Luận văn thế giới nghệ thuật trong sáng tác của kiều vượng (tt)

Các bài viết đều nhằm tìm hiểu, khẳng định với 20 năm là chiến sĩ trên mặt trận Thanh niên xung phong và hơn 30 năm cầm bút, Kiều Vượng đã sống cuộc sống phong phú của một đời lính và mộ

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Kiều Vượng là cây bút Xứ Thanh đích thực, sinh ra ở Xứ Thanh và Xứ Thanh đã nuôi lớn, thắp sáng tâm hồn văn chương Hơn ba mươi năm sáng tác, mảnh đất và con người Xứ Thanh luôn là

đối tượng cảm xúc chính trong các tác phẩm của ông

Trong số các cây bút Xứ Thanh đương đại gắn bó với mảnh đất này, Kiều Vượng thuộc trong số những cây bút viết khỏe và đều tay Ông thử thách và trải nghiệm ngòi bút ở nhiều thể loại: Truyện ngắn, tiểu thuyết, ký, kịch bản phim và cả thơ ca Song, văn xuôi mới là thế mạnh và làm nên tên tuổi Kiều Vượng Ông đã cho ra mắt ngót 30 đầu sách thuộc thể văn xuôi Bên cạnh các giải thưởng văn chương, sáng tác của Kiều Vượng luôn giành được sự đón nhận nhiệt tình của công chúng độc giả

Những năm gần đây, việc nghiên cứu, giới thiệu các cây bút địa phương nằm trong định hướng “xây dựng và phát triển một nền văn nghệ tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc” của Nghị quyết Trung ương Đảng (Theo chương trình, Hội nghị Trung ương 9 khóa XI, năm 2014) đã trở thành hướng nghiên cứu được quan tâm và nhiều

đề tài luận văn lựa chọn Luận văn của chúng tôi cũng đi theo hướng này nhằm tìm hiểu, đánh giá, giới thiệu một cây bút có nhiều đóng góp cho sự vận động, phát triển của văn học địa phương nói riêng và văn học nước nhà nói chung Sự thành công của đề tài, không chỉ có

ý nghĩa về mặt khoa học (trong phạm vi nghiên cứu, giới thiệu tác giả, tác phẩm) mà còn có ý nghĩa đối với giới sáng tác, đặc biệt là các tác giả địa phương trong việc cổ vũ, động viên Có thể coi đây là

động cơ giúp chúng tôi lựa chọn đề tài

2 Lịch sử vấn đề

Năm 2007, trường đại học Hồng Đức tổ chức Hội thảo khoa học “Kiều Vượng - tác giả, tác phẩm” nhằm giới thiệu, khẳng định một cây bút có nhiều đóng góp cho sự phát triển của văn học địa phương Nhiều năm qua đã có thêm các bài viết, công trình nghiên

cứu về cây bút này

Để tiện theo dõi, chúng tôi sẽ hệ thống các bài viết về cây bút này theo các hướng nghiên cứu sau:

Hướng thứ nhất, tìm hiểu, giới thiệu về nhà văn, con người và cuộc đời Trưởng thành từ phong trào thanh niên xung phong, lại trở thành nhà văn có cống hiến lớn cho văn chương và xã hội Đó là một hành trình thú vị Vì vậy không ít độc giả cũng như giới nghiên cứu đã dành quan tâm tìm hiểu vấn đề này Từ đó tìm cách lý giải, phân tích đặc điểm, cá tính trong lối viết của Kiều Vượng, đồng thời khẳng định cống hiến cho sự nghiệp văn chương nói riêng, cho thực tiễn đời sống nói chung Các bài viết đều nhằm tìm hiểu, khẳng định với 20 năm là chiến sĩ trên mặt trận Thanh niên xung phong và hơn 30 năm cầm bút, Kiều Vượng đã sống cuộc sống phong phú của một đời lính và một đời văn

Hướng thứ hai: tìm hiểu, giới thiệu về tác phẩm của Kiều Vượng Kiều Vượng sáng tác nhiều thể loại Đó không chỉ là thể nghiệm mà là sự trải nghiệm và sức viết Ở thể loại nào Kiều Vượng cũng để lại những thành công, những ấn tượng trong lòng độc giả Vì vậy, các công trình, bài viết nghiên cứu sáng tác của Kiều Vượng cũng trải ra ở các thể loại: ký, tiểu thuyết, truyện ngắn Song, phần lớn các bài viết đều trên tinh thần giới thiệu một sáng tác

nào đó (một bài ký, một truyện ngắn hay, hoặc một tiểu thuyết vừa xuất bản gây ấn tượng…) Cũng đã có những công trình dài hơi nhìn nhận, đánh giá về cách viết, lối viết, “gu” cá tính của tác giả, song đó mới chỉ là những ý kiến hết sức khái quát, chưa có phân tích, khảo sát chuyên sâu Luận văn của chúng tôi được gợi ý từ những bài phát hiện cũng như những kiến giải ban đầu, để góp phần tìm hiểu, đánh giá một cách hệ thống, toàn diện và chuyên sâu về một cây bút có khối lượng tác phẩm khá đồ sộ, cũng có nhiều cống hiến cho sự phát triển của văn học địa phương, chúng tôi mạnh dạn lựa chọn đề tài

“Thế giới nghệ thuật trong sáng tác của Kiều Vượng” làm đối tượng nghiên cứu

3 Đối tượng nghiên cứu

Đề tài xác định đối tượng nghiên cứu là “Thế giới nghệ thuật trong sáng tác của Kiều Vượng” Tìm hiểu thế giới nghệ thuật trong sáng tác của Kiều Vượng, nhằm nghiên cứu, tìm hiểu, khám phá chỉnh thể nghệ thuật của tác phẩm Kiều Vượng, ở cả nội dung lẫn hình thức, cả tư tưởng lẫn phương thức thể hiện của tác phẩm, cụ thể

là, đề tài sẽ tập trung nghiên cứu ở các phương diện sau: Không gian

xứ Thanh trong sáng tác của Kiều Vượng; Thế giới nhân vật phong phú, phức tạp và một số bút pháp nghệ thuật đặc thù trong sáng tác của Kiều Vượng

4 Phạm vi nghiên cứu

Đề tài cũng sẽ chỉ tập trung khảo sát những tác phẩm thuộc loại hình văn xuôi nghệ thuật, với khối lượng tác phẩm chiếm ưu thế cũng là mảng sáng tác bộc lộ quan niệm nghệ thuật của tác giả một cách rõ ràng và nổi bật hơn cả

5 Mục tiêu nghiên cứu

Tìm hiểu, nghiên cứu thế giới nghệ thuật trong các sáng tác văn xuôi nghệ thuật của Kiều Vượng, từ đó có thể nhận ra điểm mạnh và hạn chế của cây bút này Trên cơ sở đó góp phần khẳng định giá trị, vai trò và vị trí của Kiều Vượng đối với văn học xứ

Thanh nói riêng, với văn học Việt Nam nói chung

6 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp thống kê, phân loại

- Phương pháp so sánh văn học

- Phương pháp phân tich khái quát tổng hợp

- Phương pháp khu vực học

7 Cấu trúc luận văn

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận và thư mục Tài liệu tham khảo, luận văn cấu trúc thành 3 chương nội dung:

Chương 1: Đôi nét về nhà văn Kiều Vượng Xứ Thanh - không

gian chính trong sáng tác của Kiều Vượng

Chương 2: Thế giới nhân vật phong phú trong sáng tác của

Kiều Vượng

Chương 3: Một số nét đặc thù trong bút pháp Kiều Vượng

Chương 1 ĐÔI NÉT VỀ NHÀ VĂN KIỀU VƯỢNG;

XỨ THANH - KHÔNG GIAN CHÍNH TRONG SÁNG TÁC

CỦA KIỀU VƯỢNG 1.1 Đôi nét về cuộc đời và sự nghiệp sáng tác của nhà văn Kiều Vượng

1.1.1 Cuộc đời

Trong dòng chảy của nền văn học Thanh Hóa đương đại, số nhà văn được bạn đọc biết đến thì nhiều nhưng thực sự để lại tình cảm nồng hậu nơi trái tim người yêu mến văn học như Kiều Vượng

thì không nhiều lắm

Kiều Vượng là tên thật cũng là bút danh, ông sinh ngày 01 tháng 6 năm 1944 tại làng Bào, xã Quảng Hải, huyện Quảng Xương Chưa kịp vào đại học, năm 1961 Kiều Vượng cũng như bao bạn bè cùng trang lứa tham gia Thanh niên xung phong với tinh thần của những năm “Chào 61 đỉnh cao muôn trượng/ Ta đứng đây mắt nhìn bốn hướng” (Tố Hữu) Chàng trai Kiều Vượng đã gắn bó với đoàn Thanh niên xung phong suốt ba nhiệm kỳ, tham gia vào đội vận tải thuyền nan chở vũ khí tiếp tế cho chiến trường miền Nam, tham gia đội Thanh niên tình nguyện mở đường hữu nghị Việt - Lào và nhiều năm công tác trong đoàn vận tải Lam Sơn Từ năm 1974, Hội Văn học Nghệ thuật Thanh Hóa thành lập, ông chuyển công tác về đây và sinh hoạt với tư cách hội viên Hiện nay ông giữ nhiệm vụ Trưởng đại diện tuần báo Văn nghệ Bắc miền Trung, chi hội trưởng chi hội Nhà văn Việt Nam tại Thanh Hóa

Như vậy, trước khi trở thành nhà văn - nhà báo, Kiều Vượng

đã được rèn luyện qua thực tiễn của những năm tháng ác liệt nhất trong cuộc kháng chiến chống Mỹ Kiều Vượng là một trong những nhà văn đương đại đang trụ lại ở địa phương rất tiêu biểu Đúng như

nhận xét của Chủ tịch Hội nhà văn Việt Nam, “Không phải địa phương nào cũng có một cây bút dám nhập cuộc, dám xả thân và tạo được nhiều thành tựu như Kiều Vượng Đây không còn là nhà văn tiêu biểu của xứ Thanh mà là nhà văn sung sức của cả nước, bênh vực, chiến đấu, bảo vệ sự nghiệp đổi mới”

1.1.2 Sự nghiệp

Cho đến nay, Kiều Vượng đã có trên ba mươi năm sáng tác và

đã cho ra mắt ngót 30 chục đầu sách là những tập truyện ngắn, tập

ký, tiểu thuyết và kịch bản phim

Quan niệm về văn chương: Kiều Vượng quan niệm “Nhà văn

sinh ra để chống lại mọi thứ cường quyền hắc ám đang góp phần làm

giảm bớt đi những đau khổ của con người” Quan niệm về thiên chức

người nghệ sĩ của Kiều Vượng không mới Nhưng những biến động trong cuộc sống hiện đại với cuộc đấu tranh chống tiêu cực thì câu nói Kiều Vượng là vô cùng quý giá thể hiện trí tuệ, nhân cách và bản lĩnh của người cầm bút hiện nay

Các mảng đề tài chính: Đề tài về phong trào thanh niên xung

phong Thanh Hóa là tỉnh có tổ chức Thanh niên xung phong sớm nhất, số lượng nhiều nhất, chiếm ¼ số lượng Thanh niên xung phong

cả nước Với ba nhiệm kỳ Thanh niên xung phong Kiều Vượng đã lăn lộn và trải nghiệm nhiều môi trường thực tiễn gian khổ ác liệt, đây là hiện thực làm nên những trang viết sôi nổi, đậm chất bi tráng của Kiều Vượng

Mảng đề tài thứ hai, viết về sự đổi thay của Thanh Hóa thời kỉ

“mở cửa” đổi mới Đây là mảng đề tài lớn thứ hai, cũng là chặng thứ hai trong hành trình nhập cuộc của một cây bút luôn đứng giữa cuộc sống với “đôi mắt mở to” và nhìn thẳng Cùng với đất nước, Xứ Thanh bước vào thời kỳ “mở cửa hội nhập” với bao hào hứng lẫn

những lúng túng, bế tắc Chúng ta cảm nhận thấy ở bất kỳ ngõ ngách nào cũng có dấu chân của nhà văn, nó đi vào trong những trang viết Tác giả nhìn thấy sự bế tắc ngưng trệ Mỗi sự kiện, mỗi câu chuyện trong thiên ký sự là một mũi đinh nhức nhối, xoáy vào tâm can, trí não người đọc, đặt ra những dấu chấm hỏi lạnh lùng, khô khốc

1.2 Xứ Thanh - không gian chính trong tác phẩm của Kiều Vượng

1.2.1 Xứ Thanh trong không gian hiện thực “sử thi”

Không gian Xứ Thanh trong sáng tác của Kiều Vượng thuộc

về hai giai đoạn: Một không gian gắn liền với hiện thực sử thi của đất nước trước 1975 và một không gian Xứ Thanh gắn với thực tiễn đất nước thời kỳ đổi mới Xứ Thanh của không gian hiện thực sử thi trong sáng tác Kiều Vượng gắn với đề tài Thanh niên xung phong Thanh Hóa trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, không chỉ là chiến trường ác liệt mà còn đảm nhận vai trò hậu phương lớn, chi viện sức người, sức của cho tiền tuyến miền Nam Có mặt trong đội hình Thanh niên xung phong Thanh Hóa khi ấy, Kiều Vượng trực

tiếp chứng kiến, trải nghiệm thực tiễn một đi không trở lại này

Dễ hiểu tại sao từ một Thanh niên xung phong, Kiều Vượng đã trở thành người “ghi chép trung thành” rồi trở thành nhà văn - nhà báo như bây giờ Hiện thực giàu cảm xúc bi hùng trong sáng tác của Kiều Vượng gắn liền với chiến công của đội vận tải thuyền nan trong các

truyện ngắn Lạc biển, tiểu thuyết Sóng gió và một loạt các bài bút ký

chiến công của quân dân Hàm Rồng anh dũng trong tiểu thuyết

Chuyện ở núi Rồng của những năm tháng ác liệt nhất của lịch sử dân

tộc đã thắp lên quyết tâm và nhiệt huyết cho con người Với những người trong cuộc, biết trân trọng và yêu thương cuộc sống, con người, ngoài phương tiện để chiến đấu và chiến thắng, người ta sẽ tìm đến

một phương tiện khác dùng để tôn vinh, để bất tử hóa những giá trị ấy chính là ngòi bút, là văn chương Người chiến sĩ Kiều Vượng đã biết cầm lấy ngòi bút và góp phần làm bất tử hóa hình ảnh Xứ Thanh quê nhà trong cuộc kháng chiến thần thánh của dân tộc

1.2.2 Không gian Xứ Thanh thời kỳ đất nước "mở cửa" đổi mới

1.2.2.1 Một không gian với nhiều tiềm năng và đổi thay tươi mới

Xứ Thanh của ngày hôm nay đang trưởng thành và phát triển, hội nhập nhanh chóng với thời đại công nghiệp hóa và hiện đại hóa, phấn đấu trở thành gương mặt điển hình của cả nước về phát triển kinh tế - văn hóa Với những lợi thế là một tỉnh đất rộng, người đông, nguồn nhân lực lao động dồi dào, trình độ học vấn khá cao, có bờ biển và đường biên giới dài, điều đặc biệt hơn nữa là chúng ta may mắn có cả ba vùng kinh tế rừng, biển, đồng bằng Vì vậy, tỉnh Thanh

ẩn chứa nhiều tiềm năng Những trang viết của Kiều Vượng cho ta thấy hình ảnh của một Xứ Thanh giàu tiềm lực đang đi lên một cách mạnh mẽ

Khó mà có thể kể hết những con đường tác giả từng đi, những địa danh tác giả từng qua trên địa bàn quê hương Xứ Thanh Hàng chục tập ký với hàng trăm bài tái hiện hình ảnh của những vùng đất, con người địa phương mà tác giả từng đến và đi Chỉ riêng những địa bàn không gian Xứ Thanh in dấu trong tác phẩm, Kiều Vượng đủ để xứng đáng với biệt danh “Nhà văn Xứ Thanh đích thực” Qua cây bút của ông, người đọc có thể hình dung về một vùng đất giàu truyền thống lịch sử và văn hóa, một trung tâm của những danh lam thắng tích Vùng đất ấy đang thay da đổi thịt hàng ngày, đang trào dâng một sức sống mới

1.2.2.2 Một Xứ Thanh còn phải đối mặt với nhiều khó khăn thách thức

Chiến tranh đã lùi xa, quá khứ bắc cầu cho hiện tại Cuộc sống của những ngày hôm nay trong sự biến đổi đến chóng mặt của cơ chế thị trường đã phơi bày ra tất cả những mặt phải và những mặt trái của

nó Những năm gần đây Xứ Thanh nổi lên nhiều vấn đề “nóng”, nhiều sự kiện nổi bật đến từ phía khách quan như: Thiên tai lũ lụt, sự yếu kém về quản lý, những tiêu cực xã hội

Hiểm họa thiên tai: Thiên nhiên dường như cũng muốn thử

thách và tôi rèn để con người nơi đây trở nên can trường và dũng cảm

Trên nẻo đất miền Trung, Xứ Thanh là Mắt bão Thanh Hóa là một

nơi mà cứ nhắc đến bão là người ta phải sợ, những cơn bão đi qua nó cuốn trôi tất cả những gì mà con người nơi đây tần tảo sớm hôm mới

có được

Hiểm họa từ con người: Những thách thức từ thiên tai thường

mang tính quy luật, vì vậy, còn có thể lo đối phó Hiểm họa từ con người mới thật sự là thách thức khó lường Đất nước đổi mới bước vào cơ chế thị trường, quy luật kinh tế thị trường giống như những siêu bão, lay tận gốc rễ những giá trị nền tảng đạo đức và văn hóa Người viết phải có một ý thức công dân rất cao, một tinh thần trách nhiệm của một trái tim yêu quê hương đất nước, mới không thể làm ngơ trước những thực trạng của công đang bị tàn phá và mất dần Người viết còn cần phải có một trái tim nhạy cảm và tỉnh táo Trái tim ấy không bàng quan, khinh bạc cũng không hằn học,

một trái tim biết đau thương có trách nhiệm Kiều Vượng là một

trong những cây bút Xứ Thanh đi tiên phong trong mặt trận chống tiêu cực

Tiểu kết: Có thể nói một Xứ Thanh nhiều vẻ đã hiện lên sống

động qua các trang viết của Kiều Vượng: Một Xứ Thanh anh hùng, bất khuất trong cuộc chiến tranh bảo vệ tổ quốc và một Xứ Thanh năng động, mạnh mẽ trong cuộc chiến chống đói nghèo Tuy nhiên, thực tiễn không hề đơn giản, vẫn còn đó những thử thách Những góc khuất của cuộc sống khi được phơi bày làm lộ ra những sự thực đau lòng Kiều Vượng thuộc trong số các cây bút đã dũng cảm nhìn thẳng vào hiện thực để cảm nhận thực tế, để từ đó hướng ngòi bút của mình đi xa hơn về những góc khuất tối nhằm đưa nó ra ánh sáng của công lý và lương tri Song, đó là những day dứt ám ảnh mang tính nhân văn trước những biến cải đa chiều của cuộc sống mà những người cầm bút phải bình tâm nhìn khách quan thấu đáo và chân thực mới phát hiện ra được

Chương 2 THẾ GIỚI NHÂN VẬT PHONG PHÚ, PHỨC TẠP 2.1 Kiểu nhân vật lý tưởng, sống có mục đích, giàu bản lĩnh, nghị lực

2.1.1 Nhân vật lý tưởng của một thời chống Mỹ

Các nhân vật xuất hiện ở mảng sáng tác của Kiều Vượng trong bối cảnh đất nước đang diễn ra những sự kiện lịch sử trọng đại Cảm hứng sử thi anh hùng là cảm hứng chủ đạo chi phối cách nắm bắt và thể hiện vấn đề của các tác giả, tác phẩm thời ấy

Con người trong sáng tác của Kiều Vượng giai đoạn này được soi chiếu và nhận diện chủ yếu trên bình diện xã hội, trong mối quan

hệ với giai cấp, với cộng đồng, với dân tộc Được đặt vào trong hoàn cảnh điển hình, là những biến cố lịch sử, những xung đột xã hội mà trung tâm là cuộc chiến tranh hào hùng của dân tộc chống đế quốc

Mĩ xâm lược

Nhân vật mang trong mình những phẩm chất cao đẹp, ý chí và sức mạnh phi thường, kết tinh những vẻ đẹp tinh thần và lí tưởng của một dân tộc anh hùng Hình ảnh những chàng trai cô gái chưa ai qua tuổi hai mươi, gan dạ bình tĩnh trên đoàn thuyền nan vượt biển, để đưa lương thực và đạn dược ra chiến trường Họ mãi là bài ca về lòng yêu nước, tinh thần và ý chí quyết tâm bảo vệ đất nước của một dân tộc đứng nơi đầu sóng ngọn gió

Kiều Vượng đã không né tránh những bi thương, là người trong cuộc, tác giả hiểu rõ giá trị của những hi sinh mất mát đó Hầu như những nhân vật anh hùng trong sáng tác của Kiều Vượng đều là những người thật, việc thật Họ là những người con của quê Thanh lam lũ mà can trường

Kiều Vượng đã tái hiện chân dung những phẩm chất lý tưởng, sống có mục đích và giàu quyết tâm, nghị lực Phần lớn hình ảnh họ thuộc về một thời đã qua, thời của chủ nghĩa anh hùng cách mạng

Đó là những người con của Xứ Thanh, những anh hùng bình dị chân quê, nhưng mục đích, quyết tâm thì thật cao cả Trong những gương mặt ấy, nhiều người đã có thời gian gắn bó với tác giả, cùng đồng cam cộng khổ, chia ngọt sẻ bùi Viết về họ, tác giả dành tất cả lòng thương yêu và sự kính trọng Những áng văn ấy thực sự là những khúc tráng ca

1.2.2 Nhân vật lý tưởng trong cuộc sống xây dựng hòa bình

Kiểu nhân vật lý tưởng mang phẩm chất tốt đẹp như: có tinh thần trách nhiệm, sẵn sàng cống hiến và hi sinh vì trách nhiệm, nghĩa

vụ là kiểu nhân vật mới trong mảng đề tài thời hậu chiến và xây dựng đất nước hòa bình Thực tiễn những năm tháng đất nước mới đi

ra từ chiến tranh có biết bao tồn đọng, phức tạp, những thay đổi về quan niệm sống, lý tưởng sống, triết lý sống làm thay đổi, biến chất không ít những cá nhân con người Trong giai đoạn vàng thau không

dễ nhận biết ấy, việc nhận ra, đánh giá được cái tốt, cái đạo đức, cái vinh quang giống như đãi cát tìm vàng, và một lần nữa, người đọc lại nhận thấy sự hăm hở của “cây bút Thanh niên xung phong”, trở lại với “chiến trường xưa” để ngợi ca những con người đang lặng lẽ sống, lặng lẽ cống hiến trên những vùng đất xa xôi của Tổ quốc Chân dung những con người có lý tưởng đẹp đẽ, sẵn sàng hi sinh vì nhiệm vụ còn thể hiện trong hình ảnh những chiến sĩ Công an, Kiểm lâm Thanh Hóa với những chiến công thầm lặng bảo vệ vùng biển

duyên hải và vùng biên giới tổ quốc qua các bài ký: Vùng biển thức,