CHUYÊN ĐỀ: ĐÁNH GIÁ TRONG GIÁO DỤC ĐẠI HỌCCâu hỏi: Anh chị hãy nêu thực trạng kiểm tra đánh giá kết quả học tập cho sinh viên tại trường nơi anhchị công tác để làm rõ hệ thống lý luận về đánh giá kết quả học tập ở đại học hiện nay và đưa ra các đề xuất để tăng cường hiệu quả và đảm bảo chất lượng đào tạo.Phạm vi bài tiểu luận phân tích thực trạng của công tác đánh giá kết quả học tập của sinh viên ở Trường ĐH Lạc Hồngvới đặc điểm quá trình học tập sinh viên còn có nhiều hoạt động mang tính chất đặc thù riêng nên tác động của những phương pháp đánh giá đối với kết quả học tập của sinh viên cũng có nhiều điểm khác so với sinh viên các trường đại học khác, nhằm góp phần làm rõ hệ thống lý luận về đánh giá kết quả học tập ở đại học hiện nay. Vì nhiều lý do khách quan, còn nhiều tài liệu liên quan không được tiếp cận nên phạm vi bài tiểu luận chưa đánh giá hết toàn bộ thực trạng kiểm tra đánh giá kết quả học tập cho sinh viên tại Nhà trường hiện nay.
Trang 1CHUYÊN ĐỀ: ĐÁNH GIÁ TRONG GIÁO DỤC ĐẠI HỌC Câu hỏi: Anh chị hãy nêu thực trạng kiểm tra đánh giá kết quả học tập cho học viên tại trường nơi anh/chị công tác để làm rõ hệ thống lý luận
về đánh giá kết quả học tập ở đại học hiện nay và đưa ra các đề xuất để tăng cường hiệu quả và đảm bảo chất lượng đào tạo.
Trả lời:
Trong hệ thống giáo dục nói chung, giáo dục đại học nói riêng, đánh giá không chỉ là sự phản hồi của hệ thống mà còn tác động đến chất lượng của hệ thống, đánh giá là một bộ phận hợp thành của quá trình giáo dục và đào tạo Đánh giá kết quả học tập là một khâu quan trọng được thực hiện xuyên suốt trong quá trình dạy học dưới nhiều phương pháp khác nhau tùy thuộc vào đặc điểm đối tượng và bối cảnh Đánh giá kết quả học tập ở bậc đại học góp phần quan trọng vào việc hoàn thành mục tiêu đào tạo của nhà trường Trong hoạt động giáo dục nói chung và hoạt động giảng dạy nói riêng, việc kiểm tra đánh giá kết quả mà người học đạt được có ý nghĩa to lớn vì nó không chỉ phản ánh chất lượng dạy và học của thầy và trò mà nó còn là cơ sở cho những đổi mới tiếp theo
Phạm vi bài tiểu luận phân tích thực trạng của công tác đánh giá kết quả học tập của học viên ở trường Sĩ quan Công binh với đặc điểm quá trình học tập học viên còn có nhiều hoạt động mang tính chất đặc thù riêng nên tác động của những phương pháp đánh giá đối với kết quả học tập của học viên cũng có nhiều điểm khác so với sinh viên các trường đại học khối dân sự, nhằm góp phần làm
rõ hệ thống lý luận về đánh giá kết quả học tập ở đại học hiện nay Vì nhiều lý
do liên quan đến yếu tố quân sự, còn nhiều tài liệu liên quan không được tiếp cận nên phạm vi bài tiểu luận chưa đánh giá hết toàn bộ thực trạng kiểm tra đánh giá kết quả học tập cho học viên tại Nhà trường hiện nay
Để làm rõ hơn nội dung phần đánh giá, trước hết cần phân tích làm rõ một
số khái niệm chung:
Thứ nhất, khái niệm về đánh giá: Bất cứ một quá trình nào lĩnh vực nào
mà con người tham gia vào cũng nhằm tạo ra những biến đổi nhất định, muốn biết những biến đổi đó diễn ra ở mức độ nào thì cần phải đánh giá Trong thực tiễn, đánh giá được thực hiện ở các lĩnh vực khác nhau và diễn ra trong những tình huống rất đa dạng, đánh giá là hoạt động của con người nhằm phán xét về một hay nhiều đặc điểm của sự vật, hiên tượng, con người theo những quan niệm và chuẩn mực nhất định mà người đánh giá cần tuân theo Trong giáo dục, đánh giá là bộ phận hợp thành rất quan trọng, một khâu không thể tách rời của
Trang 2quá trình giáo dục và đào tạo, đánh giá có vai trò tích cực trong việc điều chỉnh giáo dục, là cơ sở cho việc nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo Có nhiều quan niệm về đánh giá trong lĩnh vực giáo dục, có người cho rằng đánh giá là
sự thu thập và lí giải một cách có hệ thống những bằng chứng dẫn tới sự phán xét về giá trị theo quan điểm hành động Cũng có người nhận định, đánh giá là đưa ra phán quyết về giá trị của một sự kiện, nó bao hàm việc thu thập thông tin
sử dụng trong việc định giá một chương trình, một sản phẩm, một tiến trình, một mục tiêu hay tiềm năng ứng dụng của một cách thức đưa ra nhằm mục đích nhất định Trong giáo dục nói chung và dạy học nói riêng, đánh giá nhằm xác định mức độ đạt được các mục tiêu giáo dục, đánh giá cuối cùng sẽ đi đến xác nhận kết quả của nó, đánh giá chứng thực cho khả năng của con người trong các lĩnh vực hoạt động xã hội, cũng như chất lượng của một tổ chức đảm bảo cho sự phát triển giáo dục Tuy nhiên, để đạt mục tiêu tốt hơn cần phải điều chỉnh hành động, từ đó cho phép can thiệp kịp thời và làm cho hành động thành công hơn Đánh giá để giúp các cơ sở giáo dục luôn được giải trình với xã hội, với các cơ quan có thẩm quyền, với các bậc phụ huynh về việc cơ sở giáo dục thực hiện tốt chức năng, nhiệm vụ của trường và kết quả đạt được là hợp lý Đánh giá nhằm nâng cao chất lượng của tất cả các hoạt động giáo dục, chương trình giáo dục, sản phẩm giáo dục, đánh giá cần phải mang tính dự đoán, chi tiết, có tác dụng điều chỉnh, phát tiển nâng cao Đánh giá cung cấp những thông tin để chỉ đạo kịp thời các hoạt động ở một đơn vị giáo dục, giúp cho việc điều chỉnh thường xuyên các hoạt động giáo dục, nâng cao chất lượng giáo dục
Thứ hai, khái niệm về kết quả học tập: Kết quả học tập là sản phẩm của
sự tiếp thu, xử lí thông tin bằng thao tác trí tuệ dựa vào tri thức, kỹ năng đat được trước đó để chiếm lĩnh tri thức, kinh nghiệm Nó là sự khẳng định những
gì người học có thể làm được sau khi hoàn thành một nội dung hoặc chương trình học tập nào đó Tác giả Hoàng Đức Nhuận và Lê Đức Phúc đã đưa ra cách hiểu về kết quả học tập như sau: “Kết quả học tập là một khái niệm thường được hiểu theo hai quan niệm khác nhau trong thực tế cũng như trong khoa học: Đó là mức độ thành tích mà một chủ thể hoc tập đã đạt, được xem xét trong mối quan
hệ với công sức, thời gian đã bỏ ra, với mục tiêu xác định Hay đó là mức độ thành tích đã đạt của một học viên so với các bạn học khác” Theo tác giả Trần Kiều “dù hiểu theo nghĩa nào kết quả học tập cũng đều thể hiện ở mức độ đạt được các mục tiêu của dạy học, trong đó bao gồm 3 mục tiêu lớn là: Nhận thức, hành động, xúc cảm Với từng môn học thì các mục tiêu trên được cụ thể hóa thành các mục tiêu về kiến thức, kỹ năng và thái độ”
Thứ ba, khái niệm về đánh giá kết quả học tập: Đánh giá kết quả học tập
là sự đối chiếu so sánh kiến thức, kỹ năng, thái độ đạt được ở người học với các
Trang 3kết quả mong đợi đã được xác định ở mục tiêu học tập, từ đó có những kết luận tin cậy về kết quả học tập của người học Trong quá trình dạy học, đánh giá không chỉ là hoạt động chắp nối thêm vào sau bài giảng mà nó có quan hệ hợp thành với việc ra quyết định của giảng viên, đánh giá đúng đắn, chính xác sẽ cung cấp cho giảng viên thông tin để ra quyết định hiệu quả hơn, quyết định đó
có ý nghĩa quan trong trong quá trình dạy học, giúp cho giảng viên có thể đi đến những quyết định phù hợp, nâng cao hiệu quả giảng dạy Đánh giá thúc đẩy sinh viên học tập, nâng cao trách nhiệm của học sinh trong học tập Đánh giá thông báo kịp thời cho sinh viên biết tiến bộ của họ, có tác dụng thúc bách sinh viên học tập, động viên, khích lệ họ học nhiều hơn, tốt hơn, chỉ cho họ thấy những nội dung nào ch¬ưa tốt, nội dung nào cần học thêm, học lại v.v Đánh giá kết quả học tập của sinh viên được tiến hành tốt giúp cho họ có cơ hội để củng cố tri thức, phát triển trí tuệ giúp hình thành cho họ nhu cầu thói quen tự đánh giá, nâng cao tinh thần trách nhiệm, ý chí vươn lên trong học tập và rèn luyện Đánh giá có tác động tới phương pháp dạy và tới phương pháp học, yêu cầu về nội dung kiểm tra đánh giá đòi hỏi giảng viên và sinh viên phải phải thay đổi cách học để thể hiện được được kết quả học tập thực sự Đánh giá kết quả học tập giúp cho các nhà quản lý đi đến những quyết định để cải tiến và hoàn thiện nội dung hay chỉ đạo đổi mới phương pháp dạy học Trong quá trình dạy học, vấn
đề sử dụng tài liệu nào, phương pháp phương tiện nào là thích hợp, tất cả những điều đó phải được thực thi và có những kết quả, kết quả này thông qua đánh giá
để đi đến quyết định là nên được tiếp tục hay cần thay đổi, chính quá trình đánh giá sẽ cung cấp cơ sở cho sự phán xét này Từ những phân tích trên, khái niệm đánh giá kết quả học tập trong bài viết này được hiểu như sau: là xác định mức
độ nắm được kiến thức, kỹ năng, kỹ xảo của người học so với mục tiêu, yêu cầu của chương trình đề ra
Qua nghiên cứu, thu thập tài liệu, có thể nêu lên một số thực trạng về đánh giá kết quả học tập của học viên tại trường Sĩ quan Công binh như sau:
Trước hết, phải nói rằng việc đánh giá kết quả học tập của học viên tại trường Sĩ quan Công binh không chỉ đơn thuần là học tập mà nó còn gằn liền với rèn luyện năng lực chuyên môn, xây dựng bản lĩnh chính trị và các hoạt động quân sự khác Vì vậy, việc nghiên cứu và nhận xét thực tiễn đánh giá kết quả học tập của học viên được tiến hành thường xuyên và liên tục trong suốt quá trình học tập của học viên, để rút ra những kết luận cần thiết làm cơ sở cho việc
đề xuất các biện pháp nâng cao hiệu quả công tác đánh giá kết quả học tập, xây dựng và điều chỉnh các chủ trương, biện pháp nâng cao chất lượng giáo dục của Nhà trường Nội dung khảo sát thường về công tác đánh giá kết quả học tập ở các khía cạnh: nhận thức, các phương pháp đánh giá kết quả học tập và mức độ
Trang 4tác động của các phương pháp đối với sự tiến bộ trong học tập của học viên Phương pháp khảo sát và xử lí số liệu thường sử dụng phương pháp điều tra viết thông qua phiếu hỏi để xử lí số liệu, kiểm định và đánh giá kết quả khảo sát
Về phương pháp đánh giá: hiện nay, Nhà trường đang áp dụng các phương pháp đánh giá giống như các trường đại học khác như: phương pháp kiểm tra viết dạng tự luận; phương pháp trắc nghiệm khách quan; phương pháp thi vấn đáp và cả phương pháp quan sát Tùy thuộc vào từng nội dung môn học, tùy thuộc từng học phần mà người giảng viên xây dựng phương pháp kiểm tra đánh giá khác nhau, không rập khuôn, máy móc theo một phương pháp cố định nào cả
Về tiêu chí đánh giá: khác với sinh viên khối dân sự, học viên trường Sĩ quan Công binh nói riêng và học viên khối quân sự nói chung có nhiều tiêu chí đánh giá khác biệt do tính chất đặc thù của hoạt động quân sự Trong phạm vi bài tiểu luận, tác giả chỉ nêu lên một số tiêu chí không ảnh hưởng đến yếu tố bí mật quân sự, cụ thể như sau:
- Tiêu chí về nhận thức chính trị và động cơ học tập: Thái độ chính trị kiên định, tư tưởng vững vàng, thực hiện đúng quan điểm, chủ trương, đường lối của Đảng; có động cơ học tập, thái độ học tập tốt, nghiêm túc…
- Tiêu chí về phẩm chất đạo đức lối sống và ý thức chấp hành kỷ luật, pháp luật: Tích cực, gương mẫu rèn luyện phẩm chất đạo đức, đoàn kết tập thể tốt, sống trung thực, khiêm tốn, giản dị; Chấp hành nghiêm pháp luật Nhà nước, điều lệnh, điều lệ, kỷ luật của Quân đội, quy chế, nội quy, quy định của Nhà trường; Có ý thức trách nhiệm, tích cực chủ động tham gia các hoạt động của đơn vị, Nhà trường, Quân đội phát động…
- Tiêu chí về ý thức chấp hành nhiệm vụ học tập, nghiên cứu khoa học: Thực hiện đầy đủ kế hoạch, chương trình nội dung học tập, chấp hành nghiêm quy chế, quy định trong học tập, nghiên cứu khoa học; Có ý thức trách nhiệm cao, tích cực cần cù, chịu khó, chủ động sáng tạo trong học tập, nghiên cứu khoa học…
Về tổ chức đánh giá: tùy theo từng cấp cụ thể để đưa ra thời gian, phương pháp đánh giá khác nhau Nhưng tựu chung thì đều tổ chức bình xét đánh giá,
phân loại kết quả rèn luyện học viên hàng tuần, hàng tháng, học kỳ, hàng năm
và cả khóa học Việc tổ chức như thế này theo bản thân nhận thấy là rất chặt chẽ, cụ thể và tỉ mỉ
Kết quả đánh giá thực trạng cụ thể như sau:
1 Nhận thức của học viên về đánh giá kết quả học tập
Trang 5Nhận thức của học viên về đánh giá kết quả học tập được đo lường thông qua khảo sát học viên về khái niệm và mục đích của đánh giá kết quả học tập, có thể nhận thấy quan điểm của học viên hiện nay về khái niệm đánh giá kết quả học tập thiên về hai luồng ý kiến: Luồng ý kiến thứ nhất cho rằng, đánh giá kết quả học tập, rèn luyện là hoạt động đo lường mức độ lĩnh hội kiến thức quân sự của học viên, ý thức chấp hành kỷ luật (chiếm tỉ lệ 38.9%); Luồng ý kiến thứ hai cho rằng, đánh giá kết quả học tập là quá trình thu thập thông tin để đánh giá mức độ học viên đạt được mục tiêu dạy học (chiếm tỉ lệ 38,1%) Kết quả này cho thấy học viên hiểu đúng về đánh giá kết quả học tập, xem công tác này như
là một hoạt động đo lường cung cấp thông tin cho giáo viên nghĩa là nó là hoạt động cuối cùng mà giảng viên phải thực hiện để có minh chứng cho hoạt động dạy của mình
Từ cách hiểu trên về khái niệm đánh giá kết quả học tập, học viên đưa ra ý kiến về mục đích của hoạt động này như sau: Có tới 57,9% học viên cho rằng mục đích của hoạt động này là nhằm xác định các phương pháp tiếp cận học tập cho học viên Nghĩa là giảng viên sử dụng việc đánh giá kết quả học tập như là một công cụ giúp học viên xác định được phương pháp học tập nào là phù hợp với bản thân Từ đây có thể hiểu, học viên đang có xu hướng học tập theo cách
mà giảng viên đánh giá kết quả học tập Đây cũng có thể là một lựa chọn phù hợp khi học viên xác định được sở trường và sở đoản của mình trong các môn học Một lựa chọn khác ở mức thấp hơn là ý kiến học viên cho rằng việc đánh giá kết quả học tập là cơ sở để giảng viên lựa chọn phương pháp dạy học Nghĩa
là lựa chọn phương pháp đánh giá nào thì giảng viên sẽ chọn phương pháp dạy học cho phù hợp với phương pháp đánh giá đó
2 Sự phù hợp của phương pháp đánh giá kết quả học tập
Đối với các phương pháp đánh giá kết quả học tập mà giảng viên áp dụng nhận được ý kiến của học viên về mức độ hài lòng của họ Với 4 phương pháp đánh giá kết quả học tập đối với học viên hiện nay ở tất cả các môn học thì xếp thứ hạng cao nhất về mức độ hài lòng là phương pháp vấn đáp (điểm trung bình cao nhất 3,81) Có 46,3 % học viên tỏ ra hài lòng với phương pháp này Điều này chỉ ra xu hướng học tập của học viên là được thực hành áp dụng kiến thức vào thực tiễn để nâng cao năng lực thực tiễn Xếp hạng ở vị trí thứ hai là phương pháp đánh giá bằng hình thức trắc nghiệm khách quan (điểm trung bình 3,8) Hình thức đánh giá này vốn có nhiều ưu điểm đối với học viên khối kỹ thuật, không sử dụng nhiều đến tư duy trừu tượng và lập luận bằng ngôn ngữ, tuy nhiên, học viên ký thuật tham gia hoạt động quân sự thì phương pháp này ít được dùng hơn
Trang 6Nhìn chung học viên chưa tỏ thái độ hứng thú rõ ràng đối với hoạt động đánh giá kết quả học tập mà giảng viên thực hiện với 53,4 % trả lời phân vân Chỉ có 11,1% học viên được hỏi là thẳng thắn với câu trả lời có hào hứng và hơn 1/3 số học viên được hỏi không hào hứng Có thể việc đánh giá kết quả học tập đang là một áp lực mà học viên phải đối phó trong suốt học kì hay cả năm học, khóa học với rất nhiều môn Giảng viên mỗi môn học có những yêu cầu nhất định về “đầu ra” của môn học nên học viên chỉ loay hoay thực hiện đầy đủ các yêu cầu đó và không còn xem nó là một hoạt động gây hứng thú nữa
3 Tác động đối với kết quả học tập của học viên
Mức đánh giá tác động tích cực chiếm tỉ lệ khá cao, cao nhất trong tác động tích cực là phương pháp vấn đáp Theo thứ hạng thì phương pháp đánh giá trắc nghiệm khách quan xếp thứ hai (điểm trung bình 3,78) và phương pháp đánh giá viết tự luận xếp thứ hạng thứ tư (điểm trung bình 3,46) trong bốn phương pháp đánh giá được đang được Nhà trường áp dụng Như vậy cùng với
sự hài lòng thì học viên cũng đánh giá tương đồng về mức độ tác động tích cực đến kết quả học tập Xu hướng mong muốn của học viên được thực hành và được đánh giá về mặt năng lực thực hiện thể hiện ngày càng rõ rệt
- Tần suất áp dụng các cấp độ năng lực trong thang nhận thức Bloom: Việc vận dụng các phương pháp đánh giá theo thang nhận thức của Bloom được được giảng viên thực sự chú trọng, cụ thể: mức áp dụng ở thang đo “Hiểu” của Bloom được giảng viên thường xuyên thực hiện và chiếm ưu thế hơn hẳn các mức còn lại trong thang đo Nhìn chung ở mức thấp gồm “Nhớ” và “Hiểu” thì giảng viên áp dụng thường xuyên, trong đó chú trọng đến việc học viên phải trực tiếp làm được một số nội dung quan trọng Mức cao gồm “Đánh giá” và
“Sáng tạo” được áp dụng với tần suất thấp hơn Như vậy xu hướng đánh giá của giảng viên đòi hỏi học viên đáp ứng ở mức vừa sức và tương đối đơn giản, ở mức nhận thức cao hơn thì giảng viên thực hiện ít hơn Điều này là hoàn toàn phù hợp về mặt logic của quá trình dạy học Xếp hạng tần suất áp dụng thì ở mức “Nhớ” và “ Hiểu” được thực hiện thường xuyên nhất xếp hạng 1 và 2, mức
“sáng tạo” và “đánh giá” xếp hạng thứ 5 và 6, ít được thực hiện hơn so với các mức còn lại
Qua nghiên cứu về thực trạng về đánh giá kết quả học tập của học viên
ở trường Sĩ quan Công binh, cho thấy:
- Nhận thức của học viên về khái niệm, vai trò của đánh giá kết quả học tập đúng nhưng chưa đầy đủ, toàn diện, do đó học viên chưa thấy hết được ý nghĩa tận cùng của công tác này, có thể dẫn đến chưa có động lực để thúc đẩy việc học có kết quả cao hơn
Trang 7- Việc áp dụng các phương pháp đánh giá có tác động mạnh mẽ đến hứng thú học tập cũng như khả năng cải thiện kết quả học tập của học viên Do đó, giảng viên cần lựa chọn phương pháp đánh giá phù hợp với đặc điểm nhận thức cũng như đặc thù ngành học của học viên Hướng hoạt động đánh giá kết quả học tập vào người học sẽ tạo ra sự tiến bộ ở họ
- Vận dụng linh hoạt các mức độ đánh giá theo thang nhận thức của Bloom là việc làm cần thiết để không gây ra nhàm chán hoặc cứng nhắc khuôn mẫu vì sự phong phú của nguồn thông tin hiện nay là một ưu thế cho học viên nên hướng vào các mức đánh giá đòi hỏi sự tư duy và sáng tạo của học viên sẽ phù hợp hơn trong bối cảnh hiện nay
Từ các kết quả đã phân tích như trên, để nâng cao chất lượng học tập của học viên nói riêng và chất lượng đào tạo của nhà trường nói chung, công tác đánh giá kết quả học tập cần sự phối hợp của giảng viên và học viên Nhận thức đúng đắn và đầy đủ về ý nghĩa tầm quan trọng cũng như vận dụng linh hoạt các phương pháp đánh giá hướng vào sự tiến bộ của người học là yếu tố quyết định đến sự thành công của quá trình dạy học giúp thầy và trò cùng đạt được mục tiêu đào tạo, thông qua đó nhà trường sẽ hoàn thành được sứ mệnh của mình
Từ các kết quả đã phân tích như trên, để nâng cao chất lượng học tập của học viên nói riêng và chất lượng đào tạo của Nhà trường nói chung, công tác đánh giá kết quả học tập cần sự phối hợp của cả giảng viên và học viên Nhận thức đúng đắn và đầy đủ về ý nghĩa tầm quan trọng cũng như vận dụng linh hoạt các phương pháp đánh giá hướng vào sự tiến bộ của người học là yếu tố quyết định đến sự thành công của quá trình dạy học giúp thầy và trò cùng đạt được mục tiêu đào tạo, thông qua đó nhà trường sẽ hoàn thành được sứ mệnh của mình
Trang 8Tài liệu tham khảo:
[1] Nguyễn Kim Dung, 2012 Thực trạng công tác kiểm tra đánh giá KQHT ở một số trường trung học phổ thông tại thành phố Hồ Chí Minh Tạp chí khoa học Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ chí Minh
[2] Nguyễn Hoàng Bảo Thanh, Lê Thanh Huy, Lê Văn Đức, 2017 Thực trạng và giải pháp kiểm tra đánh giá theo định hướng phát triển năng lực ở một
số trường phổ thông trên địa bàn thành phố Đà Nẵng
[3] Trần Thị Tuyết Oanh, 1997 Về cải tiến hình thức soạn câu hỏi kiểm tra để đánh giá kết quả học tập của sinh viên,Tạp chí Nghiên cứu Giáo dục
[4] Trần Thị Tuyết Oanh, 2007 Đánh giá và đo lường kết quả học tập của học viên, Nxb Đại học Sư Phạm, Hà Nội
[5] Nguyễn Thanh Thủy, 2019 Thực trạng của công tác đánh giá kết quả học tập của học viên ở trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh
NGƯỜI THỰC HIỆN
Phạm Xuân Hòa