Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX, lần thứ X, lần thứ XI của Đảng khẳng định: “Nhà nước là công cụ chủ yếu để thực hiện quyền làm chủ của nhân dân, là Nhà nước pháp quyền của dân, do dân, vì dân”, “Nhà nước quản lý xã hội bằng pháp luật. Mọi cơ quan tổ chức, cán bộ, công chức, mọi công dân có nghĩa vụ chấp hành Hiến pháp và pháp luật”. Để xây dựng thành công Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam của dân, do dân, vì dân ở nước ta hiện nay, điều quan trọng hàng đầu là phải xây dựng được một đội ngũ cán bộ, công chức vừa có đức vừa có tài. Đó là những con người có bản lĩnh chính trị vững vàng trên cơ sở lập trường của giai cấp công nhân, tuyệt đối trung thành với chủ nghĩa MácLênin và tư tưởng Hồ Chí Minh. Đó là những con người có đạo đức, có năng lực, luôn đấu tranh bảo vệ quan điểm, đường lối của Đảng, nắm vững chính sách và pháp luật của Nhà nước. Để Nhà nước quản lý xã hội bằng pháp luật theo yêu cầu của Nhà nước pháp quyền thì cán bộ, công chức phải được trang bị những kiến thức về nhà nước và pháp luật một cách đầy đủ, kịp thời. Nhưng hiện nay, qua các phương tiện thông tin đại chúng cho thấy: ở nhiều địa phương, cơ quan, doanh nghiệp việc vi phạm pháp luật, làm trái pháp luật của cán bộ, công nhân, viên chức không phải là ít, đặc biệt là tình trạng vi phạm pháp luật của lứa tuổi thanh niên mới lớn hiện còn đang ngồi trên nghế nhà trường do không hiểu biết về pháp luật. Ở trường Phổ thông DTNT Sơn Động, những năm gần đây công tác bồi dưỡng, giáo dục pháp luật cho đối tượng là cán bộ, giáo viên, nhân viên và học sinh nhà trường được Chi bộ, Ban Giám hiệu đặc biệt quan tâm. Nhà trường chủ động thực hiện và phối hợp với các cơ quan chuyên môn trong công tác tuyên truyền phổ biến nâng cao kiến thức pháp luật cho cán bộ, giáo viên, nhân viên và học sinh bằng nhiều hình thức. Tuy vậy, việc giáo dục pháp luật để đáp ứng yêu cầu trong thời đại mới hiện nay vẫn còn có những vấn đề tồn tại, hạn chế nhất định. Là một Viên chức quản lý, công tác nhiều năm trong ngành giáo dục, thành viên trong Tổ tuyên truyền giáo dục pháp luật của nhà trường, tôi đã tham gia nhiều buổi tư vấn, tuyên truyền về giáo dục pháp luật cho giáo viên, nhân viên và học sinh nhà trường, đặc biệt trong 2 năm tôi đã tham gia lớp Trung cấp Lý luận chính trị Hành chính, hệ tại chức do Trường Chính trị tỉnh Bắc Giang tổ chức được các Thày, các Cô trực tiếp truyền đạt rất nhiều kiến thức về lý luận chính trị, đặc biệt là kiến thức về Nhà nước và pháp luật. Điều đó đã góp phần nâng cao nhận thức của cá nhân về pháp luật và đối chiếu với thực trạng hiểu biết pháp luật trong đơn vị. Qua đó, bản thân nhận thức được giáo dục pháp luật có vai trò quan trọng giúp mọi người nâng cao trình độ pháp lý. Điều này lại càng quan trọng đối với cán bộ, giáo viên, nhân viên và học sinh của Trường Dân tộc nội trú Sơn Động. Vậy làm thế nào toàn thể cán bộ, giáo viên, nhân viên và học sinh nhà trường có đầy đủ kiến thức về pháp luật để sống và làm việc theo pháp luật. Đó là một trong những nhiệm vụ quan trọng trong công tác giáo dục pháp luật của nhà trường. Qua thời gian học tập, nghiên cứu chương trình Trung cấp lý luận chính trị, kết hợp giữa lý luận và thực tiễn trong công tác và được sự hướng dẫn của các thầy giáo, cô giáo, tôi chọn đề tài: Giáo dục pháp luật ở trường Phổ thông Dân tộc nội trú Sơn Động Bắc Giang, thực trạng và giải pháp. Tôi hy vọng sẽ góp phần làm tốt công tác giáo dục pháp luật trong các nhà trường nói chung và công tác tuyên truyền, giáo dục pháp luật cho cán bộ, giáo viên, nhân viên và học sinh trường Phổ thông DTNT Sơn Động nói riêng, một trường có nhiệm vụ giáo dục con em đồng bào các dân tộc thuộc các xã đặc biệt khó khăn của huyện Sơn Động. 2. Mục đích của đề tài Đánh giá đúng thực trạng và xác định được phương hướng, giải pháp nhằm bổ sung, hoàn thiện công tác giáo dục pháp luật cho cán bộ, giáo viên, nhân viên và học sinh trong nhà trường. 3. Nhiệm vụ của đề tài Hệ thống hóa lý luận chung về giáo dục pháp luật; Đánh giá thực trạng công tác giáo dục pháp luật cho cán bộ, giáo viên, nhân viên và học sinh trong trường Phổ thông DTNT Sơn Động; Đề xuất các phương hướng, giải pháp nhằm tăng hiệu quả công tác tuyên truyền giáo dục pháp luật cho đội ngũ cán bộ, giáo viên, nhân viên và học sinh trong nhà trường. 4. Phạm vi nghiên cứu của đề tài Tiểu luận tập trung chủ yếu nghiên cứu, đánh giá thực trạng công tác tuyên truyền phổ biến, giáo dục pháp luật của nhà trường và từ đó đề ra giải pháp nhằm tăng cường nâng cao hiệu quả công tác giáo dục pháp luật cho đội ngũ cán bộ, giáo viên, nhân viên và học sinh trong đơn vị. 5. Phương pháp nghiên cứu của đề tài Tiểu luận được xây dựng trên cơ sở lý luận chủ nghĩa MácLênin và tư tưởng Hồ Chí Minh về Nhà nước và Pháp luật. Quan điểm, đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng Cộng sản Việt Nam về xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam. Phương pháp luận trong nghiên cứu là phương pháp duy vật biện chứng của triết học Mác Lênin. Tiểu luận văn sử dụng các phương pháp nghiên cứu cụ thể như: Phương pháp xã hội học pháp luật; phương pháp lịch sử cụ thể; phương pháp phân tích, tổng hợp, so sánh; phương pháp khảo sát thực tế; phương pháp thống kê. 6. Kết cấu của tiểu luận gồm 3 phần: A. Phần mở đầu B. Phần nội dung Chương I. Những vấn đề cơ bản về giáo dục pháp luật. Chương II. Thực trạng công tác phổ biến, giáo dục pháp luật ở trường Phổ thông DTNT Sơn Động. Chương III. Một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác phổ biến, giáo dục pháp luật. C. Kết luận.
Trang 1Để xây dựng thành công Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam của dân, dodân, vì dân ở nước ta hiện nay, điều quan trọng hàng đầu là phải xây dựng được mộtđội ngũ cán bộ, công chức vừa có đức vừa có tài Đó là những con người có bản lĩnhchính trị vững vàng trên cơ sở lập trường của giai cấp công nhân, tuyệt đối trungthành với chủ nghĩa Mác-Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh Đó là những con người cóđạo đức, có năng lực, luôn đấu tranh bảo vệ quan điểm, đường lối của Đảng, nắmvững chính sách và pháp luật của Nhà nước Để Nhà nước quản lý xã hội bằng phápluật theo yêu cầu của Nhà nước pháp quyền thì cán bộ, công chức phải được trang
bị những kiến thức về nhà nước và pháp luật một cách đầy đủ, kịp thời Nhưnghiện nay, qua các phương tiện thông tin đại chúng cho thấy: ở nhiều địa phương,
cơ quan, doanh nghiệp việc vi phạm pháp luật, làm trái pháp luật của cán bộ, côngnhân, viên chức không phải là ít, đặc biệt là tình trạng vi phạm pháp luật của lứatuổi thanh niên mới lớn hiện còn đang ngồi trên nghế nhà trường do không hiểubiết về pháp luật
Ở trường Phổ thông DTNT Sơn Động, những năm gần đây công tác bồi dưỡng,giáo dục pháp luật cho đối tượng là cán bộ, giáo viên, nhân viên và học sinh nhà trườngđược Chi bộ, Ban Giám hiệu đặc biệt quan tâm Nhà trường chủ động thực hiện và phối hợpvới các cơ quan chuyên môn trong công tác tuyên truyền phổ biến nâng cao kiến thức phápluật cho cán bộ, giáo viên, nhân viên và học sinh bằng nhiều hình thức Tuy vậy, việc giáodục pháp luật để đáp ứng yêu cầu trong thời đại mới hiện nay vẫn còn có những vấn đề tồntại, hạn chế nhất định
Là một Viên chức quản lý, công tác nhiều năm trong ngành giáo dục, thànhviên trong Tổ tuyên truyền giáo dục pháp luật của nhà trường, tôi đã tham gia
Trang 2nhiều buổi tư vấn, tuyên truyền về giáo dục pháp luật cho giáo viên, nhân viên vàhọc sinh nhà trường, đặc biệt trong 2 năm tôi đã tham gia lớp Trung cấp Lý luậnchính trị - Hành chính, hệ tại chức do Trường Chính trị tỉnh Bắc Giang tổ chứcđược các Thày, các Cô trực tiếp truyền đạt rất nhiều kiến thức về lý luận chính trị,đặc biệt là kiến thức về Nhà nước và pháp luật Điều đó đã góp phần nâng caonhận thức của cá nhân về pháp luật và đối chiếu với thực trạng hiểu biết pháp luật trongđơn vị Qua đó, bản thân nhận thức được giáo dục pháp luật có vai trò quan trọng giúpmọi người nâng cao trình độ pháp lý Điều này lại càng quan trọng đối với cán bộ, giáoviên, nhân viên và học sinh của Trường Dân tộc nội trú Sơn Động.
Vậy làm thế nào toàn thể cán bộ, giáo viên, nhân viên và học sinh nhà trường
có đầy đủ kiến thức về pháp luật để sống và làm việc theo pháp luật Đó là một trongnhững nhiệm vụ quan trọng trong công tác giáo dục pháp luật của nhà trường Quathời gian học tập, nghiên cứu chương trình Trung cấp lý luận chính trị, kết hợp giữa
lý luận và thực tiễn trong công tác và được sự hướng dẫn của các thầy giáo, cô giáo,
tôi chọn đề tài: ''Giáo dục pháp luật ở trường Phổ thông Dân tộc nội trú Sơn Động
- Bắc Giang, thực trạng và giải pháp" Tôi hy vọng sẽ góp phần làm tốt công tác
giáo dục pháp luật trong các nhà trường nói chung và công tác tuyên truyền, giáo dụcpháp luật cho cán bộ, giáo viên, nhân viên và học sinh trường Phổ thông DTNT SơnĐộng nói riêng, một trường có nhiệm vụ giáo dục con em đồng bào các dân tộc thuộccác xã đặc biệt khó khăn của huyện Sơn Động
2 Mục đích của đề tài
Đánh giá đúng thực trạng và xác định được phương hướng, giải pháp nhằm bổsung, hoàn thiện công tác giáo dục pháp luật cho cán bộ, giáo viên, nhân viên và họcsinh trong nhà trường
3 Nhiệm vụ của đề tài
- Hệ thống hóa lý luận chung về giáo dục pháp luật;
- Đánh giá thực trạng công tác giáo dục pháp luật cho cán bộ, giáo viên, nhânviên và học sinh trong trường Phổ thông DTNT Sơn Động;
- Đề xuất các phương hướng, giải pháp nhằm tăng hiệu quả công tác tuyêntruyền giáo dục pháp luật cho đội ngũ cán bộ, giáo viên, nhân viên và học sinh trongnhà trường
Trang 34 Phạm vi nghiên cứu của đề tài
Tiểu luận tập trung chủ yếu nghiên cứu, đánh giá thực trạng công tác tuyêntruyền phổ biến, giáo dục pháp luật của nhà trường và từ đó đề ra giải pháp nhằmtăng cường nâng cao hiệu quả công tác giáo dục pháp luật cho đội ngũ cán bộ, giáoviên, nhân viên và học sinh trong đơn vị
5 Phương pháp nghiên cứu của đề tài
Tiểu luận được xây dựng trên cơ sở lý luận chủ nghĩa Mác-Lênin và tư tưởng
Hồ Chí Minh về Nhà nước và Pháp luật Quan điểm, đường lối, chủ trương, chínhsách của Đảng Cộng sản Việt Nam về xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN ViệtNam Phương pháp luận trong nghiên cứu là phương pháp duy vật biện chứng củatriết học Mác - Lênin
Tiểu luận văn sử dụng các phương pháp nghiên cứu cụ thể như: Phương pháp
xã hội học pháp luật; phương pháp lịch sử cụ thể; phương pháp phân tích, tổng hợp,
so sánh; phương pháp khảo sát thực tế; phương pháp thống kê
6 Kết cấu của tiểu luận gồm 3 phần:
A Phần mở đầu
B Phần nội dung
Chương I Những vấn đề cơ bản về giáo dục pháp luật
Chương II Thực trạng công tác phổ biến, giáo dục pháp luật ở trường Phổthông DTNT Sơn Động
Chương III Một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác phổ biến, giáodục pháp luật
C Kết luận.
B PHẦN NỘI DUNG
Trang 4Chương I NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ GIÁO DỤC PHÁP LUẬT
1 Khái niệm giáo dục pháp luật
Đến nay, khái niệm giáo dục pháp luật ở nước ta vẫn chưa được nghiên cứumột cách đầy đủ và có hệ thống Có nhiều quan niệm khác nhau về khái niệm giáodục pháp luật Về cơ bản có các quan niệm sau đây:
- Trước hết, quan niệm cho rằng, pháp luật là qui tắc xử sự có tính bắt buộc
chung Mọi công dân đều phải có nghĩa vụ tuân thủ pháp luật, do đó không cần đặtvấn đề giáo dục pháp luật Pháp luật không thể là cái thuộc tính tuyên truyền vậnđộng, ngược lại, bản thân pháp luật sẽ tự thực hiện chức năng của mình bằng các quyđịnh về quyền và nghĩa vụ thông qua các chế tài đối với những người tham gia vàocác quan hệ xã hội do pháp luật điều chỉnh
- Quan niệm thứ hai, đồng nhất hoặc coi giáo dục pháp luật là một bộ phận
của giáo dục chính trị, tư tưởng, giáo dục đạo đức Chỉ cần thực hiện tốt quá trìnhgiáo dục chính trị tư tưởng, giáo dục đạo đức là mọi người đã có ý thức pháp luậtcao, có sự tôn trọng và tuân thủ pháp luật Quan niệm này đã từng tồn tại trongmột thời gian khá dài ở nước ta Vì vậy, việc đào tạo chuyên ngành luật khôngđược Nhà nước chú ý, dẫn đến hậu quả là các cơ sở đào tạo của ngành luật hầunhư không có Mãi đến năm 1979 mới có cơ sở chuyên ngành đào tạo các luật gia
ở bậc đại học và đến những năm 1987-1988, việc giáo dục pháp luật mới bắt đầuđưa vào chương trình giáo dục ở bậc phổ thông
- Quan niệm thứ ba, coi giáo dục pháp luật đồng nhất với việc tuyên truyền,
giới thiệu, phổ biến các văn bản pháp luật Theo quan niệm này, việc giáo dục phápluật thực chất chỉ là các đợt tuyên truyền, cổ động khi có văn bản pháp luật quan trọngmới ban hành như: Hiến pháp, Bộ luật Hình sự, Bộ luật Dân sự hoặc trước các kỳ bầu
cử Quốc hội, bầu cử Hội đồng nhân dân các cấp
Để xác định đúng đắn khái niệm giáo dục pháp luật, trước hết cần xuất phát từkhái niệm giáo dục của khoa học sư phạm Trong khoa học sư phạm, giáo dục đượchiểu theo nghĩa rộng và nghĩa hẹp
Theo nghĩa rộng, giáo dục là quá trình ảnh hưởng của nhiều điều kiện
khách quan như: Môi trường sống, chế độ xã hội, trình độ phát triển kinh tế, văn
Trang 5hóa, phong tục tập quán và sự tác động của nhân tố chủ quan như: Sự tác động
có ý thức, có mục đích, có kế hoạch và định hướng của con người lên việc hìnhthành những phẩm chất, kỹ năng nhất định của đối tượng giáo dục
Theo nghĩa hẹp, giáo dục là hoạt động có ý thức, có mục đích, có kế hoạch
của chủ thể giáo dục tác động lên khách thể giáo dục, nhằm đạt được các mục tiêunhất định như: Truyền bá những kinh nghiệm trong sản xuất, trong đấu tranh; nhữngtri thức về tự nhiên, xã hội và tư duy để khách thể (hay đối tượng) có đủ khả năngtham gia vào đời sống xã hội
Trong thực tiễn, tuy thừa nhận ảnh hưởng của các điều kiện khách quan là tolớn đối với việc hình thành ý thức cá nhân con người, các nhà lý luận, các nhà khoahọc sư phạm vẫn nhấn mạnh đến yếu tố tác động hàng đầu, quan trọng và mang yếu
tố quyết định của nhân tố chủ quan trong giáo dục Vì thế, khái niệm giáo dục hiệnnay thường được hiểu theo nghĩa hẹp
Từ những quan niệm trên, giáo dục pháp luật trước hết là một hoạt động mangđầy đủ tính chất chung của giáo dục, nhưng nó cũng có những nét đặc thù riêng,phạm vi riêng để tác động lên ý thức con người Theo cả nghĩa rộng và nghĩa hẹp củagiáo dục, giáo dục pháp luật được hiểu là: Con người nói chung là khách thể (hay đốitượng) chịu ảnh hưởng và tác động của các điều kiện khách quan, nhân tố chủ quan
để hình thành nên ý thức, tình cảm và hành vi pháp luật
Giáo dục pháp luật trong thực tiễn hiện nay theo quan niệm chung của nhiềunhà khoa học đều tán thành theo nghĩa hẹp của giáo dục “cần vận dụng khái niệmgiáo dục theo nghĩa hẹp để hình thành khái niệm giáo dục pháp luật” Cơ sở của việcxây dựng khái niệm giáo dục pháp luật xuất phát từ nghĩa hẹp của giáo dục còn đượcxác định qua các yếu tố sau đây:
- Mặc dù, sự hình thành ý thức con người là quá trình ảnh hưởng tác độngthống nhất của các điều kiện khách quan và các nhân tố chủ quan, những nhà kinhđiển của chủ nghĩa Mác - Lênin và cả những nhà lý luận giáo dục đều phân biệt haimặt của quá trình ấy Tuy vậy, trong sự tác động, nhân tố của các điều kiện kháchquan chỉ là những nhân tố ảnh hưởng còn nhân tố chủ quan là nhân tố tích cực mangtính tác động Nhân tố ảnh hưởng có thể tác động theo chiều này hay chiều khác, cònnhân tố “tác động” bao giờ cũng là tự giác, có ý thức, có định hướng rõ ràng, cụ thể
Trang 6“mà hoạt động giáo dục định hướng, có tổ chức, có chủ định của các cơ quan Đảng,Nhà nước, các tổ chức xã hội là yếu tố hàng đầu”.
- Khái niệm giáo dục pháp luật theo nghĩa hẹp còn có ý nghĩa trong việc phânbiệt phạm trù giáo dục pháp luật với phạm trù ý thức pháp luật Hai phạm trù này cóquan hệ mật thiết với nhau nhưng không phải là một Hoạt động giáo dục pháp luật,
đó chính là sự tác động của nhân tố chủ quan mà trước hết là hoạt động có địnhhướng, có tổ chức, có chủ định thành một hệ thống của nhiều chủ thể Còn sự hìnhthành ý thức pháp luật là sản phẩm của điều kiện khách quan Sự phân biệt hai phạmtrù này có ý nghĩa quan trọng ở chỗ tạo ra khả năng giải quyết các vấn đề thực tiễncủa hoạt động giáo dục pháp luật Thực tiễn đã chỉ ra rằng nếu buông trôi, thả lỏngviệc giáo dục pháp luật thì các nhân tố tiêu cực như: hiện tượng vi phạm pháp luật,phạm tội chưa được xử lý nghiêm minh; hiện tượng nhận hối lộ, tham nhũng trongđội ngũ cán bộ, công chức sẽ có điều kiện tác động phản giáo dục rất mạnh lên nhậnthức, tình cảm, lòng tin vào pháp luật của công dân Từ đó, có thể hình thành loại ýthức pháp luật ngược với mục tiêu của nền pháp chế và là cơ sở cho các hành vi viphạm pháp luật tăng lên Ngược lại, nếu xác định đúng đắn các yếu tố của giáo dụcpháp luật như nội dung, hình thức, phương pháp và định hướng chúng ngay trongcác hoạt động của thực tiễn pháp luật phù hợp với yêu cầu từng giai đoạn, từng thời kỳthì sẽ giảm bớt được tác động của các tiêu cực, giúp cho đối tượng được giáo dục có
ý thức pháp luật vững vàng, có khả năng phân tích, phê phán một cách đúng đắn vềhiện thực pháp luật trong quá trình vận động của nó Từ đó có thái độ và hành độngphù hợp với pháp luật
- Xuất phát từ nghĩa hẹp của khái niệm giáo dục theo khoa học sư phạm, đểxây dựng khái niệm giáo dục pháp luật Từ đó cho ta thấy rõ hơn mối quan hệ giữacái riêng, cái đặc thù của giáo dục pháp luật với cái chung, cái phổ biến của giáo dục.Giáo dục pháp luật vừa mang những đặc điểm chung của giáo dục, sử dụng các hìnhthức phương pháp của giáo dục nói chung, vừa thể hiện những nét đặc thù riêng cócủa mình trong mối liên hệ chặt chẽ với các loại hình giáo dục khác như giáo dụcchính trị, đạo đức Tính đặc thù của giáo dục pháp luật thể hiện ở cả mục đích, nộidung và ở cả hình thức, phương pháp
Nét đặc thù của giáo dục pháp luật khác đối với các dạng giáo dục khác ở chỗ:
Trang 7+ Giáo dục pháp luật có mục đích riêng của mình, đó là hoạt động nhằm hìnhthành tri thức, tình cảm và thói quen xử sự phù hợp với quy định của pháp luật.
+ Giáo dục pháp luật có nội dung riêng, đó là sự tác động định hướng với nộidung cơ bản là chuyển tải tri thức của nhân loại nói chung, của một nhà nước nóiriêng về hai hiện tượng nhà nước và pháp luật Trong đó, pháp luật hiện hành củaNhà nước là bộ phận vô cùng quan trọng
+ Xét trên các yếu tố chủ thể, khách thể, đối tượng, hình thức và phương phápgiáo dục cũng có thể chỉ ra các nét đặc thù của giáo dục pháp luật Chẳng hạn, giáodục pháp luật so với các dạng giáo dục khác, đó là quá trình tác động liên tục, thườngxuyên, lâu dài chứ không phải là sự tác động một lần của chủ thể lên đối tượng giáodục Vì thế, giáo dục pháp luật trở thành sợi chỉ đỏ xuyên nối qua gia đình, nhàtrường, các tập thể lao động, các tổ chức Đảng, Nhà nước, các đoàn thể xã hội Nhân
tố con người với hành vi hợp pháp đóng vai trò chủ đạo trong quá trình tác động qualại giữa người giáo dục (chủ thể) với người được giáo dục (đối tượng) Người đượcgiáo dục là người chịu sự tác động có tổ chức, có định hướng các thông tin pháp luật
Vì vậy, sự hiểu biết về trình độ, đặc điểm nhân thân của người được giáo dục là đòihỏi hàng đầu đối với người giáo dục Đồng thời, người giáo dục pháp luật cần phảinắm vững tri thức pháp luật, biết cách chuyển tải nó và hơn thế nữa phải là tấmgương, phải là hình mẫu trong việc tuân theo pháp luật Bởi vì, trong giáo dục phápluật thì nguyên tắc “làm gương”, “làm mẫu”, “anh hãy làm như tôi làm” có ảnhhưởng to lớn đối với người được giáo dục
Tóm lại: Khái niệm giáo dục pháp luật được xây dựng xuất phát từ nghĩa hẹp
của giáo dục và theo đó, giáo dục pháp luật được hiểu: là hoạt động có định hướng,
có tổ chức, có chủ định của chủ thể giáo dục, tác động lên đối tượng giáo dục nhằm hình thành ở họ tri thức pháp luật, tình cảm và hành vi phù hợp với các đòi hỏi của
hệ thống pháp luật hiện hành.
Với khái niệm giáo dục pháp luật như đã nêu trên, trong điều kiện hiện nay ởnước ta, việc trang bị tri thức pháp luật, xây dựng tình cảm và thói quen pháp luật cho mọicông dân là trách nhiệm của cơ quan nhà nước, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị xã hội.Trong đó trước hết thuộc về hệ thống các cơ quan có chức năng giáo dục đào tạo nóichung và các cơ quan có chức năng giáo dục pháp luật của Nhà nước nói riêng
Trang 8Giáo dục pháp luật là một trong những mắt xích quan trọng, có ý nghĩa đặc biệttrong việc tăng cường pháp chế XHCN Bởi vì, giáo dục pháp luật là nhằm hình thành ýthức tôn trọng, tuân thủ pháp luật cho mọi công dân, nhằm phát huy vai trò và hiệu lực củapháp luật trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam XHCN.
Thực tế trong thời gian qua cho thấy, sự coi nhẹ và thiếu năng động trong công tácgiáo dục pháp luật là một trong những nguyên nhân dẫn đến tình trạng ý thức pháp luậtcủa cán bộ công chức và nhân dân còn thấp, “pháp luật và kỷ cương của Nhà nước bị viphạm ngày càng phổ biến” Điều đó đặt ra cho chúng ta sự cần thiết phải nhận thức ýnghĩa mang tầm chiến lược của công tác giáo dục pháp luật trong suốt cả quá trình xâydựng nhà nước pháp quyền của dân, do dân, vì dân Nó là một bộ phận đặc biệt quantrọng trong chiến lược con người của Đảng và Nhà nước ta hiện nay
2 Mục đích của giáo dục pháp luật
Mục đích của giáo dục pháp luật là một trong những yếu tố tạo nên cấu trúcbên trong của giáo dục pháp luật Việc xác định đúng đắn các mục đích xã hội cầnphải đạt được trong quá trình giáo dục pháp luật, có vai trò quan trọng trong lý luận
và thực tiễn hoạt động quản lý
- Mục đích thứ nhất: Hình thành, làm sâu sắc và từng bước mở rộng hệ thống
tri thức pháp luật của công dân (mục đích nhận thức) Đây là mục đích hàng đầu, bởi
vì, chính sự am hiểu pháp luật, sự nhận thức đúng đắn về giá trị xã hội và vai trò điềuchỉnh của pháp luật sẽ là điều kiện cần thiết để hình thành tình cảm và lòng tin vàopháp luật ở mỗi công dân Hơn nữa, tri thức pháp luật còn giúp cho con người tổ chứcmột cách có ý thức hoạt động của mình và tự đánh giá kiểm tra, đối chiếu hành vi vớicác chuẩn mực pháp luật Mục đích này đặc biệt quan trọng trong điều kiện như nước
ta hiện nay, khi mà hiểu biết pháp luật của công dân còn thấp, còn chịu ảnh hưởng tưtưởng và nếp sống của người sản xuất nhỏ, nhận thức về quyền và nghĩa vụ của côngdân chưa đầy đủ Mặt khác, công tác giáo dục pháp luật chưa được coi trọng dẫn đếntình trạng pháp chế bị buông lỏng, làm giảm hiệu lực của pháp luật; dẫn đến giảmlòng tin của nhân dân đối với Đảng và Nhà nước Do đó, từ Đại hội Đảng toàn quốclần thứ VI đến nay, Đảng và Nhà nước ta luôn coi trọng công tác giáo dục pháp luật,
“coi trọng công tác giáo dục, tuyên truyền, giải thích pháp luật Cán bộ quản lý cáccấp từ Trung ương đến đơn vị cơ sở phải có kiến thức về quản lý hành chính và hiểu
Trang 9biết về pháp luật Cần sử dụng nhiều hình thức và biện pháp để giáo dục, nâng cao ýthức pháp luật và làm tư vấn pháp luật cho nhân dân”, “thường xuyên giáo dục phápluật, xây dựng ý thức sống và làm việc theo pháp luật”, “phát huy dân chủ đi đôi vớigiữ vững kỷ luật, kỷ cương, tăng cường pháp chế, quản lý xã hội bằng pháp luật,tuyên truyền giáo dục toàn dân, nâng cao ý thức chấp hành pháp luật”.
- Mục đích thứ hai: Hình thành tình cảm và lòng tin đối với pháp luật (mục
đích cảm xúc) Mục đích này rất quan trọng, vì nếu có tri thức pháp luật mà không
có tình cảm tôn trọng và lòng tin vào pháp luật cũng như các cơ quan bảo vệ phápluật thì con người rất dễ hành động chệch khỏi các chuẩn mực pháp luật vì lợi íchriêng tư (các vụ án gần đây cho ta thấy rõ điều đó, điển hình là vụ án Mai VănHuy, vụ án Năm Cam) Nội hàm của mục đích cảm xúc đạt được thông qua việc:
Một là, giáo dục tình cảm công bằng, biết xác định các tiêu chuẩn đánh giá tính
công bằng của pháp luật, biết đối xử với người khác và với chính mình bằng các
tiêu chuẩn công bằng thể hiện qua các qui phạm pháp luật Hai là, giáo dục tình cảm trách
nhiệm, ý thức tuân thủ pháp luật ở mọi nơi mọi lúc Phê phán, lên án những biểu hiện coithường pháp luật, các hành vi phạm pháp Đồng thời ủng hộ và tích cực tham gia bảo vệ sựnghiêm minh của pháp luật Có được tình cảm trên, con người sẽ có được lòng tin vữngchắc vào sự cần thiết tuân theo những qui phạm pháp luật Khi đã có lòng tin vào pháp luật,con người sẽ có những hành vi hợp pháp
- Mục đích thứ ba: Hình thành động cơ, hành vi và thói quen xử sự theo pháp
luật (mục đích hành vi) Động cơ và hành vi hợp pháp là kết quả cuối cùng của cảquá trình nhận thức pháp luật, đấu tranh nội tâm dưới tác động của những yếu tố tâm
lý, tình cảm, lòng tin Thói quen xử sự hợp pháp được hiểu là thói quen tuân thủ cácquy phạm hướng dẫn của pháp luật, thói quen thực hiện đúng đắn, tận tâm các quyền
và nghĩa vụ pháp lý, thói quen sử dụng và áp dụng các tri thức pháp luật và các quyphạm pháp luật cụ thể để bảo vệ các quyền và nghĩa vụ hợp pháp của mình, củangười khác, của Nhà nước và của xã hội
Việc phân chia các mục đích giáo dục pháp luật trên đây chỉ mang tính tươngđối, giữa chúng có mối quan hệ đan xen, qua lại trong mối liên hệ hữu cơ thống nhất
Từ tri thức pháp luật đến tính tự giác; từ tính tự giác đến tính tích cực; từ tính tích cựcđến thói quen xử sự theo pháp luật Ngược lại, khi có thói quen xử sự theo pháp luật
Trang 10thì lòng tin, tình cảm pháp luật lại được củng cố Do đó, khi tiến hành giáo dục phápluật đều phải hướng hoạt động vào cả ba mục đích của giáo dục pháp luật.
Việc xác định mục đích của giáo dục pháp luật trong quá trình giáo dục phápluật có ý nghĩa hết sức quan trọng cả trong lý luận lẫn thực tiễn giáo dục pháp luật.Việc xác định đúng hay không đúng mục đích của giáo dục pháp luật sẽ dẫn đến chấtlượng tốt hay không tốt tới giáo dục pháp luật
3 Nội dung và hình thức của giáo dục pháp luật
3.1 Nội dung của giáo dục pháp luật
Nội dung giáo dục pháp luật được xác định trên cơ sở ba mục đích của giáo dụcpháp luật nói trên, là sự hình thành ở đối tượng giáo dục hệ thống tri thức pháp luật Tìnhcảm, lòng tin và thói quen hành động phù hợp với yêu cầu của pháp luật Nội dung giáodục pháp luật là một thành tố quan trọng của quá trình giáo dục pháp luật, nó được xácđịnh trên cơ sở mục đích, nhiệm vụ và đồng thời xuất phát từ nhu cầu, đặc điểm của đốitượng giáo dục pháp luật Xác định đúng nội dung của giáo dục pháp luật sẽ bảo đảm chochất lượng của việc giáo dục pháp luật có hiệu quả cụ thể, thiết thực
Trong lý luận về giáo dục pháp luật cần làm rõ một số vấn đề liên quan tới nộidung giáo dục pháp luật như: phạm vi, đặc điểm, những yếu tố chủ yếu của nội dunggiáo dục pháp luật
Phạm vi của nội dung giáo dục pháp luật theo quan điểm chung hiện nay bao gồm:
- Các thông tin về pháp luật, gồm cả kiến thức cơ bản và văn bản pháp luậtthực định
- Các thông tin về việc thực hiện pháp luật, về tình hình vi phạm pháp luật vàtội phạm, về việc điều tra xử lý các vi phạm pháp luật
- Các thông tin về kết quả nghiên cứu, điều tra xã hội học về thực hiện ápdụng pháp luật đối với đời sống kinh tế xã hội, đối với từng đối tượng, các tầng lớpdân cư Đồng thời phản ánh những nhu cầu, nguyện vọng, ý kiến, đề xuất của nhândân, của các chuyên gia pháp luật trong việc xây dựng và hoàn thiện pháp luật
- Các thông tin hướng dẫn hành vi pháp luật cụ thể của công dân (như cácquyền, các nghĩa vụ pháp luật, quy trình thủ tục để bảo vệ các quyền hợp pháp)
Từ phạm vi nội dung giáo dục pháp luật nêu trên, trong thực tiễn pháp luật ởnước ta hiện nay cũng cần lưu ý tới những đặc điểm của nội dung giáo dục pháp luật
Trang 11Đó là trạng thái động của các thông tin trong nội dung giáo dục pháp luật Những đặcđiểm này cần được nhận thức đầy đủ đối với những người làm công tác giáo dụcpháp luật Trên cơ sở đó họ lựa chọn phương pháp tiếp cận tới nội dung giáo dụcpháp luật của từng đối tượng một cách phù hợp, giúp cho đối tượng giáo dục có cáchnhìn nhận đúng đắn, biện chứng về quá trình hoàn thiện pháp luật, đưa pháp luật vàocuộc sống, cũng như những điểm mâu thuẫn và thống nhất của tiến trình đổi mới,phát triển khoa học pháp lý và pháp luật thực định ở nước ta.
Những nội dung chủ yếu của giáo dục pháp luật, trên cơ sở lý luận và thựctiễn, được xác định theo những mức độ, tầng cấp độ khác nhau tùy theo từng loại đốitượng phù hợp với những nhu cầu, đặc điểm của đối tượng giáo dục pháp luật Căn
cứ vào nhu cầu và đặc điểm của đối tượng giáo dục pháp luật, người ta phân định nộidung giáo dục pháp luật thành ba mức, cấp độ khác nhau sau đây:
Một là, mức độ tối thiểu về giáo dục pháp luật phổ cập cho mọi công dân.
Sống trong một xã hội được quản lý bằng pháp luật thì mỗi công dân phải cơ những hiểubiết tối thiểu về pháp luật và có những kỹ năng tối thiểu để sử dụng pháp luật nhằm thựchiện và bảo vệ các quyền, lợi ích hợp pháp và thực hiện nghĩa vụ của mình
Hai là, mức độ giáo dục pháp luật theo nhu cầu ngành nghề của các công dân
hoạt động trong các lĩnh vực kinh tế kỹ thuật, văn hóa xã hội Họ cần những hiểu biết
và kỹ năng sử dụng pháp luật ở mức độ cao hơn, mang tính định hướng nghề nghiệp
rõ hơn thì ngoài những khái niệm pháp lý cơ bản thường gặp trong thực tiễn, nộidung giáo dục pháp luật theo ngành nghề còn bao gồm một số luật thực định, liênquan trực tiếp đến lĩnh vực hoạt động của đối tượng Các quyền và nghĩa vụ công dântrong lĩnh vực hoạt động và các trình tự giải quyết các tranh chấp phổ biến liên quantrong lĩnh vực nghề nghiệp
Ba là, mức độ giáo dục chuyên luật, đây là mức độ cao nhất của nội dung giáo
dục pháp luật, nhằm mục đích đào tạo các luật gia cho bộ máy nhà nước và các tổchức mang tính nghề nghiệp về pháp luật Sự hiểu biết của đối tượng này bao gồm cảnhững quan điểm, những học thuyết về nhà nước và pháp luật trong lịch sử và hiệntại Những hiểu biết tương đối toàn diện về hệ thống pháp luật trong nước và quốc tếtrong lĩnh vực chuyên sâu của từng người (về hình sự, về dân sự, về kinh tế, về hônnhân gia đình, về luật quốc tế, ) Kỹ năng của họ không chỉ dừng lại ở việc tuân thủ
Trang 12pháp luật mà chủ yếu là vận dụng chính xác, linh hoạt các quan hệ pháp luật vào việc
xử lý, giải quyết các vấn đề liên quan đến pháp luật (hoặc tư vấn cho việc giải quyếtcác vấn đề về pháp luật, như các tranh chấp, các vi phạm pháp luật ) Kỹ năng quantrọng và đặc thù của đối tượng là sáng tạo pháp luật, là khả năng tham gia vào việchoàn thiện pháp luật
Từ việc xác định phạm vi, đặc điểm và các mức độ yêu cầu về nội dung giáodục pháp luật có thể thấy rằng: Không thể có một hình thức hay một chủ thể giáo dụcpháp luật riêng biệt có thể đáp ứng được tất cả các yêu cầu, nội dung để đạt tới mụctiêu giáo dục pháp luật đặt ra cho mọi đối tượng Do đó cần phải có sự phối hợpnhiều hình thức, phương tiện, chương trình, mục tiêu giáo dục pháp luật của các chủthể khác nhau để hỗ trợ, bổ sung cho nhau nhằm đạt được mục đích của giáo dụcpháp luật mà nội dung giáo dục pháp luật đề ra
3.2 Hình thức giáo dục pháp luật
Mục đích và nội dung của giáo dục pháp luật không thể tự thân đi vào nhậnthức, tình cảm của người được giáo dục pháp luật, mà phải qua những kênh chuyểntải thông tin, là các dạng hoạt động cụ thể để tổ chức quá trình giáo dục pháp luật,thể hiện nội dung giáo dục pháp luật Qua thực tiễn cũng như qua nghiên cứu lýluận về nguyên tắc, nội dung, chủ thể, đối tượng giáo dục pháp luật, hình thức giáodục pháp luật được chia làm hai loại:
- Các hình thức giáo dục pháp luật mang tính phổ biến, truyền thống của giáodục chính trị tư tưởng như: phổ biến, nói chuyện pháp luật tại các cơ quan nhà nước,các tổ chức quần chúng, các địa bàn dân cư; các hội nghị, hội thảo pháp luật; các câulạc bộ pháp luật; các đội thông tin cổ động pháp luật; các cuộc thi tìm hiểu pháp luật;tuyên truyền qua báo chí và các phương tiện thông tin đại chúng khác; các hình thứcvăn học nghệ thuật; dạy và học pháp luật trong các nhà trường
- Các hình thức giáo dục pháp luật đặc thù như: Các hoạt động định hướnggiáo dục pháp luật trong các hoạt động lập pháp, hành pháp và tư pháp của các cơquan nhà nước (Quốc hội, Chính phủ, Tòa án và Viện kiểm sát); giáo dục pháp luậtqua các hoạt động của các tổ chức xã hội, tổ chức nghề nghiệp, tổ chức quần chúng(tổ hòa giải, tư vấn pháp lý )
4 Chủ thể, khách thể, đối tượng giáo dục pháp luật
Trang 134.1 Chủ thể giáo dục pháp luật
Theo lý luận giáo dục học thì chủ thể giáo dục là thầy cô giáo và tất cả những
người làm công tác giáo dục khác Vận dụng vào giáo dục pháp luật, có thể hiểu: Chủ thể giáo dục pháp luật là tất cả những người mà theo chức năng, nhiệm vụ hay trách nhiệm xã hội phải tham gia vào việc thực hiện các mục đích giáo dục pháp luật Các
nghiên cứu lý luận và thực tiễn đã xác định và thừa nhận có hai loại chủ thể giáo dụcpháp luật: chủ thể chuyên nghiệp và chủ thể không chuyên nghiệp với vị trí, nhiệm
vụ, yêu cầu trình độ và kỹ năng giáo dục pháp luật khác nhau Từ đó, có các hình thức,phương thức và phương pháp tiến hành hoạt động giáo dục pháp luật khác nhau
Chủ thể chuyên nghiệp giáo dục pháp luật là những người mà chức năng,nhiệm vụ chủ yếu, trực tiếp của họ là thực hiện các mục đích, nội dung giáo dục phápluật (giảng viên luật, các báo cáo viên, tuyên truyền viên về pháp luật )
Chủ thể không chuyên nghiệp giáo dục pháp luật là những người mà chứcnăng chính không phải là giáo dục pháp luật, nhưng một trong các nhiệm vụ của họ làthông qua hoạt động chuyên môn, nghiệp vụ để thực hiện mục đích giáo dục phápluật (đại biểu Quốc hội, đại biểu Hội đồng nhân dân, cán bộ, công chức thuộc các cơquan hành pháp, tư pháp )
Tóm lại, chủ thể giáo dục pháp luật được hiểu là tất cả những người mà theo
chức năng hay theo trách nhiệm xã hội đã tham gia góp phần vào việc thực hiện mụctiêu giáo dục pháp luật
4.2 Khách thể (đối tượng) giáo dục pháp luật
Khách thể theo quan niệm chung nhất là “đối tượng chịu sự tác động, chi phốicủa hành động trong quan hệ đối lập với đối tượng gây ra hành động gọi là chủ thể”
Từ quan niệm chung đó có thể đồng nhất khách thể với đối tượng chịu sự tác động.Trong lý luận giáo dục người ta cho rằng: Khách thể (hay đối tượng) giáo dục là cánhân hay tập thể học sinh
Như đã đề cập ở phần trên, khái niệm giáo dục pháp luật được xây dựng xuất
phát từ nghĩa hẹp của khái niệm giáo dục trong khoa học sư phạm, nó chỉ là một dạngđặc thù mang nét riêng, nằm trong cái chung của hoạt động giáo dục Mặt khác, khixem xét đến khách thể, đối tượng giáo dục pháp luật không thể không tính đến cácmục đích của giáo dục nói chung và mục đích của giáo dục pháp luật nói riêng
Trang 14Quá trình giáo dục pháp luật thực chất là quan hệ xã hội giữa một bên làngười giáo dục (chủ thể) và một bên là người được giáo dục (khách thể hay đốitượng) Mối quan hệ này có sự tác động qua lại lẫn nhau giữa các bên tham gia trongmối quan hệ Song chiều tác động chủ yếu vẫn là sự tác động, chi phối của ngườigiáo dục (chủ thể) Sự tác động giáo dục là những hoạt động có ý thức, có địnhhướng, có kế hoạch, nhằm đạt tới những mục tiêu, mục đích nhất định (bao gồm mụcđích nhận thức, mục đích cảm xúc, mục đích hành vi, thói quen xử sự theo pháp luật).Nói cách khác, chủ thể giáo dục pháp luật tác động lên khách thể (đối tượng) giáodục với những mong muốn cụ thể là xây dựng được ý thức và những hành vi hợppháp cho khách thể (đối tượng) giáo dục pháp luật.
Như vậy, khách thể (đối tượng) giáo dục pháp luật ở đây không chỉ là cánhân, những nhóm cộng đồng xã hội mà còn bào hàm cả những yếu tố bên trong của
họ như: nhận thức, tình cảm, cảm xúc, hành vi cụ thể của họ phù hợp với pháp luật
Từ phân tích trên cho thấy, khách thể của giáo dục pháp luật cũng giống nhưkhách thể của giáo dục nói chung, nó mang tính đồng nhất với đối tượng giáo dục phápluật Vậy khách thể của giáo dục pháp luật được hiểu là những cá nhân, nhóm cộngđồng xã hội cùng với ý thức và hành vi pháp luật của họ
Việc xác định chủ thể, khách thể (đối tượng) giáo dục pháp luật có ý nghĩaquan trọng trong lý luận và thực tiễn của hoạt động giáo dục pháp luật trên cơ sở mốiquan hệ, sự tác động qua lại lẫn nhau giữa chủ thể và khách thể trong quá trình giáodục pháp luật Trong đó, chủ yếu là sự tác động có ý thức, có mục đích, có kế hoạchcủa người giáo dục pháp luật lên người được giáo dục pháp luật Điều đó tạo cho chủthể xác định các nội dung, hình thức, phương tiện, biện pháp phù hợp để tiếp cận vớikhách thể (đối tượng) giáo dục pháp luật một cách có hiệu quả nhất
Chương II THỰC TRẠNG CÔNG TÁC GIÁO DỤC PHÁP LUẬT CỦA TRƯỜNG PHỔ THÔNG DTNT SƠN ĐỘNG – TỈNH BẮC GIANG
1 Cơ cấu tổ chức, chức năng, nhiệm vụ của trường Phổ thông DTNT Sơn Động – Bắc Giang.
Trang 15Trường Phổ thông DTNT Sơn Động là đơn vị sự nghiệp thuộc Sở Giáo dục vàĐào tạo Bắc Giang, có nhiệm vụ giáo dục đào tạo học sinh dân tộc thiểu số từ lớp 6đến lớp 12 trên địa bàn các xã đặc biệt khó khăn của huyện Sơn Động
Trường gồm 7 khối lớp với tổng số học sinh từ khoảng 447 học sinh Tổng sốcán bộ, giáo viên, nhân viên năm 2013 là 41 chia ra cụ thể như sau:
Cán bộ quản lý: 03; Giáo viên: 32; Nhân viên: 06 và tổ chức bộ máy của Nhà trường được bố trí theo sơ đồ sau:
2 Thực trạng công tác giáo dục pháp luật của trường Phổ thông DTNT Sơn Động
2.1 Thực trạng đội ngũ cán bộ, công chức và các điều kiện vật chất
* Thực trạng đội ngũ cán bộ, công chức và các điều kiện phục vụ công táctuyên truyền phổ biến pháp luật của Sở:
- Tổng số cán bộ, giáo viên, nhân viên: 41, trong đó:
Đảng viên, đoàn viên thanh niên: Tổng số đảng viên cả chính thức và dự bị là
16 đảng viên, chiếm tỷ lệ 39%; Tổng số Đoàn viên thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh
là 13 đoàn viên, chiếm tỷ lệ 31,7%
Trình độ lý luận: Cao cấp lý luận chính trị 01 người, chiếm tỷ lệ 2,4%; Trung
cấp lý luận chính trị 02 người, chiếm tỷ lệ 4,8%;
Trình độ chuyên môn, nghiệp vụ của cán bộ, giáo viên: Sau Đại học: 07 người,
chiếm tỷ lệ 17%; Đại học: 30 người, chiếm tỷ lệ 73%; Trung cấp 04, chiếm tỉ lệ 9,7%Như vậy, 90% cán bộ, giáo viên trong trường có trình độ từ đại học trở lên, điều đó
CHI BỘ
HIỆU
ĐTNCSHC M ĐTNTPHC M