Tiểu luận giáo dục học đại cương

CHUYÊN ĐỀ: GIÁO DỤC HỌC ĐẠI CƯƠNG Câu hỏi: Anh chị làm rõ bản chất và đặc điểm của quá trình giáo dục. Nêu các nguyên tắc giáo dục cơ bản. Liên hệ thực tiễn giáo dục Việt Nam hiện nay. Thế nhưng nền giáo dục của đất nước chúng ta hiện nay vẫn còn chứa đựng những bất cập, chưa vững chắc, cụ thể: Hiện nay giáo dục chú trọng quan tâm đến số lượng nhiều hơn chất lượng. Nội dung, chương trình giảng dạy còn lạc hậu, lỗi thời, chưa đổi mới, cải tiến hiệu quả. Chưa áp dụng thực tiễn nhiều, chưa phát huy được tính sáng tạo, năng lực thực hành cho sinh viên Giáo dục việt nam hiện nay chỉ quan tâm đến việc dạy “chữ” cho sinh viên. Thế nhưng việc dạy “nhân” và “nghĩa” thì lại bị buông lỏng, giảm sút, nhất là các mặt đạo đức, lối sống. Việc cho sinh viên có thể thực hành được các bài học vẫn chưa được đẩy mạnh, khiến cho kĩ năng thực hành, tư duy sáng tạo của sinh viên sinh viên bị hạn chế rõ rệt. Hệ thống giáo dục các cấp bậc từ đại học đến phổ thông còn thiếu đồng bộ, chưa có sự cân đối. Ở phổ thông, các sinh viên được học các môn học khoa học mang tính lý thuyết rất nhiều, nhưng khi lên cấp bậc đại học thì những lý thuyết ở phổ thông không thể đem áp dụng ra được, khiến các sinh viên phải học lại từ đầu, như thế phải mất thêm một khoảng thời gian nữa Đội ngũ cán bộ quản lý giáo dục và giáo viên còn rất nhiều bất cập, như việc phân phối cán bộ giảng dạy vẫn còn chưa hợp lý về các trường học. Bên cạnh đó còn có nhiều cán bộ giảng dạy không có tâm đối với học trò của mình Việc định hướng và liên kết với nước ngoài trong chương trình giáo dục còn lúng túng, mơ hồ, chưa có mục tiêu, phương hướng rõ ràng Tư duy của nền giáo dục còn chậm đổi mới, chưa theo kịp tốc độ phát triển, đổi mới của đất nước trong bối cảnh nền kinh tế thị trường, phát triển và hội nhập với thế giới. Việc thực hành cần được áp dụng từ ngay khi còn học phổ thông, để các em có thể phát triển tư duy, sáng tạo, chọn lựa cho mình những ngành nghề phù hợp nhất với bản thân mình.

CHUYÊN ĐỀ: Giáo dục học đại cương Câu hỏi: Anh chị làm rõ bản chất và đặc điểm của quá trình giáo dục Nêu các nguyên tắc giáo dục cơ bản Liên hệ thực tiễn giáo dục Việt Nam hiện nay.

Trả lời:

I BẢN CHẤT VÀ ĐẶC ĐIỂM CỦA QUÁ TRÌNH GIÁO DỤC

1 Khái niệm quá trình giáo dục

Quá trình giáo dục là quá trình tác động có mục đích, có hệ thống của nhà giáo dục đến đối tượng giáo dục thông qua việc tổ chức các hoạt động đa dạng với những nội dung, hình thức, phương pháp giáo dục phù hợp để hình thành cho sinh viên những phẩm chất của người công dân theo yêu cầu của xã hội, của thời đại

2 Bản chất quá trình giáo dục

Quá trình giáo dục về bản chất là quá trình chuyển hóa tự giác, tích cực các yêu cầu của những chuẩn mực xã hội đã được quy định thành hành vi và thói quen tương ứng của học sinh dưới vai trò chủ đạo của giáo viên

Trong thực tiễn, nhân cách của mỗi cá nhân trước hết và chủ yếu phải được thể hiện bằng lối sống qua những hành vi, những thói quen đứng đắn phù hợp với các chuẩn mực xã hội đã được quy định Bộ mặt nhân cách này không những được thể hiện bằng sự hiểu biết về những yêu cầu, những chuẩn mực xã hội mà quan trọng hơn là những nét nhân cách tốt đẹp đó phải được thể hiện thông qua hành động thực tiễn Bởi lẽ, trong cuộc sống, nhiều khi người ta hiểu

rõ về các chuẩn mực đạo đức, về lối sống văn hoá, thẩm mĩ nhưng không thể hiện được những hành vi tương ứng, thậm chí còn có những việc làm, những hành động trái ngược

Mặt khác, quá trình giáo dục luôn diễn ra sự tác động qua lại tích cực giữa người được giáo dục và nhà giáo dục nhằm giúp cho đối tượng giáo dục là người học thường xuyên cố gắng tu dưỡng, rèn luyện, tự giáo dục nhằm chuyển hoá được những yêu cầu, những chuẩn mực xã hội đã được quy định thành hệ thống hành vi và thói quen tương ứng Quá trình đó được diễn ra có tổ chức, có kế hoạch, có phương pháp thông qua các loại hình hoạt động phong phú và đa dạng

do giáo viên tổ chức, điều khiển còn học sinh tham gia một cách tích cực, chủ động, sáng tạo

Như vậy, quá trình giáo dục về bản chất là quá trình tổ chức, điều khiển và

tự tổ chức, tự điều khiển các loại hình hoạt động phong phú và đa dạng trong

cuộc sống nhằm chuyển hoá một cách tự giác, tích cực các yêu cầu và những chuẩn mực do xhội quy định thành hành vi và thói quen tương ứng của học sinh dưới vai trò chủ đạo của nhà giáo dục

3 Đặc điểm của quá trình giáo dục

a) Giáo dục là một quá tình hoạt động có mục đích, có kế hoạch, có nội dung, có phương pháp được diễn ra trong một thời gian dài

Đó là quá trình chuyển hoá những yêu cầu khách quan của xã hội thành nhu cầu phát triển chủ quan của mỗi cá nhân, trong đó các phẩm chất, các nét tính cách, các hành vi, thói quen về đạo đức, về nếp sống văn hoá, thẩm mĩ của học sinh dần dần hình thành, phát triển Quá trình đó không thể diễn ra trong chốc lát

mà đòi hỏi phải có thời gian Bởi lẽ, trong quá trình giáo dục, giáo viên không thể chỉ dừng lại ở chỗ làm cho học sinh hiểu được những yêu cầu và chuẩn mực của xã hội đối với cá nhân mà quan trọng hơn là phải hình thành những niềm tin, những xúc cảm tích cực, đặc biệt là phải rèn luyện những hành vi và thói quen tương ứng

b) Quá trình giáo dục diễn ra với những tác động phức hợp

Giáo dục là một quá trình tổ chức các loại hình hoạt động phong phú và phức tạp nhằm hình thành những phẩm chất, những nét tính cách ổn định và bền vững ở người được giáo dục Đó là cả một quá trình phát triển và giải quyết hàng loạt các mâu thuẫn đan xen nhau trong đời sống nội tâm của đối tượng giáo dục Để hình thành một nét tính cách, một hành vi, một thói quen phù hợp với những chuẩn mực của xã hội cần có sự tác động phối hợp của nhiều lực lượng giáo dục như nhà trường, gia đình và các tổ chức xã hội Ngay trong nhà trường,

ở gia đình hay ngoài xã hội, người học sinh cũng chịu ảnh hưởng của nhiều tác động giáo dục khác nhau Trong gia đình, trẻ em thường xuyên được cha mẹ, ông bà, anh, chị, em khuyên bảo, dạy dỗ, động viên…, ở nhà trường thì thầy, cô, các tổ chức đoàn thể, luôn có những hình thức giáo dục phù hợp để hình thành thói quen, hành vi đạo đức, nếp sống văn mình ; trong xã hội cũng thường xuyên có những tác động của những tổ chức xã hội, những ảnh hưởng trực tiếp

và gián tiếp của các phương tiện thông tin, phim ảnh, sách báo, đến mỗi người Những ảnh hưởng, tác động từ nhiều phía đã đan kết, bổ sung, hỗ trợ cho nhau thành một thể thống nhất hướng tới việc phát triển và hoàn thiện nhân cách Trong những tác động phức hợp đó, hoạt động giáo dục của nhà trường nói chung, việc tổ chức các loại hình hoạt động giáo dục tập thể của giáo viên chủ nhiệm lớp nói riêng giữ vai trò chủ đạo Tuy nhiên, trong thực tiễn, cũng có những nơi, trong các tình huống cụ thể lại xảy ra những tác động ngược chiều,

tạo ra những “phản ứng nhiễu” gây khó khăn cho quá trình giáo dục Khi đó, đòi hỏi người giáo viên cần khéo léo vận dụng các phương pháp giáo dục để hạn chế tới mức tối thiểu những tác động tiêu cực, tự phát và phát huy cao độ những tác động tích cực đối với quá trình giáo dục và tự giáo dục, tự rèn luyện của học sinh

c) Quá trình giáo dục là quá trình phát triển biện chứng

Giáo dục là một hiện tượng xã hội và cũng là một quá trình nên nó không ngừng vận động, phát triển theo quy luật phổ biến của các sự vật, hiện tượng trong thế giới khách quan Thực chất, giáo dục là quá trình liên tục phát hiện và giải quyết những tình huống sư phạm nảy sinh trong các lĩnh vực giáo dục đạo đức, lối sống văn hoá thẩm mĩ của học sinh trong môi trường sư phạm, trong gia đình và xã hội Việc phát hiện kịp thời các tình huống, và có các giải pháp giải quyết hợp lí phù hợp với đặc điểm tâm – sinh lí của học sinh sẽ có tác dụng mạnh mẽ thúc đẩy, khuyến khích, động viên các em tự giác tích cực phấn đấu rèn luyện để dần dần tự hoàn thiện mình Sự vận động và phát triển của quá trình giáo dục được diễn ra tuân theo các quy luật phổ biến và đặc thù của hoạt động giáo dục Nghệ thuật sư phạm của nhà giáo dục phải kịp thời phát hiện các mâu thuẫn và có các phương án giải quyết hợp lí, phù hợp với quy luật và tính quy luật của quá trình giáo dục để quá trình giáo dục học sinh có thể đạt hiệu quả tối ưu

d) Quá trình giáo dục có tính cá biệt

Trong thực tiễn cuộc sống muôn hình muôn vẻ quanh ta cũng như trong môi trường giáo dục, mỗi con người, mỗi học sinh là một “thế giới riêng” với những đặc điểm riêng về tâm – sinh lí, về nhận thức, tình cảm , mỗi người đều

có cuộc sống và thế giới nội tâm riêng Vì vậy, trong quá trình giáo dục, với những tác động sư phạm như nhau, mỗi cá nhân có hể lĩnh hội theo cách riêng của mình với những mức độ khác nhau Do đó, nghệ thuật giáo dục của nhà sư phạm là phải thực hiện cá biệt hoá hoạt động giáo dục, cùng với những biện pháp giáo dục chung đối với tập thể, phải có những tác động riêng phù hợp với đặc điểm của từng cá nhân học sinh Cá biệt hoá quá trình giáo dục là một xu hướng đổi mới phương pháp giáo dục trong lí luận giáo dục hiện đại Nó đòi hỏi phải tổ chức các loại hình giáo dục phong phú và đa dạng phù hợp với nhịp độ phát triển nhân cách và đặc điểm cá tính, đời sống nội tâm từng học sinh Vì thế, nhà giáo dục phải hiểu biết sâu sắc đối tượng giáo dục của mình, phải đồng cảm

và thương yêu học sinh, phải có cái tâm trong sáng và sự bao dung,

e) Quá trình giáo dục gắn liền và thống nhất với quá trình dạy học

Trong các loại hình trường, hoạt động giáo dục (theo nghĩa hẹp) và hoạt động dạy học là hai dạng hoạt động được tiến hành song song với các chức năng trội đặc trưng riêng của mình Hoạt động dạy học nhằm tổ chức, điều khiển để người học chiếm lĩnh có chất lượng, hiệu quả nội dung học vấn; hoạt động giáo dục nhằm hình những phẩm chất đạo đức, hành vi, thói quen, lối sống, hành vi văn minh Hai hoạt động đó không tách biệt mà thống nhất, bổ sung, hỗ trợ cho nhau góp phần hình thành, phát triển và hoàn thiện nhân cách cho thế hệ trẻ Cụ thể là trên cơ sở thực hiện các nhiệm vụ dạy học thì thế giới quan và các phẩm chất nhân cách của học sinh được hình thành và phát triển và ngược lại, kết quả giáo dục tốt các phẩm chất, hành vi đạo đức, lối sống có văn hoá lại là điều kiện,

là tiền đề, là động lực thúc đẩy hoạt động dạy học đạt kết quả cao hơn Như vậy, mối quan hệ tương tác giữa quá trình giáo dục và quá tình dạy học là mối quan

hệ thống nhất biện chứng, nó phản ánh tính quy luật đặc trưng của quá trình sư phạm: hoạt động dạy học và hoạt động giáo dục thống nhất biện chứng với nhau

II CÁC NGUYÊN TẮC GIÁO DỤC CƠ BẢN

Bất cứ một tổ chức hay tập tập thể nào muốn đạt hiệu quả cao trong các hoạt động của mình điều phải tuân theo những quy tắc nhất định Và giáo dục cũng không ngoại lệ, nó có những quy tắc của nó mà nhà giáo dục muốn thu được thành quả mỹ mãn trong giao dục thì bắt buộc phải tuân theo

1 Thế nào là nguyên tắc giáo dục?

Nguyên tắc giáo dục là những luận điểm cơ bản có tính quy luật của lý luận giáo dục, có tác dụng chỉ đạo, định hướng chohoạt động giáo dụcnhằm thực hiện các nhiệm vụ giáo dục, đạt được mục đích giáo dục nhất định Hệ thống nguyên tắc giáo dục bao gồm:

- Nguyên tắc bảo đảm tính mục đích của hoạt động giáo dục

- Nguyên tắc bảo đảm giáo dục gắn với cuộc sống lao động

- Nguyên tắc bảo đảm giáo dục trong tập thể

- Nguyên tắc kết hợp việc đề ra yêu cầu cao, hợp với việc thực hiện sự tôn trọng nhiều nhất đối với người được giáo dục

- Nguyên tắc bảo đảm tính vừa sức và tính cá biệt trong hoạt động giáo dục

- Nguyên tắc đảm bảo sự thống nhất giữa vai trò chủ đạo của nhà giáo dục

và vai trò tự giác, tích cực, độc lập, sáng tạo của người được giáo dục

- Nguyên tắc đảm bảo tính liên tục và hệ thống của hoạt động giáo dục

Tuy nhiên trong giới hạn của phạm vi bài tiểu luận, tác giả chỉ xin trình bày một số nguyên tắc giáo dục điển hình như sau:

2 Nguyên tắc đảm bảo tính mục đích của hoạt động giáo dục

a) Nội dung nguyên tắc

- Nguyên tắc đảm bảo tính mục đích của hoạt động giáo dục là nguyên tắc yêu cầu hoạt động giáo dục bắt buộc phải có mục đích và phải được định hướng theo mục đích ấy trong suốt quá trình hoạt động giáo dục diễn ra

- Mục đích và mục đích giáo dục là gì? Theo Từ điển tâm lý học thì mục đích là “hình ảnh nhận thấy được của kết quả dự đoán trước, hướng hành động của con người đến sự phấn đấu để đạt được kết quả đó” Và xét dưới góc độ giáo dục thì mục đích giáo dục là mẫu nhân cách mà giáo dục cần đào tạo để đáp ứng yêu cầu của xã hội trong từng giai đoạn phát triển của nó

b) Tại sao phải thực hiện nguyên tắc này?

Mục đích luôn là một yếu tố quan trọng đối với tất cả các hoạt động, đặc biệt là đối với hoạt động giáo dục Nó bảo đảm cho cả quá trình hoạt động đi đúng hướng, không có những bước đi sai lầm hoặc thừa thải Nếu hoạt động giáo dục không có mục đích thì chẳng khác già con tàu đi trên biển mà không có la bàn Nó không biết mình đang ở đâu và sẽ trôi về đâu Nên việc đến được bến bờ như ý muốn ban đầu là một điều cực kỳ khó khăn, và nếu như có đến được chăng nữa thì cũng dựa vào hai chữ “hên – xui” Vì vậy việc đạt được kết quả cao nhất trong mộthoạt động giáo dục là một điều viễn tưởng Vì chỉ riêng việc thoát khỏi

“mớ bòng bong” do không có mục đích gây ra đã khó rồi huống gì đạt được hiệu suất hoạt động tốt nhất

Xác định được mục đích cho hoạt động quả rất quan trọng nhưng việc dùng mục đích đó để định hướng xuyên suốt trong quá trình hoạt động giáo dục diễn ra cũng quan trọng không kém Bởi vì, nếu như đã xác định được mục đích giáo dục rồi nhưng lại không dùng nó để định hướng thì việc xác định mục đích chỉ là “công dã tràng” Bởi lẽ dù mục tiêu có hay đến bao nhiêu, hợp lý đến mức nào mà không dùng nó để định hướng, để điều chỉnh quá trình hoạt động thì cái

mô hình nhân cách mà giáo dục nhắm tới sẽ vĩnh viễn nằm ở tương lai và giáo dục sẽ không bao giờ đạt được

c) Yêu cầu và cách thực hiện nguyên tắc

Trước hết là nhà giáo dục phải hình thành cho sinh viên những cơ sở về thế giới quan và nhân sinh quan thật đúng đắn Riêng ở nước Việt Nam chúng ta thì điều này gắn liền với việc giáo viên phải hình thành cho sinh viên lý tưởng

xây dựng đất theo định hướng Xã hội chủ nghĩa là “dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh” Và những vấn đề này, nhà giáo dục có thể định hướng và xây dựng cho sinh viên qua các giờ học đặc biệt là các giờ học Đạo đức, Giáo dục công dân và các môn nhân văn như Văn học, Lịch sử học, Địa lí học Ngoài ra, các hoạt động ngoài giờ lên lớp cũng là nơi có thể giúp nhà giáo dục thực giáo dục những điều trên cho sinh viên

Bên cạnh đó, mỗi dân tộc trên thế giới, mỗi thế hệ trong dòng chảy của lịch sử nhân loại điều có những giá trị quý báu cần thiết cho sự hình thành và hoàn thiện nhân cách con người Nên nhà giáo dục phải giúp cho sinh viên biết cách tiếp tiếp thu có chọn lọc, kết hợp gắn liền với sáng tạo các giá trị của dân tộc và nhân loại, của truyền thống và hiện đại, của vật chất và tinh thần Và theo tôi, ở Việt Nam hiện nay, các nhà giáo dục nên chú trọng đến các yếu tố dân tộc, truyền thống và tinh thần hơn một chút Không phải vì những điều này quan trọng và cần thiết hơn những điều kia Nhưng bởi một lẽ là thế hệ trẻ ở Việt Nam tiếp thu quá nhanh và quá nhiều những yếu tố đến từ các văn hóa khác, đặc biệt là văn hóa phương Tây Các giá trị truyền thống cũng bị xem nhẹ một cách đau lòng, còn đâu những bản sắc, những nét đẹp truyền thống đầy chất nhân văn của người Việt Nam nơi thế hệ trẻ Nếu có đi nữa thì cũng mờ nhạt ở một số ít bạn trẻ mà thôi, thay vào đó là lối sống hưởng thụ chạy theo các trào lưu Hàn Quốc, Âu, Mỹ Và cũng thế, những giá trị tinh thần bây giờ rất bị coi thường trong mắt của các bạn trẻ Việt Nam Ngay cả trong nền giáo dục của chúng ta cũng vậy Còn đâu là “tiên học lễ hậu học văn”, khi mà cái điểm, cái văn bằng được đánh giá quá cao trong giáo dục của chúng ta, để rồi dẫn tới “tiên học phí, hậu học thêm” Nên nhà giáo dục cần nhấn mạnh các yếu tố dân tộc – truyền thống – tinh thần hơn trong giáo dục nhằm cân bằng lại những quan điểm và trào lưu mà xã hội đặc biệt là thế hệ trẻ đang nghiêng ngả chạy theo

Không những thế, trong quá trình giáo dục nhà giáo dục phải hình thành cho sinh viên khả năng nhận diện cái ác và cái thiện trọng cuộc sống, cũng như

có những thái độ và hành vi tích cực tương ứng với cái thiện và cái ác ấy Cần biết phân biệt cái đúng, cái sai, cái thiện, cái ác Điều đó có nghĩa là sự nhận thức trong tư duy và tình cảm cần được lớn mạnh theo chiều hướng phát triển tốt, biết phê phán và đấu tranh với cái xấu, cái ác, như tội phạm hình sự, tham nhũng, sự ghen ghét, đố kỵ Và những điều các em nên học hỏi là lòng thương người, khiêm tốn, biết giúp đỡ người khác…

Như đã nói ở trên trong suốt quá trình của hoạt động giáo dục, nhà giáo dục phải luôn luôn thực hiện dựa vào mục đích giáo dục, lấy mục đích là định hướng cho tất cả hoạt động Tuy nhiên, không phải là lúc nào cũng khăng khăng

làm theo kế hoạch đã vạch ra, nhà giáo dục cần tránh thái độ áp đặt thô bạo, cứng nhắc vì như thế là trái với bản chất của hoạt động giáo dục là hoạt động có

ý thức Sinh viên được quyền tự do phát triển khả năng của mình nếu các em cần điều đó Mặt khác, trong quá trình giáo dục ta không thể áp dụng một nguyên tắc, một phương pháp cố định, hay là cứng nhắc đi theo từng bước đã vạch sẵn

để đạt được mục đích đã đề ra Hơn thế nữa, hoạt động giáo dục là một hoạt động mang tính lâu dài và liên tục vì vậy các hoạt động giáo dục phải phong phú, đa dạng, linh hoạt Nên nhà giáo dục phải mềm dẻo, uyển chuyển trong việc lựa chọn và vận dụng các hoạt động giáo dục để đạt được kết quả cao nhất trong giáo dục sinh viên

3 Nguyên tắc đảm bảo giáo dục trong tập thể

a) Nội dung nguyên tắc

- Nói một cách đơn giản, nguyên tắc này yêu cầu nhà giáo dục phải đưa sinh viên vào trong một tập thể để giáo dục

- Tập thể là một cộng đồng người được liên kết với nhau bằng mục đích

và những hoạt động chung Giáo dục trong tập thể là đưa cá nhân vào trong một tập thể, rồi giáo dục các nhân đó thông qua các hoạt động của tập thể Ngoài ra, các cá nhân trong tập thể còn tự hổ trợ và giáo dục lẫn nhau

b) Tại sao phải thực hiện nguyên tắc này?

Lý do đầu tiên để thực hiện nguyên tắc này là nó tạo điều kiện tốt nhất để sinh viên phát triển và hoàn thiện nhân cách, đặc biệt là nhân cách của những con người trong một xã hội hiện đại như hiện nay Vì xã hội là cộng đồng người

có những mối quan hệ tác động qua lại và khắn khít với nhau Nên nếu không có nguyên tắc này, thì sản phẩm của giáo dục sẽ trở thành những “Robinson” không thể sống hòa nhập với cộng đồng mà chỉ biết sống một cách đơn lẻ trên những “hòn đảo hoang” của cá nhân Ngoài ra, giáo dục trong tập thể còn giúp cho sinh viên có điều kiện để tiếp xúc, va chạm với những người khác Nhờ đó

mà kỉ năng thấu hiểu, hợp tác, làm việc nhóm được hình thành và phát triển Đây là những kĩ năng tối cần thiết cho một người công dân trong xã hội hiện nay

Bên cạnh đó, giáo dục trong tập thể sẽ giúp cho người được giáo dục có

cơ hội để hoàn thiện nhân cách cao hơn so với giáo dục cá nhân Vì trong tập thể, sinh viên không chỉ chịu sự giáo dục của nhà giáo dục mà còn chịu sự giáo dục, tác động của những người khác Nhờ đó, các em có thể hổ trợ lẫn nhau để đạt được kết quả giáo dục nhanh và tốt hơn

c) Yêu cầu và cách thực hiện nguyên tắc

Nhà giáo dục phải lôi cuốn mọi sinh viên vào hoạt động tập thể đồng thời phải giáo dục, tổ chức cho các em tự giác tham gia vào các công việc của tập thể Cần tránh hiện tượng chỉ một số sinh viên tham gia còn những sinh viên khác là các “quan sát viên” Để làm được điều này quả không pahir chueyenj đơn giản! Nhà giáo dục cần phải rất nghiêm túc, sáng tạo và thấu hiểu nhu cầu của sinh viên để có thể đem lại cho chúng những hoạt động hấp dẫn, phong phú nhằm khơi lên sự hứng thú của các em Ví dụ như các hoạt động giao lưu dưới nhiều hình thức như: học nhóm, thảo luận, tranh luận trong tổ học tập, hoặc trong toàn lớp, tổ chức hội nghị, trao đổi kinh nghiệm học tập, làm báo tường phản ánh tình hình học tập cũng như tình hình các mặt sinh hoạt khác trong tập thể, tổ chức sinh hoạt câu lạc bộ khoa học… Những hình thức trên không những

óc thể thu hút sự tham gia của sinh viên mà còn tạo điều kiện cho sinh viên học tập, giúp đở lẩn nhau, cùng với việc mở rộng và đào sâu về tri thức khoa học, kĩ năng sinh hoạt cũng như phương pháp học tập

Đồng thời, nhà giáo dục cũng cần phải xác định rõ ràng mục tiêu, và lợi ích của các hoạt động đó để sinh viên có thể tự ý thức và hăng say hoạt động nhằm đạt được kết quả giáo dục mong muốn Vì thế, trước khi tổ chức một hoạt động gì, nhà giáo dục cần phân tích một cách rõ ràng lợi ích mà hoạt động mang lại cho sinh viên

Không những thế, nhà giáo dục cần xây dựng các mối quan hệ và giao lưu đúng đắn, lành mạnh, trong sáng trong tập thể như quan hệ bạn bè, quan hệ trách nhiệm – học tập Vì khi tham gia vào tập thể các thành viên có trách nhiệm và quyền lợi như nhau, cần tránh việc kết bè phái, nói xấu nhau ở sinh viên Cụ thể nhà giáo dục cần đưa ra những phương châm, “slogon” phù hợp tạo tinh thần đoàn kết cho tập thể Đồng thời nhà giáo dục phải xây dựng dư luận tập thể lành mạnh, khuyến khích nhận thức, thái độ và hành vi đúng đắn, góp phần ngăn chặn, lên án những hành vi sai trái làm ảnh hưởng xấu đến lợi ích chung, đi ngược lại những chuẩn mực đã được thừa nhận Không những thế, nhà giáo dục cần phải thường xuyên củng cố tinh thần, động viên khích lệ các thành viên trong tập thể để cùng nhau đoàn kết Có như thế hoạt động của tập thể mới mong đạt kết quả tốt đẹp

Một yêu cầu tối quan trọng trong nguyên tắc này nữa là nhà giáo dục phải coi trọng đúng mức lợi ích của các thành viên trong sự thống nhất với lợi ích chung, kết hợp hài hòa lợi ích cá nhân và lợi ích tập thể Không thể vì lợi ích của tập thể mà triệt tiêu đi toàn bộ lợi ích của cá nhân Tuy nhiên đôi khi chúng ta cần phải biết hy sinh những lợi ích của cá nhân để hòa mình cùng lợi ích chung của cả tập thể Bởi vì tập thể không thể là một bức tranh lắp ghép vụng về của

một em bé lên ba với các mảnh ghép khập khiểng thừa trước thiếu sau Nhưng

để gọi là một tập thể đúng nghĩa và thành công thì nó bắt buộc là một bức tranh hoàn thiện cho dù các mảnh ghép ấy khác nhau Nghĩa là, các thành viên trong một tập thể bất kỳ điều không ai giống ai, nếu nhưu ai cũng cố giữ nguyên vẹn con người của mình thì chắc chắn tập thể đó sẽ rất rời rạt và vì thế mà không có

đủ sức mạnh để giải quyết các vấn đề và giúp nhau hoàn thiện nhân cách Nhưng nếu như những thành viên ấy vì mục đích chung của tập thể, chịu cắt bên này một chút, tỉa bên kia một chút thì mới có thể ghép lại với nhau để tạo nên một bức tranh đẹp, logic và nhất là bền chặt để có thể giải quyết mọi vấn đề

Qua những phân tích trên phần nào chúng ta có thể nhận thấy được tầm quan trọng của việc thống nhất giữa lợi ích của cá nhân và tập thể Và để thực hiện được sự hòa hợp giữa “cái tôi” với “cái ta” ấy, nhà giáo dục trước hết phải nắm vững mục đích, tinh thần của tập thể Sau nữa là phải hiểu được nhu cầu, sự mong đợi của sinh viên Vì vậy nhà giáo dục phải luôn luôn “Lắng nghe và Thấu hiểu” Để rồi có thể uyển chuyển, khóe léo mà kết hợp chúng với nhau sao cho hữu hiệu nhất Tuyệt đối tránh các tình trạng: cực đoan hóa lợi ích cá nhân hoặc lợi ích chung của tập thể, đối lập lợi ích cá nhân và lợi ích tập thể, không được chèn ép nguyện vọng chính đáng của cá nhân Một cách cụ thể, câu nói “một người vì mọi người, mọi người vì một người” rất đáng được nhà giáo dục sử dụng như là một khẩu hiệu trong việc điều hòa hai yếu tố này

Ngoài ra trên vai trò của mình, tập thể cần quan tâm đến việc làm cho mọi thành viên ý thức đầy đủ, sâu sắc mục đích và nhiệm vụ giáo dục Nhờ đó mà sinh viên có thể xác định được động cơ và thái độ trong việc tự giáo dục một cách đúng đắn nhất Không những thế, tập thể phải biết tôn trọng lợi ích của các nhân Nên tập thể phải thường xuyên thông tin và lấy ý kiến cá nhân về các hoạt động của mình Bên cạnh đó, trong suốt quá trình hoạt động, tập thể cần giáo dục cho các thành viên của mình tinh thần trách nhiệm đối với tập thể, tinh thần tương thân, tương trợ và học tập lẫn nhau Đồng thời tập thể cũng cần động viên, nêu gương tốt và kiểm điểm những thành viên không tốt một cách hợp lý và kịp thời

4 Nguyên tắc kết hợp việc đề ra yêu cầu cao, hợp lý với việc thực hiện

sự tôn trọng nhiều nhất đối với người được giáo dục

a) Nội dung nguyên tắc

- Yêu cầu cao là cụm từ chỉ việc nhà giáo dục đưa ra những yêu cầu cao hơn mức độ hiện có của sinh viên nhằm kích thích tính tích cực phấn đấu vươn lên trong nhân cách của sinh viên Tuy nhiên, yêu cầu cao ở đây không phải là cao chót vót mà phải vừa sức và có tính khả thi đối với sinh viên Vì chỉ khi thỏa

mãn những điều kiện đó, thì yêu cầu của nhà giáo dục mới trở thành tình huống

có vấn đề đối với người được giáo dục, nhờ đó mà kích thích được tính tự giác,

nổ lực vươn lên của sinh viên đúng như hiệu quả giáo dục mong muốn

- Tôn trọng là từ chỉ thái độ nhìn nhận trên hoặc ít nhất là đúng với bản chất đối với người khác của một người nào đó Nó được biểu hiện qua một số điểm như sau : hiểu được người đối tác, thông cảm với những khuyết điểm của đối tác, tin tưởng vào khả năng hoàn thiện nhân cách của đối tác Vì vậy mà tôn trọng nhiều nhất có thể nghĩa là nhà giáo dục phải thực hiện những điều trên ở mức tối đa trong khả năng có thể thực hiện được

b) Tại sao phải thực hiện nguyên tắc này?

Yêu cầu cao, hợp lý và tôn trọng là hai điều không thể thiếu trong hoạt động giáo dục nói chung Đặc biệt trong hoạt động giáo dục nghĩa hẹp thì lại càng cần thiết Bởi vì hoạt động giáo dụcluôn là quá trình tự hoàn thiện nhân cách của người được giáo dục Vàhoạt động giáo dụcchỉ thực sự thành công khi

nó khơi gợi nên trong lòng người được giáo dục lòng ham muốn, khát khao hay nói cách khát là có một nhu cầu tự tìm đến bến bờ của chân – thiện – mỹ Ví dụ như một sinh viên luôn tỏ ra ngoan hiền lễ phép khi ở trong những khuôn phép, nội quy và sự kèm cặp của giáo viên Còn ra đường thì lại hung bạo, ngang ngược thì ta không thể nóihoạt động giáo dụcđã thành công nơi sinh viên này Nên nhà giáo dục phải thường xuyên đưa ra các yêu cầu cao, hợp lý để có thể kích thích tính tự nổ lực để hoàn thiện nhân cách cho mỗi người sinh viên Ngoài ra, tronghoạt động giáo dụcsinh viên vừa là đối tượng vừa là chủ thể tự giáo dục nên mọi sinh viên điều có mong muốn được tôn trọng và khẳng định chính mình Chính vì việc nhất thiết phải thực hiện hai điều trên trong hoạt động giáo dụcmà ta phải kết hợp chúng với nhau Bởi vì không một nhà giáo dục nào

có thể thực hiện đúng trọn vẹn hai điều trên nếu để chúng riêng biệt

Giả sử như nhà giáo dục chỉ thực hiện việc đưa ra yêu cầu cho sinh viên thì nhà giáo dục đó sẽ không thể đưa ra một yêu cầu vừa cao vừa hợp lý Vì không có sự tôn trọng thì nhà giáo dục đó làm sao hiểu được toàn bộ năng lực, phẩm chất của sinh viên đó trong thời điểm ấy mà đưa ra yêu cầu cơ chứ Không những thế nếu như không có tôn trọng thì liệu nhà giáo dục có thể cảm thông với những khuyết điểm nhất thời của sinh viên mà đưa ra những yêu cầu cao cho sinh viên không ? Chắc chắn là không vì nếu không có sự đồng cảm của lòng tôn trọng thì nhà giáo dục sẽ nhìn những hạn chế của sinh viên mà hạ thấp con người họ xuống quá mức vốn có nên sẽ không đưa được những yêu cầu cao trong giáo dục Ngoài ra, tôn trọng sẽ giúp nhà giáo dục đưa ra những yêu cầu chân tình với mong muốn sinh viên hoàn thiện bản thân chứ không phải là cố ý