến kạt cựa vẽn bờn

a) Theo em, nạu bè En-ri-cề chử viạt mÊy cẹu sau, thừ En-ri-cề cã thÓ hiÓu ệiÒu

bè muèn nãi chđa ?

Trđắc mẳt cề giịo, con ệở thiạu lÔ ệé vắi mứ Bè nhắ, cịch ệẹy mÊy nẽm, mứ

ệở phời thục suèt ệếm, cói mừnh trến chiạc nềi trềng chõng hểi thẻ hữn hÓn cựacon, quỪn quỰi vừ nẫi lo sĩ, khãc nục nẻ khi nghỵ rỪng cã thÓ mÊt con ! Hởy nghỵxem, En-ri-cề μ ! Ngđêi mứ sơn sμng bá hạt mét nẽm hỰnh phóc ệÓ trịnh cho conmét giê ệau ệắn, ngđêi mứ cã thÓ ệi ẽn xin ệÓ nuềi con, cã thÓ hi sinh tÝnh mỰng

ệÓ cụu sèng con ! Thềi, trong mét thêi gian con ệõng hền bè

b) Nạu En-ri-cề chđa hiÓu ý bè thừ hởy cho biạt vừ lÝ do nμo trong cịc lÝ do kÓdđắi ệẹy :

- Vừ cã cẹu vẽn viạt chđa ệóng ngọ phịp ;

- Vừ cã cẹu vẽn néi dung chđa thẺt râ rμng ;

- Vừ giọa cịc cẹu cưn chđa cã sù liến kạt (liến : liÒn ; kạt : nèi, buéc ; liến kạt :nèi liÒn nhau, gớn bã vắi nhau)

c) Tõ ệã, hởy trờ lêi cẹu hái : Muèn cho ệoỰn vẽn cã thÓ hiÓu ệđĩc thừ nã phời

cã tÝnh chÊt gừ ?

2 Phđểng tiỷn liến kạt trong vẽn bờn

a) ậảc kỵ lỰi ệoỰn vẽn trến vμ cho biạt do thiạu ý gừ mμ nã trẻ nến khã hiÓu.Hởy sỏa lỰi ệoỰn vẽn ệÓ En-ri-cề hiÓu ệđĩc ý cựa bè

b) ậảc cịc cẹu vẽn sau vμ chử ra sù thiạu liến kạt cựa chóng Hởy sỏa lỰi ệÓthμnh mét ệoỰn vẽn cã nghỵa

Mét ngμy kia, cưn xa lớm, ngμy ệã con sỳ biạt thạ nμo lμ khềng ngự ệđĩc.GiÊc ngự ệạn vắi con dÔ dμng nhđ uèng mét li sọa, ẽn mét cịi kứo Gđểng mẳtthanh thoịt cựa ệụa trĨ tùa nghiếng trến gèi mÒm, ệềi mềi hĐ mẻ vμ thửnhthoờng chóm lỰi nhđ ệang mót kứo

c) Tõ hai vÝ dô trến, em hởy cho biạt : Mét vẽn bờn cã tÝnh liến kạt trđắc hạtphời cã ệiÒu kiỷn gừ ? Cỉng vắi ệiÒu kiỷn Êy, cịc cẹu trong vẽn bờn phời sỏ dôngcịc phđểng tiỷn gừ ?

Ghi nhắ

ở Liến kạt lμ mét trong nhọng tÝnh chÊt quan trảng nhÊt cựa vẽn bờn, lμm

cho vẽn bờn trẻ nến cã nghỵa, dÔ hiÓu

ở ậÓ vẽn bờn cã tÝnh liến kạt, ngđêi viạt (ngđêi nãi) phời lμm cho néidung cựa cịc cẹu, cịc ệoỰn thèng nhÊt vμ gớn bã chẳt chỳ vắi nhau ; ệăngthêi, phời biạt kạt nèi cịc cẹu, cịc ệoỰn ệã bỪng nhọng phđểng tiỷn ngềnngọ (tõ, cẹu, ) thÝch hĩp

vÒ sù biÓu lé lưng mạn yếu Êy cựa hảc sinh (4) "Ra khái ệẹy, cịc con Ự, cịc conkhềng ệđĩc quến gỏi lêi chμo vμ lưng biạt ển ệạn nhọng ngđêi ệở vừ cịc con mμkhềng quờn bao mỷt nhảc, nhọng ngđêi ệở hiạn cờ trÝ thềng minh vμ lưng dòngcờm cho cịc con, nhọng ngđêi sèng vμ chạt vừ cịc con, vμ hả ệẹy nμy !" (5) Nghelêi kếu gải cờm ệéng, ệịp ụng ệóng nhọng từnh cờm cựa mừnh, tÊt cờ hảc sinh

ệÒu ệụng dẺy, dang tay vÒ phÝa cịc thẵy, cịc cề

2 Cịc cẹu vẽn dđắi ệẹy ệở cã tÝnh liến kạt chđa ? Vừ sao ?

Tềi nhắ ệạn mứ tềi "lóc ngđêi cưn sèng, tềi lến mđêi" Mứ tềi ẹu yạm dớt taytềi dÉn ệi trến con ệđêng lμng dμi vμ hứp Sịng nay, lóc cề giịo ệạn thẽm, tềi nãivắi mứ cã nhì thèt ra mét lêi thiạu lÔ ệé Cưn chiÒu nay, mứ hiÒn tõ cựa tềi chotềi ệi dỰo chểi vắi anh con trai lắn cựa bịc gịc cững

(Lđu ý : VÒ hừnh thục, cịc cẹu vẽn nμy cã vĨ rÊt "liến kạt".)

3 ậiÒn nhọng tõ ngọ thÝch hĩp vμo chẫ trèng trong ệoỰn vẽn dđắi ệẹy ệÓ

cịc cẹu liến kạt chẳt chỳ vắi nhau

Bμ ểi ! Chịu thđêng vÒ ệẹy, ra vđên, ệụng dđắi gèc na, gèc ữi mong từm lỰihừnh bãng cựa vμ nhắ lỰi ngμy nμo trăng cẹy, chỰy lon ton bến bμ bờo khinμo cẹy cã quờ sỳ dμnh quờ to nhÊt, ngon nhÊt cho , nhđng chịu lỰi bờo quờ tonhÊt, ngon nhÊt phời ệÓ phẵn bμ bμ ềm chịu vμo lưng, hền chịu mét cịi thẺt kếu

(Theo NguyÔn Thu Thuũ Tiến,Nhọng bục thđ ệoỰt giời UPU (a))

4."ậếm nay mứ khềng ngự ệđĩc Ngμy mai lμ ngμy khai trđêng lắp Métcựa con."

Cã ngđêi nhẺn xĐt : Sù liến kạt giọa hai cẹu trến hừnh nhđ khềng chẳt chỳ, vẺy

mμ chóng vÉn ệđĩc ệẳt cỰnh nhau trong vẽn bờnCững trđêng mẻ ra Em hởy giờithÝch tỰi sao

(Gĩi ý : Hởy ệảc nhọng cẹu vẽn tiạp ệã.)

5 Chớc em biạt cẹu chuyỷn cữ tÝch kÓ vÒ mét anh trai cμy ệở ệơn ệự trẽm ệèt

tre nhđng khềng nhê ệạn phĐp mμu cựa Bôt thừ khềng sao cã ệđĩc cẹy tre trẽm

ệèt Cẹu chuyỷn Êy cã gióp em hiÓu ệđĩc ệiÒu gừ cô thÓ hển vÒ vai trư cựa liếnkạt trong vẽn bờn khềng ?

- Anh ệi ệẹu ngμy mai, bỰn tềi hái.

(Theo TuyÓn tẺp NguyÔn Cềng Hoan, tẺp III,

sĨ vắi nhọng bỰn Êy

ở NhẺn ra ệđĩc cịch kÓ chuyỷn rÊt chẹn thẺt vμ cờm ệéng cựa tịc giờ

ở ThÊy ệđĩc tẵm quan trảng cựa bè côc trong vẽn bờn Cã ý thục xẹy

dùng bè côc khi tỰo lẺp vẽn bờn vμ bđắc ệẵu xẹy dùng ệđĩc vẽn bờn cã

Vẽn bờn

Cuéc chia tay cựa nhọng con bóp bế(1)

Mứ tềi, giảng khờn ệẳc, tõ trong mμn nãi vảng ra :

- Thềi, hai ệụa liỷu mμ ệem chia ệă chểi ra ệi

Võa nghe thÊy thạ, em tềi bÊt giịc run lến bẵn bẺt, kinh hoμng ệđa cẳp mớttuyỷt vảng nhừn tềi Cẳp mớt ệen cựa em lóc nμy buăn thẽm thỬm, hai bê mi ệởsđng mảng lến vừ khãc nhiÒu

ậếm qua, lóc nμo chĩt tửnh, tềi còng nghe tiạng nục nẻ, tục tđẻi cựa em Tềi

cụ phời cớn chẳt mềi ệÓ khái bẺt lến tiạng khãc to, nhđng nđắc mớt cụ tuền ranhđ suèi, đắt ệẵm cờ gèi vμ hai cịnh tay ịo

Sịng nay dẺy sắm, tềi khỳ mẻ cỏa rãn rĐn ệi ra vđên, ngăi xuèng gèc cẹyhăng xiếm Chĩt thÊy ệéng phÝa sau, tềi quay lỰi : em tềi ệở theo ra tõ lóc nμo

Em lẳng lỳ ệẳt tay lến vai tềi Tềi kĐo em ngăi xuèng vμ khỳ vuèt lến mịi tãc.Chóng tềi cụ ngăi im nhđ vẺy ậỪng ệềng, trêi hỏng dẵn Nhọng bềng hoathđĩc dđĩc trong vđên ệở thoịng hiỷn trong mμn sđểng sắm vμ bớt ệẵu khoe bécịnh rùc rì cựa mừnh Lò chim sẹu(2)nhờy nhãt trến cμnh vμ chiếm chiạp kếu.Ngoμi ệđêng, tiạng xe mịy, tiạng ề tề vμ tiạng nãi chuyỷn cựa nhọng ngđêi ệichĩ mẫi lóc mét rÝu ran Cờnh vẺt vÉn cụ nhđ hềm qua, hềm kia thềi mμ sao taihoỰ giịng xuèng ệẵu anh em tềi nẳng nÒ thạ nμy

Gia ệừnh tềi khị giờ Anh em tềi rÊt thđểng nhau Phời nãi em tềi rÊt ngoan

Nã lỰi khĐo tay nọa Hăi cưn hảc lắp Nẽm, cã lẵn tềi ệi ệị bãng, bỡ xoỰc métmiạng ịo rÊt to Sĩ mứ ệịnh, tềi cụ ngăi lừ ngoμi bởi khềng dịm vÒ Nghe lò bỰntềi mịch, em ệở ệem kim chử ra tẺn sẹn vẺn ệéng Nã bờo :

- Anh cẻi ịo ra, em vị lỰi cho Em vị khĐo, mứ khềng biạt ệđĩc ệẹu

Nhừn bμn tay mờnh mai cựa em dỡu dμng ệđa mòi kim thoẽn thoớt, khềnghiÓu sao tềi thÊy ẹn hẺn quị Lẹu nay, mời vui chểi bÌ bỰn, chỬng lóc nμo tềi chó

ý ệạn em Tõ ệÊy, chiÒu nμo tềi còng ệi ệãn em Chóng tềi nớm tay nhau võa ệivõa trư chuyỷn

VẺy mμ giê ệẹy, anh em tềi sớp phời xa nhau Cã thÓ sỳ xa nhau mởi mởi LỰytrêi ệẹy chử lμ mét giÊc mể Mét giÊc mể thềi

Nhđng khềng, cã tiạng dĐp lứp kứp trong nhμ vμ tiạng mứ tềi :

- ThỪng Thμnh, con Thuũ ệẹu ?

Chóng tềi giẺt mừnh, lÝu rÝu dớt nhau ệụng dẺy

- ậem chia ệă chểi ra ệi ! - Mứ tềi ra lỷnh

Thuũ mẻ to ệềi mớt nhđ ngđêi mÊt hăn, loỰng choỰng bịm vμo cịnh tay tềi.Dừu em vμo trong nhμ, tềi bờo :

- Khềng phời chia nọa Anh cho em tÊt

Tềi nhớc lỰi hai ba lẵn, Thuũ mắi giẺt mừnh nhừn xuèng Em buăn bở lớc ệẵu :

- Khềng, em khềng lÊy Em ệÓ hạt lỰi cho anh

- LỪng nhỪng mởi Chia ra ! - Mứ tềi quịt vμ giẺn dọ ệi vÒ phÝa cững

Em tềi sôt sỡt bờo :

- Thềi thừ anh cụ chia ra vẺy

ậă chểi cựa chóng tềi còng chỬng cã nhiÒu Tềi dμnh hẵu hạt cho em : bé tólể khể, bμn cị ngùa, nhọng con èc biÓn vμ bé chử mμu Thuũ chỬng quan tẹm ệạn

chuyỷn ệã, mớt nã cụ rịo hoờnh(3)nhừn vμo khoờng khềng, thửnh thoờng lỰi nÊclến khe khỳ Nhđng khi tềi võa lÊy hai con bóp bế tõ trong tự ra, ệẳt sang hai phÝathừ em bẫng tru trĐo lến giẺn dọ :

- Anh lỰi chia rỳ con Vỷ Sỵ vắi con Em Nhá ra μ ? Sao anh ịc thạ !

Tềi nhừn em buăn bở :

- Thừ anh ệở nãi vắi em răi Anh cho em tÊt cờ

Tềi ệẳt con Vỷ Sỵ vμo cỰnh con Em Nhá giọa ệèng ệă chểi cựa Thuũ Cẳp mớt

em dỡu lỰi, nhđng chĩt nghỵ ra ệiÒu gừ, em lỰi kếu lến :

- Nhđng nhđ vẺy lÊy ai gịc ệếm cho anh ?

Tềi nhạch mĐp cđêi cay ệớng Trđắc ệẹy cã thêi kừ tềi toμn mế ngự thÊy ma.Thuũ bờo : "ậÓ em bớt con Vỷ Sỵ gịc cho anh"

Em buéc con dao dÝp(4)vμo lđng con bóp bế lắn vμ ệẳt ẻ ệẵu giđêng tềi ậếm

Êy, tềi khềng chiếm bao thÊy ma nọa Tõ ệÊy, tèi tèi, sau khi hảc xong bμi, ThuũlỰi "vâ trang"(5)cho con Vỷ Sỵ vμ ệem ệẳt trến ệẵu giđêng tềi Buữi sịng, em thịodao ra, ệẳt nã vÒ chẫ cò, cỰnh con Em Nhá Hai con quμng tay lến vai nhau, ghĐ

ệẵu vμo nhau thẹn thiạt Tõ khi vÒ nhμ tềi, chóng chđa phời xa nhau ngμy nμo,nến bẹy giê thÊy tềi ệem chia chóng ra, Thuũ khềng chỡu ệùng nữi Chóng tềi cụngăi thõ ra, chỬng muèn chia bềi còng chỬng muèn thu lỰi nọa Mét lịt sau, emtềi ệem ệẳt hai con bóp bế vÒ chẫ cò Chóng lỰi thẹn thiạt quμng tay lến vai nhau

vμ ẹu yạm ngđắc nhừn chóng tềi Thuũ bẫng trẻ nến vui vĨ :

- Anh xem chóng ệang cđêi kừa !

Tềi cè vui vĨ theo em, nhđng nđắc mớt ệở ụa ra

Bẫng Thuũ lỰi xỡu mẳt xuèng :

- Sao bè mởi khềng vÒ nhử ? Nhđ vẺy lμ em khềng ệđĩc chμo bè trđắc khi ệi.Tềi nhừn sang cỏa phưng bè MÊy ngμy răi, bè vÉn biỷt tẽm Tềi xãt xa nhừn

em Bao giê nã còng chu ệịo vμ hiạu thờo nhđ vẺy

- Hay anh dÉn em ệạn trđêng mét lịt

Tềi ệụng dẺy, lÊy chiạc khẽn mẳt đắt ệđa cho em Thuũ lau nđắc mớt răi soigđểng, chời lỰi tãc Anh em tềi dÉn nhau ra ệđêng Em nớm chẳt tay tềi vμ nĐpsịt vμo nhđ nhọng ngμy cưn nhá Chóng tềi ệi chẺm chẺm trến con ệđêng ệÊt ệáquen thuéc cựa thỡ xở quế hđểng ậềi lóc, ệét nhiến em dõng lỰi, mớt cụ nhừn ệau

ệịu vμo mét gèc cẹy hay mét mịi nhμ nμo ệã, toμn nhọng cờnh quen thuéc trếncon ệđêng chóng tềi ệở ệi lỰi hμng nghừn lẵn tõ thuẻ Êu thể.

Gẵn trđa, chóng tềi mắi ra ệạn trđêng hảc Tềi dÉn em ệạn lắp 4B Cề giịoTẹm ệang giờng bμi Chóng tềi ệụng nĐp vμo mét gèc cẹy trđắc lắp Em cớn chẳtmềi im lẳng, mớt lỰi ệẽm ệẽm nhừn khớp sẹn trđêng, tõ cét cê ệạn tÊm bờng tin

vμ nhọng vỰch than vỳ ề ẽn quan(6)trến hÌ gỰch Răi em bẺt lến khãc thót thÝt

- ấi, em Thuũ ! - Tiạng kếu sỏng sèt cựa cề giịo lμm tềi giẺt mừnh

Cề giịo Tẹm gì tay Thuũ, ệi lỰi phÝa bôc, mẻ cẳp lÊy mét quyÓn sữ cỉng vắichiạc bót mịy nớp vμng ệđa cho em tềi vμ nãi :

- Cề tẳng em VÒ trđêng mắi, em cè gớng hảc tẺp nhĐ !

Em ệẳt véi quyÓn sữ vμ cẹy bót lến bμn :

- Thđa cề, em khềng dịm nhẺn em khềng ệđĩc ệi hảc nọa

- Thềi, em chμo cề ẻ lỰi Chμo tÊt cờ cịc bỰn, tềi ệi

Tềi dớt em ra khái lắp NhiÒu thẵy cề ngõng giờng bμi, ịi ngỰi nhừn theochóng tềi Ra khái trđêng, tềi kinh ngỰc thÊy mải ngđêi vÉn ệi lỰi bừnh thđêng vμnớng vÉn vμng đểm trỉm lến cờnh vẺt.

Võa tắi nhμ, tềi ệở nhừn thÊy mét chiạc xe tời ệẫ trđắc cững MÊy ngđêi hμngxãm ệang gióp mứ tềi khuẹn ệă ệỰc lến xe

Cuéc chia tay ệét ngét quị Thuũ nhđ ngđêi mÊt hăn, mẳt tịi xanh nhđ tμulị Em chỰy véi vμo trong nhμ mẻ hưm ệă chểi cựa nã ra Hai con bóp bế tềi ệở

ệẳt gản vμo trong ệã Thuũ lÊy con Vỷ Sỵ ra ệẳt lến giđêng tềi, răi bẫng ềm ghừlÊy con bóp bế, hền gÊp gịp lến mẳt nã vμ thừ thμo :

- Vỷ Sỵ thẹn yếu ẻ lỰi nhĐ ! ẻ lỰi gịc cho anh tao ngự nhĐ ! Xa mμy, con EmNhá sỳ buăn lớm ệÊy, nhđng biạt lμm thạ nμo

Em khãc nục lến vμ chỰy lỰi nớm tay tềi dẳn dư :

- Anh ểi ! Bao giê ịo anh cã rịch, anh từm vÒ chẫ em, em vị cho, anh nhĐ Tềi khãc nÊc lến Mứ tềi tõ ngoμi ệi vμo Mứ vuèt tãc tềi vμ nhứ nhμng dớt tay

em Thuũ :

- ậi thềi con

Qua mμng nđắc mớt, tềi nhừn theo mứ vμ em trÌo lến xe Bẫng em lỰi tôtxuèng chỰy vÒ phÝa tềi, tay ềm con bóp bế Em ệi nhanh vÒ chiạc giđêng, ệẳt con

Em Nhá quμng tay vμo con Vỷ Sỵ

- Em ệÓ nã ẻ lỰi - Giảng em rịo hoờnh - Anh phời hụa vắi em khềng bao giê

ệÓ chóng nã ngăi cịch xa nhau Anh nhắ chđa ? Anh hụa ệi

- Anh xin hụa

Tềi mạu mịo trờ lêi vμ ệụng nhđ chền chẹn xuèng ệÊt, nhừn theo cịi bãng bĐnhá liếu xiếu cựa em tềi trÌo lến xe Chiạc xe tời ră mịy, lao ra ệđêng vμ phãng

ệi mÊt hót

(Theo Khịnh Hoμi, TuyÓn tẺp thể - vẽn ệđĩc giời thđẻngtrong cuéc thi viạt vÒ quyÒn trĨ em, nẽm 1992)

Chó thÝch

(1) Truyỷn ngớn Cuéc chia tay cựa nhọng con bóp bế cựa tịc giờ Khịnh Hoμi

ệđĩc trao giời Nhừ trong cuéc thi thể - vẽn viạt vÒ quyÒn trĨ em do Viỷn Khoa hảcGiịo dôc vμ Tữ chục cụu trĩ trĨ em Rịt-ệa Bịc-nen - Thuợ ậiÓn tữ chục nẽm 1992.(2) Chim sẹu : loμi chim nhá, lềng xanh xịm, thđêng sèng ẻ cịc bôi cẹy,

(5) Vâ trang (cưn gải lμ vò trang) : trang bỡ ệÓ chiạn ệÊu ẻ ệẹy chử viỷc ệụa

em buéc con dao dÝp vμo lđng con bóp bế Vỷ Sỵ ệẳt ẻ ệẵu giđêng ngđêi anh.(6) ấ ẽn quan : mét trư chểi dẹn gian cựa trĨ em, cã hai ngđêi chểi, thđêng kĨ

ề trến mẳt ệÊt, dỉng cịc hưn sái hoẳc ệị nhá lμm quẹn

ậảc - hiÓu vẽn bờn

1 ậảc kỵ vẽn bờn ệÓ nớm ệđĩc : Truyỷn viạt vÒ ai, vÒ viỷc gừ ? Ai lμ nhẹn vẺt

chÝnh trong truyỷn ?

2 Hởy suy nghỵ vμ thờo luẺn vắi bỰn trong nhãm vÒ mÊy ệiÓm sau :

a) Cẹu chuyỷn ệđĩc kÓ theo ngềi thụ mÊy ? Viỷc lùa chản ngềi kÓ nμy cã tịcdông gừ ?

b) Tến truyỷn cã liến quan ệạn ý nghỵa cựa truyỷn khềng ? (Bóp bế cã chia taykhềng, vừ sao chóng phời chia tay, bóp bế cã lẫi gừ mμ phời chia tay ?)

3 Hởy từm cịc chi tiạt trong truyỷn ệÓ thÊy hai anh em Thμnh, Thuũ rÊt mùc

gẵn gòi, thđểng yếu, chia sĨ vμ luền quan tẹm ệạn nhau

4.* Lêi nãi vμ hμnh ệéng cựa Thuũ khi thÊy anh chia hai con bóp bế Vỷ Sỵ vμ

Em Nhá ra hai bến cã gừ mẹu thuÉn ? Theo em, cã cịch nμo ệÓ giời quyạt ệđĩcmẹu thuÉn Êy khềng ? Kạt thóc truyỷn, Thuũ ệở lùa chản cịch giời quyạt nhđ thạnμo ? Chi tiạt nμy gĩi lến trong em nhọng suy nghỵ vμ từnh cờm gừ ?

5 Chi tiạt nμo trong cuéc chia tay cựa Thuũ vắi lắp hảc lμm cề giịo bμng

hoμng vμ chi tiạt nμo khiạn em cờm ệéng nhÊt ? Vừ sao ?

6 Em hởy giời thÝch vừ sao khi dớt Thuũ ra khái trđêng, tẹm trỰng cựa Thμnh

lỰi "kinh ngỰc thÊy mải ngđêi vÉn ệi lỰi bừnh thđêng vμ nớng vÉn vμng đểm trỉmlến cờnh vẺt"

7 Qua cẹu chuyỷn nμy, theo em, tịc giờ muèn nhớn gỏi ệạn mải ngđêi

ệiÒu gừ ?

Ghi nhắ

Cuéc chia tay ệau ệắn vμ ệẵy cờm ệéng cựa hai em bĐ trong truyỷnkhiạn ngđêi ệảc thÊm thÝa rỪng : Tữ Êm gia ệừnh lμ về cỉng quý giị vμquan trảng Mải ngđêi hởy cè gớng bờo vỷ vμ gừn giọ, khềng nến vừ bÊtkừ lÝ do gừ lμm tữn hỰi ệạn nhọng từnh cờm tù nhiến, trong sịng Êy

ậảc thếm

Trịch nhiỷm cựa bè mứ

Bè mứ cã trịch nhiỷm hμng ệẵu trong viỷc nuềi dỰy con cịi vμ nhμ nđắc phờigióp hả thùc hiỷn trịch nhiỷm Êy Nhμ nđắc sỳ ệem lỰi sù gióp ệì thÝch ệịng cho

bè mứ trong viỷc nuềi dỰy con

(TrÝch ậiÒu 18, Cềng đắc vÒ quyÒn trĨ em cựa Liến hĩp quèc, 1989)

thạ giắi réng về cỉng(a)

[ ] Bến ngoμi trêi mđa tuềnNđắc mớt con ệÉm buănTỰi sao xờy ra thạ ?TÊt cờ cỉng mÊt luền ? Con cã vưng tay mứ, tay chaHểi Êm năng nμn nhđ chỬng muèn xaNhđng, chao ềi, khi con tửnh giÊc

Mứ ệi răi, cha còng rêi xa Con gịi mứ ệở thùc sù lắn răiTrong thạ giắi nμy bao la hỉng vỵ,Nhđng ệiÒu Êy chỬng lμ gừ, mứ nhửNạu phời giở tõ bẻi cuéc chia li

(Bịo Hoa hảc trư, sè 273)

Bè côc trong vẽn bờn

1 Bè côc cựa vẽn bờn

a) Em muèn viạt mét lị ệển ệÓ xin gia nhẺp ậéi Thiạu niến TiÒn phong

Hă ChÝ Minh Hởy cho biạt : Nhọng néi dung trong ệển Êy cã cẵn ệđĩc sớp xạptheo mét trẺt tù khềng ? Cã thÓ tuú thÝch muèn ghi néi dung nμo trđắc còng ệđĩchay khềng ? (VÝ dô, cã nến viạt lÝ do khiạn em muèn xin vμo ậéi trđắc, răi mắikhai râ hả tến em lμ gừ, sèng vμ hảc ẻ ệẹu khềng ? Hoẳc cã nến ệđa ra lêi hụa sỳtiạp tôc phÊn ệÊu sau khi ệđĩc kạt nỰp vμo ậéi trđắc, răi mắi nếu lÝ do xin vμo

ậéi hay khềng ? Vừ sao ?)

(a) Nguyến vẽn : Big, big world - mét bμi hịt rÊt nữi tiạng cựa ặ-mi-la, miếu tờ tẹmtrỰng trèng vớng, lỰnh lỳo cựa mét em bĐ khi bè mứ li hền ậoỰn trÝch trến lÊy tõ bờn dỡchcựa Phđểng Thuú -ệđĩc giời NhÊt bịo Hoa hảc trư

b) Sù sớp ệẳt néi dung cịc phẵn trong vẽn bờn theo mét trừnh tù hĩp lÝ ệđĩcgải lμ bè côc Em hởy cho biạt : Vừ sao khi xẹy dùng vẽn bờn, cẵn phời quan tẹmtắi bè côc ?

2 Nhọng yếu cẵu vÒ bè côc trong vẽn bờn

ậảc hai cẹu chuyỷn sau vμ trờ lêi cẹu hái

(1) Cã mét con ạch quen thãi coi trêi bỪng vung, nến cụ nghếnh ngang ệi lỰikhớp nểi, nhẹng nhịo nhừn trêi vμ kếu ăm ép Trđắc kia, ạch sèng ẻ trong giạng.TỰi vừ nẽm Êy trêi mđa, nđắc trong giạng dÒnh lến trμn bê, ệđa ạch ta ra ngoμi.Trđắc ệã, ạch ta ệở tõ ệịy giạng nhừn lến vμ nã thÊy trêi bĐ tÝ, chử bỪng cịivung thềi Cưn nã thừ lỰi oai ghế lớm, vừ nã mμ ệở cÊt tiạng kếu thừ tÊt thờy bảncua, èc, nhịi ẻ giạng ệÒu phời hoờng sĩ Cuèi cỉng, nã bỡ mét con trẹu giÉm bứp

Tõ ệÊy, trẹu trẻ thμnh bỰn cựa nhμ nềng

(2) Ngμy xđa, cã mét anh tÝnh rÊt hay khoe Mét hềm, anh ta may ệđĩc cịi ịomắi, liÒn ệem ra mẳc, răi ệụng hãng ẻ cỏa, ệĩi cã ai qua ngđêi ta khen ậụng mởi

tõ sịng ệạn chiÒu chờ thÊy ai hái cờ, anh ta tục lớm

Nhđng răi anh ta còng khoe ệđĩc ịo vắi mét ngđêi rỪng : "Tõ lóc tềi mẳcchiạc ịo mắi nμy, tềi chờ thÊy con lĩn nμo chỰy qua cờ" ậÊy lμ do ngđêi kia, tÝnhcòng hay khoe, bẫng khềng biạt tõ ệẹu tÊt tđẻi chỰy ệạn hái anh ta : "Bịc cã thÊycon lĩn cđắi cựa tềi chỰy qua ệẹy khềng ?"

Cẹu hái :

a) Hai cẹu chuyỷn trến ệở cã bè côc chđa ?

b) Cịch kÓ chuyỷn nhđ trến bÊt hĩp lÝ ẻ chẫ nμo ?

c) Theo em, nến sớp xạp bè côc hai cẹu chuyỷn trến nhđ thạ nμo ?

3 Cịc phẵn cựa bè côc

a) Hởy nếu nhiỷm vô cựa ba phẵn Mẻ bμi, Thẹn bμi, Kạt bμi trong vẽn bờnmiếu tờ vμ vẽn bờn tù sù

b) Cã cẵn phẹn biỷt râ rμng nhiỷm vô cựa mẫi phẵn khềng ? Vừ sao ?

c) Cã bỰn nãi rỪng phẵn Mẻ bμi chử lμ sù tãm tớt, rót gản cựa phẵn Thẹn bμi,cưn phẵn Kạt bμi chỬng qua chử lμ sù lẳp lỰi mét lẵn nọa cựa Mẻ bμi Nãi nhđ vẺy

cã ệóng khềng ? Vừ sao ?

d) Mét bỰn khịc lỰi cho rỪng néi dung chÝnh cựa viỷc miếu tờ, tù sù (cựa ệển

tõ nọa) ệđĩc dăn cờ vμo phẵn Thẹn bμi nến Mẻ bμi vμ Kạt bμi lμ nhọng phẵnkhềng cẵn thiạt lớm Em cã ệăng ý vắi ý kiạn ệã khềng ?

Ghi nhắ

ở Vẽn bờn khềng thÓ ệđĩc viạt mét cịch tuú tiỷn mμ phời cã bè côc râ

rμng Bè côc lμ sù bè trÝ, sớp xạp cịc phẵn, cịc ệoỰn theo mét trừnh tù, mét

hỷ thèng rμnh mỰch vμ hĩp lÝ

ở Cịc ệiÒu kiỷn ệÓ bè côc ệđĩc rμnh mỰch vμ hĩp lÝ :

- Néi dung cịc phẵn, cịc ệoỰn trong vẽn bờn phời thèng nhÊt chẳt chỳvắi nhau ; ệăng thêi, giọa chóng lỰi phời cã sù phẹn biỷt rỰch rưi

- Trừnh tù xạp ệẳt cịc phẵn, cịc ệoỰn phời gióp cho ngđêi viạt (ngđêinãi) dÔ dμng ệỰt ệđĩc môc ệÝch giao tiạp ệở ệẳt ra

ở Vẽn bờn thđêng ệđĩc xẹy dùng theo mét bè côc găm cã ba phẵn : Mẻbμi, Thẹn bμi, Kạt bμi

ii -luyỷn tẺp

1 Từm nhọng vÝ dô thùc tạ ệÓ chụng tá rỪng : Nạu chóng ta biạt chó ý ệạn

viỷc sớp xạp cịc ý cho rμnh mỰch thừ bμi viạt (lêi nãi) cựa chóng ta sỳ cã hiỷu quờthuyạt phôc cao Ngđĩc lỰi, nạu khềng biạt sớp xạp cịc ý cho hĩp lÝ thừ bμi viạt(lêi nãi) cựa chóng ta sỳ khềng hiÓu ệđĩc, khềng ệđĩc tiạp nhẺn

2 Hởy ghi lỰi bè côc cựa truyỷn Cuéc chia tay cựa nhọng con bóp bế Bè côc

Êy, theo em, ệở rμnh mỰch vμ hĩp lÝ chđa ? Cã thÓ kÓ lỰi cẹu chuyỷn Êy theo mét

bè côc khịc ệđĩc khềng ?

3 Cã mét bỰn ệđĩc phẹn cềng bịo cịo kinh nghiỷm hảc tẺp tỰi Héi nghỡ

hảc tèt cựa trđêng BỰn Êy dù ệỡnh viạt bờn bịo cịo theo mét bè côc găm ba phẵnnhđ sau :

(I) Mẻ bμi : Chμo mõng cịc ệỰi biÓu, cịc thẵy cề vμ cịc bỰn tham dù Héi nghỡ.(II) Thẹn bμi :

(1) Nếu râ bờn thẹn ệở hảc thạ nμo trến lắp

(2) Nếu râ bờn thẹn ệở hảc thạ nμo ẻ nhμ.

(3) Nếu râ bờn thẹn ệở hảc thạ nμo trong cuéc sèng

(4) Nếu thμnh tÝch hoỰt ệéng ậéi vμ thμnh tÝch vẽn nghỷ cựa bờn thẹn.(III) Kạt bμi : Chóc Héi nghỡ thμnh cềng

Bè côc trến ệẹy ệở rμnh mỰch vμ hĩp lÝ chđa ? Vừ sao ? Theo em, cã thÓ bữsung thếm ệiÒu gừ ?

- Trềi chờy thμnh dưng, thμnh mỰch ;

- Tuẵn tù ệi qua khớp cịc phẵn, cịc ệoỰn trong vẽn bờn ;

- Thềng suèt, liến tôc, khềng ệụt ệoỰn

b) Cã ngđêi cho rỪng : Trong vẽn bờn, mỰch lỰc lμ sù tiạp nèi cựa cịc cẹu, cịc

ý theo mét trừnh tù hĩp lÝ Em cã tịn thμnh ý kiạn ệã khềng ? Vừ sao ?

2 Cịc ệiÒu kiỷn ệÓ mét vẽn bờn cã tÝnh mỰch lỰc

a) Vẽn bờn Cuéc chia tay cựa nhọng con bóp bế kÓ vÒ nhiÒu sù viỷc khịcnhau : mứ bớt hai con phời chia ệă chểi ; hai anh em Thμnh, Thuũ rÊt thđểngnhau ; chuyỷn vÒ hai con bóp bế ; Thμnh ệđa em ệạn lắp chμo cề giịo vμ cịcbỰn ; hai anh em phời chia tay ; Thuũ ệÓ cờ hai con bóp bế lỰi cho Thμnh

Hởy cho biạt toμn bé sù viỷc trong vẽn bờn xoay quanh sù viỷc chÝnh nμo "Sùchia tay" vμ "nhọng con bóp bế" ệãng vai trư gừ trong truyỷn ? Hai anh em Thμnh

vμ Thuũ cã vai trư gừ trong truyỷn ?

b) Cịc tõ ngọ : chia tay, chia ệă chểi, chia ra, chia ệi, chia rỳ, xa nhau, khãc,

cụ lẳp ệi lẳp lỰi trong bμi Mét loỰt tõ ngọ vμ chi tiạt khịc biÓu thỡ ý khềng muènphẹn chia còng lẳp ệi lẳp lỰi : anh cho em tÊt, chỬng muèn chia bềi, chóng lỰi thẹnthiạt quμng tay lến vai nhau, khềng bao giê ệÓ chóng nã ngăi cịch xa nhau, Theo em, ệã cã phời lμ chự ệÒ (vÊn ệÒ chự yạu) liến kạt cịc sù viỷc nếu trếnthμnh mét thÓ thèng nhÊt khềng ? ậã cã thÓ xem lμ mỰch lỰc cựa vẽn bờn khềng ?c) Trong vẽn bờn Cuéc chia tay cựa nhọng con bóp bế cã ệoỰn kÓ viỷc hiỷntỰi, cã ệoỰn kÓ viỷc quị khụ, cã ệoỰn kÓ viỷc ẻ nhμ, cã ệoỰn kÓ viỷc ẻ trđêng, cã

ệoỰn kÓ chuyỷn hềm qua, cã ệoỰn kÓ chuyỷn sịng nay,

Hởy cho biạt cịc ệoỰn Êy ệđĩc nèi vắi nhau theo mèi liến hỷ nμo trong cịcmèi liến hỷ dđắi ệẹy :

- Liến hỷ thêi gian ;

- Cịc phẵn, cịc ệoỰn, cịc cẹu trong vẽn bờn ệđĩc tiạp nèi theo mét trừnh

tù râ rμng, hĩp lÝ, trđắc sau hề ụng nhau nhỪm lμm cho chự ệÒ liÒn mỰch

vμ gĩi ệđĩc nhiÒu hụng thó cho ngđêi ệảc (ngđêi nghe)

II -Luyỷn tẺp

1 Hởy từm hiÓu tÝnh mỰch lỰc cựa :

a) Vẽn bờn Mứ tềi (Đt-mền-ệề ệể A-mi-xi)

b) Mét trong hai vẽn bờn sau :

(1) Lởo nềng vμ cịc con

Hởy lao ệéng cẵn cỉ gớng sục,

Êy chẹn lđng sung tóc nhÊt ệêi

Phó nềng gẵn ệÊt xa trêiHảp riếng con lỰi, nãi lêi thiạt thaRỪng : "Ruéng ệÊt ềng cha ệÓ lỰiCịc con ệõng khê dỰi bịn ệi

Kho vμng chền dđắi ệÊt kia,Cha khềng biạt chẫ Kiến trừ gớng cềngTừm khớc thÊy : cuèi cỉng sỳ thớng

Xèc ruéng lến thịng tịm sau mỉa,Tay cμy, tay cuèc, tay bõa,Xắi qua xắi lỰi, chỬng chõa chẫ khềng"

Bè chạt Cịc con cỉng gớng gữLẺt tung ệăng ệẹy ệã khớp nểi,

Kỵ cμng cềng viỷc xong xuềi,Cuèi nẽm lóa tèt bêi bêi béi thu

Vμng vắi bỰc giÊu mề chỬng thÊy,

Râ rμng ềng bè Êy khền ngoan,Trđắc khi tõ giở trẵn gianLÊy cẹu "lao ệéng lμ vμng" dỰy con

(La Phềng-ten, Ngô ngền chản lảc, Tó Mì dỡch)

(2) Mỉa ệềng, giọa ngμy mỉa, lμng quế toμn mμu vμng - nhọng mμu vμngrÊt khịc nhau Cã lỳ bớt ệẵu tõ nhọng ệếm sđểng sa thừ bãng tèi ệở hểi cụng vμsịng ngμy ra trềng thÊy mμu trêi cã vμng hển mải khi Lóa chÝn dđắi ệăng vμngxuém lỰi Nớng nhỰt ngờ mμu vμng hoe Trong vđên, lớc lđ nhọng chỉm quờxoan vμng lỡm, khềng trềng thÊy cuèng, nhđ nhọng chuẫi trμng hỰt bă ệÒ treo lểlỏng Tõng chiạc lị mÝt vμng sÉm Tμu ệu ệự, chiạc lị sớn hĐo lỰi mẻ nẽm cịnhvμng tđểi Buăng chuèi quờ chÝn vμng ệèm Nớng vđên chuèi ệđểng cã giã lÉn

vắi lị vμng, nhđ nhọng vỰt ịo nớng, ệuềi ịo nớng, vÉy vÉy Bôi mÝa vμng xảng,tõng ệèt ngẵn phÊn trớng Dđắi sẹn, rểm vμ thãc vμng giưn Quanh ệã, con gμ,con chã còng vμng mđĩt Mịi nhμ phự mét mμu rểm vμng mắi TÊt cờ ệđĩm métmμu trỉ phó, ệẵm Êm lỰ lỉng Khềng cã cờm giịc hĐo tμn, hanh hao lóc sớp bđắcvμo mỉa ệềng.

(Theo Tề Hoμi, Mét sè kinh nghiỷm viạt vẽn miếu tờ)

(Gĩi ý :

- Chự ệÒ chung xuyến suèt cịc phẵn, cịc ệoỰn vμ cịc cẹu cựa mẫi vẽn bờn

lμ gừ ?

- Trừnh tù tiạp nèi cựa cịc phẵn, cịc ệoỰn, cịc cẹu trong vẽn bờn cã gióp cho

sù thÓ hiỷn chự ệÒ ệđĩc liến tôc, thềng suèt vμ hÊp dÉn khềng ?)

2 Trong truyỷn Cuéc chia tay cựa nhọng con bóp bế, tịc giờ ệở khềng thuẺtlỰi tử mử nguyến nhẹn dÉn ệạn sù chia tay cựa hai ngđêi lắn Theo em nhđ vẺy cãlμm cho tịc phÈm thiạu mỰch lỰc khềng ?

Bμi 3

Kạt quờ cẵn ệỰt

ở HiÓu ệđĩc khịi niỷm ca dao, dẹn ca Nớm ệđĩc néi dung, ý nghỵa vμ mét sè hừnh thục nghỷ thuẺt tiếu biÓu cựa nhọng bμi ca cã chự ệÒ từnh

cờm gia ệừnh vμ từnh yếu quế hđểng, ệÊt nđắc, con ngđêi trong bμi hảc.

Thuéc nhọng bμi ca trong hai vẽn bờn

ở Nớm ệđĩc cÊu tỰo cựa cịc loỰi tõ lịy Bđắc ệẵu hiÓu ệđĩc mèi quan hỷ

ẹm- nghỵa cựa tõ lịy

ở Viạt tèt bμi tẺp lμm vẽn sè 1 Chó ý ệạn tÝnh liến kạt, bè côc vμ mỰch lỰccựa vẽn bờn

ở Nớm ệđĩc cịc bđắc tỰo lẺp mét vẽn bờn Cựng cè lỰi nhọng kiạn thục

vμ kỵ nẽng vÒ liến kạt, bè côc vμ mỰch lỰc trong vẽn bờn

Vẽn bờn

Ca dao, dẹn ca( M)

nhọng cẹu hịt vÒ từnh cờm gia ệừnh

1 Cềng cha nhđ nói ngÊt trêi,

Nghỵa mứ nhđ nđắc ẻ ngoμi biÓn ậềng

Nói cao biÓn réng mếnh mềng,

Cỉ lao chÝn chọ (1)ghi lưng con ểi !

2 ChiÒu chiÒu ra ệụng ngâ sau,

Trềng vÒ quế mứ ruét ệau chÝn chiÒu(2)

3 Ngã lến nuéc lỰt (3)mịi nhμ,

Bao nhiếu nuéc lỰt nhắ ềng bμ bÊy nhiếu

4 Anh em nμo phời ngđêi xa,

Cỉng chung bịc mứ (4), mét nhμ cỉng thẹn(5).Yếu nhau nhđ thÓ tay chẹn,

Anh em hoμ thuẺn, hai thẹn(6)vui vẵy

Chó thÝch

(M) Ca dao, dẹn ca lμ nhọng khịi niỷm tđểng ệđểng, chử cịc thÓ loỰi trọtừnh dẹn gian, kạt hĩp lêi vμ nhỰc, diÔn tờ ệêi sèng néi tẹm cựa con ngđêi.Hiỷn nay ngđêi ta cã phẹn biỷt hai khịi niỷm dẹn ca vμ ca dao Dẹn ca lμnhọng sịng tịc kạt hĩp lêi vμ nhỰc, tục nhọng cẹu hịt dẹn gian trong diÔnxđắng Ca dao lμ lêi thể cựa dẹn ca Ca dao cưn bao găm cờ nhọng bμi thểdẹn gian mang phong cịch nghỷ thuẺt chung vắi lêi thể cựa dẹn ca Khịiniỷm ca dao cưn ệđĩc dỉng ệÓ chử mét thÓ thể dẹn gian - thÓ ca dao

(1) Cỉ lao chÝn chọ : chÝn chọ nãi vÒ cềng lao cha mứ nuềi con vÊt vờ nhiÒu

bÒ (cỉ : siếng nẽng, lao : khã nhảc ; chÝn chọ cỉ lao găm sinh : ệĨ, cóc : nẹng ệì,phự : vuèt ve, sóc : cho bó, cho ẽn, trđẻng : nuềi cho lắn, dôc : dỰy dẫ, cè : trềngnom, ệoịi hoμi, phôc : theo dâi tÝnh từnh mμ uèn nớn, phóc (phó) : che chẻ).(2) ChiÒu (chừu) : bÒ ; chÝn chiÒu : chÝn bÒ ẻ ệẹy cã nghỵa lμ nhiÒu bÒ

(3) Nuéc lỰt : mèi buéc cựa sĩi lỰt (lỰt : dẹy buéc bỪng mẹy, tre, chĨ máng).(4) Bịc mứ : ẻ ệẹy chử cha mứ

2 Từnh cờm mμ bμi 1 muèn diÔn tờ lμ từnh cờm gừ ? Hởy chử ra cịi hay cựa ngền

ngọ, hừnh ờnh, ẹm ệiỷu cựa bμi ca nμy Từm nhọng cẹu ca dao còng nãi ệạn cềngcha, nghỵa mứ tđểng tù nhđ bμi 1

3 Bμi 2 lμ tẹm trỰng ngđêi phô nọ lÊy chăng xa quế Hởy nãi râ tẹm trỰng ệã

qua viỷc phẹn tÝch cịc hừnh ờnh thêi gian, khềng gian, hμnh ệéng vμ nẫi niÒm cựanhẹn vẺt

4 Bμi 3 diÔn tờ nẫi nhắ vμ sù yếu kÝnh ệèi vắi ềng bμ Nhọng từnh cờm ệã

ệđĩc diÔn tờ nhđ thạ nμo ? Cịi hay cựa cịch diÔn tờ ệã ?

5 Trong bμi 4, từnh cờm anh em thẹn thđểng ệđĩc diÔn tờ nhđ thạ nμo ? Bμi

ca nμy nhớc nhẻ chóng ta ệiÒu gừ ?

6 Nhọng biỷn phịp nghỷ thuẺt nμo ệđĩc cờ bèn bμi ca dao sỏ dông ?

Ghi nhắ

Từnh cờm gia ệừnh lμ mét trong nhọng chự ệÒ tiếu biÓu cựa ca dao,

dẹn ca Nhọng cẹu thuéc chự ệÒ nμy thđêng lμ lêi ru cựa mứ, lêi cựa cha

mứ, ềng bμ nãi vắi con chịu, lêi cựa con chịu nãi vÒ cha mứ, ềng bμ vμthđêng dỉng cịc hừnh ờnh so sịnh, Èn dô quen thuéc ệÓ bμy tá tẹm từnh,nhớc nhẻ vÒ cềng ển sinh thμnh, vÒ từnh mÉu tỏ vμ từnh anh em ruét thỡt

Luyỷn tẺp

1 Từnh cờm ệđĩc diÔn tờ trong bèn bμi ca lμ nhọng từnh cờm gừ ? Em cã nhẺn

xĐt gừ vÒ nhọng từnh cờm ệã ?

2.* Ngoμi nhọng bμi ca ệđĩc hảc vμ ệảc thếm trong sịch giịo khoa, em hởy

từm ệảc vμ chĐp lỰi mét sè bμi ca khịc cã néi dung tđểng tù

ậảc thếm

- ần cha nẳng lớm ai ểi,Nghỵa mứ (a)bỪng trêi, chÝn thịng cđu mang(b)

- Cẹy khề chđa dÔ mảc chăi,Bịc mứ chđa dÔ ẻ ệêi vắi ta ;Non xanh(c)bao tuữi mμ giμBẻi vừ sđểng tuyạt(d)hoị ra bỰc ệẵu

- Con ngđêi cã cè (e), cã ềng,Nhđ cẹy cã céi, nhđ sềng cã nguăn(g)

- Anh em nhđ chẹn vắi tayRịch lμnh ệỉm bảc, dẻ hay ệì ệẵn

Vẽn bờn

Nhọng cẹu hịt

vÒ từnh yếu quế hđểng, ệÊt nđắc, con ngđêi

1 - ẻ ệẹu nẽm cỏa(1)nμng ểi

Sềng nμo sịu khóc nđắc chờy xuềi mét dưng ?Sềng nμo bến ệôc, bến trong ?

Nói nμo thớt cữ băng(2)mμ cã thịnh sinh ?

ậÒn nμo thiếng nhÊt xụ Thanh

ẻệẹu mμ lỰi cã thμnh tiến xẹy ?

(a) Nghỵa mứ : chử cềng ển sinh thμnh, nuềi dỰy cựa mứ, thđêng dỉng vắi ển (cềng)cha vμ thđêng ệđĩc hiÓu cỉng nghỵa vắi ển cha

(b)Cđu mang : ẻ ệẹy cã nghỵa lμ mang thai

(c) Non xanh : ẻ ệẹy lμ cịch nãi Èn dô chử cha mứ

(d) Sđểng tuyạt : ẻ ệẹy lμ cịch nãi Èn dô chử sù gian nan, vÊt vờ

(e) Cè : ngđêi sinh ra ềng hoẳc bμ

(g) Céi : gèc ; nguăn : nểi bớt ệẵu cựa sềng, suèi

- Thμnh Hμ Néi nẽm cỏa chμng ểiSềng Lôc ậẵu(3)sịu khóc nđắc chờy xuềi mét dưng.

Nđắc sềng Thđểng (4)bến ệôc bến trong,Nói ậục Thịnh Tờn(5)thớt cữ băng lỰi cã thịnh sinh

ậÒn Sưng(6)thiếng nhÊt xụ Thanh

ẻtrến tửnh LỰng cã thμnh tiến xẹy (7)

2 Rự nhau xem cờnh Kiạm Hă (8),

Xem cẵu Thế Hóc (9), xem chỉa Ngảc Sển(10),

ậμi Nghiến, Thịp Bót (11)chđa mưn,Hái ai gẹy dùng nến non nđắc nμy(12)?

3 ậđêng về xụ Huạ quanh quanh(13),

Non xanh nđắc biạc nhđ tranh hoỰ ệă

Ai về xụ Huạ thừ về

4 ậụng bến ni (14)ệăng, ngã (15)bến tế (16)ệăng, mếnh mềng bịt ngịt,

ậụng bến tế ệăng, ngã bến ni ệăng, bịt ngịt mếnh mềng

Thẹn em nhđ chỳn lóa ệưng ệưng (17),PhÊt phể dđắi ngản nớng hăng ban mai

Chó thÝch

(1) Nẽm cỏa : nẽm cỏa ề cựa Hμ Néi (ấ Chĩ Dõa, ấ Cẵu GiÊy, ấ QuanChđẻng, ấ Cẵu DÒn, ấ ậèng Mịc)

(2) Thớt cữ băng : eo, thãt ẻ giọa nhđ hừnh cịi băng (băng : mét nhỰc cô, hai

ệẵu bỡt nhđ mẳt trèng, chÝnh giọa thớt eo) VÝ dô : mẹm băng thđêng dỉng ệÓ xạpngò quờ trến bμn thê

(3) Sềng Lôc ậẵu : quởng sềng do sềng Thđểng, sềng Cẵu, sềng Lôc Nam,sềng ậuèng, sềng Kinh Mền, sềng Thịi Bừnh gẳp nhau tỰo thμnh Tến sềng Lôc

ậẵu gĩi nghỵ ệạn chiạn thớng VỰn Kiạp lÉy lõng cựa Trẵn Hđng ậỰo chèng quẹnMềng - Nguyến xđa kia

(4) Sềng Thđểng : con sềng cã ệoỰn chờy qua thỡ xở Bớc Giang, ẻ ệẹy ệẳc

ệiÓm "nđắc chờy ệềi dưng" (bến ệôc, bến trong) cựa sềng Thđểng nữi râ hển cờ

(5) Nói ậục Thịnh Tờn : tục nói Tờn Viến (Ba Vừ) Theo truyÒn thuyạt, SểnTinh (tục thẵn Tờn Viến, sau ệđĩc tền lμ ậục Thịnh Tờn) hoị phĐp khiạn nói thớt

cữ băng ệÓ ngẽn khềng cho Thuũ Tinh dẹng nđắc lến

(6) ậÒn Sưng : ệÒn thê Bμ Chóa LiÔu HỰnh, ẻ huyỷn Hμ Trung (nay thuéc thỡxở Bửm Sển), tửnh Thanh Hoị LÔ héi ệÒn Sưng (mẻ vμo thịng 3 ẹm lỡch) lμ méttrong nhọng lÔ héi lắn ẻ miÒn Bớc

(7) Tđểng truyÒn, ẻ LỰng Sển cã thμnh tiến xẹy

(8) Kiạm Hă : tục Hă Gđểm

(9) Cẵu Thế Hóc : cẵu dÉn tõ bê Hă Gđểm vμo "chỉa Ngảc Sển", sển mμu ệá,dịng văng cong, trềng nhđ ệang ệãn nhẺn ịnh sịng ban mai (thế : ệẺu lỰi, hóc :

ịnh sịng mẳt trêi mắi mảc)

(10) Chỉa Ngảc Sển : tến gải cò cựa ệÒn Ngảc Sển

(11) ậμi Nghiến : ệμi mang hừnh nghiến mùc (mùc ệÓ viạt chọ Nho) trến cữngchỉa Ngảc Sển ; Thịp Bót : thịp trến ệμi xẹy hừnh cẹy bót (bót lềng ệÓ viạt chọNho) Tõ xa nhừn, nhiÒu lóc thÊy hừnh ngản bót trến thịp "chÊm" vμo ậμi Nghiến.(12) Bμi nμy cựa ị Nam Trẵn TuÊn Khời lμm theo thÓ ca dao vμ ệđĩc nhẹndẹn coi nhđ mét bμi ca dao (dẹn gian)

(13) Cẹu nμy cã sịch ghi : "ậđêng về xụ Nghỷ " Thay ệỡa danh trong cịc cẹu

ca dao lμ hiỷn tđĩng thđêng thÊy

(14), (16) Ni : nμy ; tế : kia (tiạng ệỡa phđểng miÒn Trung)

(15) Ngã : nhừn

(17) Lóa ệưng ệưng : lóa sớp trữ bềng

ậảc - hiÓu vẽn bờn

1 NhẺn xĐt vÒ bμi 1, em ệăng ý vắi ý kiạn nμo dđắi ệẹy :

a) Bμi ca lμ lêi cựa mét ngđêi vμ chử cã mét phẵn

b) Bμi ca cã hai phẵn : phẵn ệẵu lμ cẹu hái cựa chμng trai, phẵn sau lμ lêi ệịpcựa cề gịi

c) Hừnh thục ệèi - ệịp nμy cã rÊt nhiÒu trong ca dao, dẹn ca

d) Hừnh thục ệèi - ệịp nμy khềng phữ biạn trong ca dao, dẹn ca

2 Trong bμi 1, vừ sao chμng trai, cề gịi lỰi dỉng nhọng ệỡa danh vắi nhọng

ệẳc ệiÓm (cựa tõng ệỡa danh) nhđ vẺy ệÓ hái - ệịp ?

3 Phẹn tÝch côm tõ "Rự nhau" vμ nếu nhẺn xĐt cựa em vÒ cịch tờ cờnh cựa

bμi 2 ậỡa danh vμ cờnh trÝ trong bμi gĩi lến ệiÒu gừ ? Suy ngÉm cựa em vÒ cẹu háicuèi bμi ca : "Hái ai gẹy dùng nến non nđắc nμy ?"

4 NhẺn xĐt cựa em vÒ cờnh trÝ xụ Huạ vμ cịch tờ cờnh trong bμi 3 Em hởy

phẹn tÝch ệỰi tõ "Ai" vμ chử ra nhọng từnh cờm Èn chụa trong lêi mêi, lêi nhớn gỏi :

"Ai về xụ Huạ thừ về "

5 Hai dưng thể ệẵu bμi 4 cã nhọng gừ ệẳc biỷt vÒ tõ ngọ ? Nhọng nĐt ệẳc biỷt

Êy cã tịc dông, ý nghỵa gừ ?

6 Phẹn tÝch hừnh ờnh cề gịi trong hai dưng cuèi bμi 4.

7 Bμi 4 lμ lêi cựa ai ? Ngđêi Êy muèn biÓu hiỷn từnh cờm gừ ? Em cã biạt cịch

hiÓu nμo khịc vÒ bμi ca nμy vμ cã ệăng ý vắi cịch hiÓu Êy khềng ? Vừ sao ?

Ghi nhắ

Nhọng cẹu hịt vÒ từnh yếu quế hđểng, ệÊt nđắc, con ngđêi thđêng

gĩi nhiÒu hển tờ, hay nhớc ệạn tến nói, tến sềng, tến vỉng ệÊt vắi nhọngnĐt ệẳc sớc vÒ hừnh thÓ, cờnh trÝ, lỡch sỏ, vẽn hoị cựa tõng ệỡa danh ậỪngsau nhọng cẹu hái, lêi ệịp, lêi mêi, lêi nhớn gỏi vμ cịc bục tranh phongcờnh lμ từnh yếu chẹn chÊt, tinh tạ vμ lưng tù hμo ệèi vắi con ngđêi vμ quếhđểng, ệÊt nđắc

Luyỷn tẺp

1 Em cã nhẺn xĐt gừ vÒ thÓ thể trong bèn bμi ca ?

2 Từnh cờm chung thÓ hiỷn trong bèn bμi ca lμ gừ ?

ậảc thếm

- Anh ệi anh nhắ non Cềi (a)

Nhắ sềng Vỡ Thuũ (b), nhắ ngđêi từnh chung

(a) Non Cềi : tục nói Gềi ẻ huyỷn Vô Bờn, tửnh Nam ậỡnh

(b) Vỡ Thuũ : thđêng gải lμ sềng Vỡ, tục sềng Vỡ Hoμng, mét nhịnh cựa sềng Hăngchờy qua thμnh phè Nam ậỡnh (nay ệở bỡ lÊp) Bμi nμy cưn cã hai cẹu tiạp : Quờn bao nonnđắc ngỰi ngỉng, LÊy ai san sĨ gịnh găng ệđêng xa