Thế giới nghệ thuật trong cánh đồng bất tận của nguyễn ngọc tư

Là một nhà văn trẻ nhng số lợng sáng tác khá dày dặn với những tập truyện : Ngọn đèn không tắt, Ông ngoại, Biển ngời mênh mông, Giao thừa, Nớc chảy mây trôi, và nhiều truyện ngắn nh : Tr

Trờng Đại học vinhKhoa ngữ văn

- -Trần thị thuỳ anh

khoá luận tốt nghiệp đại học

thế giới nghệ thuật trong "Cánh đồng bất tận"

của Nguyễn Ngọc t

Chuyên ngành: văn học hiện đại

Giáo viên hớng dẫn: T.S. Biện Minh Điền

Sinh viên thực hiện : Trần Thị Thuỳ Anh

tón tắt khoá luận tốt nghiệp

thế giới nghệ thuật trong "Cánh đồng bất tận"

của Nguyễn Ngọc t

Chuyên ngành: Văn học hiện đại

Vinh - 2007

Mở đầu

1 Lí do chọn đề tài:

1.1 Nguyễn Ngọc T là một hiện tợng độc đáo của văn học Việt Nam đơng

đại, là một gơng mặt tiêu biểu của văn học hiện nay Tuy mới xuất hiện nhng

số lợng sáng tác khá phong phú, đợc d luận chú ý Là một nhà văn trẻ nhng số

lợng sáng tác khá dày dặn với những tập truyện : Ngọn đèn không tắt, Ông

ngoại, Biển ngời mênh mông, Giao thừa, Nớc chảy mây trôi, và nhiều truyện

ngắn nh : Truyện ngắn Nguyễn Ngọc T, Cánh đồng bất tận.Chị là một trong

10 gơng mặt trẻ tiêu biểu năm 2003 Lang thang trên trang sách của NguyễnNgọc T ta bắt gặp nhiều cảnh đời cơ cực lầm than, tần tảo sớm hôm mà vẫnkhông thoát đợc cảnh nghèo Chị là nhà văn đơng đại đã góp phần phơi bàynhững cái đợc và cha đợc trong cuộc sống hiện nay

1.2 Tuy mới xuất hiện nhng hiện tợng Nguyễn Ngọc T gây nhiều tranh

cãi, thậm chí là tranh cãi gay gắt Là một thôn nữ vùng sông nớc Cà Mau, lớndần lên với bao ớc mơ thờng nhật của con ngời nhng không ngờ sáng tác củachị lại là một hiện tợng độc đáo, đợc hội nhà văn trong nớc và các nhà văn nớcngoài quan tâm chú ý Sáng tác của Nguyễn Ngọc T là đề tài để giới văn sĩtranh cãi và phán xét phê bình Vậy đâu là chân giá trị trong sáng tác củaNguyễn Ngọc T ? Ta sẽ tìm hiểu vấn đề này trong sáng tác của chị là việc làmcấp thiết và có ý nghĩa khoa học, ý nghĩa thực tiễn Đi sâu tìm hiểu và khámphá sáng tác của chị ta sẽ thấy đợc đằng sau những trang viết của chị ẩn chứanhững vấn đề gì

1.3 Cánh đồng bất tận là truyện ngắn xuất sắc nhất cũng là tác phẩm tập

trung nhiều tranh cãi nhất Tìm hiểu thế giới nghệ thuật trong Cánh đồng bất

tận là một đòi hỏi bức thiết hiện nay, để góp phần khẳng định thêm cái hay cái

đẹp trong sáng tác của Nguyễn Ngọc T

2 Lịch sử vấn đề nghiên cứu

2.1 Nguyễn Ngọc T là một nhà văn của vùng sông nớc phơng Nam, tuổi

thơ của chị gắn liền với những dòng sông uốn khúc, rừng đớc bạt ngàn, nhữngcánh đồng thẳng cánh cò bay ở trên mảnh đất bao la trù phú này là những conngời tảo tần, chịu thơng chịu khó, chị may mắn đợc quê hơng vun đắp, bantặng cho một tâm hồn nhạy cảm với cuộc đời quê hơng sông nớc Cà Mau,mảnh đất cuối cùng của đất nớc đã hiện lên trên trang sách của chị thật rõràng, chân thật y nh ngoài đời vậy Chị đã không ngần ngại phơi bày những sự

thật chua chát đang xảy ra từng ngày tng giờ trên quê hơng thân yêu của chị.Phải chăng đây là nét hấp dẫn độc giả? Một ngời con gái bé nhỏ nơi miệt vờnphơng Nam trở thành một hiện tợng độc đáo của văn học đơng đại với mộtgiải thởng mà chính chị cũng không ngờ tới Nguyễn Ngọc T đã đợc giớinghiên cứu văn học trong và ngoài nớc quan tâm quan tâm

Trinh Nguyễn cho rằng :”Đối với tôi chị lúc này vẫn cha có em bé thìchỉ sợ đời con mình vẫn còn phải học thuộc lòng những bài văn mẫu để đi thi

nh bọn trẻ bây giờ thôi, chứ không sợ chuyện nó bị học một truyện ngắn trích

trong Cánh đồng bất tận của Nguyễn Ngọc T “ Tôi vẫn còn muốn viết nhiều

hơn nữa về cánh đồng bất tận, tôi còn muốn có thêm vài lời thật đẹp dành choNguyễn Ngọc T nhng có lẽ mọi lời đều là lố bịch cả, chỉ biết gởi vài lời tri ântheo gió tới một niềm khổ đau (Kim)Tuy mới chỉ là những lời bình nhng chắcvăn chơng của chị sẽ không dừng lại ở đó

2 2 Cánh đồng bất tận là một tác phẩm đợc giới nghiên cứu đánh giá

rất cao

Vũ Long nói Nguyễn Ngọc T cho ta một góc nhìn khác “Câu chuyệncủa chị cho ta một cái nhìn ở một góc độ khác về những con ngời bình dânnhất trong xã hội Cũng là lúc tôi ngỡ là câu chuyện của thời xa xa, chính xáchơn là một chút ngỡ ngàng, bây giờ mà cũng có những cánh đời nh vậy “Tôirất đồng ý với cách kết thúc câu chuyện của T Thực ra, đây là một kết thúc cóhậu và có tính toán, nói nh vậy cho một tác phẩm nghệ thuật thì có vẻ khôkhan quá, nhng thử hỏi có tác phẩm nghệ thuật nào đợc thực hiện trong vôthức không ” - Nguyễn Văn An

Nhà văn Chu Tớc đã nghiền ngẫm và rút ra kết luận : “ Đúng là truyệncủa Nguyễn Ngọc T có giọng văn rất khắc nghịêt song xuyên suốt tác phẩmtôi thấy tác giả đã chỉ cho thấy những nhân vật bất hạnh đó đang cố gắng thựchiện con đờng diệt trừ nỗi khổ, tôi vốn ít quan tâm tới truyện ngắn, vì nghe nói

nhiều về Cánh đồng bất tận nên tò mò đọc thử, không ngờ nghiền lời văn hay

đến sững sờ, mọi cảnh vật miền Tây hiện ra mồn một trớc mắt ngay với cả

ng-ời cha đến miền Tây, cha thấy cảnh vịt chạy đồng ” – (Đặng Quang Tiến)

“ Còn cái cảm giác bình tĩnh, tỉnh táo của cô gái không là một điều giảdối của câu truyện mà là cảm giác rất thật, cảm giác của một con ngời nhng

không đợc dạy làm ngời, nhất là làm ngời phụ nữ ” – Kết của Cánh đồng bất

tận – (Lí Quốc Nam )

Cảm xúc sau khi tôi đọc cánh đồng bất tận là thấy buồn thật nhiều nhngvì không quen biết nên tôi không diễn đạt đợc nh bạn Liên Trang Nguyên

Quả thật tôi thấy đoạn kết quá bi thảm, quá tàn nhẫn và độc ác chứ không thấytính ngời đâu cả (Trích lời Hà Minh )

Đọc Cánh đồng bất tận tôi bị ám ảnh bởi câu chuyện thật dữ dội, nhng

cái kết mới thật sự khiến tôi bị sốc, theo tôi cái kết đó rất gợng gạo, khôngchân thực vì nó không hợp lí ”- ( Liên Trang Nguyên0

Vũ Nguyên đã so sánh Cánh đồng bất tận chân chất nh con ngơi Việt Nam: “ Giữa cuộc sống bề bộn lo toan, có lẽ nhiều ngời sẽ không thể cảm đợc Cánh

đồng bất tận nhng hãy thử một lúc dừng lại tìm lại những cảm xúc thật của

chính mình mới thấy trong Cánh đồng bất tận đã nói ra những tâm t sâu sắc

của biết bao ngời ”

Giới nghiên cứu nớc ngoài đã nói gì về Nguyễn Ngọc T :

Socnau bộc bạch rằng : “Đọc xong truyện Cánh đồng bất“ tận tôi chỉ

muốn trào nớc mắt vì xót thơng cho hoàn cảnh của hai chị em Điền, những emnhỏ không có điều kiện đợc dạy dỗ từ bé nhng vẫn luôn giữ đợc bản tính nhân

văn của con ngời ”Stiforget xem Đọc Cánh đồng bất tận là một tác phẩm để

đời “Kết thúc trong Cánh đồng bất tận không có hậu ,thế nhng những gì mà

nó mở ra không phải là không tốt Tôi chỉ là một sinh viên công nghệ nêncảm nhận văn học khá kém, có điều tôi đủ khả năng để nhận biết Cánh đồngbất tận là một tác phẩm để đời ”

2.3 Khoá luận tập trung tìm hiểu thế giới nghệ thuật trong Cánh đồng

bất tận của Nguyễn Ngọc T với một cài nhìn toàn diện Tìm hiểu thế giới

nghệ thuật là đi sâu tìm hiểu khám phá thế giới con ngời, không gian, thờigian và thế giới ngôn từ đợc tác giả sắp xếp bố trí và khai thác nh thế nào …

3 Nhiệm vụ nghiên cứu:

Thực hiện đề tài này khoá luận đặt ra 3 nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Đa ra một cái nhìn tổng quan về hiện tợng Nguyễn Ngọc T trong

nền văn học Việt Nam đơng đại, đặc biệt là những năm gần đây Văn học ViệtNam những năm gần đây đã xuất hiện nhiều tác giả trẻ, gây đợc sự chú ý caocủa d luận, nh Nguyễn Bình Phơng, Đỗ Hoàng Diệu, Phan Huyền Th, NguyễnNgọc T… là những hiện tợng đáng chú ý Trong số những tác giả trẻ NguyễnNgọc T là một hiện tợng đợc chú ý nhiều, đợc nhận giải thởng hội nhà vănnăm 2006, Nguyễn Ngọc T rõ ràng là một hiện tợng mới mẻ độc đáo trongcách nhìn nhận khám phá và phản ánh hiện thực Nguyễn Ngọc T là một gơngmặt độc đáo, tác phẩm đợc giới thiệu nhiều nơi kể cả nớc ngoài, trên sách báocũng nh trên mạng

3.2 Phân tích ,xác định đặc điểm của con ngời và thế giới trong truyện

ngắn Nguyễn Ngọc T qua Cánh đồng bất tận

3.3 Tìm hiểu, xác định đặc sắc giọng điệu ngôn ngữ trong cánh đồng

bất tận của Nguyễn Ngọc T cuối cùng rút ra một số kết luận về thế giới nghệ

thuật trong cánh đồng bất tận của Nguyễn Ngọc T

4 Phơng pháp nghiên cứu:

Xuất phát từ mục đích nhiệm vụ của đề tài, luận văn vận dụng nhiều

ph-ơng pháp nghiên cứu trong đó có các phph-ơng pháp nghiên cứu chính: phph-ơngpháp thống kê-phơng pháp phân tích- tổng hợp, phơng pháp so sánh-đối chiếu,phơng pháp cấu trúc- hệ thống

5 Đối tợng nghiên cứu và giói hạn của đề tài

5 1 Đối tợng nghiên cứu:

Thế giới nghệ thuật trong Cánh đồng bất tận của Nguyễn Ngọc T

5 2 Giới hạn của đề tài:

Tập trung ở tập truyện Cánh đồng bất tận, những tác phẩm khác là cơ

sở để tham chiếu

6 Đóng góp và cấu trúc của khoá luận

6 1 Đóng góp:

Khoá luận đa ra một số cái nhìn hệ thống trên cơ sở một sự phân tích

khảo cứu mang tính toàn diện về các truyện trong tập Cánh đồng bất tận của

Nguyễn Ngọc T

Kết quả nghiên cứu của khoá luận có thể dùng làm tài liệu tham khảocho việc tìm hiểu về Nguyễn Ngọc T

6 2 Cấu trúc của khoá luận:

Ngoài Mở đầu,Kết luận, và tài liệu tham khảo ,nội dung của khoá luận

đợc triển khai trong 3 chơng:

Chơng 1: Tổng quan về hiện tợng Nguyễn Ngọc t trong văn học Việt

Nam đơng đại (đặc biệt những năm gần đây)

Chơng 2: Con ngời và thế giới trong Cánh đồng bất tận của Nguyễn

Ngọc T

Chơng 3: Bút pháp, giọng điệu va ngôn ngữ trong Cánh đồng bất

tận của Nguyễn Ngọc T

Chơng 1 Tổng quan về hiện tợng nguyễn Ngọc t

trong văn Học Việt Nam đơng đại 1.1 Tổng quan về hiện tợng Nguyễn Ngọc T trong văn học Việt Nam đơng đại đặc biệt từ 1986 đến nay

1.1.1 Văn học việt nam từ đầu thế kỷ XX đến nay thuộc phạm trù hiện

đại, phát triển qua 2 thời kỳ lớn:1900-1945 và từ 1945 đến nay Có thể xem

nh từ 1945 đến nay là văn học đơng đại với ba chặng đờng

-Văn học 1945-1975(Văn học chặng đờng 30 năm chiến tranh vệ quốc) -Văn học 1975-1985(Văn học chặng đờng 10 năm sau chiến tranh)

-Văn học từ 1986 đến nay(Văn học chặng đờng đổi mới)

Hiện tợng Nguyễn Ngọc T thuộc chặng đờng thứ ba ( Từ 1986 đến nay)

Đại thắng mùa xuân năm 1975 kết thúc thắng lợi cuộc kháng chiếnchống mỹ cứu nớc, Mở ra một thời kỳ mới trong lịch sử dân tộc, đồng thờicũng đa tới một chặng đờng mới của nền văn học việt nam luôn vận hành gắn

bó với vận mệnh của dân tộc

Trên đại thể, từ 1975 đến nay văn học việt nam đã đi qua hai chặng ờng, có sự nối tiếp không đứt đoạn Từ 1975 đến 1985 chặng đờng chuyển tiếp

đ-từ văn học sử thi thời chiến tranh sang vă học thời hậu chiến Từ 1986 trở đi

là văn học trong thời kỳ đổi mới, bao gồm hai chặng nhỏ từ 1986 đến đầu thập

kỷ 90, là chặng đờng văn học đổi mới sôi nổi mạnh mẽ gắn liền với chặng

đầu của công cuộc đối mới đất nớc Từ những năm 1990 đến nay Văn học trởlại vơí những quy lụât bình thờng và hớng sự quan tâm nhiều vào những cáchtân nghệ thuật

1.1.2 Đại hội lần thứ VI của đảng (1986) đã xác định đờng lối đổi mới

toàn diện mở ra một thời kỳ mới cho đất nớc vợt qua thời kỳ khủng hoảng đểbớc vào giai đoạn phát triển mạnh mẽ và ngày càng vững chắc Đờng lối đổimới tại đại hội VI của đảng và tiếp theo đó là nghị quyết 05 của của bộ chínhtrị, cuộc gặp của tổng bí th Nguyễn Văn Linh với đại diện giới văn nghệ sỹvào cuối năm 1987 Tất cả những điều đó đã thổi phồng ngọn gió lớn vào đờisống văn học nghệ thuật của nớc nhà, mở ra thời kỳ đổi mới trong văn học việtnam trên tinh thần đổi mới t duy và nhìn thẳng vào sự thật vào cuối nhữngnăm 80 vầ đầu những năm 90 đã phát triển mạnh mẽ khuynh hớng nhận thứclại hiện thực với cảm hứng phê phán mạnh mẽ trên tinh thần nhân bản

Tiểu thuyết Thời xa vắng của nhà văn Lê Lựu đợc coi là tác phẩm khởi

dòng cho khuynh hớng này và trở thành sự kiện văn học nổi bật của văn họccủa những năm 1986-1987 Chiến tranh cũng đợc Nguyễn Minh Châu nhìn

nhận từ phía tác động của nó đến số phận và tính cách của con ngời Cỏ lau và

Mùa trái cóc ở miền nam Còn với Bảo Ninh thì Nỗi buồn chiến tranh vẫn đeo

đẳng và ám ảnh những thế hệ đã đi qua cuộc chiến tranh cho đến suốt cụôc

đời Nguyễn Huy Thiệp lại phơi bày sự khủng hoảng của xã hội qua việc

thay đổi giá trị và lối sống Tớng về hu, Không có vua Còn Bến không chồng của Dơng Hớng, Mảnh đất lắm ngời nhiều ma của Nguyễn Khắc Trờng Lại là

những bức tranh hiện thực với nhiều mảng tối trớc đây thờng bị lấp khuất, nay

đã hiện ra trên trang sách với bao điều xót xa và cả sự nhức nhối của tác giảmuốn thức tỉnh trong mỗi con ngời đọc cũng nh toàn thể xã hội Cố nhiên cảmhứng phê phán cũng có lúc bị đẩy tới cực đoan, lệch lạc với ngời viết bộc lộmột cái nhìn cực đoan, hoài nghi, thiên lệch Tiếp tục hớng phát triển đời sốngtrên bình diện thời sự đời t đã đợc mở ra nửa đầu những năm 80, nhiều cây bút

đã đi vào thể hiện mọi khía cạnh của đời sống cá nhân và những quan hệ thế

sự đan dệt trên cuộc sống đời thờng phồn tạp mà vĩnh hằng

Nhiệt tình đổi mới xã hội khát vọng dân chủ và tinh thần nhìn thẳng vào

sự thật đã là những động lực tinh thần cho văn học của thời kỳ đôỉ mới pháttriển mạnh mẽ sôi nổi sự đổi mới ý thức nghệ thuật nằm ở chiều sâu của đờsống văn học, nó vừa là kết quả vừa là động lc cho những tìm tòi mới trongsáng tác, đồng thời lại trác động mạnh mẽ dến sự tiếp nhận của công chúngvăn học T duy văn học mới đã dần hình thành làm thay đổi các quan niệm vềchức năng của văn học về mối quan hệ giữa văn học và đời sống, nhà văn vàbạn đọc, về sự tiếp nhận văn học Đồng thời sự đổi mới t duy nghệ thuật cũngthúc dẩy mạnh mẽ những sự tìm kiếm thể nghiệm về cách tiếp cận thực tại, vềcác thủ pháp và bút pháp nghệ thuật, phát huy cá tính và phong cách cá nhâncủa nhà văn

1.1.3 Phải chăng trên trình văn học đổi mới đã chững lại từ giữa những

năm 90 nh một số ý kiến nhận định ở đâu đó? văn học có còn tiếp tục xu hớngvận động trong gần 10 năm đầu của công cuộc đổi mới đất nớc và đổi mới vănhọc ? Gần 10 năm của chặng đầu công cuộc đổi mới xã hôị ta trong đó có nềnvăn học ở trong trạng chuyển động dữ dội của một cuộc trở dạ Những khoảngthời gian nh vậy có ý nghĩa hết sức quan trọng, nhng thờng thì không thể kéodài Nếu trong chiến tranh xã hội và văn học đều phải tồn tại trong điều kiệnbất thờng, thì trong thời kỳ biến chuyển lớn lao của đời sống xã hội nh chặng

đầu công cuộc đổi mới cũng tạo ra một môi trờng tinh thần và những điềukiện ít nhiều khác thờng cho văn học phát triển Từ giữa những năm 90 củathế kỷ vừa qua, trong xu thế đi tới sự ổn định của xã hội Văn học về cơ bản

cũng trỏ lại với những quy luật mang tính bình thờng, nhng không xa rời vớinhững định hớng đã hình thành từ những năm 80 Nếu nh trớc đó động lựcthúc đẩy văn học đổi mới và nhu cầu đổi mới xã hội và khát vọng dân chủ đócũng chính là nội dung cốt lõi của văn học trong chặng đầu đổi mới thìkhoảng 10 năm trở lại đây văn học quan tâm nhiều hơn đến đổi mới chính nó,mặc dầu không đi ra khỏi xu hớng dân chủ hoá Đây là lúc văn học trở về với

đời sống thờng nhật và vĩnh hằng, đồng thời có ý thức và nhu cầu tự đổi mối Hơn bao giờ hết về hình thức nghệ thuật, phơng thức thể hiện Tuy ít có nhữngtác phẩm gây đợc cú sốc trong d luận, trở thành những hiện tợng thu hút đông

đảo công chúng, nhng hầu nh ở thể loại nào cũng có sự tìm tòi, tự đổi mới tuynhiên tình trạng ở phần trầm lắng của đời sống văn học nớc nhà những nămgần đây đều có thực Điều đó phải đợc cắt nghĩa từ nhiều nguyên nhân, kể cả

do sự hạn chế của chính ngời cầm bút Không ít tác giả sau một vài tác phẩmban đầu đợc đánh giá cao thì đã dừng lại, không tự vợt đợc mình đổi mớichính mình để đạt đợc những thành công mới

Văn học việt nam đơng đại với xu hớng dân chủ và sự thức tỉnh ý thứccá nhân đã đa tới sự phát triển phong phú, sôi nổi, đa dạng của văn học từ sau

1975, đặc biệt là từ thời kỳ đổi mới của đất nớc, sự phong phú và đa dạng đợcthể hiện trên nhiều phơng diện của văn học:đa dạng về đề tài, phong phú vềthể loại, nhiều tìm tòi về thủ pháp nghệ thuât, đa dạng về phong cách vàkhuynh hớng thẩm mỹ Quả thực khu vờn văn học ngày nay là một cảnh tợngrất đa sắc màu, hơng vị, nhiều dáng vẻ thậm chí có những hiện tợng kỳ dị, lạlùng nhng sự phong phú đa dạng cũng đi liền với tính phức tạp và không ổn

định

Nhiều khunh hớng chỉ rộ lên trong một khoảng thời gian ngắn ngủi rồitắt lịm, thị hiếu của công chúng không thuần nhất và luôn biến động, các thểloại cũng thăng trầm khá bất thờng Sự phức tạp và không ổn định này là đặc

điểm tất yếu của một giai đoạn văn học mang tính giao thời, nhng cũng còn domột nguyên nhân rất cơ bản nữa đó là do sự chi phối của cơ chế thị trờng Vănhọc tất yếu phải thành một sản phẩm hàng hoá trong một nền kinh tế thị trờng,

điều đó vừa có tác dụng thúc đẩy sự phát triển văn học, vừa có nhiều tác độngtiêu cực khó tránh khỏi đối với cả sáng tác lẫn xuất bản phê bình và côngchúng

Trong xu thế hội nhập, sự giao lu với đời sống văn hoá và văn học thếgiới ngày càng mở rộng, cùng với những nhu cầu nội tại của đời sống văn hoátinh thần trong nớc, văn học đã ngày càng gia tăng tính hiện đại Văn xa có

nhiều đổi mới về nghệ thuật tự sự, từ sự thay đổi điểm nhìn trần thuật đến xâydựng nhân vật, độc thoại nội tâm và dòng ý thức tính đa thanh và giọng điệu

1.2 Nguyễn Ngọc T trong đội ngũ các nhà văn trẻ đơng đại

1.2.1.Vờn hoa văn học việt nam khoe sắc rực rỡ nh ngày hôm nay là

nhờ công lao vun xới, tới tắm của đông đảo hàng ngàn tác giả qua các thời kỳ.Nhà văn đóng vai trò rất quan trọng trong sự tồn tại và phát triển của văn học

Từ các sáng tác dân gian của nhân dân lao động đến văn học bác học của cácnhà nho và vua chúa thời xa cho đến hôm nay Bề dày của kho tàng văn học

đã lu giữ tên tuổi mỗi nhà văn, nhà thơ nếu liệt kê thì có lẽ không giấy bútnào kể hết đợc Đặc biệt là văn học trong hai cuộc kháng chiến chống thựcdân pháp và đế quốc mỹ xâm lợc lực lợng nhà văn ở mọi thế hệ, mọi tầng lớp,nổi bật hơn cả là những nhà văn cầm súng họ vừa chiến đấu vừa sáng tác, viếtlên những trang sách có giá trị mãi cho hậu thế

Đại thắng mùa xuân năm 1975 đã đa đất nớc ta từ một nớc bị chia cắtlàm hai miền Nam Bắc thành một khối thống nhất, non sông thu về một mối

đất nớc bớc vào kỷ nguyên mới, các nhà văn hồ hởi ca ngợi cuộc sống mới,con ngời mới, nhng rất nhiều các nhà văn vẫn viết nhiều về đề tài chiến tranh

và trong một khoảng thời gian rất dài văn chơng mất hẳn độc giả, bởi thời đạimới thì văn học cũng phải đổi mới

Sau những năm dài mất độc giả, văn học việt nam đã dần xuất hiện thểloại tiểu thuyết và dần dần đã kéo đợc độc giả về với văn chơng Đất nớc đãbiến thiên qua bao nhiêu thế kỷ và văn học đã bấy nhiêu lần thai nghén trở dạ

1.2.2 Từ1986 văn học việt nam có sự chuyển biến mạnh mẽ Đất nớc

đổi mới về mọi mặt, t duy và cách cảm thụ của con ngời đã khác, thế kỷ 21với những sự kiện vĩ đại đang chờ đón Văn học cũng phải đổi mới để đónnhận ngọn gió mới đang thổi vào mọi nghóc nghách của cuộc sống Nhữngthế hệ nhà văn đi trứơc đã trỡ thành những cây cổ thụ trong làng văn, đã đếnlúc nghỉ ngơi và nhừơng chỗ cho lớp trẻ Văn học đơng đại đã xuất hiệnnhững cây bút tuổi đời còn rất trẻ và tuổi nghề cũng vậy Những cây bút

truyện ngắn nh Tạ Duy Anh với cuốn bớc qua lời nguyền gói gọn trong 10

trang cả một cuộc đời một kiếp ngời, mấy kiếp ngời vừa là tác giả vừa là nạnnhận của những bi kịch xã hội đằng đẵng một thời Truyện ngắn của Phan ThịVàng Anh thoạt trông thờng nhẹ nhàng thoang thoảng nh một ngọn gió haymột cơn ma nhẹ và buồn dễ nhầm với một thứ truyện ngắn học trò nhng đọc

kỹ lại nghe chất chứa những xung đột có khi rất dữ dội, đặc biệt xung đột màngời ta cố tình nén lại nh trong một vở kịch câm tên một truyện ngắn của chị

Nổi bật hơn cả trong truyện ngắn đơng nhiên vẫn là Nguyễn Huy Thiệp

và bên cạnh là Pham Thị Hoài là hai cây bút lão luyện trong làng truyện ngắn

họ đã trở thành những hiên tợng lạ của văn học nớc ta

Có thể nói rằng hiện tợng của Nguyễn Huy Thiệp, Phạm Thị Hoài, BảoNinh đã dừng lại và chết quãng một thời gian từ 1991 Từ đó bỗng có sựchững lại, kéo dài mà những ngời trong cuộc và cả ngời ngoài cuộc vẫn đang

cố tìm cách lý giải Không ai nghĩ rằng đổi mới đã dừng lại, nhng rõ ràngtrong văn học từ sau 1991, bỗng dng chững lại rất rõ Từ ấy đến nay đơngnhiên các nhà văn vẫn viết và sách vẫn ra nhiều giải thởng vẫn đợc trao thờngxuyên Vẫn có những tác phẩm “đọc đợc”nhng không co hiện tợng mới,không có sự khởi xớng gì mới, không có những Nguyễn Huy Thiệp, Phạm ThịHoài, hay Bảo Ninh mới

Văn học tự nhiên chững lại trong một thời gian, nhng các nhà vănkhông chịu hoàn toàn im thối lui một bề Họ đã quấy cựa, để cố dần tạo nênmột bớc đột phá khác

Truyện ngắn nhìn chung vẫn là thể loại khá hơn cả Có thể kể nhữngcây bút trẻ nh : Phan Thị Vàng Anh, Phan Triều Hải, Bùi Hoàng Vị, ĐỗHoàng Diệu, Vi Thi Ly, Nguyễn Ngọc Thuần Trong thơ có Vi Thuỳ Linh,Phan Huyền Th Đó là những hiện tợng đáng chú ý

1.2.3 Gần đây d luận đặc biệt chú ý đến hai cây bút trẻ Nguyễn Ngọc

T ở Cà Mau và Nguyễn Ngọc Thuần ỏ Bình Thuận Hai tiếng nói ở tỉnh lẻ màtơi tắn lạ thờng Họ đem đến một cơn gió mát trong nền văn học vốn quendấn thân xã hội quyết liệt Có thể là văn học đang muốn trở lại với cái đẹpgiản dị và thuần khiết chăng ?Nguyễn Ngọc Thuần ít nhiều khiến ta liên tởng

đến Xanh Ê Xuypêri trong Hoàng Tử Bé, hai tác phẩm của Nguyễn Ngọc Thuần : Vừa nhắm mắt vừa mở của sổ và Một thiên nằm mộng đẹp nh những

bài thơ dài bằng văn xuôi và đăc biệt là sự xuất hiện của Nguyễn Ngọc T mộtnhà văn xuất thân ở vùng sông nớc Cà Mau Nguyễn Ngọc T gợi nhớ đến SơnNam nhng là một trẻ trung hơn, hiên đại hơn, tự do và tự tin hơn, vừa chânchất vừa lý trí hơn Chị đợc xem nh một hiện tợng lạ, với nhiều tác phẩm đợc

giải thởng từ lúc chị còn là một thiếu nữ tuổi 20 với tác phẩm Ngọn đèn không

tắt Là một trong 10 gơng mặt tiêu biểu năm 2003 do Trung ơng đoàn trao

tặng Năm2005 vừa qua chị đã cho ra tập truyện : Cánh đồng bất tận thì dờng

nh độc giả cả nớc đã không còn xa lạ với cái tên Nguyễn Ngọc T nữa Một côgái tỉnh lẻ đã góp tiếng nói của mình làm phong phú thêm nền văn học nớcnhà

Có thể nói rằng trong đội ngũ các nhà văn trẻ Nguyễn Ngọc T là mộthiện tợng đáng chú ý hơn cả là hiện tợng đã gây nhiều tranh cãi thậm chí rấtgay gắt Bởi vì chị đã mạnh dạn nói đến những sự thật trần trụi vào trongtrang sách của mình Khi cả nớc đang vật lộn với dịch cúm gia cầm H5N1,trong lúc đó tỉnh Cà Mau không bị dịch Ngọc T đã viết trong tác phẩm củamình những đàn vịt bị tiêu huỷ do bị dịch Thế là Tỉnh uỷ Cà Mau đã làm mộtphen sóng gió cho rằng cô nói xấu quê hơng Nhng hình nh các nhà lãnh đạokhông hiểu rằng văn chơng là văn chơng, không phải mọi sự việc trong vănchơng đều là cuộc sống, họ không hiểu hết giá trị của văn chơng Nhng cuốicùng Ngọc T đã đợc độc giả và đợc hội nhà văn và thậm chí cả hải ngoại ủng

hộ và bênh vực, cuối cùng chị đã chiến thắng

1.3 Nguyễn Ngọc T với Cánh đồng bất tận

1.3.1 Khi ngời đọc đã bắt đầu thấy quen thuộc với những câu chuyện

dân dã hồn hậu, khi cái tên Nguyễn Ngọc T đã không còn gây lạ nũa sau

những tập truyện: Ngọn đèn không tắt, Nớc chảy mây trôi thì bất ngờ

Cánh đồng bất tận của cô xuất hiện

Nguyễn Ngọc T là ngời con của vùng đất phơng nam trù phú trên mảnh

đất với bao nhiêu thơng tích của chiến tranh Tâm hồn chị đợc dòng sông quêhơng bồi đắp, lớn lên với ký ức êm đềm của tuổi thơ chị cũng nh giống nh biếtbao ngời dân trên mảnh đất này với những ngời nông dân lam lũ, tảo tần sớmhôm mà không thoát đợc cuộc đời nghèo khó Nhng dù cuộc sống có thế nào

đi nữa họ vẫn là những ngời nông dân thật thà chất phát, yêu say đắm thơnghết mình, thích đờn ca tài tử và rất mê hát cải lơng Do đó có thể nói thị hiếuthẩm mĩ trong truyện ngắn Nguyễn Ngọc T đợc biểu hiện qua hình tợng ngờinghệ sĩ, hình tợng ngời nông dân và hình tợng con sông đa mình uốn khúc chởnặng tình ngời

Trong Cánh đồng bất tận, đọc 13 truyện đầu ta vẫn thấy rất nhẹ nhàng,

trong sáng dân dã và hồn hậu mang đậm tính chất Nam bộ Với những câuchuyện vụn vặt hàng ngày chuyện tình của những đôi trai gái đẹp đẽ nhng éo

le, đúng là ngời Nam Bộ yêu là yêu hết mình không toan tính thiệt hơn Cái

nhìn khắc khoải, Dòng nhớ hay câu chuyên của những ngời nghệ sĩ sống trọn

vẹn với nghề Cuối mùa nhan sắc Nói chung tác phẩm của Nguyễn Ngọc T rất

giản dị mang đậm tính cách Nam Bộ Nhng nhiều ngời rất giản dị bởi dờng

nh trong sáng tác của chị, chị lạnh lùng quá đều không có hậu Nhân vật củachị dờng nh cố gắng phấn đấu đến bao nhiêu vẫn không thể tìm đợc hạnh phúc

và khi đọc đến Cánh đồng bất tận ta lại có cảm giác ngỡ ngàng bằng một câu

chuyện man dại và khốc liệt vẫn là những dòng sông, những vùng đất dọc

ngang kênh rạch Nhng với Cánh đồng bất tận , Nguyễn Ngọc T đã đa đến

một thế giới hoàn toàn khác Không còn hình ảnh của vùng quê Nam Bộ trùphú với những ngời dân phóng khoáng giàu nghĩa khí mà chúng ta vẫn gặp ởrất nhiều câu chuyện rất nhiều cuốn sách

Cánh đồng bất tận không còn những cảnh nghĩa hiệp nh con ngời Nam

Bộ vẫn có bao đời nay, không có những cảnh dân dã, hồn hậu của mảnh đấthiền hoà đầu sóng ngọn gió và rất hiếm những giây phút thảnh thơi thanh bình

Dờng nh cũng bị bùn nghẽn trên cánh đồng đè nặng Cánh đồng bất tận đã

mở ra trớc mắt ngời đọc một thế giới khắc nghiệt và tàn khốc Nhà văn nữNguyễn Ngọc T là một nhà văn trẻ thuộc thế hệ hậu chiến, sinh năm 1976 tạitỉnh miền cuối nớc Viêt là Cà Mau, lớn lên ở đây, đi làm và viết văn cũng ở

đây Cô có sách xuất bản rất sớm vì có tài viết loại truyện đồng quê cho nhi

đồng và thiếu niên và thờng đợc coi nh một thứ Hồ Biểu Chánh mới Cô có tàiviết văn ly kì và hấp dẫn mặc dù dùng nhiều tiếng “đặc sản của Miền Nam Kỳkhởi nghĩa “, vẫn đợc cả độc giả lẫn đảng cộng sản thích nên đã đợc trao môt

số giải thởng văn chơng loại tuổi xanh, tuổi hồng tuổi mực tím Mọi sự đangtốt đẹp bỗng nhiên sóng gió nổi lên ầm ỹ cả nớc và hải ngoại ai cũng nghe

thấy, chỉ vì tập truyện ngắn có nhan đề : Cánh đồng bất tận của chị do nhà

xuất bản tuổi trẻ, xuất bản 2005 tai Sài Gòn Độc giả thì tìm đọc và thích thú,chính quyền ngơc lại nhăn nhó, thậm chí có nguồn tin cho hay có cấp lãnh

đạo tỉnh Cà Mau đòi trục xuất cô ra khỏi tỉnh Nguyễn Ngọc T viết gì trongcánh đồng bất tận để sóng gió nổi lên dữ dội vậy ?

1.3.2 Cánh đồng bất tận đã mở ra trớc mắt ngời đọc một thế giới tàn

khốc và nghiệt ngã ở đó có ngời phụ nữ nghèo đến mức một mảnh vải đẹp làcả một giấc mơ và phải đánh đổi nó bằng thân xác mình ở đó có hai đứa trẻnghèo suốt đời theo cha rong ruổi qua những cánh đồng, chúng lạc lõng, cô

đơn đến mức quên cả cách giao tiếp với con ngời ở đó có ngời chồng thù hậnngời vợ bỏ theo trai đến mức phá hỏng cuộc đời của những đứa con ruột thịt

Trên nền của những tình tiết truyện nh vậy Vậy tại sao Nguyễn Ngoc

T lại gặp sóng gió Chắc nền văn học Viêt Nam cha chuẩn bị tinh thần để đónnhận những trào lu văn chơng mới, những cách tân mới về nội dung và nghệthuật Để cho dễ hiểu Thế Uyên đã xin một sự việc mới xảy ra cho cô ca sỹcủa lớp trẻ Mĩ là Britneyspear Cô ca sĩ này thuộc độ tuổi 20, ăn mặc hớ hênh,

hở bụng hở rốn vừa nhảy vừa hát rất là vui vẻ, kiếm tiền nh gió Cho đến khichiếc đồng hồ sinh học quay đến chỗ cô chợt nhận thấy mình là một đàn bà

rồi, cô thôi không nhảy nh con choi choi nữa mà nh một ngời nữ đang thờixuân sắc Khi cô đến trình diễn ở vùng Seattle, điệu nhảy của cô đã có những

cử động mà mấy bà già trầu Mỹ viết báo chê là dâm tình Nhng các bà gìatrầu Mỹ biết thông cảm : nhiên cô phải lớn lên thôi, nhng giá cô báo trớc kịpthời để chúng tôi để con nít ở nhà thì tốt hơn ! Trong

trờng hợp Nguyễn Ngọc T cũng có điểm tơng đồng nh vậy : cầm tập truỵệnngắn mới xuất bản của chị lên đọc, suốt 13 truyện đầu, thấy chị vẫn dùng bútpháp cũ, vừa bổ vừa lành, già trẻ lớn bé kể cả các đảng viên cộng sản lẫn đoànviên thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh, đều thoải mái đọc đợc Đùng một cái

đến truyện cuối cùng, Cánh đồng bất tận – cô chuyển bút pháp từ loại giới

hạn, ngời đợc coi đến chỗ dành cho ngời trởng thành Nghĩa là nội dungtruyện vừa có bạo lực vừa có hiếp dâm đủ mục mà các nhà thanh giáo và

đảng viên đảng cộng sản rất nghét Trong hơn nửa thế kỷ vừa qua đang đãkhai trừ hầu nh toàn bộ văn chơng đơng đại phơng tây và văn học Miền NamViệt Nam và hải ngoại, cũng chỉ vì chúng chứa chấp những mặt trái trên Nay

“chúng” len lén chui vào ngay sân sau (Cà Mau) chịu gì nỗi, phải trục xuấtchúng ngay

Về vấn đề bạo lực :

Cánh đồng bất tận xoay quanh ba bố con chăn vịt, một con gái môt

con trai, chăn đàn vịt lu động nhiều trăm con một hình ảnh quen thuộc trêncác đồng ruộng sông nứơc châu thổ Cửu Long Ông bố và một đứa con đang

lo cho đàn vịt tại một nơi nhiều nớc và bùn, bỗng dng đợc chứng kiến mộtmàn bạo lực bao hành một cô gái điếm dữ dội đến chúa Jêsus nếu có mặt cũngcan thiệp nữa là ba cha con ông chăn vịt

“và những chân tóc trên đầu chị cũng đang tụ máu Ngời đã lòn tay ngoáychúng để kéo chị lê lết hết một khoảng đờng xóm, Trớc khi dừng chân mộtchút ở nhà máy chà gạo Họ giằng ném, họ quăng quật chị trên cái nền v ơngvãi trấu [ ]nhng đám ngời rạo rực xung quanh [ ] họ dùng chân đá vàocái chân xác tả tơi kia bằng vẻ hằn học hả hê, quên phắt vụ lúa thất bát cháykhô trên đồng, quên nỗi lo đói no giữa mùa giáp hạt, đói no Cuộc vui hẳn sẽdài nếu nh không có một ý tởng mới nảy ra trong cơn phấn khích kọ dùng daophay chặt mái tóc dày kia, dục dặc, hì hục nh phạt một nắm cỏ cứng và khô.Khi đôi tóc đứt lìa, đợc tự do, chị vùng dậy lao nhanh xuống ghe chúng tôi nhmột tiếng thét lao qua chân tôi đến chỗ cha, làm vử những bao trấu cha vừamới xếp

Các ngời ngơ ngác mấy giây để chấp nhận con ngời bỏ chạy Tôi (côchị ) mất mấy giây để háo hức thấy mình nghĩa hiệp nh Lục vân Tiên Tôi lồmcồm xô ghe dạt khỏi bờ, sợ hãi và sung sớng, tôi cầm sào chống thục mạng ragiữa sông, mắt không rời đám ngời đang tràn ra mé bờ sông chực lao xuốngnhảy nhót điên cuồng[ ] khói trôi về phía sau chúng tôi mờ nhoè nhữngbóng ngời đang tuyệt vọng ngó theo, bàn tay nào đó cầm nắm tóc chị vẫy lênphơ phất, phơ phất:[ ] Tôi vào trong ghe lấy áo đắp lên ngời chị sao choche đợc đôi vũ rách tơm và khoảng đùi rớm máu chị cời mếu máo nói cảm ơnbằng mắt và thiếp đi

Ngời đàn bà bị đám đông đánh tàn nhẫn đến chết này là ai vậy, ai mà

bị đánh đập ban ngày công khai mà không một chức quyền nào hiển diệnkhông công an can thiệp vậy?

Đó chỉ là một cô gái điếm lu động vùng sông nớc đầm lầy, mỗi mùagặt, họ lại đập dìu trên đê, lợn lờ quanh lều của những thợ gặt, những ngời đàn

ông giữ lúa và bọn nuôi vật chạy đồng họ cố làm ra vẻ trẻ trung tơi tắn nhngmặt và cổ đã nhão, nhìn kỹ phát úa nớc mắt đêm đến sau các đụm lúa họ thảtiếng cời chút chít, tiếng thở miên man lên trời, làm nhiều ngời đàn bà

đang cắm cúi nấu cơm cho con bú trong lều thắt lòng lại

Chị cũng giống nh họ, chớm tàn tạ đói rã ruột ở thị thành mới chạyxuống quê cất cái quán nhỏ, giả đò buôn bán bánh kẹo lặt vặt, thực chất là đểhành nghề

Cảnh đánh ghen ở sông nớc nam bộ làm ai cũng phát sợ, bạo lực xảy

ra ngay giữa ban ngày ban mặt, kẻ hả hê tức dận kẻ đớn đau chỉ cần một sơsuất là chị ta có thể vùng dậy để trốn thoát Nhng những trận đòn nh thế đốivới chị chẳng có gì là ghê gớm vì chị đã quen rồi, làm nghề mồi chài đàn ông,cái nghề hèn mạt bị mọi ngời khinh bỉ nh vậy thì những trận đòn roi nh thế cóthấm vào đâu Nhng chắc chị cũng có nỗi khổ, bởi ai rơi vào hoàn cảnh nh vậycũng có lý do này khác Là ngời phụ nữ một thân một mình không nơi bấu víusống quay quắt lay lắt cho qua ngày không có việc làm nên rơi vào đờng cùng,phải bán thân nôi miệng Nhng ta dận chị vì chị không tìm những nơi phồnhoa mà lại chạy xuống những vùng quê nghèo nàn ở đây những ngời đàn ônglàm quần quật tối ngày đầu tắt mặt tối mà cũng không nuôi nổi vợ con lại cònphải san bớt phần tiền ít ỏi để đi với chị Đáng dận nhất vẫn là những kẻ đàn

ông khốn nạn đã nghèo lại còn ham hố

Cảnh bạo lực trong Cánh đồng bất tận là cảnh ta có thể bắt gặp đâu đó

trong cuộc sống, chị ta rất thực, đó là cảnh đánh ghen thờng xảy ra xungquanh húng ta

Trong Cánh đồng bất tận Nguyễn Ngọc t đã mạnh dạn đa sex vào,

điều mà trớc nay rất kỵ trong văn chơng thì trong cánh đồng bất tận của Ngọc

T cô tả rất rõ ràng không một chút dấu diếm Theo tôi văn học là cuộc sốngnên chị tả nh thế là rất thực khi đất nớc đã bớc vào kỷ nguyên mới, mọi thứ

đều mở cửa, có sự giao thoa giữa các luồng t tởng nên không có cái gì khôngnói đợc

Trớc đây vấn đề này cung đã xuất hiện trong văn Hồ Biểu Chánh, mặc dùcha rõ nhng đến ngày nay những cây bút nh: Phạm Thị Hoài, Nguyễn HuyThiệp, Dơng Thu hơng hay Đỗ Hoàng Diệu và rất nhiều những cây bút khác

đã không ngần ngại nói lên những điều thầm kín ấy, nhng có lẽ Ngọc T lạikhác hơn hẳn có lúc chị tả trần trụi Những cô gái điếm lu động đã xuất hiệntrớc thời của Ngọc T rất lâu từ hồi Mỹ còn xâm chiếm Việt Nam các cô gái

điếm cứ lu động hành nghề theo hớng đi của các lính Mỹ, hơn 30 năm rồi màcác cô gái điếm vẫn hiện nơi miền " Cánh đồng bất tận" hay núi đèo, kể cả

đèo Hải Vân Trớc khi làm nghề chăn vịt lu động cùng bố, hai chi em ở với

mẹ trong một căn nhà nghèo nàn ven một con sông vùng này Mẹ chúng đẹpnên, mặc dầu hai con, vẫn làm đông một khúc sông những ngời ngỡng mộ.Thành công trong việc tán ngời đàn bà hai con này là ông bán vải có dầy mộtghe vải nhiều màu và một cái lng có rất nhiều nốt ruồi Một buổi tra hai đứatrẻ ngủ quên trong kẹt bồ lúa, đợc chứng kiến cảnh: " Đứa mời tuổi quay lnglại, đứa chín tuổi úp mặt vào áo chị nó, nhng cả hai vẫn nh thấy rõ ràng, trênchiếc giờng tre quen thuốc, má nó oằn uốn ngời dới tấm lng chơm chởmnhững nốt ruồi Họ cấu víu, vật vã, rên xiết" Khi biết các con đã chứng kiếnmàn làm tình, ngời mẹ đã bỏ đi biệt tích Ba bố con từ đó sống trên một chiếcthuyền nhỏ có gắn đuôi tôm, nay đây mai đó tuỳ theo đàn vịt Cay đắng vì bị

vợ bỏ, ông bố có thân hình nh anh Vọi trong Trống mái của Khải Hng, đi từ

đàn bà này sang đàn bà khác nhng chẳng yêu ai Ngay cả cô gái đến con gái

ông cứu cũng mê ông mà ông chỉ xài vài lần rồi bỏ rơi ở bến sông Đứa contrai đã bỏ đi theo cô ta Còn lại hai bố con tiếp tục du mục, với đứa con gái đãdậy thì, xinh đẹp nh mẹ nó, trong một bầu không khí, môi trờng của bạo lực,

mê tín thờng xuyên tại nông thôn của một đất nớc chậm tiến, nh biểu lộ tronglời kể của một phụ nữ sau: nhng chẳng tin vào bùa thì còn biết làm gì nữa, chịcũng đã làm là tới nhà tình địch, đã xé quần áo của cô ta, xởn tóc, lôi xệch ra

bêu rếu giữa chợ rồi, chị kể Bằng cái giọng rộn rã, giòn tan chỗ cao trào, rồichị hết sức chậm rãi, tỉ mỉ tả cái đoạn chị dùng dao rạch mặt cô ta và xát muối

ớt vào……

- Đánh ghen kiểu đó thì dĩ nhiên ông chồng bỏ con bồ và cũng sợ, bỏ con

vợ luôn, chạy theo cô khác: " Ba mùa lúa rồi chị ra đồng một mình, một mìnhnuôi con, một mình nhìn gơng, tự ve vuốt và yêu lấy mình… " Bởi thế buổichiều tối […… ] cha ra đó tắm Nớc chảy ra rắt trên khuôn mặt lạnh lùng, n-

ớc mỏng tang tràn qua các thớ thịt đỏ au của cha tôi Chị chợt giật thót ngời,cài vội cái nút áo bung ra vì không chịu nổi đôi vú căng tức Dĩ nhiên đến tìnhtrạng đó rồi cái gì phải xẩy ra đã xẩy ra: Thêm một ngời đàn bà trở thành tìnhnhân của ba tôi và ba tôi lại mất công bỏ rơi một thời gian sau Ông bỏ nhiềungời tình nh vậy nên chuyện loạn luân đã không xẩy ra mặc dù con gái cànglớn càng giống mẹ Còn hai chị em cũng không loạn luân dù ban đêm thờng

ôm nhau ngủ và cô chị thờng mân mê dái tai đứa em trai đã 16 tuổi Rồi dịchcúm gia cầm xẩy ra, khi gió chớng non trở ngọn, trên những cánh đồng ủ ê tinbuồn [… ] Ngời ta dùng ý tởng của tào tháo thời Tam Quốc, " thà giết nhầmcòn hơn bỏ sót", dồn tất cả vịt trên cánh đồng lại và đào hố chôn [… ] Họ bắt

đầu trùm kín mình bằng những bộ đồ đi ma Họ rải vôi trên những hố chônlớn bằng mấy khẩu đìa cộng lại họ dồn những con vịt còn sống, còn giãy dụa,còn gào thét vào bao tải, buộc miệng và quăng xuống đó Đám nuôi vịt chạy

đồng tụm lại ở một chỗ, cúi mặt vào lng nhau Họ xót của, tiếc tiền, họ cảmnhận đợc sự kiệt quệ, đói nghèo đang vây bủa

Đứa em trai bỏ đi rồi, cô gái xinh đẹp mất đi một vệ sỹ tự nhiên, do đóbọn cớp đồng bắt đầu rình rập hai bố con Lợi dụng một lúc ông bố đi trớc, "

Ba ngời họ ập tới từ phía sau, quàng lấy tôi, quần áo vẫn đẫm bùn, mặt mĩusủng sỉa [… ] ròng rãi trên khoé miệng [……] [Tôi] bị ghì ngửa trên mặtruộng lúa bì bõm nớc Tôi ngạc nhiên thấy bầu trời ùn sẫm, mênh mông[……] ngoái nhìn về phía cha và thấy ông lầm lũi phía xa, tôi mong ông đừngquay lại Sau đó thử chống cử một lần, rồi thôi, sử vùng vẫy chỉ kích thíchlòng ham muốn Tôi không muốn bị đè nghiền, bị vùi nghẽn trong bùn" Nhng

ông bố nghe tiếng vật lộn, quay lại, lao vào đám cớp đồng, nhng không địchlại số đông, ông cũng đấm trúng mặt một tên, tên này trả đũa bằng cách đècứng ông xuống bùn, chỉ để nhô ra đôi mắt để chứng kiến con gái bị hiếp nhthế, mới đầu cô khá bình thản vì quá biết cái gì phải xẩy ra, nhng là con gáicòn trinh, thì phải đau thôi Đầu tiên là sự xé toạc, và từ rách nát, đau đớn nh

lũ kiến cắn mình đang chết Rồi ký ức ùa về kinh hãi, vẻ mặt má tôi cái hôm

bị ngời bán vải đè lên ngời hình nh không phải là khoái lạc thăng hoa, nógiống nh tôi bây giờ, đau ràn rụa, nhói từng chân tóc Trời ơi, tại sao khôngnhận ra điều đó, ngay lúc ấy… Mặt trời le lói, ánh sáng trở lại khi trên đồngchỉ còn hai thân thể nhàu nhừ [… ] Ngời cha cởi áo trên ngời để đắp lên đứacon gái ông bò quanh nó, tìm bất cứ cái gì để có thể che cơ thể nó dới mặttrời Dờng nh đứa con gái đang chết, chỉ đôi mắt rng rng chớp mở không thôi

Đến đây Cánh đồng bất tận có vẻ nh một thảm kịch hẳn hoi Nhng nếu

nghĩ nh vậy thì bi quan quá Đoạn chót của truyện mang vẻ " Lạc quan cáchmạng" nh một thoáng nắng chiều xuống đầm lầy, nh sau: " Đứa con gáithoáng nghĩ, rót nớc mắt, trời ơi, có thể mình sẽ sinh con Nhng nó chấp nhậnviệc ấy, dù phũ phàng ( với nó, chấp nhận cũng là một thói quen) [… ] Đứa

bé không cha nhng chắc chắn đợc đến trờng, sẽ tơi tỉnh và vui sống đến hết

đời, vì đợc mẹ dạy, là trẻ con, đôi khi nên tha thứ lỗi lầm của ngời lớn"

" Là trẻ con, đôi khi nên tha thứ lỗi lầm của ngời lớn", một t tởng nhân

từ và nhân bản của Nguyễn Ngọc T cũng nh nhiều nhà văn khác.Cuộc sống

đầy biến động, phức tạp con ngời sống trong đời sống hiện thực ấy không thểtránh khỏi guồng quay của xã hội nên không ai là không có những sai lầm.Bởi con ngời không ai toàn vẹn, đợc mất là chuyện bình thờng Con ngời sốngvới nhau phải biết tha thứ, độ lợng, vị tha là đức tính cố hữu của ngời Nam bộ,Một đức tính đã ăn sâu vào tiềm thức của ngời phơng nam nó đợc truyền từ

đời này sang đời khác Sống trong một không gian đặc thù nh vậy nên dù cuộcsống có khó khăn , bi đát đến đâu đi nữa ,dù con ngời có lúc sống lệch lạc ,sailầm đi nữa thì họ vẫn sẵn sàng tha thứ cho nhau cùng nhau vợt qua lỗi lầm đểsống tốt đẹp hơn Viết về nông thôn nhng Nguyễn Ngọc T đã không ngạingùng khi đa những tiêu cực những mảng tối còn lẩn khuất đâu đó trên nhữngxóm làng Chị đã rất mạnh dạn khi đa ra một cái nhìn mới về ngời nôngdân.Vì vậy tỉnh uỷ Cà Mau đã làm một phen sóng gió cho chị.Chị đã rất mạnhtay trong việc hiện thực hoá văn chơng của mình, dờng nh chị đã bê y nguyên

đời sống vào trong văn chơng Nhng đó là cuộc đời thực bởi Ngọc T nhìn đờibằng cảm thức tâm hồn, khung trời Ngọc T là khung trời có thật, có ma tuôn,nắng cháy, nơi con ngời phải bơn chải kiếm ăn từng bữa toát mồ hôi

Giữa cuộc sống bộn bề lo toan, có lẽ nhiều ngời sẽ không thể " cảm"

đ-ợc Cánh đồng bất tận Nhng hãy thử một một lúc dừng lại, tìm lại những cảm xúc thật của chính mình, mới thấy Cánh đồng bất tận đã nói ra những tâm sự sâu sắc của biết bao nhiêu ngời Nếu không đọc Cánh đồng bất tận thì làm sao

ta có thể biết đợc rằng trên những cánh đồng bao la trù phú kia lại còn chất

chứa những cảnh đời man dại thê lơng đến thế Ta cứ nghĩ rằng nơi vựa lúa kiacuộc sống thanh bình, no ấm biết bao, nhng không ngờ sau lớp màn phồn hoakia là cả những mảnh đời trớ trêu bất hạnh lòng hận thù đã che khuất mấtphần nhân văn, nhân bản của con ngời Chính lòng hận thù đã giết chết chínhnhững đứa con thân yêu, làm cho chúng kém hiểu biết và hoang dại nh ngờinguyên thuỷ Nguyễn Ngọc T không là một nhà văn chị còn là một nhà chínhtrị kêu gọi sự quan tâm của các cấp lãnh đạo hãy hớng trái tim mình vàonhững hang cùng ngõ hẻm phải đi sâu đi sát xoá đói giảm nghèo vào tận gốc

rễ, vào tận những thôn xóm những làng quê Cánh đồng bất tận nh một hồi

chuông cảnh báo về cuộc sống man dại, khốc liệt trên những cánh đồng bìnhyên

Con ngời mang giá trị nhân văn, nhân bản nó mang tất cả những gì ýnghĩa nhất, thiêng liêng nhất Bàn tay và khối óc của con ngời làm nên tất cả.Nếu con ngời cứ mãi tồn tại nh thời mới xuất hiện loài ngời thì chắc chắnkhông có xã hội

Trải qua bao cuộc bể dâu, với những cuộc đấu tranh khốc liệt để dành

sự sống, có những lúc cái chết tởng nh đã gần kề gần nh bất lực buông xuôi

tr-ớc sức mạnh bí hiểm của thiên nhiên và rồi sức mạnh của kẻ thù Con ngờivẫn anh dũng đấu tranh để dành quyền sống và khẳng định vị trí của loại ngời.Nói đến con ngời là nói đến những giá trị đạo đức, giá trị văn hoá để phân biệtloại vật Con ngời khi sinh ra ai cũng là những thiên thần bé nhỏ, " Nhân chisơ tính bản thiện" lớn lên do môi trờng giáo dục mà thành ngời tốt kẻ xấu, ng-

ời thiện kẻ ác

Thế giới con ngời là một thế giới bí ẩn, khó hiểu để hiểu đợc một conngời không phải chỉ một năm, hai năm hay ba năm mà có khi hết cả cuộc đờivẫn không thể hiểu đợc Mỗi con ngời là một thế giới riêng không ai giống ai.Cách cảm thụ thế giới và cách biểu hiện trạng thái tâm hồn mỗi ngời mỗi vẻ.Nên khoa học nghiên cứu về tâm lý con ngời là một khoa nghiên cứu đòi hỏicác chuyên gia về tâm lý học phải tìm tòi, khám phá, đòi hỏi một quá trình lao

động nghiêm túc mới đa ra đợc những kết luận về con ngời

Nhắc đến con ngời là nhắc đến xã hội, con ngời là chủ nhân của mọi giátrị, con ngời mang đầy đủ mọi ý nghĩa của nó Con ngời đang ngày đêm tìmtòi, nghiên cứu để sản xuất ra của cải vật chất phục vụ cho chính mình Theodòng chảy của thời gian ý nghĩa của con ngời ngày càng đợc nâng cao vàkhẳng định

Mỗi thời đại đều có quan niệm khác nhau về con ngời, quan niệm vềcon ngời nh thế nào là tuỳ thuộc vào mỗi nhà văn

Lật lại những trang viết xa ta thấy rằng quan niệm về con ngời xa kia làcon ngời vũ trụ, con ngời bị vũ trụ che lấp, thiên nhiên đối với con ngời là mộtlực lợng siêu nhân, hùng vũ, khó hiểu và đáng sợ Đứng trứơc vũ trụ rộng lớnbao la là kiếp sống nhỏ nhoi yếu ớt của con ngời Con ngời không giám ngẩngcao đầu, sống sỡ hãi khép mình trớc vũ trụ hãi hùng Đối với ngời xa thiênnhiên là một cái gì đó bí ẩn và độc ác, con ngời quá khiếp sợ bởi sự cuồng nộcủa thiên nhiên với những trận hồng thuỷ long trời lở đát dìm chết bao nhiêu

đồng loại Ngời xa cha có khả năng khám phá, chinh phục thiên nhiên

Sang văn học dân gian thì con ngời là con ngời chức năng nghĩa là conngời với tính cách một chiều thiện ác rõ ràng, cả cuộc đời khoác trên mìnhmột chiếc áo duy nhất, không có sự thay đổi, ác thì đầu đến cuối vẫn ác, cònthiện thì đi đến hết cuộc đời vẫn làm việc thiện, Con ngời không biết đấu tranhcho hạnh phúc của mình mà sống lay lắt, suốt đời vẫn chức năng mà mình đợcban tặng, cho nên cuộc sống của con ngời luôn trầm lặng không có biến cố và

đổi thay, không có những mối quan hệ chằng chéo phức tạp, qua đây ta thấy

đợc những ớc mơ của nhân dân lao động thời xa, họ muốn sống trong bìnhyên, yên ổn, họ mơ ớc một xã hội công bằng ở hiền gặp lành và ác giả ác báo.Trình độ của ngời xa thật dễ thơng, ngây thơ đến tội nghiệp Bởi họ khôngnghĩ rằng cuộc sống là phải tranh đấu, phải dành dật, cuộc sống không bao giờ

đứng yên mà luôn luôn vận động, luôn luôn đổi thay Con ngời cũng vậy theothời gian tâm lý của con ngời mỗi giai đoạn mỗi khác không ai đi suốt cuộc

đời mà chỉ mang một tính cách, cuộc sống sẽ dạy cho con ngời để con ngờikhôn lớn

Sang văn học trung đại là một nền văn học có thể nói rằng dành chonhững nhà nho, những con ngời có chữ nghĩa nên văn chơng của họ luôn cangợi những con ngời phi thờng đó là những bậc vua chúa, những vị anh hùng,

họ quan niệm rằng con ngời gắng với những gì vĩ đại, cao cả nhất, con ngờicủa những sự phi thờng

Họ quan niệm nh vậy là quá lệch lạc bởi con ngời không phải lúc nàocũng phi thờng, lúc nào cũng anh hùng Con ngời là tổng hoà của các mốiquan hệ xã hội, mà xã hội thì có biết bao nhiêu mối quan hệ cho nên con ngờikhông phải trong mối quan hệ nào cũng đẹp cũng phi thờng

Con ngời qua mỗi thời kỳ đợc hiểu mỗi khác, khi viết về ngời nông dân LỗTấn viết

“Ai kỳ bất hạnh

Nộ kỳ bất tranh”

Có nghĩa là: Thơng ngời ta bất hạnh, dận ngời ta không biết đấu tranh.Cũng viết về nông dân nhng Ngô Tất Tố thấy đợc vẻ đẹp của họ còn NguyễnCông hoan hay nh Nam Cao laị xem nông dân nh những ngời nhặng xị kémhiểu biết và thiếu tính ngời

Đến văn học hiện đại con ngời đã đợc nhìn nận ở góc độ khác, mới mẻhiện đại hơn, cơ sở xã hội để hình thành quan niệm nghệ thuật về con ng-ời:Cách mạng thánh tám đã đem lại sự đổi thay cho con ngời đó là biến nhữngcon ngời nô lệ thành ngời tự do của một dân tộc Đến thời kỳ kháng chiến tathấy việc dành đợc chính quyền là một thắng lợi nhng nhiệm vụ giữ chínhquyền là một khó khăn Cuộc kháng chiến chính là để thực hiện nhiệm vụ khókhăn này Muốn bảo vệ đợc chính quyền phải có sức mạnh Cuộc kháng chiến

đòi hỏi phải tập hợp liên kết mọi con ngời trong cộng đồng dân tộc trong các

đoàn thể đẻ tạo nên sức mạnh to lớn, đẻ chiến thắng kẻ thù Kháng chiến đã

đ-a đến cho nhà văn, nhà thơ một phát hiện lớ đó là sức mạnh quật khởi củđ-a dântộc và con ngời việt nam qua một vẻ đẹp mới lạ Đó là vẻ đẹp đời sống cộng

đồng Con ngời trong văn học kháng chiến là con ngời quần chúng, là pháthiện nghệ thuật quan trọng bậc nhất của nền văn học kháng chiến chống pháp

Quan niệm về ngời anh hùng quần chúng có bớc tiến triển, nhân vậtquần chúng xuất hiện với t cách là con ngời mới đã đợc các nhà thơ nhà vănthể hiện ngay từ những năm đầu của cuụoc kháng chiến Những nhân vật quầnchúng lúc đó thờng đợc thể hiện trong các cảm xúc lãng mạn anh hùng với vẻ

đẹp bi tráng, phảng phất những mẫu ngời anh hùng tráng sỹ trợng phu thời ớc

tr-Nhớ đêm ra đi đất trời bốc lửaCả đô thành nghi ngút cháy sau lngNhững chàng trai cha trắn nợ anh hùngHồn mời thơng phất phơ cờ đỏ thắmRách tả tơi rồi đôi dày vạn dặm

(Ngày về-Chính hữu)Hình ảnh ngời lính cha thật gần gúi với con ngời thật ở ngoài đời ở giai

đoạn sau từ 1947 trở đi thì thơ ca đã chuyển sang khám phá về nhân vật quầnchúng chân thật hơn

Quần chúng hiện lên vẻ đẹp mộc mạc Khái niệm quần chũng cũng đợc

mở rộng Ngoài hình ảnh ngời lính là hình ảnh trung tâm thì các tác giả còn đề

cập đến các tầng lớp khác nhng cán bộ, công nhân, nông dân, bà mẹ, em bé .hình ảnh nào cũng hiện lên vẻ đẹp bình dị, vốn có, tác giả không thi vị hoá nh-

ng họ vẫn hiện lên với vẻ đẹp ngời sáng

Qua niệm con ngời quần chúng gắn với con ngời tập thể quần chúng ở

đây không đứng riêng lẻ mà luôn luôn đợc đặt trong một đám đông hành

động Chính do quan niệm đa quần chúng trở thành nhân vật trung tâm chonên các nhà văn nhà thơ đã sáng tạo ra một phơng thc biểu hiện trữ tình nhậpvai quần chúng tức là nhà thơ hoá thân vào các vai quần chúng để bộc lộ tâmtrạng Khi thơ ca khám phá và thể hiện con ngời quần chúng thì nó xem nhẹhoặc nó cha xem xét con ngời nh một cá nhân nhng, đề cao con ngời tập thể,xem nhẹ con ngời cá nhân Đây không phải là một sự trở lại vớ con ngời trongloại hình văn học dân gian, hay đây cũng không phải là con ngời siêu cá thểtrong thơ ca trung đại Con ngời tập thể trong thơ ca kháng chiến mang tính

đặc thù của một thời đại khi con ngời đợc thức tỉnh về sức mạnh của cộng

đồng và đợc tập hợp trong một tổ chức con ngời trong kháng chiến chốngpháp còn mang dáng dấp của những tráng sỹ xa thì đến con ngời trong vănhọc kháng chiến chỗng mỹ lại khác hẳn Những anh bộ đội cụ Hồ là nhữngcon ngời đẹp nhất chói lọi nhng chiến công Hình ảnh ngời lính là những ngời

đại diện đẹp nhất của con ngời Hình ảnh chiến sỹ ra trận thời chỗng mỹ rộnrã, tấp nập với khí thế

“Xẻ dọc Trờng Sơn đi cứu nớc

Mà lòng phơi phới dậy tơng lai”

(Tố Hữu)Nhng dù sao thì con ngời trong văn học giai đoạn này vẫn là con ngờicủa sự ngiệp cứu nớc Con ngời cộng đồng, tập thể Văn học ít đề cập đến conngời cá nhân, con ngời của đời t không đợc chú ý, đây là cũng một hạn chếcủa văn học luc bấy giờ

Nhng không thể trách đợc bởi nó hợp quy luật vì trong hoàn cảnh chiếntranh tất cả vì miền nam thân yêu, tất cả vì độc lập tự do nên mỗi con ngờikhông cho phép mình đợc suy nghĩ cho riêng mình, lúc bấy giờ cá nhân bị loạitrừ mãi cho đến khi đất nớc đợc hoàn toàn giải phóng, cá nhân con ngời cũng

đợc tự do cất vang những tâm t tình cảm giờng nh đã bị đè nén bấy lâu nay,con ngời nh đợc một dòng nớc mát lành tới vào tâm hồn nên tiếng nói đời t thế

sự đã lên ngôi Và đặc biệt từ đại hội VI đến nay khi đất nớc đã đổi mới thì

đời sống cá nhan con ngời đợc mở cửa, đợc tự do bộc lộ, tự do nói lên tâm ttình cảm và nguyện vọng của mình Con ngời có quyền nói sự thật, phản ánh

cuộc sống một cách trần trụi vào trong tác phẩm của mình, ngay cả những bímật, những riêng t thầm kín, khó nói bấy lây nay Nh vậy quan niệm về conngời trong văn học ở mỗi thời kỳ mỗi khác và quan niệm nh thế nào là tuỳthuộc vào"gu" thẫm mỹ của mỗi nhà văn Nhng cách nhìn nhận về con ngời ởthời nào cũng phải phù hợp với hoàn cảnh và sự cảm nhận với độc giả

Tìm hiểu quan niệm về con ngời trong văn học qua các thời kỳ giúp tahiểu đợc sự tiến bộ của con ngời, giúp ta hiểu đợc cuộc sống và suy nghĩ củaloài ngời qua các thời đại Dù ở giai đoạn lịch sử nào đi chăng nữa thì con ng-

ời vẫn là những ánh thơ đẹp nhất, và vị trí trung tâm của xã hội Con ng ờitrong văn học là những con ngời đẹp hơn ai hết bởi họ đợc trau chuốt, đợc gọtdũa dới ngòi bút của những ngời nghệ sĩ suốt cuộc đời luôn đi tìm cái đẹp.Con ngời ngày càng đẹp hơn và ngày càng có giá trị hơn nhờ tâm hồn nhạycảm của các nhà văn, nhà thơ

2.1.2 Khái quát về con ngời trong cánh đồng bất tận của Nguyễn

Ngọc T

Con ngời trong Cánh đồng bất tận của Nguyễn Ngọc T là con ngời đời

thờng, con ngời của cuộc sống hiện đại, với bao nhiêu mối quan hệ chằngchéo Con ngời đợc Nguyễn Ngọc T thể hiện dới ngòi bút của một ngời dânvùng đồng bằng châu thổ tái hiện lại cuộc sống sinh hoạt và lao động của conngời nơi đây Cũng giống nh bao miền quê khác, con ngời vẫn sinh sống vàtồn tại trên mảnh đất quê hơng ngàn đời làm ruộng Con ngời cuả ruộng đồng,con ngời của những dòng sông đa mình uốn khúc, họ sống từ đời này qua đờikhác, không một sự thay đổi, cố hữu nh đồng ruộng không bao giờ xê dịchvậy Với một đất nớc nông nghiệp chiếm vị trí quan trọng trong nền kinh tế

nh Việt Nam thì con ngời suốt đời gắn bó với đồng ruộng quê hơng làng xómnơi chôn rau cắt rốn Trong tác phẩm của chị t cũng vậy Con ngời trong trangsách của chị thờng là những con ngời của ruộng đồng, sông nớc Là một nhàvăn sinh ra và lớn lên ở vùng đất phơng nam nơi có những điệu lý buồn đếnnao lòng, nơi dày đặc kênh rạch…

ở đó có những mảnh đời nông dân lam lũ, tần tảo sớm hôm mà vẫnkhông thoát đợc cảnh đời nghèo khó, họ đầu tắt mặt tối lặn lội trên nhữngcánh đồng, gồng mình trên những dòng sông nhng họ vẫn vui vẻ, vẫn yêu đời

và dù cuộc sống có nh thế nào đi chăng nữa họ vẫn là những ngời nông dânthật thà, chất phác, yêu say đắm, thơng hết mình, thích đờn ca tài tử và rất mêhát cải lơng Con ngời ở đồng bằng Sông Cửu Long phóng khoáng và rất giàulòng nghĩa hiệp, ở 13 truyện đầu trong tập truyện ta thấy con ngời Nam Bộ

thật đẹp, thật dễ thơng, sống luôn nghĩ cho ngời khác, yêu là yêu hết mình, vịtha và giàu lòng nhân ái Là những con ngời sống không vụ lợi, sống hết mình

và thơng hết mình, không cần đắn đo suy tính thiệt hơn

Nhng ở Cánh đồng bất tận lại khác dờng nh đối lập hoàn toàn với tính

cách Nam Bộ, bao trùm lên tác phẩm là hận thù và trả giá Chẳng lẽ lẫn khuấtsau những ruộng lúa, trên những dòng sông hiền hoà kia vẫn có những phậnngời nh thế nào? Có đọc đến truyện này ta mới thấy đợc Ngọc T rất chân thậtvới lòng mình bởi cuộc sống không phải lúc nào cũng bình yên và không phảimọi dòng sông đều chảy về với biển Trên dòng sông bình yên kia thỉnhthoảng vẫn có những gợn sóng, có nh vậy mới là cuộc đời thực Bởi con ngờikhông thể tách khỏi xã hội, xã hội với bao biến động, bao mối quan hệ, conngời cũng vậy xấu tốt lẫn lộn nh vậy mới là con ngời thực

2.1.3 Con ngời qua thế giới nhân vật trong Cánh đồng bất tận của

Nguyễn Ngọc T

Con ngời qua thế giới nhân vật trong Cánh đồng bất tận của Nguyễn

Ngọc T đợc thể hiện qua hai hình tợng, chủ yếu hình tợng ngời nghệ sĩ và hìnhtợng ngời nông dân

Ngời nghệ sĩ trong truyện ngắn Cánh đồng bất tận thờng có số phận

hẩm hiu, tình duyện không trọn vẹn, cuộc sống kém ổn định Chọn hình tợngnày để thể hiện, rõ ràng Nguyễn Ngọc T muốn chia sẽ cảm thông với cuộc đờicủa ngời nghệ sĩ Họ là những ngời đem lời ca tiếng hát của mình để mua vuicho đời nhng khi trở về với cuộc sống thực tại thì bị cuộc đời hắt hủi Hầu hếtnhững ngời nghệ sĩ trong truyện ngắn Nguyễn Ngọc T thờng yêu nghề, say mêvới nghề Họ sẵn sàng hy sinh cuộc đời mình, bỏ dại sau lng mẹ già con thơ

để sống trọn vẹn với nghề, sống trọn kiếp trầm ca Cuộc đời của họ đôi khi trảiqua bao sóng gió, có khi phải chạy cái ăn toát mồ hôi nhng lòng yêu nghề của

họ không hề vơi đi chút nào ở Cuối mùa nhan sắc, tác giả cho ta thấy lòng

yêu nghề đến mãnh liệt của những ngời đá "Một thời vang bóng", nay còn lạichút hơi tàn, họ củng cố giành trọn cho nghề Vì vậy cả nhóm nghệ sĩ cuốimùa đã tập hợp lại cất một cái nhà đặt tên là "Buổi chiều" để kiếm từng đồngtiền mà sống qua ngày và đặc biệt để họ đợc tồn tại, đợc cất lên lời ca tiếnghát vào mỗi đêm cho thoả lòng mong nhớ sân khấu Mặc dù nơi hò hát chỉ làmột khoảng sân rộng, khán giả chỉ là những ngời quẩn quanh ở xóm Thì mặcmiễn là đợc diễn, miễn là đợc hát, nh thế là thoả lòng: "sân khấu là cái hàng tatrông ra sân rộng, luống nào trồng bông sao nhái, bông mời giờ thì trồng, chỗtrống giành cho bà con ngồi Dàn đờn gồm ghita, cây nhị cũ mèm Không