Thế giới nghệ thuật thơ đinh thị thu vân

Đóng góp mới của luận văn Thực hiện đề tài Thế giới nghệ thuật thơ Đinh Thị Thu Vân tôi hi vọng sẽ đem đến cho người đọc cái nhìn đầy đủ hơn ve những tác phẩm ““như viết nhật kí” của nhà

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC QUY NHƠN

ĐOÀN THỊ THÚY KIỀU

THẾ GIỚI NGHỆ THUẬT THƠ

• • ĐINH THỊ THU VÂN

Chuyên ngành: Văn học Việt Nam

Mã số: 60 22 01 21

Người hướng dẫn: TS TRẦN VĂN PHƯƠNG

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan công trình này là kết quả nghiên cứu của riêng tôi Các

số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực và chưa được công bố trongbất cứ một công trình nghiên cứu nào

MỤC LỤC TRANG PHỤ BÌA

LỜI CAM ĐOAN

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Lịch sử vấn đề 2

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 6

4 Phương pháp nghiên cứu 7

5 Đóng góp mới của luận văn 7

6 Cấu trúc của luận văn 7

Chương 1 THẾ GIỚI NGHỆ THUẬT THƠ TRỮ TÌNH VÀ HÀNH TRÌNH SÁNG TẠO THƠ CỦA ĐINH THỊ THU VÂN 9

1.1 Thế giới nghệ thuật thơ trữ tình 9

1.1.1 Khái niệm thế giới nghệ thuật 9

1.1.2 Thế giới nghệ thuật thơ trữ tình 10

1.2 Hành trình sáng tạo thơ của Đinh Thị Thu Vân 12

1.2.1 Vài nét về tiểu sử 12

1.2.2 Quan niệm nghệ thuật của nhà thơ 13

1.2.3 Những chặng đường sáng tạo thơ 18

Chương 2 THẾ GIỚI NGHỆ THUẬT THƠ ĐINH THỊ THU VÂN -NHÌN TỪ PHƯƠNG DIỆN CÁI TÔI TRỮ TÌNH 31

2.1 Một số vấn đề lý thuyết về cái tôi và cái tôi trữ tình trong thơ 31

2.1.1 Một số vấn đề lý thuyết về cái tôi 31

2.1.2 Cái tôi trữ tình trong thơ 32

2.2 Cái tôi trữ tình trong thơ Đinh Thị Thu Vân 35

2.2.1 Cái tôi công dân 35

2.2.2 Cái tôi yêu đương khao khát, cuồng nhiệt 41

2.2.3 Cái tôi lụy tình 46

2.2.4 Cái tôi cô đơn, tuyệt vọng trong tình yêu 54

Chương 3 THẾ GIỚI NGHỆ THUẬT THƠ ĐINH THỊ THU VÂN -NHÌN TỪ THỂ THƠ, NGÔN NGỮ VÀ GIỌNG ĐIỆU 61

3.1 Thể thơ 61

3.1.1 Thể thơ tự do đạt thành tựu nổi bật .62

3.1.2 Nỗ lực làm mới thể thơ lục bát .67

3.2 Ngôn ngữ 76

3.2.1 Ngôn ngữ giản dị, tự nhiên, chân thực 77

3.2.2 Ngôn ngữ chắt lọc, giàu sức biểu cảm 85

3.3 Giọng điệu 90

3.3.1 Giọng nhẹ nhàng, sâu lắng .91 3.3.2 Giọng buồn, chiêm nghiệm 94 KẾT LUẬN 101

DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ

103

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 104 QUYẾT ĐỊNH GIAO ĐỀ TÀI LUẬN VĂN THẠC SĨ (Bản sao)

1

Luận văn tập trung khảo sát toàn bộ sáng tác thơ của Đinh Thị Thu Vânđược in trong 4 tập thơ (3 tập thơ riêng và 1 tập thơ chung).

- Thay cho lời hát ru anh, 1984, NXB Long An, Long An.

- Một ngày ta ngoái lại, 2005, NXB Long An, Long An.

- Đừng trôi nữa tình yêu mang phận cỏ, 2015, NXB HNV, Hà Nội.

- Email xanh, 2016, NXB HNV, Hà Nội.

4 Phương pháp nghiên cứu

4.1 Phương pháp phân tích tổng hợp: trên cơ sở phân tích những biểuhiện riêng lẻ trong từng tác phẩm để tổng hợp, khái quát thành bức tranh hoànthiện về thế giới nghệ thuật của nhà thơ

4.2 Phương pháp so sánh

- So sánh trong nội bộ tập thơ của Đinh Thị Thu Vân qua các tập thơđược khảo sát

- So sánh với các tác giả khác

4.3 Phương pháp hệ thống: Tìm hiểu thế giới nghệ thuật trong mối quan

hệ với các phương diện, khía cạnh, cấp độ biểu hiện

5 Đóng góp mới của luận văn

Thực hiện đề tài Thế giới nghệ thuật thơ Đinh Thị Thu Vân tôi hi vọng

sẽ đem đến cho người đọc cái nhìn đầy đủ hơn ve những tác phẩm ““như viết nhật kí” của nhà thơ, góp phần khẳng định những đóng góp của cô trong tiến

trình văn học đương đại Luận văn ít nhiều góp phần gợi mở hướng tiếp cậnnghiên cứu một hiện tượng văn học cụ thể, đồng thời mở rộng hiểu biết, nângcao kiến thức trong quá trình học tập và cảm thụ văn học

6 Cấu trúc của luận văn

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận và Tài liệu tham khảo, Nội dung chính củaluận văn bao gồm ba chương:

- Chương 1: Thế giới nghệ thuật thơ trữ tình và hành trình sáng tạo thơ của

2

Đinh Thị Thu Vân (22 trang)

- Chương 2: Thế giới nghệ thuật thơ Đinh Thị Thu Vân - Nhìn từ phương diện cái tôi trữ tình (31 trang)

- Chương 3: Thế giới nghệ thuật thơ Đinh Thị Thu Vân - Nhìn từ thể thơ, ngôn ngữ và giọng điệu (40 trang)

3

Chương 1THẾ GIỚI NGHỆ THUẬT THƠ TRỮ TÌNH VÀ

• •

HÀNH TRÌNH SÁNG TẠO THƠ CỦA ĐINH THỊ THU VÂN •

•1.1 Thế giới nghệ thuật thơ trữ tình

1.1.1 Khái niệm thế giới nghệ thuật

Khái niệm thế giới nghệ thuật xuất hiện từ yêu cầu muốn tiếp cận tácphẩm văn học trong dạng chỉnh thể Thế giới nghệ thuật là thiên nhiên thứ hai

do người nghệ sĩ sáng tạo ra Một mặt nó phản ánh hiện thực, mặt khác nó biểuhiện những khát vọng chân - thiện - mĩ của chủ thể sáng tạo Với ý nghĩa này,vấn đề đặt ra là cần phải có một khái niệm về thế giới nghệ thuật thật bao quát,thật đầy đủ để làm cơ sở cho việc tiếp cận các hiện tượng và tác giả văn học

Theo Từ điển thuật ngữ văn học:

Thế giới nghệ thuật là khái niệm chỉ tính chỉnh thể của sáng tác nghệ thuật Thế giới nghệ thuật nhấn mạnh rằng: sáng tác nghệ thuật là một thế giới riêng được sáng tạo ra theo các nguyên tắc tư tưởng, khác với thế giới thực tại vật chất hay thế giới tâm lý của con người, mặc dù nó phản ánh các thế giới ấy Như vậy, khái niệm thế giới nghệ thuật giúp ta hình dung tính độc đáo về tư duy nghệ thuật của sáng tạo nghệ thuật có cội nguồn trong thế giới quan, văn hoá chung, văn hoá nghệ thuật và cá tính sáng tạo của nghệ sĩ [13].

Lí luận văn học tập 2 (Trần Đình Sử Chủ biên) khẳng định:

Gọi bằng thế giới nghệ thuật bởi vì đó là cấu tạo đặc biệt có sự thống nhất không tách rời, vừa có sự phản ánh thực tại, vừa có sự tưởng tượng sáng tạo của tác giả, có sự khúc xạ thế giới bên trong của nhà văn Thế giới này chỉ có trong tác phẩm và trong tưởng

tượng nghệ thuật Nghiên cứu cấu trúc của thế giới nghệ thuật vừa cho ta hiểu hình tượng nghệ thuật trong tác phẩm, quan niệm của tác giả về thế giới, vừa có thể khám phá thế giới bên trong ẩn kín của nhà văn, cái thế giới chi phối sự hình thành phong cách nghệ thuật [35].

Theo Nguyễn Đăng Mạnh: “Thế giới nghệ thuật của nhà văn hiểu đúng nghĩa của nó là một chỉnh thể, đã là chỉnh thể tất phải có cấu trúc nội tại theo những nguyên tắc thống nhất, cũng có nghĩa là quan hệ nội tại giữa các yếu tố phải có tính quy luật” [22].

Tham khảo những định nghĩa trên, chúng tôi có thể hiểu ve khái niệm thếgiới nghệ thuật như sau: Thế giới nghệ thuật là thế giới hình tượng được sángtạo, xây dựng nên trong tác phẩm nghệ thuật theo những nguyên tắc tư tưởng -thẩm mĩ nhất định của người nghệ sĩ Đó là một chỉnh thể nghệ thuật sốngđộng, cảm tính, được xây cất bằng vật liệu ngôn từ và các phương thức,phượng tiện nghệ thuật đặc thù Là đứa con tinh thần của nghệ sĩ, thế giới nghệthuật luôn hàm chứa và thể hiện quan niệm riêng của người nghệ sĩ về thế giới,con người và bản thân sự sáng tạo Đó không phải là một thế giới tĩnh mà làmột thế giới động, phản ánh những biến chuyển tinh vi và phức tạp trong tưtưởng của người nghệ sĩ

Là một khái niệm rộng bao gồm nhiều yếu tố nên việc tìm hiểu kĩ trongdung lượng luận văn cao học là rất khó Vì thế, trong chương này chúng tôi chỉtrình bày khái quát các vấn đề của khái niệm thế giới nghệ thuật Trên cơ sở đótập trung làm rõ một số vấn đề như: tính chủ quan, tính thể loại trong thế giớinghệ thuật thơ trữ tình Từ đó, chúng tôi sẽ vận dụng vào tìm hiểu thế giới nghệthuật thơ Đinh Thị Thu Vân

1.1.2 Thế giới nghệ thuật thơ trữ tình

Theo Từ điển thuật ngữ văn học: “Thơ trữ tình (tiếng Pháp: poesie

lyrique) là thuật ngữ dùng chỉ chung các thể thơ thuộc loại trữ tình” Trong đó,

những cảm xúc và suy tư của nhà thơ hoặc của nhân vật trữ tình trước các hiệntượng đời sống được thể hiện một cách trực tiếp

Tính chất cá thể hóa của cảm nghĩ và tính chất chủ quan hóa của sự thể hiện là những dấu hiệu tiêu biểu của thơ trữ tình Là tiếng hát của tâm hồn, thơ trữ tình có khả năng thể hiện những biểu hiện phức tạp của thế giới nội tâm, từ các cung bậc của tình cảm cho tới những chính kiến, những tư tưởng triết học [13].

Lê Quang Hưng trong Thế giới nghệ thuật thơ Xuân Diệu thời kì trước

1945 cho rằng:

Thế giới nghệ thuật trong thi ca là thế giới được nghệ sĩ sáng tạo ra bằng phương tiện ngôn từ Nó chưa từng tồn tại trong thế giới vật chất và mãi mãi không bao giờ có thể biến thành thực tại vật chất Nhưng nó lại mang sự sống và tâm hồn chân thực của một người, một thế hệ, một ihờì Nói theo ngôn ngữ của lý luận quen thuộc thì nó vừa phản ánh “hiện thực”, vừa phản ánh “ý thức chủ quan” của người nghệ sĩ [16].

Thơ trữ tình là sự bộc lộ cái chủ quan, là sự biểu hiện và cảm thụ của chủthể trữ tình trong một không gian, thời gian nhất định Vì thế, thế giới nghệthuật trong thơ trữ tình thể hiện rõ qua hai hình tượng: hình tượng cái tôi vàhình tượng thế giới Cái tôi là hình tượng trung tâm của thơ trữ tình, mang vẻđẹp độc đáo không lặp lại Hình tượng thế giới tồn tại trong thơ trữ tình với vaitrò là khách thể để chủ thể - cái tôi trữ tình thể hiện mình Tất nhiên, hìnhtượng thế giới (cũng như hình tượng cái tôi nói trên) thực chất đều là hìnhtượng nghệ thuật, chúng được xây dựng, thể hiện theo những nguyên tắc thẩm

mĩ riêng của nhà thơ

1.2 Hành trình sáng tạo thơ của Đinh Thị Thu Vân

1.2.1 Vài nét về tiểu sử

Đinh Thị Thu Vân vừa là bút danh vừa là tên thật, sinh ngày 23-8-1955,quê quán ở xã Mỹ Phú, huyện Thủ Thừa, tỉnh Long An, xuất thân trong một giađình trung nông Cô là một trong những nhà thơ nữ tiêu biểu của đồng bằngsông Cửu Long Tốt nghiệp đại học ngành Sư phạm Ngữ văn nhưng khôngtheo nghề dạy học Sau khi ra trường cô trở về phục vụ cho quê hương bênngành thư viện Sau đó, cô chuyển về tòa soạn báo Long An công tác Lúc đầulàm phóng viên đi viết tin văn nghệ, viết bài kí, văn xuôi, như cô đã từng nói

đó là “đụng đâu viết đô’” Sau này chuyển qua Biên tập thơ rồi làm Thư kí tòa

soạn, sau đó làm Tổng Biên tập Tạp chí Văn Nghệ Long An Hiện nay cô là hộiviên Hội Nhà văn Việt Nam, Ủy viên Ban Liên lạc Hội Nhà văn Việt Nam tạiđồng bằng sông Cửu Long và vẫn đang sinh sống, công tác tại Long An về đờisống riêng tư Thu Vân có chồng nhưng đã ly hôn và có hai đứa con, một trai vàmột gái

Đến nay cô đã xuất bản được bốn tập thơ như bốn dấu ấn khác nhau trong

cuộc đời nghệ thuật của mình Đó là thay cho lời hát ru anh (1980); một ngày

ta ngoái lại (2005); đừng trôi nữa tình yêu mang phận cỏ (2015) và Email xanh (2016).

Đinh Thị Thu Vân đạt được những giải thưởng nhất định trong sự nghiệp

văn chương của mình Theo thông tin in trên trang bìa của tập thơ đừng trôi nữa tình yêu mang phận cỏ [43], Thu Vân đạt các giải thưởng là Giải C Tuần

báo văn nghệ Hội Nhà văn Việt Nam năm 1979; Tặng thưởng thơ Tạp chí Vănnghệ Quân đội 1982, 1986; Tặng thưởng 5 năm văn học Bộ Quốc phòng 1984 -1989

Nhìn lại chặng đường hoạt động nghệ thuật ta thấy Đinh Thị Thu Vânsáng tác không nhiều nhưng tất cả những gì cô mang đến đều để lại ấn tượngđặc biệt trong lòng độc giả Trong một lần trò chuyện với cô, tác giả đã tự đánh

giá về mình rằng: “Viết không nhiều, viết ít, có một quãng không viết vì cô sợ

mảng thơ có bao nhiêu đó ý tứ, sợ lặp lại, sợ trùng nên không viết một thời gian” Đe tài của cô cũng quanh quanh, quẩn quẩn chứ không lớn lao Cô viết không nhiều và đọc cũng không nhiều Cô tự nhận là mình “hơi hẫng”” ve

kiến thức văn học Những người viết họ rành văn học lắm, Đông Tây kim cổ,

cô có đọc gì đâu Tánh cô thì “tơ lơ mơ, hơi lơ ngơ trong cuộc đời”” Là một

thi sĩ nhuốm màu tình ái nhưng thật tiếc khi nói ve con đường tình của mình,

cô nói: “Yêu đương thì thất bại, tình cảm riêng tư thì thất bại”” Có lẽ cuộc

đời truân chuyên, tình yêu dang dở' tất cả đã thấm vào hồn thơ của Thu Vânnhư một định mệnh

1.2.2 Quan niệm nghệ thuật của nhà thơ

Đinh Thị Thu Vân rất mê làm thơ Thơ đến với cô tình cờ nhưng mỗi vầnthơ cô viết đều chất chứa những xúc cảm mãnh liệt trong sâu thẳm con người

cô Thu Vân là một người thẳng thắn, dễ thương Chính vì vậy, trong nhiều

cuộc nói chuyện, người đọc khó bắt gặp những lời phát biểu “đao to búa lớn””, đặc biệt là những lời “chấn động”” ve nghe Trong những bài phỏng

vấn, ta thấy rải rác đâu đó những suy nghĩ của cô về nghiệp cầm bút Nó không

phải là “tuyên ngôn”” mà chỉ là những chia sẻ chân tình, mộc mạc Qua đó,

đọc giả cũng phần nào thấu hiểu thế giới nghệ thuật trong thơ của cô

Để bảo vệ sự nhạy cảm của mình vì quá yếu đuối, dễ suy sụp nên cô chọn

cách “trốn”” trước đám đông Cao Thoại Châu trong Đinh Thị Thu Vân những điều không hỏi thì chẳng bao giờ nói đã phỏng vấn cô:

Cao Thoại Châu: Tôi có thắc mắc là nhà thơ không thoải mái trước đám đông Đấy là một phụ nữ chân thật hay là một cách bảo vệ nỗi cô đơn và tôi chưa biết nó có là một tổn thương hay niềm tự hào của người làm thơ (vì nó mà mới có được những bài hay)? Chẳng hạn

“Em vẫn yêu những khoảnh khắc bình yên/ Yêu tất cả những niềm vui

bé nhỏ/ Hơn thế nữa, em yêu ngày sóng gió/ Xác xơ lòng, tàn phế giấc

mơ đêm” thì ta nên tránh cái ồn ào là đúng.

Đinh Thị Thu Vân: Nói rõ hơn là tôi bảo vệ sự nhạy cảm của tôi - mình hiểu mình quá, thương mình quá, dễ suy sụp quá, nên tốt hơn hết là trốn Tôi yếu đuối, không son không phấn, không ngải không bùa, không đường không mật rõ ràng không giống ai làm sao

mà không “trốn” vào chính mình cho được?

Cao Thoại Châu: “Xin cuộc đời cay đắng cứ nhiều hơn’” là kiêu hãnh tự tin hay là như chị viết “Để em lọc hồn em dâng cây cỏ/ Dâng trời đất dâng người thân kẻ lạ/ Thanh khiết này huyết mạch dưỡng nuôi em (.)/ Thanh khiết này anh có nhận không anh?”, một cách sàng lọc để chọn ra Thế thì “kinh khủng” thật! hoặc đáng nể thật Tôi cũng giỏi đấy chứ khi nhận xét như vậy?

Đinh Thị Thu Vân: Thơ tôi ngày xưa là kiêu hãnh tự tin, sau hơn hai mươi năm là trơ lì đơn độc, ngày xưa là sàng lọc hiến dâng, bây giờ là chôn vùi vô vọng, ngay chính tôi, tôi cũng thấy ngỡ ngàng.

Mà này, anh không “giỏi đấy chứ” đâu, anh chỉ khá chút thôi! [6].

Sở hữu một dòng thơ đầy nữ tính, chân thật mà thanh nhã, Đinh Thị ThuVân làm thơ để trở thành chính mình thay vì để trở thành người khác! Không

biết ở tuổi nào mà Đinh Thị Thu Vân viết “Em bây giờ nghe yếu ớt tựa mầm cây”” Thơ tình là thơ muôn thuở mà thơ thất tình lại là thơ hay nhất Khao

khát yêu thương và còn lại những bài thơ thất tình đầy chất nữ tính nhưngkhông trang điểm dù chỉ một chút, đấy là thơ Đinh Thị Thu Vân

chỉ là đôi khi mình chới với tuyệt vọng cùng cực hay đắm đuối bão bùng thì những run rẩy đã sẵn không âm ỉ nữa, nó bùng lên, bắt mình trải thành câu chữ Em cũng khát một cái tên đề tặng trong thơ mình, nhưng chưa, chưa bao giờ - khi em chưa có một cái tên có nghĩa là tất cả vẫn chỉ là những cảm xúc đẹp và cô đơn của riêng em Thơ em hầu như không viết hoa, không ngày tháng, bởi với em không

gì là quan trọng hết, đau là mình đau cả đời, người làm đau thì họ cũng nhẹ tênh mà đi, đâu có gì mà quan trọng, sao nỡ quan trọng, đau là lẽ sống rồi [30].

Thường thì thơ tình người ta hay ghi tặng người này người kia nhưng

trong thơ của cô đó là những dòng tâm tư, cô viết cho chính cô Cô chưa viếtthơ để tặng riêng ai Mới đọc thoáng qua tưởng như là tác giả viết cho mộtngười nào đó nhưng thật ra là viết cho khát vọng yêu thương của mình chứkhông phải viết cho người nào, chưa cụ thể cho một gương mặt nào Sau những

dòng tâm sự ấy, Hà Khánh Quân phải thốt lên: “Cuối cùng xin gởi nơi đây lời cầu chúc cô thi sĩ mọi sự lành Sớm có một tên thân yêu để đề tặng Tập thơ kế tiếp của Vân, hy vọng là những tiếng reo vui của hạnh phúc” [30].

Sự đặc sắc thể hiện từ nội dung, kết cấu, đến hình thức thể hiện Khônggiống đa số những nhà thơ, cô không viết thơ để tặng, không ghi lại ngày thángđặc biệt không viết hoa đầu dòng, kể cả tên tập thơ “Thơ em hầu như khôngviết hoa, không ngày tháng, bởi với em không gì là quan trọng hết, đau là mìnhđau cả đời” Đó không phải là dụng ý gây chú ý hay cách tân gì lớn lao Điềuđơn giản cô dành lại cho độc giả cũng như với chính mình có lẽ đúng như nhàthơ đã từng nói - trần trụi một tình yêu

Thơ đối với Thu Vân như người bạn tri âm để giãi bày, chia sẻ Tuy nhiênđọc những vần thơ ấy không làm cho ta có cảm giác dễ dãi trong câu chữ vàmạch cảm xúc Mỗi từ cô viết ra như được chưng cất từ bao vị đắng trong lòng,

một tình cảm rất thực và cũng hòa trộn trong đó sự trân trọng đúng mực đối vớisáng tạo nghệ thuật Không cầu kỳ từ nội dung đến hình thức thể hiện, các bàithơ của Đinh Thị Thu Vân không nằm chung trong bản đồng ca thơ đồng bằngxuyến xao mềm mượt mà là một vị khách khiêm tốn chọn cho mình một chỗngồi riêng, vẫn không sao từ chối được sự chú ý của độc giả Đến với thơ ĐinhThị Thu Vân là đến với những dòng thơ viết cho tâm hồn, ghi lại những cảmxúc, những rung động tận sâu trong trái tim của một người phụ nữ biết yêu

thương, nhẹ nhàng và sâu lắng Có nhà thơ từng nói: “thơ là tiếng vọng của tâm hồn’”, phải chăng, với Đinh Thị Thu Vân, thơ cũng chính lời muốn nói

thay cho tiếng lòng đang thổn thức kia trước những đau thương mất mát giữanhững cuộc tình đầy chông gai, gian khó?

Lê Thị Kim cũng có quan niệm sáng tác giống Thu Vân, Lê Thị Kim từngviết: “Thơ - là mảnh sò bé nhỏ ta chơi, cũng là vỏ ốc cho ta - con dã tràng về

ẩn náu” Cô nói:

Làm thơ là tôi tìm về với chính mình, lắng nghe tiếng lòng mình Thơ đã nâng đỡ làm trong trẻo trái tim tôi mang đến cho tôi cảm giác bình yên, hạnh phúc Thơ là cõi trú, là chốn ẩn náu Tất nhiên, thơ được chắt lọc từ những giằng xé, va đập của những ý tưởng, cảm xúc Và vì vậy làm thơ là đi ngược chiều gió, là leo lên đỉnh tuyết không biết điều bất ngờ nào đang ở phía trước.[7]

Lê Thị Kim và Thu Vân cảm nhận mình hiểu mình quá, yêu mình quá nêntốt nhất là ẩn náu vào thơ

Bởi thế, ta có thể thấy trong thơ của hai nhà thơ nữ hiện sống ở miền Nam

có một số nét chung Trước hết họ không viết về những điều lớn lao, vĩ đại, họviết về cái riêng lẻ, cá thể, con người riêng lẻ, đó là cái đẹp trong thi ca Xét

cho cùng trên thế gian này có gì đẹp hơn con người, người là “ hoa đất”, họ

viết về tâm hồn, tình cảm sâu sắc của con người Nguyên Sa, Du Tử Lê, CungTrầm Tưởng, Bùi Giáng trong thơ cũng từng có hướng viết như thế Có thể

khẳng định đó là đặc trưng thi ca ở miền Nam trước năm 1975.

Và đương nhiên thơ ở mỗi nữ sĩ đều có sắc thá i riêng thể hiện như tínhcách rất riêng ở mỗi người: Kim thì điệu đàng, vô tư; Vân thì hiền lành, camchịu Những tính cách ấy đi vào thơ làm thơ trở nên độc đáo, thuyết phục Cáihay, giá trị thơ từng người rồi sẽ được người đọc thẩm định

Nguyên Hậu trong Đinh Thị Thu Vân - Người dấu lửa trong thơ cũng

đã nhận định:

Thơ viết cho riêng mình nhưng vẫn mang lại cảm xúc cho người đọc làm rạo rực biết bao trái tim Thật khó bày giải một cách rạch ròi nhưng theo người viết, đó có lẽ là ở cái năng lực đặc biệt

mà không phải ai cũng có Chỉ có thể nói một cách giản dị về cô rằng: Đinh Thị Thu Vân - “người giấu lửa trong thơ” [15].

Ngoài ra, Đinh Thị Thu Vân viết thơ như viết nhật ký, cô “không bao giờ nghĩ mình là nhà thơ””, rất ngại khi ai đó nói mình là nhà thơ, giống như cô

“viết nhật ký bằng văn vần”, viết cho riêng mình, không cần ai biết, không cần

ai sẻ chia Trái tim ấy từ lâu không còn thanh thản, bởi đã một lần lạc mất tìnhyêu cho dù yêu thương vẫn còn đó, vẫn hằng đêm hiện về nhưng làm sao bấuvíu, làm sao sống trọn cho mình dù chỉ một đêm?

anh vẫn đi về xáo động ước mơ xưa vẫn đầy ấp, vẫn vô tình

xa cách.

(lẩn khuất tên anh)

Thơ cô chính là những dòng tâm sự của một người từng trải, một ngườivẫn luôn mong chờ một hạnh phúc, một hy vọng bình yên ở phía cuối con

đường Con đường tình yêu Cô cảm thấy mình may mắn: “Rất nhiều người nói là cô nói được những điều người ta nghĩ nhưng họ không nói được bằng lời May mắn là cô nói được bằng lời những cảm giác khổ đau của phụ nữ”.

Có lẽ chính vì điều đó thơ cô được nhiều bạn đọc yêu quý

1.2.3 Những chặng đường sáng tạo thơ

Thu Vân bắt đầu làm thơ từ những năm 70 và được người đọc chấp nhận

ngay, không phải qua một thời gian “thử việc” Bứt phá nhanh, tự khẳng định

ngay từ những bài thơ đầu tiên Lúc mới cầm bút, mảng đề tài chính của cô làchiến tranh về sau đi sâu vào mảng tự sự, trữ tình Từ khi cầm bút đến nay ThuVân cho ra đời 4 tập thơ, mỗi tập đều mang những dấu ấn rõ nét cuộc đời cô

thay cho lời hát ru anh là tập thơ đầu tay của Đinh Thị Thu Vân do Hội

Văn học Nghệ thuật Long An xuất bản vào năm 1980 Đây là tập thơ đánh dấu

sự mở đầu cho thành công trong sự nghiệp nghệ thuật của Đinh Thị Thu Vân

Tập thơ này có 22 bài thơ Ngay từ những bài thơ đầu tiên như con tem quân đội, nếu không có ngày ba mươi tháng tư, bài thơ lục bát của anh Thu Vân

đã để lại ấn tượng về một “em” hậu phương trẻ trung, đằm thắm, nghĩa tình.

Tình yêu lý tưởng cộng với chút gì hồn nhiên, sâu lắng, Thu Vân đã thật sự làmmới lại một đề tài vốn đã thân quen Hơn nữa lại ra đời trong những năm sau

giải phóng, tập thơ làm thức dậy trong lòng bao chàng trai trẻ từng “bạc vai áo xông pha” những kỷ niệm, những cảm xúc ngọt ngào Chính một người bộ đội

năm xưa từng bày tỏ cảm xúc rằng yêu lắm những vần thơ của Thu Vân ngày

đó Đến với tập thơ thay lời hát ru anh, ta thấy một hồn thơ tươi trẻ, hồn

nhiên, yêu đời với những câu thơ mang tinh thần lạc quan của một cô gái trẻviết về anh bộ đội Cụ Hồ

Tình yêu trong thơ cô lúc nào cũng đằm thắm, ngọt ngào, chất chứa đầynhững nội tâm sâu kín Cũng là thơ tình nhưng thơ tình của cô có gì như tráchmóc, lời trách móc không phải để giải tỏa nội tâm mà như những mũi dao tựđâm chính mình Cái lỗi trong tình yêu đôi khi không quá rõ ràng, rạch ròi nhưbài toán, đó là những day dứt đắng cay chỉ người trong cuộc mới hiểu Với bài

thơ áo người yêu, ta cảm nhận được một hồn thơ tự nhiên, giọng thơ nhẹ

nhàng cùng cảm xúc ngọt ngào chất những nỗi lòng sâu kín Anh là một người

bộ đội, tình yêu em dành cho anh da diết nhưng không thể nói nên lời vì anhcòn trách nhiệm, còn nghĩa vụ thiêng liêng Em muốn là từng sợi vải trên chiếc

áo anh để có thể theo bên anh trên những chặng đường hành quân gian khổ.

sợi vải nào thương anh giữa đêm ? sợi vải nào vương hơi thở mềm ? sợi vải nào nhớ vùng ngực ấm ? sợi vải nào tương tư áo em ? đất bụi chiến trường dấu ở đâu áo anh chưa chịu nói câu nào lần lựa em tìm trong gấu áo bụi đỏ hay là nỗi khát khao ?

Hay trong bài thơ thay cho lời hát ru anh, một dòng cảm xúc da diết, giãi

bày nỗi nhớ mong nhân vật trữ tình muốn chia sẻ nỗi buồn với người mình yêubằng mong ước:

làm sao đổi được tâm hồn

để em mang trọn vui buồn anh mang?!

làm sao bớt được cách ngăn cho lòng em bớt trở trăn đôi bề?!

Một nỗi lòng trăn trở muốn đi sâu vào lòng người yêu để hiểu rõ nỗi lòng

anh nhưng vừa muốn dừng lại, nửa lại muốn bước nhanh: “tâm hồn anh - chốn bão dông/ em chưa đi hết một vùng thẳm sâu/ nửa thì cứ muốn dừng lâu/ nửa kia lại muốn bước mau, vội vàng!'” Đặc biệt là đoạn thơ cuối, dường như nỗi

lòng của nhân vật trữ tình được trải rộng và buồn một nỗi buồn vô tận vớingười anh áo lính:

đời anh - áo lính màu xanh em ru sao để không thành thờ ơ lời nào ru được bây giờ lại ru cả khoảng đợi chờ mai sau ?!

Đây là bài thơ chính trong tập thơ này bởi nó mang đầy đủ ý nghĩa củachủ đề tập thơ, lời thơ buồn buồn, sâu thẳm, có lúc cảm giác như nghẹn lại khicảm xúc dâng trào

Hai mươi lăm năm sau Thu Vân mới cho ra đời đứa con thứ hai là một ngày ta ngoái lại do Hội Văn học Nghệ thuật Long An xuất bản vào năm 2005.

Hơn hai mươi năm mới in hai tập thơ vì hình như nhà thơ không ưa trình diễn

cả người lẫn thơ trước đám đông mà cô thường lẩn tránh bất cứ khi nào có thể

Nếu với thay cho lời hát ru anh người đọc thấy một Đinh Thị Thu Vân hồn

nhiên, tươi trẻ với những câu thơ mang tinh thần lạc quan của một cô gái trẻ

viết về anh bộ đội Cụ Hồ thì khi đến với một ngày ta ngoái lại ta lại bắt gặp

một Đinh Thị Thu Vân khác, một Thu Vân của những trăn trở, hoài niệm, tiếcnuối, những cuộc đối thoại tâm trạng với một người nhưng thực chất là với

chính bản thân mình Nếu như trong thay lời hát ru anh là tình yêu trong sáng, tươi trẻ của một tâm hồn tràn đầy sức sống thì trong tập thơ thứ hai một ngày

ta ngoái lại là cái đắng xót của một tình yêu bị tan vỡ, một sự hoài niệm tiếc

nuối và có cả nỗi khát khao đợi chờ dẫu biết đó là vô vọng

Với tập thơ này, người đọc sẽ để cho cảm xúc của mình ““phiêu” trong

những miền sáng tối, những góc khuất khác nhau của nội tâm, có khi là đỉnhcủa yêu thương nhưng có khi lại là tận cùng của niềm cô độc Chính những

““góc’”, ““khoảng”” ký ức triền miên ấy đã làm không ít người đọc cảm thấy

ám ảnh, day dứt trước cái ngõ hẹp hun hút của tâm hồn Xuyên suốt tập thơ là

““nỗi ân hận của người đến sau, của người đến muộn”” dẫu rằng lý do không kịp ấy của cô là điều không thể khác Cái lỗi ở đây không rạch ròi, cái lỗi đan

cài trong đó nhiều ẩn tình, éo le, ngang trái Có khi là yêu thương nhưng lại trở

thành “lỗi”, cái lỗi nhẹ nhàng cũng là cái lỗi lớn lao nhất Ngẫu nhiên hay tình

cờ Đinh Thị Thu Vân đã nói dùm những nỗi niềm bè bạn quá giống tâm sự củachúng ta lúc này, hay bởi chính nhà thơ cũng đã có những hồi ức và hoài nhớcùng với những người bạn và một thời yêu dấu Một lần hội ngộ rất đặc biệt

với những người bạn của một thời thơ ấu: “rồi sẽ có một ngày ta ngoái lại/ bạn

bè ơi, khi ấy có còn nhau/ cơn lốc đời đưa đẩy bạn về đâu/ ta ngoái lại tìm nhau, e mất dấu” Thế rồi cũng con người đó, hơi thở đó, cũng khoảnh khắc đó

có lúc lại ao ước rằng:

ngày men ngày men ôi giá như ngày mai tôi có thể chia cho ai một chút lòng tan vỡ một chút ngậm ngùi một chút cô đơn.

(tàn đông )

Bao trùm trong dòng ký ức loạn nhịp ấy, đôi khi ta thấy một sự mâu thuẫnlớn trong nội tâm chủ thể trữ tình Bởi lẽ những cung bậc tình yêu có bao giờrạch ròi đâu Có khi hờn trách lại có lúc thương yêu, đôi khi cái trách móc có

vẻ đắng cay lại ẩn chứa một tình yêu nồng nàn hơn bao giờ hết

Thu Vân làm thơ không nhiều nhưng những lời cô viết ra như được chưngcất từ muôn vạn nỗi niềm riêng thành chiếc bóng đen đặc quánh như giọt cafénặng trịch trong chiếc cốc tâm hồn Ở đó cái yếu đuối được ngụy trang bằng sựrắn rỏi bên ngoài, nỗi khát khao được phủ lấp bởi cái bất cần đầy nữ tính:

và em chợt thương những người phụ nữ suốt đời chung thủy suốt đời vùi hồn trong những kỷ niệm ngỡ thiêng liêng

ôi những người phụ nữ không biết quay lưng

sẽ không bao giờ không bao giờ nhận ra được hết những ngõ ngách bạc bẽo trong trái tim lạnh lùng phản bội!

(trần trụi tình yêu)

Nghịch lý ấy vỡ ra từ sự cay đắng, đớn đau đến tột cùng cảm xúc khiếnnhững người nhận biết dẫu trong hay ngoài cuộc đều thương chứ không nỡtrách Cái nghịch lý đáng yêu lắm nhưng cũng xót xa lắm, ấy vậy mà đó dườngnhư lại là lý do duy nhất để người thơ tồn tại giữa cuộc đời đầy phong ba bão

tố Trách móc cho thỏa để rồi cuối cùng cũng nhận hết mọi cay đắng ve mình

Đó là lý do vì sao Phan Văn Tường từng nói thơ Thu Vân gợi lên cái ám ảnh ve

một con người luôn thấy mình có lỗi: "em nhận lỗi về em tất cả/ những câu thơ

phơi trải hết u buồn” (bài thơ tạ lỗi) Những dòng tâm tư ấy ngày đêm như lớp

than nồng âm ỉ chỉ chờ trông một cơn gió lòng gợn qua cũng có thể bốc cháymãnh liệt Dường như không phải tác giả đang nói mà chính tâm sự của cô lêntiếng, cô cố dập tắt nó không muốn tỏ bày, đóng kín cánh cửa tâm hồn nhưng

đành bất lực Dường như người trong cuộc đang phải đấu tranh giữa "quên” và

một ngày ta ngoái lại là tập thơ tình nồng cháy, một tình yêu bị thương

như vết thương góc trời mà người ta gọi là sao Mai, sao Hôm, chỉ một ngôi sao

mà phải chia mình ra thành hai đốm sáng để ngắm nhau cho trời đêm bớt phần

đơn độc Cái "tôi”” chủ thể - nàng thơ trong tập thơ này có thể là chính tác giả

mà cũng có thể chỉ là một biểu tượng, một hoài niệm, một ban mai còn giấutrong chăn nệm chiêm bao, nơi chỉ có hoa mai và người đàn bà đối diện trongđêm

Tập thơ kế tiếp là đừng trôi nữa tình yêu mang phận cỏ do NXB Hội Nhà văn xuất bản năm 2015 Kể từ tập thơ một ngày ta ngoái lại, Đinh Thị

Thu Vân chờ đến mười năm sau mới xuất bản thêm tập thơ mới Mười năm,một chặng đường thơ Mười năm - một phần đời với những biến cố thăng trầmcủa phận người, trong đó có tình yêu Tập thơ này có 108 trang ruột, bỏ qua bàitựa của Trung Trung Đỉnh và bài bạt của Nguyễn Đông A là 51 bài thơ củaĐinh Thị Thu Vân Tất cả đều là thơ tình Có vẻ như tác giả Nguyễn Đông Ahiểu nhiều cả ve người lẫn thơ của Đinh Thị Thu Vân Trong bài bạt có cái tựa

đinh thị thu vân và nỗi buồn tay trắng , tác giả này viết:

Bởi thơ của cô là tình yêu từ một phía, cô cho mà không nhận

lại hoặc có nhận nhưng rất ít Bởi thơ của cô mang tính lãng mạn Thu Vân như “lưng lửng giữa lưng trời”, giữa cái ảo và thực, hy vọng cái không thể có Thu Vân ở ngoài đời và chủ thể trong thơ luôn hòa quyện, tan biến thành một [43].

-Đinh Thị Thu Vân mở lòng tập thơ trong nhịp điệu lục bát chân truyền:

gối đầu lên chân em đi khép ngoan anh nhé rèm mi lặng buồn em lần khuy áo mà thương sâu trong lồng ngực anh dường như đau gánh nơi sợi tóc phai màu bao nhiêu bạc bẽo và bao phũ phàng?

nghiêng lòng gởi chiếc hôn sang bao nhiêu ấm đủ xua tan rã rời?

(ru oan)

Thiết tha, hiện thực trong tình yêu là điểm thứ nhất, nhà thơ bày tỏ lòngmình như trình diện một nhân cách Lời mời gọi trực tiếp đã rất khác với mộtThúy Kiều của cụ Tiên Điền nhưng thật hơn, nồng nàn hơn Hình ảnh của tìnhyêu cụ thể hơn Và tuyệt vời ở cốt cách lãng mạn, đoan chính vẫn s áng nét Cửchỉ đi đôi với tình cảm bộc lộ một cách linh hoạt Không e dè nhưng chẳng sỗsàng Tất cả thật hợp lý hợp tình cho một cặp đôi đang yêu nhau Lời nhắc nhở,lời mời gọi, thấp thoáng một chút gì van nài lẫn ra lệnh

Tên tập thơ như một lời van xin trổng trổng đồng thời gợi nhớ đến mộthình ảnh ai cũng từng gặp trong cuộc sống: Cỏ Cỏ có nhiều loại khác nhaunhư cỏ tranh, cỏ gừng, cỏ mần trâu, cỏ lông heo, cỏ nhung Nhật Bản, cỏ lạctiên, cỏ xuyến chi, cỏ lan chi, cỏ cú, cỏ gà, v.v Nói chung cỏ thuộc họ thựcvật với các đặc tính: mong manh, nhỏ bé, xanh mướt, dễ thương, dễ ngã, nhưng có sức sống vô cùng bền bỉ Có đất cỏ tự mọc lên với gốc rễ của mình.Nhà thơ Đinh Thị Thu Vân đã không ngần ngại ví tình yêu của mình như thânphận những loại cỏ dại Với thể thơ không câu nệ số chữ, cô trăn trở tình mình

qua hơn năm cụm thơ, mỗi cụm bốn dòng:

tôi chẳng muốn trôi đâu, phía sông xa mờ mịt quá

làm sao mà quay lại một ngày đau

đừng đẩy đưa thêm - nhỡ rồi bạc lòng nhau nhỡ phai mất mong manh, nhỡ nhạt nhòa sương khói hãy dừng lại đời tôi ngay khoảnh khắc đắm say người đừng trôi nữa sông xa mờ mịt quá đừng trôi nữa tình yêu mang phận cỏ mang phận buồm không gió để ra khơi! nếu rủ lòng thương, xin thượng đế bớt xa xôi hãy nghiêng xuống, hãy dừng lại đời tôi, thôi đừng tan vỡ nữa.

Bài viết thể hiện một mạch thơ buồn bã, xâu chuỗi những lời thống thiết

kể lể, kêu gọi, van nài gởi đến cuộc đời đồng thời là nói với chính mình.Cuộc sống luôn di động Thời gian luôn đi qua Thể xác tâm tình tùy thuộc vào

vũ trụ biến hóa Ý thức về sự hèn mọn của thân phận, sự mong manh của tìnhyêu nhưng tác giả bằng lòng với những khiêm nhường đó Nhà thơ quý cả nỗiđau của mình, sợ hãi đánh mất những nhớ nhung Và hoài nghi cả sự thay đổi

của người tình khi bị cuốn trôi ve một tương lai mờ mịt, “trời đang xanh, mình

đang rất thương mình” chẳng thể nào không thay đổi, nếu không được dừng

lại Tuy nài nỉ nhưng ý thức được điều đó là không thể cũng như khẳng địnhThượng Đế là sự xa vời càng làm nổi bật cái bất lực, cô đơn của chính mình.Chỉ cần đọc một số đe bài của Đinh Thị Thu Vân viết đã có thể lờ mờ đoán

chừng cái vùng bao la buồn của nhà thơ Thử đọc bài phù du ơi phù du buồn

đến nỗi:

tháng sáu khóc giùm tôi ngàn tuyệt vọng những lời mưa chan chứa nỗi chôn vùi tôi ngồi đếm phù du, tôi ngồi nhớ tôi ngồi thương người như lần cuối thương tôi!

Thật quá đúng, khi yêu một người mình không còn là mình Hơn thế nữa,

Đinh Thị Thu Vân đưa ra cảm nhận rất tinh tế nhưng chỉ có trong thi ca: “bao

nhiêu hạt máu đang rời trái tim’” Tình yêu là cha đẻ của những trạng thái tâm

hồn: vui buồn, nhớ tiếc, hờn giận, chán nản, cam chịu Một người biết làm thơthường vận dụng ngôn từ để bày tỏ những xúc cảm trên Đinh Thị Thu Vâncũng đi con đường ấy Nhưng cô hoàn hoàn đánh rơi bóng dáng những nụ cười.Hơi thơ của cô thường trực u uất, buồn phiền đến cùng cực Sự chia lìa ngườithân yêu có lẽ là thủ phạm đánh cắp niềm vui của người con gái giàu yêuthương?

Đọc đi đọc lại 51 bài thơ trong tập thơ đừng trôi nữa tình yêu mang phận cỏ tôi vừa cảm nhận được một tình yêu trong sáng đến thánh thiện, vừa

cảm phục Đinh Thị Thu Vân khi viết cả một tập thơ tình buồn nhưng tuyệt

nhiên không “gieo rắc’” cho người đọc nỗi yếm thế Dầu là kẻ thua thiệt mọi nhẽ, “dạt dào trao và bạc bẽo nhận về””, song người đàn bà trong thơ Đinh

Thị Thu Vân vẫn chấp nhận và coi như số phận đã an bài Đọc đừng trôi nữa tình yêu mang phận cỏ tôi có cảm giác tác giả nghĩ thế nào viết ra thế ấy, hoàn

toàn không có sự dụng công trong câu chữ ngôn từ vì thế thơ của cô tươinguyên cảm xúc chân thực và đi vào lòng người đọc

Tập thơ Email xanh (2016) tiếp tục là minh chứng cho vết thương lòng

của Thu Vân Tập thơ in chung 5 nữ tác giả là Nguyễn Thị Ánh Huỳnh, TrầnMai Hường, Lê Thị Kim, Đinh Thị Thu Vân và Huỳnh Ngọc Yến với 45 bài

thơ, mỗi nhà thơ có 9 bài Tuyển tập thơ Email xanh được NXB Hội Nhà văn

phát hành đúng vào dịp ngày Quốc tế Phụ nữ, không biết hữu ý hay ngẫu nhiênlại là tuyển tập thơ tình của nữ Tên gọi của tuyển tập thơ thật độc đáo: một

“chữ Tây”” bên cạnh một “chữ Việt””: Email - xanh: email là những lá thư

thời hiện đại; xanh - màu của tình yêu muôn thuở, chỉ nội cái sự sắp đặt của hai

từ trên đã như khẳng định dù ở thời nào thì tình yêu của phụ nữ vẫn luôn làmàu xanh, màu của sự tươi non mơn mởn và tràn đầy hy vọng, không có tuổi

tác Email xanh như một sự gặp gỡ tình cờ để tạo thành một email - hộp thư

chung, lại ngẫu nhiên mở ngỏ cho những dòng thơ gửi gắm cánh mày râunhững thông điệp giống nhau: nỗi khát khao khi yêu, những dằn vặt, nồng nàn,day dứt đều có đủ Hãy nghe Đinh Thị Thu Vân dùng thể thơ tự do diễn tả tâm

trạng mình khi yêu và xa trong may mắn: “may mắn nào cho em gặp anh, vào

đúng lúc trái tim non dại nhất, vào đúng lúc trái tim tròn khao khát, và ngọt ngào vừa đủ chín giữa cô đơn ”” Để rồi cô cũng nhận ra sự “may mắn” khi chia tay như thế này: “may mắn cho em, anh đã chẳng phũ phàng hơn, thêm chút nữa cách nào em sống được, thêm chút nữa chắc là bao nước mắt, không

dễ gì em giấu giữa tim sâu, thêm chút nữa thôi em sẽ phải căm thù, ta chẳng thể nhìn nhau, dù giá lạnh

Cũng nói ve những khoảng cách vô định trong tình yêu, Lê Thị Kim viết

trong Xa và gần:

Anh xa mà gần lắm Mối tình thuở môi thơm Chỉ như là chiếc lá

Đủ làm mềm không gian

Chỉ cỏ cây mới biết Mình trú ngụ nơi đâu chỉ đất trời mới biết Tình mình thiên thu sâu.

Xa mà gần, gần lại thật xa, những mối tình không bao giờ phai đi cùngnăm tháng, dẫu chỉ trong tâm tưởng của một người Nhưng chính vì là trongtâm tưởng cho nên những nỗi lo vu vơ cũng đủ thiêu đốt trái tim người phụ nữkhi yêu:

Biết người có như sương khói Tình yêu thả giữa mông lung

Em về ươm đời mộng ước

Mở ra trắng bàn tay không

(Đừng như sương khói).

Còn nhà thơ Nguyễn Thị Ánh Huỳnh đã dành những dòng thơ tình viết vềngười phụ nữ của mái ấm gia đình:

Đôi khi khùng em ước Treo cổ trên cọng cỏ như một giọt sương Sướng nhá

Em long lanh Tan ra

Cho chồng con kiếm tìm chơi Lại hoảng

Vì trước khi hóa giọt sương

Em chưa rửa chén

(Kiếp trước mù tăm)

Đọc bài thơ này mà muốn bật cười Cười rồi lại thấm thía với tâm trạng

mơ mộng, vẩn vơ, cũng hơi khùng khùng nhưng phụ nữ của gia đình thì dùnhư thế nào vẫn không thể quên trách nhiệm giữ lửa cho tổ ấm của mình, trách

nhiệm từ những việc cỏn con như rửa chén Ánh Huỳnh còn viết bài Chính mình như để những người đàn ông làm chồng suy ngẫm: “Suốt ba mươi năm/

Anh bảo/ Em phải quên mình/ Vì chồng con’” Sau đó: “Tóc bạc rồi/ Anh lại bảo/ Em phải là chính mình đi/ Không là chính mình/ Chán lắm/ Anh ơi/ Em còn mình đâu/ Suốt ba mươi năm/ Em toàn làm người khác/ Giờ/ Tìm mình/ Ở đâu?” Người phụ nữ không còn là chính mình vì suốt một đời vì người khác,

do người khác chi phối Cho nên buồn vui, hạnh phúc của người phụ nữ hìnhnhư ít nhiều lệ thuộc vào người khác!

Với thi sĩ Trần Mai Hường, phụ nữ khi yêu thường nhiều linh cảm nhưng

đôi khi họ lại muốn không tin vào linh cảm của mình: “Ước linh cảm của em đừng đúng/ Tim thôi đau và hết giận hờn/ Ước linh cảm của em đừng đúng/ Để thấy đời như dại mới vừa khôn”” Đó là khi thảng thốt nhận ra: “Em đâu nghĩ

một ngày tình quay mặt/ Rồi sẽ quên như chưa có trong đời” (Linh cảm) Và

kể cả khi chịu sự phũ phàng nhưng người phụ nữ cũng rất vị tha:

Ngày tháng dần trôi anh xa lạ rồi Em cặm cụi nhặt giọt đời

vỡ vụn Chút tình nghĩa anh sớt chia quá nhỏ Nhín lòng mình

em chiu chắt dành con.

(Độc hành về phía cô đơn) Thơ tình của Huỳnh Ngọc Yến đầy cảm xúc! Những Thiêu thân, Tín vật đêm, Vá đêm, Giá như anh biết, Người đàn bà điên, Lửa , đọc từng bài thơ

thật thán phục không biết bằng cách nào Ngọc Yến lại viết thơ tình hay đến thế,

đủ cung bậc, vào đủ vai để tình thơ lai láng Trong đó, tôi yêu cái khát vọng

mãnh liệt và sự đè nén cũng thật mãnh liệt trong những vần thơ như cháy trong

bài Lửa: “Người đàn bà muốn trong giây phút si mê bỏ quên nền nếp cũ - ngỏ

lời, trước người đàn ông hai tiếng: yêu anh!” Rồi lại: “Người đàn bà chỉ muốn nghiêng về một phía - yên bình, thôi những cơn mơ xôn xao thời thiếu

nữ, thôi những đam mê khát khao trong từng con chữ, thôi những vui buồn, quên nhớ, tỉnh điên Người đàn bà tự cháy trong đêm, nhờ ngọn lửa đốt mình thành nước mắt”.

Qua tập thơ Email xanh với 45 bài thơ được viết từ 5 nhà thơ nữ ở Bắc

-Trung - Nam ta thấy ở đấy đủ đầy những cung bậc cảm xúc yêu đương Email

xanh - những khúc tâm tình ngọt ngào, dịu êm và cũng thật cồn cào, mãnh liệt

đúng như bản chất của người phụ nữ khi yêu Thế mới thấy, dù là ai, ở đâu, thơtình của nữ lúc nào cũng thật đắm say!

Qua bốn tập thơ của Đinh Thị Thu Vân, ta thấy có một điểm chung duynhất đó chính là tình yêu lúc nào cũng đằm thắm, ngọt ngào, chất chứa đầynhững nội tâm sâu kín Có thể nói, Đinh Thị Thu Vân là một trong những câybút nữ đặc biệt của xứ đồng bằng Thơ Thu Vân lúc nào cũng đầy ắp một chữtình

Tiểu kết chương 1

Tóm lại, thế giới nghệ thuật là một chỉnh thể nghệ thuật bao gồm tất cảcác yếu tố, cấp độ của sáng tạo nghệ thuật Thế giới nghệ thuật trong thơ trữtình là thế giới được nghệ sĩ sáng tạo ra bằng phương tiện ngôn từ, nó vừa

phản ánh hiện thực, vừa phản ánh “ý thức chủ quân’” của người nghệ sĩ Đinh

Thị Thu Vân là một tác giả nữ đam mê, tâm huyết với công việc sáng tác thơ.Cho đến nay, trải qua hơn 30 năm cầm bút cùng với quan niệm nghệ thuậtriêng của mình, cô đã cho ra đời bốn tập thơ Thơ Thu Vân thể hiện nhữngbuồn vui, trải nghiệm của một người phụ nữ khao khát sống, khao khát yêu vàthành thật đến tận cùng với mọi cung bậc cảm xúc của mình Dù không gây ấntượng mạnh nhưng với vốn sống của bản thân, các thi phẩ m của tác giả này đãmang đến cho thi đàn những trang thơ giản dị, nhẹ nhàng mà sâu lắng Tất cảnhững điều đó đã tạo nên nét riêng của nhà thơ, góp phần đưa tên tuổi của côđến gần hơn với độc giả

Chương 2 THẾ GIỚI NGHỆ THUẬT THƠ ĐINH THỊ THU VÂN - NHÌN TỪ PHƯƠNG DIỆN CÁI TÔI TRỮ TÌNH

2.1 Một số vấn đề lý thuyết về cái tôi và cái tôi trữ tình trong thơ

2.1.1 Một số vấn đề lý thuyết về cái tôi

Sáng tác thơ ca là nhu cầu tự biểu hiện, một nhu cầu hết sức nhân bản chỉ

có ở con người Mỗi nhà thơ trong quá trình sáng tác đều cố gắng thể hiện nétriêng của mình Bởi thế nên khi đọc thơ người đọc thường thấy những trảinghiệm, những thể nghiệm, những khám phá, những khát vọng, những lýtưởng, tình yêu, sự sống, sự lạc quan tin tưởng thậm chí là những rung độngrất mơ hồ của chính tác giả thơ Tinh ý ta sẽ nhận thấy ở đó cái tôi riêng của

mỗi nhà thơ Câu hỏi “ta là ai?"”, “ta vì ai”” nổi tiếng của Chế Lan Viên

tưởng đã tìm ra câu trả lời có chứa hạt nhân hợp lý của thời đại trong thơ cáchmạng đã không còn đủ sức ôm chứa trong thời kì mới khi nhu cầu xã hội và cánhân đã làm thức tỉnh cái tôi trữ tình đời tư của người làm thơ Nhu cầu xã hộithường là những gì bức thiết nhất của thực tại, do thực tại yêu cầu Chẳng hạn,thời chống Pháp, chống Mỹ đó là độc lập, tự do của dân tộc Tất cả những hoạt

động tinh thần, trong đó có sáng tác thơ văn, nếu nằm ngoài “sự bức thiết thường nhật” sẽ không phù hợp, không được đón nhận và vì thế không thể

phát triển Kể từ sau năm 1975, đặc biệt là sau 1986 với chủ trương đổi mớicủa Đảng trong xã hội nhu cầu bức thiết nhất theo chúng tôi là khát vọng dânchủ

Đối với văn học, đặc biệt đối với sáng tác thơ ca, dân chủ là điều kiện làmnảy nở những sáng tạo mang đậm màu sắc của chủ thể, là những sản phẩm rấtriêng tư, độc đáo, không lặp lại Nhà thơ sẽ tìm ra tiếng nói riêng của mìnhtrong sáng tạo Văn học không có gì khác ngoài tiếng nói riêng của mỗi ngườitrong vô vàn những tiếng nói khác Bởi vì, bổn phận của nhà thơ là buộc phải

thêm vào kho tàng văn hoá nhân loại một điều gì đó không có sẵn, không lặp

lại Tuocghenhev nói: “Cái quan trọng của tài năng văn học là tiếng nói riêng của mình Đó chính là đặc điểm để phân biệt chủ yếu một tài năng độc đáo'’” [24] Ngày trước, Hoài Thanh nói ve cái tôi của thơ Mới là “càng đi sâu càng thấy lạnh””, đến giai đoạn chống Pháp và chống Mĩ cái tôi hoà vào sức mạnh của cái “ta””, cái chung của dân tộc, thời đại và cái riêng tư được xem là những “ngọn gió siêu hình”” Còn hôm nay, cái tôi trở lại với đúng nghĩa của

nó, thường nhật và giản dị, của chính mình, do mình chịu trách nhiệm, khôngvay mượn, không che đậy, dám công khai thừa nhận cả những mặt tối, mặt chekhuất, mặt chưa hoàn thiện bên cạnh những phẩm chất khác Cái tôi là mộtkhái niệm triết học đánh dấu ý thức của con người về bản thể tồn tại của mình.Trên cơ sở những thành tựu khoa học ve con người nhất là thành tựu triết học

và tâm lý học, Các Mác đã đưa ra định nghĩa: “Cái tôi là trung tâm tinh thần của con người, của cá tính người có quan hệ tích cực đối với thế giới và đối với chính bản thân mình Chỉ có con người độc lập kiểm soát những hành vi của mình và có khả năng thể hiện tính chủ động toàn diện mới có cái tôi của mình” [27].

Bản chất của thơ trữ tình là sự hiệ n diện của cái tôi Theo nhận định của

Lê Lưu Oanh: “Cái tôi thực chất là khái niệm về cấu trúc nhân cách mang tính phổ quát Hiện tượng cái tôi vừa mang tính xã hội - lịch sử, vừa phân biệt cái độc đáo và khẳng định tính tích cực của nhân cách cá nhân” [27] Vì con

người là tổng hoà các mối quan hệ xã hội nên có thể coi cái tôi vừa là chủ thểvừa là khách thể của hoạt động nhận thức, sáng tạo Như vậy, có thể thấy cáitôi nền tảng của sự sáng tạo có ảnh hưởng quyết định đến quá trình sáng tạonghệ thuật, đặc biệt là sáng tạo thơ trữ tình

2.1.2 Cái tôi trữ tình trong thơ

Cái tôi trữ tình là khái niệm xuất hiện khi tư duy lý luận thơ đã đạt đếnmột trình độ nhất định Trước hết cần thấy thơ trữ tình là thuật ngữ chỉ chung

các thể thơ thuộc loại trữ tình, trong đó những cảm xúc và suy tư của nhà thơhoặc của nhân vật trữ tình trước các hiện tượng đời sống được thể hiện mộtcách trực tiếp Tính chất cá thể hoá của cảm nghĩ và tính chất chủ quan hoá của

sự thể hiện là những dấu hiệu tiêu biểu của thơ trữ tình Như vậy, thơ trữ tìnhchính là một phương tiện để con người bộc lộ toàn bộ thế giới chủ quan vớinhững cung bậc tình cảm, những rung động, suy ngẫm và cả những trải nghiệmcuộc sống

Cái tôi trữ tình có bản chất xã hội tâm lý, bản chất tự ý thức bởi vì nó tồntại trong vô vàn mối quan hệ với đời sống chịu sự chi phối bởi quy luật, cácđiều kiện xã hội truyền thống văn hóa, đạo đức, lịch sử, triết học, thẩm mĩ.Theo Vũ Tuấn Anh:

Cái tôi trữ tình vừa là một cách thế nhìn và cảm nhận thế giới của chủ thể, lại vừa là một điểm nhìn nghệ thuật của chủ thể Đồng thời, cái tôi trữ tình cũng đóng vai trò sáng tạo, tổ chức các phương tiện nghệ thuật (thể thơ, hình tượng, vần, nhịp ) để vật chất hóa thế giới tinh thần thành một hình thức văn bản trữ tình [1].

Như vậy, như một chỉnh thể toàn vẹn và đa dạng, thế giới tinh thần của cáitôi luôn có sự đối lập nội tại: không - có, trong - ngoài, quá khứ - hiện tại, hiệntại - tương lai, mơ - thực tạo nên những mâu thuẫn và đấu tranh Điều đó tácđộng khiến cái tôi vận động và phát triển Cái tôi có chức năng nội cảm hóa thếgiới, biến thế giới khách quan thành chủ quan, trở thành chủ thể của giá trị, củacái nhìn Nó tổ chức thế giới hình tượng thành một thể thống nhất

Trong các ý kiến bàn về cái tôi trữ tình trong thơ, chúng tôi rất tâm đắc

với nhận định của Lê Lưu Oanh: “Cái tôi trữ tình là một giá trị cụ thể của cái tôi nghệ thuật Trữ tình là sự trình bày trực tiếp cái tôi nghệ thuật ấy Cái tôi trữ tình là thế giới chủ quan, thế giới tinh thần của con người được thể hiện trong tác phẩm trữ tình bằng các phương tiện của thơ trữ tình” [27, tr.18].

Cái tôi trữ tình nếu chia theo loại hình nội dung có các dạng thức: “Cái tôi - sử thi; Cái tôi - thế sự; Cái tôi - đời lư ” [27, tr.57].

Vậy, bản chất của cái tôi trữ tình trong thơ thể hiện ở những khía cạnh

nào?

Thứ nhất, cái tôi trữ tình có bản chất chủ quan, cá nhân Nó tự biểu hiện,

phơi bày thế giới nội tâm của cá nhân đồng thời nó cũng là hệ qui chiếu thẩm

mĩ mang tính chủ quan, chuyển đổi hiện thực khách thể bên ngoài thành hiệnthực chủ thể mang đậm dấu ấn cá nhân như một hiện thực độc đáo không lặplại

Thứ hai, cái tôi trữ tình có bản chất xã hội, nhân loại Nó tồn tại trong

nhiều mối quan hệ: truyền thống văn hoá, lịch sử, thời đại nên bao giờ cũngmang tính xã hội Nó thu nhận vào mình những gì tốt đẹp được kết tinh trongđời sống tinh thần cộng đồng, dân tộc, nhân loại đồng thời đào thải những gìlạc hậu, lỗi thời

Thứ ba, cái tôi trữ tình có bản chất nghệ thuật, thẩm mỹ nên nó luôn có

xu hướng vươn tới tư tưởng thẩm mỹ và biểu hiện bằng một thế giới nghệ thuậtmang tính đặc thù của phương thức trữ tình

Vì thế, luận văn quy hình tượng cái tôi trữ tình về hai phương diện nộidung và hình thức để thuận lợi cho việc trình bày, phân tích

Về nội dung: Hình tượng cái tôi trữ tình không chỉ là thế giới của cá nhân

nhà thơ mà còn tự nâng mình lên hoà nhập vào tiếng nói văn hoá của thời đại;đồng thời nó luôn có xu hướng khao khát vươn tới những giá trị chân - thiện -mĩ

Về hình thức: Hình tượng cái tôi trữ tình bao giờ cũng tồn tại trong một

hình thức cụ thể, hình thức ấy là một cơ chế đặc biệt có nhiệm vụ khách quanhoá tính giới chủ quan của nhà thơ Cái tôi là thế giới tinh thần nên cần cónhững phương tiện vật chất cảm tính để tái hiện bằng hệ thống ngôn ngữ,

vỡ được mở ra một tầm cảm thức mang tính nhân loại Đôi lúc, ta bắt gặp nhàthơ là nhân vật, là cái tôi, là hình tượng trung tâm Ta thấy thơ và tác giả thơ

hòa vào làm một Khi ấy cái tôi đích thực là “cái tôi - nhà thơ”” Lúc khác, ta

lại thấy nhân vật trong thơ vẫn là tôi nhưng lại không phải là nhà thơ Khi ấy

nhà thơ hóa thân thành “cái tôi - trữ tình”.

2.2 Cái tôi trữ tình trong thơ Đinh Thị Thu Vân

2.2.1 Cái tôi công dân

Lúc mới cầm bút, mảng đề tài chính của Đinh Thị Thu Vân là quân đội

với tập thơ đầu tay thay cho lời hát ru anh (1984) Tập thơ này thể hiện con

người công dân - chiến sĩ mang cảm hứng lịch sử, thời đại, dân tộc Khương

Minh Ngọc trong Một vài cảm nghĩ thay lời giới thiệu cho tập thơ này đã viết:

Đất nước Việt Nam, miền quê Long An chiến tranh liên miên và anh bộ đội chính là hình ảnh trung tâm của mọi tâm khảm Trên đất nước này, ai mà không thương, không yêu, không quý anh bộ đội Cụ

Hồ Huống chi Thu Vân là con gái Mấy mươi năm qua, biết bao nhiêu nhà thơ già dặn đã nói đến anh bộ đội, ca ngợi anh bộ đội,

mở rộng lòng mình với anh bộ đội Tưởng chừng như mọi ý thơ, mọi

tứ thơ đã mòn cạn hết rồi Nhưng Thu Vân vẫn cứ nói về anh bộ đội

mà giọng thơ không giống một ai cả, thì thầm mà lưu loát, ngọt ngào mà làm bừng tỉnh với những hình tượng rất gần, rất quen mà

bất ngờ đến ngạc nhiên, mở rộng mà e ắp, tưởng là của anh, của chị, của chúng ta mà không phải của chúng ta Tưởng không phải của chúng ta mà ngẫm lại là của chúng ta” [41].

Đinh Thị Thu Vân nói đến cái tôi công dân qua anh bộ đội - con người có

ý thức cao độ về trách nhiệm xã hội, trách nhiệm trước lịch sử qua những tác

phẩm như những bàn tay vẫy; hậu giang; riêng với biên phòng; con tem quân đội; chiều cuối cùng ở trường huấn luyện v.v

Chẳng hạn, bài thơ những bàn tay vẫy không chỉ nói đến giây phút chia

tay các anh thanh niên lên đường nhập ngũ:

có bàn tay bạn bè tôi vẫy theo mở một khoảng trời trẻ trung vẫy chậm là lúc vấn vương

vẫy nhanh là lúc nghe thương rộn ràng.

Mà còn nói về cuộc chia ly mang màu sắc lí tưởng và người ra đi hiểu được sứ mệnh của mình:

đủ cho tôi mãi mặn nồng

ra đi bằng những bước chân bồi hồi ước mơ hiểu giọt mồ hôi

ước mơ hiểu được cuộc đời, hiểu ai

Rời quê hương, gia đình, bạn bè, họ lên đường với tất cả nhiệt huyết của tuổi trẻ một lòng nhắm thẳng quân thù:

tuổi trẻ Hậu Giang chiều nay ra trận đoàn xe đi chưa có lá ngụy trang

không kịp nói một lời, không kịp nói em chỉ biết lòng thương, thương bối rối thành phố rợp bóng cờ bay xao xuyến

gió hát ven sông lời hát dặn dò

và em đứng giữa dòng người đưa tiễn vẫy tay chào như lúc tiễn anh đi.

(hậu giang)

Cái tôi trữ tình ngợi ca, tự hào về vẻ đẹp thiên nhiên, địa lý của quê

hương, đất nước và về chiến thắng của nhân dân ta như trong các bài biển không phải là bài thơ tự do; nụ cười em - hạt phù sa; bến đò xưa em về lại; nếu không có ngày ba mươi tháng tư, Niềm tự hào về thiên nhiên của quê hương, đất nước qua bài biển không phải là bài thơ tự do:

khác nhau không, lời ca ngợi những loài rong những bãi cát nằm ven bờ biển rộng

với lời ngợi ca bao la cá lạ những giếng dầu những quặng mỏ tài nguyên.

Đặc biệt được nhà thơ nhắc đến đó là hình ảnh “mẹ”, người đã chịu nhiều

vất vả như trong bài nhật ký mùa mưa:

mà lòng em thuở đó quá đơn sơ

ngỡ nghe mẹ học ngoan là đã đủ và đêm đêm vẫn bình yên giấc ngủ mặc mẹ dầm mưa, ngâm giống, đắp bờ.

Lúc này đây, nhà thơ nhận thức ra người mẹ thứ hai trong cuộc đời mình, người mẹ ấy lớn hơn và rất đỗi thiêng liêng, cao quý - đó là mẹ Tổ quốc:

em có yêu được trọn tâm hồn khi giờ mới hiểu mùa mưa một nửa?

mồ hôi chưa đổ, em có đợi hạt lúa nảy mầm thì nỗi đợi chờ cũng chỉ làm xốn xang một nửa tình em với mưa đâu bằng mẹ bây giờ.

Cái tôi thể hiện niềm reo vui, niềm tự hào, ngợi ca về chiến thắng qua bài

thơ nếu không có ngày ba mươi tháng tư cô viết: “nếu không có ngày ba

mươi tháng tư” thì em “không một lần dám sống hy sinh” rồi “em sẽ đến với

tình yêu bằng nửa trái tim yếu đuối/ còn nửa kia, đành giữ lại để nghi ngờ””

và “có thể rồi quên cả màu của lúa/ quên bài địa lý quê hương những miền nào đất đen, đất do '” Tất thảy với những tự vấn thảng thốt và đầy trực cảm:

“ngày tháng trước em là con ốc nhỏ/ con ốc đa nghi cuộn mình trong vỏ” đã

hiện lên chân dung của một nữ thi sĩ mảnh mai có chút gì yếu đuối nhưng rất thật lòng Thơ chính là sự chắt lọc của tâm hồn, và sự kiện ngày ba mươi tháng

tư đã thanh lọc lại tâm hồn, lối nghĩ, cách sống Kết thúc bài thơ là một lời chia

sẻ tâm tình, bởi cô đã:

em đổi những bé mọn của tâm hồn lấy lắm ngọt êm lòng vẫn nghĩ tháng tư làm nhân chứng

ôi nhân chứng bao dung, nhân chứng vô cùng người lớn làm thế nào em có thể đền ơn!.

Vâng, tháng tư như một con người, cá thể không chỉ là một nhân chứnglịch sử mà còn là nhân chứng cuộc đời Và ngày ba mươi tháng tư là cứu cánh,

là điểm tựa, là hy vọng, và chúng ta làm thế nào có thể đền ơn được với nhữngmất mát hy sinh của biết bao đồng đội để có một ngày ba mươi tháng tư trọnvẹn trong đời

Cái tôi thấm nghiệm nhìn thẳng vào hiện thực của chiến tranh qua các bài

như núi của tôi, nếu mai anh về, Nếu các bài thơ trong chiến tranh nói đến

cái chết không phải là sự mất đi, tan biến mà là sự thăng hoa, bay lên, tan vàođất nước thì với Thu Vân, cái chết được phản ánh chân thực nhưng từ đó làđộng lực chiến đấu:

ôi người chết nằm sâu trong hốc đá

phút cuối cùng tóc còn quấn tìm nhau; cho phút này tôi nâng tóc trên tay nghe mười ngón bồn chồn muôn hạt máu muôn hạt máu cứ giục tôi đi chiến đấu máu của tôi mà cứ ngỡ bao người!

nghe như là tim núi gọi tim tôi

đập thao thức cùng nhịp tim tổ quốc

(núi của tôi)

Cái tôi của em hậu phương, tình yêu lứa đôi hòa lẫn tình yêu Tổ quốc thể

hiện qua các bài: bài thơ lục bát của anh, nhật ký mùa mưa, con còng vôi trốn ai, không đề, phút cầm tay, thay cho lời hát ru anh, v.v

Tình cảm riêng tư, đời thường của người lính khi có những phút “lặng”

để chiến sĩ nghĩ về mình trong bài nếu mai anh về: “anh hỏi nếu mai về từ

biên giới/ một bàn chân anh gửi lại chiến trường/ nếu bàn tay năm ngón mở yêu thương/ không còn nữa.em có còn tha thiết?"” Đó là những giây phút dồn

nén chất trữ tình nhất, trong chiến tranh mất mát, đau thương, thoáng chút suy

tư họ nghĩ ve tình yêu của mình Anh hỏi nếu mai anh ve không còn nguyênvẹn, liệu em có còn tha thiết chăng? Rõ ràng ở đây tình yêu lứa đôi hòa lẫntình yêu tổ quốc, cùng chịu hy sinh vì nhiệ m vụ:

đời anh - áo lính, rừng xanh

em ru sao để không thành thờ ơ lời nào ru được bây giờ

lại ru cả khoảng đợi chờ mai sau.

(thay cho lời hát ru anh)

Hay tâm trạng của anh lính không biết ngỏ lời cùng em như thế nào khi

nhiệm vụ còn nặng trên vai qua bài nụ cười em - hạt phù sa:

nốt ruồi em, cuối chân mày tôi nhìn, ngỡ giọt mồ hôi mặn mà lòng chưa chở được phù sa

nói thương em với quê nhà làm sao?.

Nhiệm vụ anh còn dang dở, nghĩa vụ thiêng liêng anh còn nặng trên vai

“chưa chở được phù sa””, anh biết nói thương em làm sao đây? Anh lính đã

đặt trách nhiệm của mình lên trên tình cảm riêng tư Để rồi anh tiền tuyến cầmsúng chiến đấu, em hậu phương với hình ảnh lao động cần cù, chịu thương,

chịu khó, một tâm hồn hiền hậu, trong sáng: “tôi thèm chút vị đòng đòng/ đưa tay định bứt đau lòng nên thôi/ lúa còn non quá em ơi/ em chăm chút lẽ nào tôi hững hờ; thu hoạch đầu mùa, đồng chí/ huyện ủy bắt tay/ những ngón tay chai gặp nhau chợt mền đi, em khóc” Hẹn nhau lời hứa đợi chờ:

ra chiến trường, người yêu hẹn: mai sau

mắt đăm đắm nhìn mắt em rạng rỡ em cúi xuống di chân trên lối rạ nụ cười ngoan lời hứa đợi chờ.

Là nhà thơ trưởng thành trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, ý thức đượctrách nhiệm của người cầm bút trước thời đại, Đinh Thị Thu Vân đã viết nênnhững vần thơ phản ánh cuộc sống chiến đấu của quân và dân ta Hình ảnhnhững người lính ra trận, hình ảnh quê hương tươi đẹp, những dòng sông, bãi

bờ, ngọn núi đã đi vào thơ cô như một niềm tự hào, yêu và gắn bó sâu nặng vớiquê hương của mình Thơ Thu Vân ngợi ca về mảnh đất Long An, ngợi ca Tổquốc, ngợi ca về người anh hùng trong chiến đấu và miệt mài trong lao động.Chiến tranh làm cho con người cá nhân không ít thì nhiều cũng không thể táchrời con người cộng đồng, con người cá thể và con người công dân có sự hòanhập thật tự nhiên Với các chủ đề về đất nước và con người trong chiến tranhcách mạng, Thu Vân đã khắc họa cái tôi công dân nồng nàn trong thơ củamình

Như vậy, cái tôi công dân đã tạo nên vẻ đẹp riêng tràn đầy tình yêu quêhương đất nước của thơ Đinh Thị Thu Vân Và nhà thơ tập trung khắc họa hìnhtượng người chiến sĩ, hình tượng nhân dân là hai hình tượng trung tâm vừamang tính cụ thể vừa mang tính khái quát

2.2.2 Cái tôi yêu đương khao khát, cuồng nhiệt

“Tính chất sử thi của nền văn học Việt Nam 1945-1975 được quy định bởi trạng thái sử thi của đời sống cách mạng và kháng chiến Ra khỏi cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, ra khỏi lối sống cộng đồng “Cả đất nước có

một tâm hồn, có chung gương mặt”, con người dần dần tự ý thức lại về cá nhân’” [2] Khác với lúc mới cầm bút, mảng đe tài chính của Đinh Thị Thu

Vân là viết về chiến tranh thì trong ba tập thơ sau này nhà thơ đi sâu vào mảng

tự sự, trữ tình Cùng với tập thơ thay cho lời hát ru anh, cả ba tập thơ sau là: một ngày ta ngoái lại, đừng trôi nữa tình yêu mang phận cỏ, Email xanh, cô

dành trọn cho tình yêu Đó chính là sự kế tiếp một hành trình ben bỉ: Hànhtrình tình yêu Đây là các tập thơ tiếp tục đánh dấu sự thành công trong sựnghiệp nghệ thuật của Đinh Thị Thu Vân Cùng với cái tôi công dân, thơ ThuVân luôn suy tư ve cuộc đời, ve chính mình, hình thành nên cái tôi trữ tình đời

tư - thế sự

Sau năm 1975, với sự thay đổi của hoàn cảnh lịch sử - xã hội, điểm nhìn

và cảm hứng trữ tình cũng thay đổi:

Tình yêu thời chiến có đặc thù rất rõ Tình yêu là nơi yên tĩnh,

là sự thanh thản, là phút lặng trong chiến tranh, là biểu hiện của sự sống bất diệt trong bom đạn, là hậu phương, nơi gửi gắm hi vọng, đợi chờ của người ra trận Đó là loại tình yêu mang lí tưởng xã hội cao cả, mang nét chung của một thế hệ, một giai đoạn lịch sử.

Tình yêu hiện nay là một cõi miền rất riêng tư với các dạng vẻ vĩnh cửu của nó: mất mát, tan vỡ, hòa hợp, hờn giận, nỗi đau đớn tinh thần, sự trống rỗng vô vọng, niềm khắc khoải, chênh vênh, day dứt, dự cảm, nồng nàn, Nó phức tạp hơn và trần tục hơn [27].

Thơ tình của Đinh Thị Thu Vân tô đậm nét cảm nhận ve tình yêu trần thế.Bên cạnh nhu cầu về một hạnh phúc đời thường, tình yêu trần tục, sự thức tỉnhnhững nhu cầu cá nhân còn thể hiện ở nội dung: khẳng định cá tính Thơ cô đãkhẳng định con người - cá nhân - tình yêu rất mạnh mẽ, cuồng nhiệt, đam mê.Cái tôi trong thơ Thu Vân là cái tôi dồi dào cảm hứng lãng mạn - một cái tôilúc nào cũng khao khát yêu và được yêu

Ở đoạn đầu và đoạn cuối bài thơ những ngày xa có đến ba lần nhắc đến

chuyện “hôn em đi nhé hôn em đi nhể”, đó chính là thời điểm bản ngã được

giải phóng Một đòi hỏi tha thiết, đầy khát khao:

hôn em đi nhé, chiều đang trách môi chẳng vì môi - bướm ngại vời tim chẳng vì tim - hoa ngượng phấn gió ngại ngần mơn gió tha phương.;

hôn em đi nhé ngày xa cách lòng vẫn rung non nớt đợi muôn trùng và đồi núi và rừng sâu biển lạnh có là gì khi khát cháy gọi chờ mong!.

Và đoạn cuối bài thơ: “hôn em nhé, mai ta về với đất/ góc bể chân trời có lẽ bớt xa xôi ” Những lời thơ đậm chất lãng mạn trên đã giúp tác giả nhấn mạnh

niềm khao khát của mình trong tình yêu Câu thơ như dần dần xiết chặt lại làmngười ta có cảm giác nghẹn lòng

Hay trong bài thơ dành cho em đôi phút lắng lòng đi:

dành cho em năm mười phút thôi anh

năm mười phút hình dung những ngày mai khi mình xa nhau vĩnh viễn

Với Thu Vân, không có ngày mai mà chỉ có hôm nay nên bao yêu thương cô khao khát và trân trọng Vì sợ không còn cơ hội yêu được nữa:

để em có tháng ngày yêu cuống quýt yêu héo mòn, xao xác, rưng rưng yêu như thể anh là người thứ nhất yêu như là lần cuối yêu thương

(ba mươi năm)

Yêu đương cháy bỏng, hết lòng và muốn được yêu nhiều hơn thế nữa:

yêu cho hết lòng em vẫn e rằng chưa đủ thương đến cuối cuộc đời

biết đâu còn dở dang

(điệp khúc)

Đọc thơ cô, ta bắt gặp hình ảnh một người phụ nữ biết quí trọng từng giây