Tiểu luận tâm lý dạy học đại học

CHUYÊN ĐỀ: TÂM LÝ DẠY HỌC ĐẠI HỌC Câu hỏi: Trình bày những nội dung cơ bản về vai trò và nhân cách nhà giáo trong giáo dục đại học ở Việt Nam trong giai đoạn hiện nay? Vận dụng vào điều kiện công tác của bản thân, đồng chí thấy điều gì cần quan tâm và tâm đắc nhất ở nội dung này? 5. Nhân cách người giáo viên trong xã hội hiện nay Nhân cách của người giáo viên luôn là vấn đề được xã hội hết sức quan tâm. Theo quan niệm truyền thống phương Đông, người thầy giữ vai trò thứ hai trong cương thường “Quân, sư, phụ”. Ngày nay, sự biến đổi của nền kinh tếxã hội đã tác động không nhỏ tới đời sống đạo đức nói chung và đạo đức người thầy nói riêng, trong đó bên cạnh tác động tích cực vẫn tồn tại nhiều ảnh hưởng tiêu cực. Sau đây, tôi sẽ đi sâu hơn về vấn đề này. a) Tích cực Trong xã hội Việt Nam chúng ta ngày nay cũng có rất nhiều thầy, cô giáo đã thấm nhuần đạo đức của nghề thầy giáo và hàng ngày, hàng giờ đang học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ chí Minh, họ không màng danh lợi, hy sinh tất cả cho sự nghiệp trồng người. b) Tiêu cực Bên cạnh những thay đổi tích cực, hiện nay vẫn còn những dấu hiệu tiêu cực trong nhân cách nhà giáo đáng được quan tâm như sau: Tư tưởng bảo thủ, chậm đổi mới: Theo nghiên cứu mới đây nhất của Bộ Giáo dục và Đào tạo, đây được xem là hạn chế lớn nhất của giáo viên đại học nước ta. Giáo dục là ngành mang tính thời đại cao. Mục đích chủ yếu của giáo dục là cung cấp cho người học đầy đủ kiến thức và kỹ năng, rèn luyện nhân phẩm..., đảm bảo cho cuộc sống trong tương lai; do đó, nếu những gì người học nhận được trong quá trình học không phù hợp với sự thay đổi của nền kinh tếxã hội toàn cầu, vậy người học học để làm gì? Hằng năm các trường đại học đều tiến hành bồi dưỡng năng lực giáo viên nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục, nhưng dường như chưa có đổi mới trong cách dạy, hình thức còn phiến diện. Bạo lực học đường: Vấn đề bạo lực học đường, giáo viên đánh đập, xúc phạm nhân cách sinh viêngần đây đang diễn ra ngày càng nhiều, gây ra những làn sóng chỉ trích gay gắt trong xã hội. Thiết nghĩ nguồn gốc của tình trạng bạo lực học đường, bên cạnh xuất phát từ lỗi của học trò, còn liên quan đến đạo đức của giáo viên. Là một người thầy tốt phải giữ cho mình chữ “Nhẫn”, luôn áp dụng biện pháp mềm mỏng để hướng sinh viên theo lối quy phạm đạo đức. Không nên quá chấp nhất, phải linh hoạt trong xử lý tình huống sư phạm. Tiêu cực trong công tác đánh giá sinh viên: Đánh giá sinh viên (hay đánh giá hiệu quả học tập của sinh viên) là hệ thống chính thức xét duyệt trình độ tiếp thu và xử lý bài học của sinh viên theo định kì. Công tác đánh giá sinh viên nhằm những mục đích: Cung cấp các thông tin phản hồi (là cơ hội giao tiếp thảo luận với sinh viên để có được các thông tin phản hồi, nhờ đó cải thiện hiệu quả công tác giảng dạy). Đánh giá đúng đắn tiềm năng của sinh viên nhằm định hướng và phát triển tốt nhất những tiềm năng đó; Phát hiện, sửa chữa những yếu kém của sinh viên; Tăng cường quan hệ tốt giữa thầy và trò; Làm cơ sở cho việc khen thưởng sinh viên, giáo viên. Do đó, công tác đánh giá sinh viên cần được tiến hành nghiêm túc, công bằng. Tuy nhiên, trong những năm gần đây, tình trạng chạy điểm, chạy bằng, dạy thêm một cách tràn lan….diễn ra ngày càng phổ biến, nhiều thầy cô đã đánh mất đi nhân cách làm thầy của mình.

CHUYÊN ĐỀ: TÂM LÝ DẠY HỌC ĐẠI HỌC Câu hỏi: Trình bày những nội dung cơ bản về vai trò và nhân cách nhà giáo trong giáo dục đại học ở Việt Nam trong giai đoạn hiện nay? Vận dụng vào điều kiện công tác của bản thân, đồng chí thấy điều gì cần quan tâm và tâm đắc nhất ở nội dung này?

Trả lời:

I VAI TRÒ CỦA NHÀ GIÁO

Nước ta vốn có truyền thống hiếu học và tôn sư trọng đạo là truyền thống quý báu của dân tộc Trải qua bao thăng trầm của lịch sử, truyền thống đó vẫn được bảo tồn và phát triển, người thầy vẫn luôn được Nhân dân yêu mến và ca ngợi Từ xưa đến nay, trong dân gian ai cũng thuộc câu: “không thầy đố mày làm nên”, “Nhất tự vi sư, bán tự vi sư” (Một chữ cũng là thầy, nửa chữ cũng là thầy) Cả đến khi công thành doanh toại, người ta cũng nhắc nhau: “Mười năm rèn luyện sách đèn, công danh gặp bước chớ quên ơn thầy”

Trong xã hội phong kiến – khi mà tri thức là thầy, thầy là tri thức, thầy có quyền ban phát tri thức cho người học Thì thời đại ngày nay, tri thức không còn nằm độc quyền trong tay người thầy nữa mà bản thân người học có thể tìm kiếm tri thức ở nhiều nguồn khác nhau, người thầy lúc này chỉ là người làm cầu nối, là một trong những kênh để cung cấp tri thức cho người học

Ngày nay, xã hội càng phát triển vai trò của người thầy ngày càng được nâng lên Kiến thức là một biển trời rộng lớn bao la, người học không thể nào tự nắm bắt chọn lọc Thì lúc đó vai trò của người thầy càng thể hiện rõ hơn, họ sẽ

là người chỉ đường dẫn lối đưa người học đến gần hơn với bến bờ tri thức

Đất nước ta trong quá trình mở cửa hội nhập quốc tế và đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa Việt Nam trên đà phát triển đòi hỏi cần phải có một đội ngũ trí thức hùng hậu, có kiến thức, trình độ chuyên môn, khoa học – kỹ thuật, đạo đức nghề nghiệp Đây

là đội ngũ có trọng trách phát triển kinh tế, văn hóa – xã hội, quốc phòng – an ninh và xây dựng thành công xã hội chủ nghĩa; đưa đất nước sánh bước cùng các nước trong khu vực và trên thế giới Để thực hiện thành công vấn đề trên thì đòi hỏi phải đào tạo cho được những con người có “đức” có “tài” đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội của đất nước; và để đào tạo được đội ngũ trí thức thì cần phải có đội ngũ thầy, cô giáo có năng lực chuyên môn và tâm huyết với nghề trong sự nghiệp trồng người

Người thầy có trách nhiệm không chỉ dạy chữ mà còn biết quan tâm,

chăm sóc tìm hiểu người học bằng cả trái tim và lòng bao dung Biết đánh thức tiềm năng trong mỗi người học, khơi dậy và phát triển cái nội lực của người học Qua đó đã cho thấy vai trò của người thầy trong xã hội hiện đại đó là người mở đường để người học tự thân vận động nhiều hơn Gieo hạt nhưng hạt muốn vươn thành cây thì phải dựa vào chính bản thân mình Dạy cho người học biết tự học,

tự nghiên cứu, tìm tòi, tra cứu phát hiện ra những điều mới mẻ, sáng tạo ra nhiều phương pháp học hiệu quả Nghĩa là giúp người học phát triển trí tuệ tư duy, tiếp thu kiến thức một cách chủ động chứ không phải thụ động trong tiếp nhận tri thức

Để làm được điều đó thì đòi hỏi người thầy phải tự rèn luyện mình cho xứng đáng với vai trò của người thầy Muốn người khác tôn trọng mình thì trước hết bản thân mình phải đáng được tôn trọng Người thầy phải mô phạm, đức độ, mẫu mực trong hành vi, đối với đồng nghiệp phải khiêm tốn, đoàn kết, nhân ái,

… đối với người học phải hết lòng yêu thương, chỉ bảo, đối với người khác phải

có lối sống giản dị, lành mạnh, trong sáng, đối với công việc phải tận tụy, có kỷ luật, sáng tạo và luôn giữ mối quan hệ tốt đẹp với cộng đồng, xã hội, để mọi người tôn trọng và kính nể

Đất nước ta trong quá trình mở cửa hội nhập và tiến hành công nghiệp hóa, hiện đại hóa, xây dựng và phát triển đất nước, thì vai trò của người thầy lại càng mang trọng trách nặng nề hơn Thế kỷ XXI, là thế kỷ bùng nổ thông tin khoa học – kỹ thuật, nên đòi hỏi người thầy phải không ngừng nắm bắt những thông tin khoa học – kỹ thuật để làm phong phú hơn vốn kiến thức của mình phục vụ cho công tác giảng dạy Muốn vậy, mỗi thầy, cô giáo cần phải tự học tập, trau dồi kiến thức, nâng cao phẩm chất đạo đức nghề nghiệp Có như vậy, mới nâng cao vai trò của người thầy trong sự nghiệp trồng người Ngược lại, nếu người thầy không chịu khó trong việc tự bồi dưỡng kiến thức, tìm hiểu thông tin khoa học – kỹ thuật của thời đại thì sớm hay muộn gì người thầy sẽ có nguy cơ

bị xã hội đào thải

Xã hội xưa hay xã hội hiện đại, thì vai trò và địa vị của người thầy đều được mọi người tôn trọng Vì người thầy có trọng trách nâng cao dân trí, đào tạo nhân tài góp phần tích cực trong việc xây dựng xã hội lành mạnh, văn minh và tiến bộ Nghề dạy học là nghề được mọi người tôn trọng và đề cao: “Trong tất cả các nghề cao quý thì nghề dạy học là nghề cao quý nhất”

II NHÂN CÁCH NHÀ GIÁO

Cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng khẳng định: “Nghề dạy học là nghề cao quý nhất trong các nghề cao quý, nghề sáng tạo nhất trong các nghề sáng tạo Các thầy cô giáo không những dạy chữ mà còn dạy người, họ cứ như cây thông

trên sườn núi, cây quế giữa rừng sâu thầm lặng toả hương dâng hiến trí tuệ, sức lực cho đời” Nghề dạy học là nghề cao quý bởi lẽ những người giáo viên không chỉ truyền thụ cho Sinh viênkiến thức cần thiết cho cuộc sống mà còn dạy Sinh viêncách sống, làm thế nào để trở thành người có phẩm chất đạo đức tốt, dạy cho Sinh viênđiều hay lẽ phải, hướng người họctới giá trị của Chân Thiện

-Mỹ Nghề dạy học là nghề sáng tạo, bởi lẽ giáo viên cần phải thích ứng với nhiều tình huống sư phạm khác nhau Cần nhấn mạnh rằng mục tiêu cao nhất của dạy học là “Dạy tư duy”, tức là dạy cách tri nhận tri thức và vận dụng sáng tạo trong chương trình; đồng thời hình thành con đường tự khám phá để sinh viêntiếp tục học tập sáng tạo đến suốt đời

Người giáo viên là nhân tố quyết định chất lượng của một nền giáo dục Năng lực và đạo đức nghề nghiệp của họ góp phần to lớn vào sự hưng thịnh của mỗi quốc gia Còn đối với mỗi thế hệ học trò, thầy cô là người cha, người mẹ, người anh, người chị, là tấm gương sáng để họ noi theo “tôn sư trọng đạo” sẽ giảm đi khi nhân cách người thầy… có vấn đề! Sinh viênkhông chỉ lĩnh hội kiến thức mà còn chịu ảnh hưởng từ cách sống, cách đối nhân xử thế của thầy cô giáo Vì vậy, mỗi giáo viên bên cạnh làm mới kiến thức chuyên môn còn cần

“làm đẹp” hình ảnh, tác phong của mình Việc giảng dạy sinh viên sẽ tốt hơn nếu người thầy biết “dùng nhân cách để giáo dục nhân cách”

Như những gì chúng ta cảm nhận và quan sát được, ngày nay có nhiều tấm gương người thầy, người cô âm thầm cống hiến tài năng của mình cho sự nghiệp trồng người, hết lòng vì người họcsinh viên Họ chia sẻ phần thu nhập ít

ỏi của mình để giúp đỡ sinh viên nghèo vượt khó, sinh viên tật nguyền

Bên cạnh đó vẫn còn những giáo viên chưa xứng đáng với hai chữ “nhà giáo” Họ không chỉ nêu gương xấu cho sinh viên , mà còn làm vẩn đục đạo đức, nhân cách của những người thầy chân chính Đây cũng là một trong những vấn

đề nan giải mà nền giáo dục nước ta hiện nay đang gặp phải

Từ đó cho thấy, muốn nâng cao chất lượng của nền giáo dục nước ta, trước hết phải chấn hưng đội ngũ giáo viên, nâng cao nhận thức của người giáo viên

1 Thế nào là nhân cách của người giáo viên?

Nhân cách là tổng thể phẩm chất và năng lực tạo nên bản sắc và giá trị tinh thần của mỗi cá nhân Khi nói đến nhân cách người giáo viên, ta nhắc đến hai phạm trù cơ bản: Phẩm chất và năng lực

- Phẩm chất:

Phẩm chất chỉ tính chất và đặc điểm vốn có của sự vật Theo nghĩa hẹp,

phẩm chất là khái niệm sinh lí học chỉ đặc điểm sẵn có của cơ thể (như hệ thần kinh các giác quan và cơ quan vận động) Đặc điểm sẵn có là cơ sở tự nhiên để con người tiếp nhận những hiện tượng tâm lý và thuộc tính tâm lý Theo nghĩa rộng, phẩm chất chỉ đặc điểm tâm lý như: Tính cách, ý chí, hứng thú, phong cách của con người Như vậy, ta có thể hiểu: Phẩm chất của người giáo viên không chỉ là những đặc trưng đơn giản, có sẵn của sinh lý học mà là tổng hòa các yêu tố bên trong, trên cơ sở các phẩm chất sinh lý, hình thành các phẩm chất tâm lý thông qua hoạt động giao lưu trong thực tiễn đời sống và công tác của người giáo viên

- Năng lực:

Theo quan điểm của các nhà tâm lý học: Năng lực là tổng hợp các đặc điểm, thuộc tính tâm lý của cá nhân phù hợp với yêu cầu đặc trưng của hoạt động nhất định nhằm đảm bảo cho hoạt động đạt hiệu quả cao

Các năng lực hình thành trên cơ sở các tư chất tự nhiên của cá nhân Tuy nhiên năng lực của con người không phải hoàn toàn do tự nhiên mà có, mà phần lớn được xây dựng trong quá trình công tác, luyện tập Năng lực của người giáo viên là những thuộc tính tâm lý giúp hoàn thành tốt hoạt động dạy học và giáo dục Có thể chia năng lực của giáo viên ra làm hai nhóm: Năng lực dạy học và năng lực giáo dục Năng lực dạy học là những thuộc tính tâm lý mà nhờ đó người giáo viên thực hiện tốt hoạt động dạy học Năng lực giáo dục là khả năng truyền tải những tri thức đó tới sinh viên, sinh viênvà nghiên cứu sinh

Như vậy, một người giáo viên có năng lực phải biết vận dụng, tích hợp nhiều kĩ năng sư phạm một cách linh hoạt Lao động sư phạm là loại lao động căng thẳng, tinh tế, không rập khuôn, không đóng khung trong một giờ giảng, trong khuôn khổ nhà trường Dạy học đòi hỏi người thầy phải dựa trên nền tảng khoa học xác định, khoa học bộ môn cũng như khoa học giáo dục và có khả năng sử dụng chúng vào từng tình huống sư phạm cụ thể, thích ứng với từng cá nhân sinh động

2 Các yêu cầu về phẩm chất của người giáo viên

a) Tình yêu con người và lòng say mê với sự nghiệp phát triển con người

Dạy học là nghề làm việc với con người, người giáo viên phải có tình yêu con người mới có thể hoạt động hiệu quả Tình yêu này thể hiện qua hứng thú khi tiếp xúc với con người, chia sẻ, tìm hiểu vấn đề của con người, phấn chấn khi làm việc với con người, sẵn sàng chia sẻ khó khăn với con người Đặc biệt tình yêu con người của người giáo viên thể hiện ở sự thấu hiểu, thông cảm, sẵn

sàng giúp đỡ con người vượt qua khó khăn Đối với sinh viên, tình yêu con người thể hiện ở sự say sưa làm việc với sinh viên, hạnh phúc khi giúp đỡ và nhận thấy sự tiến bộ của sinh viên, trăn trở trước những thất bại, vấp váp của sinh viên, chia sẻ buồn vui và cùng người sinh viênvượt qua khó khăn trong học tập Người giáo viên say mê với sự phát triển con người, luôn hết lòng vì sự phát triển của sinh viên, nghiên cứu, tìm hiểu, ứng dụng tiến bộ khoa học vào giáo dục và dạy học vì sinh viên Từ thực tế công việc dạy học, tôi nhận thấy rằng: Tình yêu con người và lòng say mê với sự nghiệp phát triển con người là cốt lõi của chất lượng giảng dạy Vì tình thương, vì ước muốn vun đắp, bồi dưỡng các

em, chúng tôi dốc hết sức mình để giúp đỡ các em, xem việc nhìn thấy sự tiến

bộ từng ngày của người họclà thù lao lớn nhất cho những vất vả, công lao mình

đã bỏ ra

b) Ứng xử công bằng và tạo cơ hội cho mọi sinh viênphát triển

Ứng xử công bằng thể hiện đạo đức của nhà giáo không thiên vị, định kiến với bất kì sinh viên nào Ứng xử công bằng và tạo cơ hội cho mọi sinh viên phát triển, tạo ra môi trường thân thiện giúp sinh viên vượt qua mặc cảm yếu kém, phân biệt đối xử do vị thế kinh tế, xã hội, dân tộc Ứng xử công bằng thể hiện ở những điểm sau: Không thành kiến, phân biệt đối xử với sinh viên, không phân biệt hoàn cảnh xuất thân, thành tích học tập và hành vi đạo đức, cho dù họ chưa đạt kết quả như mong muốn mà vẫn tiếp tục giúp đỡ sinh viên phát triển theo hướng tích cực Ứng xử công bằng góp phần thu hẹp khoảng cách thầy – trò Mặc dù vậy, mỗi con người đều không thể tránh khỏi những thiên vị trong tình cảm Bản thân tôi cũng có những thái độ yêu ghét rạch ròi Tuy nhiên, tôi cũng nhận thấy rằng, sự thiên vị trong cách ứng xử của giáo viên có ảnh hưởng rất lớn đến sự hình thành nhân cách của sinh viên

c) Tính tích cực xã hội

Tính tích cực xã hội thể hiện trong sự tham gia vào các công việc của xã hội, tìm hiểu, tham gia tọa đàm, tham gia vào các hoạt động tuyên truyền, giáo dục trong xã hội, tham gia vào các phong trào vận động vì môi trường xanh-sạch-đẹp, đóng góp ý kiến, hiến kế hoạch cho việc giải quyết các vấn đề xã hội, tham gia phản biện xã hội Tính tích cực xã hội thể hiện tính xã hội của con người, thể hiện vai trò chủ thể của người giáo viên làm chủ trong tương lai, vận mệnh của mình trong xã hội cũng như đóng góp một phần sức lực của mình vào

sự phát triển xã hội

d) Tự ý thức và tự giáo dục cao

Giáo viên là nhà giáo dục đồng thời phải có khả năng tự ý thức và tự giáo

dục Tự ý thức được coi là phương tiện tự điều chỉnh của chủ thể Người giáo viên phải ý thức được bản thân trong các mối quan hệ sau đây:

Ý thức về đạo đức của bản thân, nhận biết và đánh giá được hệ giá trị, thái

độ của bản thân đối với con người, cái thiện và cái ác, cái tốt và cái xấu, sự phù hợp của quan niệm, hệ giá trị của bản thân so với hệ thống chuẩn mực xã hội

Ý thức về hành vi của bản thân, sự phù hợp hay không phù hợp so với chuẩn mực, phương thức ứng xử được chấp nhận, độc lập đánh giá hành vi của mình trên cơ sở những chuẩn mực đã được chấp nhận

Ý thức về bản thân như là chủ thể hoạt động, ý thức về trách nhiệm và vai trò của nhà giáo trong xã hội, trách nhiệm của bản thân như một người thầy, đánh giá về trách nhiệm, vai trò của mình, hiệu quả hoạt động, sản phẩm và con đường cải thiện hoạt động

3 Các yêu cầu về năng lực của người giáo viên

a) Năng lực dạy học

Để có thể thực hiện được tốt hoạt động dạy học, người giáo viên phải có hiểu biết và kiến thức chuyên ngành môn dạy Giáo viên phải là chuyên gia trong lĩnh vực mình giảng dạy Hiểu biết về lĩnh vực chuyên nghành này chính

là hiểu biết về hệ thông kiến thức về nội dung môn học, các phương pháp khoa học trong nghiên cứu,khám phá và ứng dụng các kiến thức đó trong thực tiễn.Nhà giáo phải có khả năng tham gia nghiên cứu khoa học và và ứng dụng các kiến thức chuyên nghành vào thực tiễn Tuy nhiên, đối với nhà giáo thì như thế là chưa đủ Những kiến thức đó phải được người giáo viên thấm nhuần, hệ thống hoá, khái quát hoá, chế biến để có thể truyền cho sinh viên theo cách dễ hiểu nhất, dễ ghi nhớ nhất

b) Năng lực giáo dục

Vấn đề giáo dục bao giờ cũng quan trọng vì hoạt động giáo dục trong nhà trường góp phần quan trọng nhất tạo ra định hướng nhân cách đúng đắn cho sinh viên, tạo dựng hệ giá trị, chuẩn mực đạo đức và hệ thống hành vi phù hợp Năng lực giáo dục ở giáo viên bao gồm: Có hiểu biết và kiến thức, kỹ năng về giáo dục

và quá trình giáo dục; Có năng lực giao tiếp sư phạm; Có kĩ năng định hướng giao tiếp; Có kĩ năng định vị; Có kĩ năng làm chủ trạng thái, cảm xúc của bản thân, vượt qua những trạng thái cảm xúc khó khăn trong giao tiếp; Có kỹ năng sử dụng phương tiện giao tiếp; Có năng lực nhận biết, đánh giá phẩm chất nhân cách, tính cách sinh viên; Có năng lực cảm hóa, thay đổi nhân cách theo mô hình mong muốn

4 Vai trò của nhân cách trong quá trình dạy học

Nhân cách của người thầy đóng vai trò vô cùng quan trọng trong sự nghiệp trồng người Có lẽ hơn bất kì nghề nghiệp nào khác, nghề dạy học là nghề có trách nhiệm cao nhất bởi lao động của nhà giáo mang tính quyết định, là kim chỉ nam, sợi chỉ đỏ, định hướng cho sự hình thành nhân cách của thế hệ trẻ

Nghề dạy học là nghề nghiệp đặc thù Nếu như kĩ sư làm việc với máy móc, kiến trúc sư làm việc với bản vẽ thì giáo viên làm việc với con người Thành quả sau quá trình lao động phải là những con người hoàn chỉnh Hơn bất

kì một ngành nghề nào khác, nghề giáo không được phép tạo ra thứ phẩm bởi việc làm hỏng một con người là tội lỗi lớn không thể tha thứ

Sản phẩm hoạt động của nhà giáo là tri thức, kĩ năng, kĩ xảo và các phẩm chất, nhân cách được hình thành ở sinh viên Bằng năng lực và nhân cách của mình, giáo viên đã giúp người học chuyển tải nền văn hóa xã hội vào bên trong thành những phẩm chất, năng lực thông qua hoạt động học tập của sinh viên Nhờ có năng lực, nhà giáo nắm bắt được đối tượng, thiết kế được mô hình nhân cách tương lai của sinh viên, sử dụng những tác động phù hợp và phát huy được tính chủ thể của sinh viên Nhờ có phẩm chất tốt đẹp, nhà giáo trở thành tâm gương, là hình mẫu cho sinh viên noi theo

5 Nhân cách người giáo viên trong xã hội hiện nay

Nhân cách của người giáo viên luôn là vấn đề được xã hội hết sức quan tâm Theo quan niệm truyền thống phương Đông, người thầy giữ vai trò thứ hai trong cương thường “Quân, sư, phụ” Ngày nay, sự biến đổi của nền kinh tế-xã hội đã tác động không nhỏ tới đời sống đạo đức nói chung và đạo đức người thầy nói riêng, trong đó bên cạnh tác động tích cực vẫn tồn tại nhiều ảnh hưởng tiêu cực Sau đây, tôi sẽ đi sâu hơn về vấn đề này

a) Tích cực

Trong xã hội Việt Nam chúng ta ngày nay cũng có rất nhiều thầy, cô giáo

đã thấm nhuần đạo đức của nghề thầy giáo và hàng ngày, hàng giờ đang học tập

và làm theo tấm gương đạo đức Hồ chí Minh, họ không màng danh lợi, hy sinh tất cả cho sự nghiệp trồng người

b) Tiêu cực

Bên cạnh những thay đổi tích cực, hiện nay vẫn còn những dấu hiệu tiêu cực trong nhân cách nhà giáo đáng được quan tâm như sau:

- Tư tưởng bảo thủ, chậm đổi mới:

Theo nghiên cứu mới đây nhất của Bộ Giáo dục và Đào tạo, đây được

xem là hạn chế lớn nhất của giáo viên đại học nước ta Giáo dục là ngành mang tính thời đại cao Mục đích chủ yếu của giáo dục là cung cấp cho người học đầy

đủ kiến thức và kỹ năng, rèn luyện nhân phẩm , đảm bảo cho cuộc sống trong tương lai; do đó, nếu những gì người học nhận được trong quá trình học không phù hợp với sự thay đổi của nền kinh tế-xã hội toàn cầu, vậy người học học để làm gì?

Hằng năm các trường đại học đều tiến hành bồi dưỡng năng lực giáo viên nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục, nhưng dường như chưa có đổi mới trong cách dạy, hình thức còn phiến diện

- Bạo lực học đường: Vấn đề bạo lực học đường, giáo viên đánh đập, xúc phạm nhân cách sinh viêngần đây đang diễn ra ngày càng nhiều, gây ra những làn sóng chỉ trích gay gắt trong xã hội Thiết nghĩ nguồn gốc của tình trạng bạo lực học đường, bên cạnh xuất phát từ lỗi của học trò, còn liên quan đến đạo đức của giáo viên Là một người thầy tốt phải giữ cho mình chữ “Nhẫn”, luôn áp dụng biện pháp mềm mỏng để hướng sinh viên theo lối quy phạm đạo đức

Không nên quá chấp nhất, phải linh hoạt trong xử lý tình huống sư phạm.

- Tiêu cực trong công tác đánh giá sinh viên:

Đánh giá sinh viên (hay đánh giá hiệu quả học tập của sinh viên) là hệ thống chính thức xét duyệt trình độ tiếp thu và xử lý bài học của sinh viên theo định kì Công tác đánh giá sinh viên nhằm những mục đích: Cung cấp các thông tin phản hồi (là cơ hội giao tiếp thảo luận với sinh viên để có được các thông tin phản hồi, nhờ đó cải thiện hiệu quả công tác giảng dạy) Đánh giá đúng đắn tiềm năng của sinh viên nhằm định hướng và phát triển tốt nhất những tiềm năng đó; Phát hiện, sửa chữa những yếu kém của sinh viên; Tăng cường quan hệ tốt giữa thầy và trò; Làm cơ sở cho việc khen thưởng sinh viên, giáo viên

Do đó, công tác đánh giá sinh viên cần được tiến hành nghiêm túc, công bằng Tuy nhiên, trong những năm gần đây, tình trạng chạy điểm, chạy bằng, dạy thêm một cách tràn lan….diễn ra ngày càng phổ biến, nhiều thầy cô đã đánh mất đi nhân cách làm thầy của mình

Nhiều thầy cô lấy lí do: “Tiền lương giáo viên thấp, cuộc sống giáo viên găp nhiều khó khăn” để viện cớ cho những hành vi sai trái của mình Nhà nước

ta đã tìm mọi cách để nâng lương nhằm ổn định đời sống cho thầy cô với hi vọng những hành động phi giáo dục kia không còn xuất hiện trong các trường học, nhưng việc ông thầy tìm mọi cách để dụ dỗ hay bắt ép sinh viên thỏa mãn sắc dục của mình thì không có một lí do nào có thể bênh vực được Chúng ta không còn cách nào để nói về nhưng thầy cô như thế ngoài việc gọi đó là suy

đồi nhân cách, chúng ta không thể đưa ra bất kì lí do nào để chôn vùi những sự thật đau đớn và đáng xấu hổ kia Bởi nếu chôn vùi nó giống như việc chúng ta tìm cách che giấu những “ổ dịch hạch nhân cách” đang nằm trong cơ thể của nền giáo dục Phải gọi đúng tên con đường sinh ra “ ổ dịch hạch nhân cách” này trong nhà trường, chỉ khi đó chúng ta mới có thể ngăn chặn sự lây lan của nó và bảo vệ sự trong sạch, thiêng liêng của mái trường- nơi chúng ta phải thực hiện những thao tác tuyệt đối chính xác trong một môi trường hoàn toàn vô trùng để làm ra những sản phẩm kì vĩ nhất cho xã hội

6 Bàn luận về trau dồi đạo đức, nhân cách người giáo viên.

a) Như thế nào là người thầy tốt?

Trong mọi giai đoạn lịch sử, người thầy bao giờ cũng được xã hội tôn vinh và kính trọng, nghề giáo được coi là nghề cao quý nhất trong những nghề cao quý Để xứng đáng với sự tôn vinh đó, người thầy phải thật sự mẫu mực, dạy người, dạy chữ Ai trong nghề thầy giáo, ai làm việc với đầy đủ tinh thần trách nhiệm mới cảm thấy lao động sư phạm là lao động trí óc tổng hợp đòi hỏi tính khoa học, tính nghệ thuật, tính sáng tạo Làm thầy đã khó nhưng để trở thành một người thầy tốt thì vô cùng khó

Khi nói về cái “Tâm” đối với nghề giáo là một yêu cầu quan trọng không thể thiếu được Người thầy phải có tâm huyết với nghề mới có hứng thú, say mê chăm chút từng bài giảng, từng nội dung tiết giảng; mới thường xuyên tìm tòi, nghiên cứu, chỉnh lý, bổ sung nội dung và phương pháp giảng dạy để đem lại hiệu quả cao nhất cho người học L.N.Tônxtôi đã nói: Để đạt được thành tích trong công tác, người thầy giáo phải có một phẩm chất - đó là tình yêu Người thầy giáo có tình yêu trong công việc là đủ cho họ trở thành người giáo viên tốt

Cái “Tâm” người thầy giáo tốt không phải chỉ lòng yêu ngành, yêu nghề

mà phải được biểu hiện thành những hành động cụ thể:

Thứ nhất, phải biết hiến thân cho nghề dạy học, biết hi sinh vì lợi ích

tương lai, vì sinh viên thân yêu

Thứ hai, luôn nêu cao tinh thần trách nhiệm với nghề nghiệp Phải cảm

thấy sung sướng, hạnh phúc khi được đứng lớp Không có thái độ miễn cưỡng khi được phân công lên lớp

Thứ ba, luôn tìm tòi, học hỏi, sáng tạo để đem lại chất lượng cao nhất khi

giảng dạy, thầy giáo không bị giới hạn không gian (lớp học) và thời gian (08 giờ vàng ngọc), không phải bước ra khỏi lớp học là chấm dứt hoạt động sư phạm mà

vẫn tiếp tục suy nghĩ về nội dung, phương pháp giảng, về thái độ tiếp nhận bài học của sinh viênđể tự đổi mới

Thứ tư, nhiệt tình trong xây dựng đơn vị, chân thành trong giúp đỡ đồng đội.

Về cái “Tài” của người thầy, “Tài” ở đây thể hiện tài năng về trí tuệ và tài năng nghiệp vụ sư phạm Tài năng sẽ giúp cho người dạy nắm vững và nhuần nhuyễn nội dung hệ thống các kiến thức cơ bản của môn học, khả năng phát hiện vấn đề bổ sung vào nội dung bài giảng; tài năng nghiệp vụ sư phạm thể hiện ở việc áp dụng các phương pháp giảng dạy, khả năng trình bày và khả năng xử lý các tình huống sư phạm trong quá trình giảng dạy Kết hợp được giữa nội dung

và phương pháp sẽ làm cho bài giảng thêm phong phú, sinh động, hấp dẫn và có hiệu quả cao, làm cho người học hứng thú, say mê, tránh nhàm chán, từ đó chủ động, tích cực nghiên cứu, tìm hiểu trong học tập Để thỏa mãn các điều đó, người thầy phải hội tụ đủ các năng lực sau đây:

Một là, có năng lực về tri thức và tầm hiểu biết Đây là năng lực trụ cột của

năng lực sư phạm, là điều kiện để giảng dạy, “biết mười dạy một” Ngày nay, người học không nhất nhất cái gì cũng tuân thủ, phục tùng thầy vô điều kiện Họ được tiếp cận rất nhiều thông tin, hiểu biết rất nhiều, là thầy, phải chinh phục trò bằng kiến thức sâu rộng của mình, điều đó còn có tác dụng tạo uy tín cho người thầy

Hai là, có năng lực chế biến tài liệu học tập từ chương trình khung Thầy

giáo phải gia công về mặt sư phạm đối với tài liệu học tập cho phù hợp với đặc điểm từng lớp học, đối tượng, chuyên ngành đào tạo Thực trạng cho thấy, vẫn còn nhiều giáo án trong tình trạng “chết”, không được bổ sung cập nhật, giáo án

sử dụng chung cho tất cả các hệ học Cho nên, người thầy giỏi là người thầy hiểu sinh viên, đặt mình vào vị trí người học để chế biến, trình bày tài liệu đúng với đối tượng Người thầy có khả năng phân tích, tổng hợp, hệ thống hóa được kiến thức, thấy được cái gì là cơ bản nhất và mối quan hệ với cái thứ yếu Ngoài

ra, người thầy phải có sự sáng tạo trong cung cấp kiến thức cho người học, bên cạnh kiến thức tinh tế và chính xác, đòi hỏi phải liên hệ được nhiều mặt giữa kiến thức cũ và mới, kiến thức bộ môn này với bộ môn khác, liên hệ thực tiễn gắn với từng chuyên ngành đào tạo

Ba là, có năng lực dạy học tốt.

Người thầy tốt không chỉ truyền kiến thức cho người học mà có nhiệm vụ

tổ chức và điều khiển hoạt động của họ, hướng họ đi tìm kiếm và lĩnh hội tri thức Disterwey - một nhà sư phạm người Đức đã nhấn mạnh: “Người thầy giáo tồi là người mang chân lý đến sẵn, còn người thầy giáo giỏi là người biết dạy