Đặc sắc truyện ngắn phan thị vàng anh

Tiếp nối những bớc đi mạnh mẽ đầy bứt phá của văn học nớc nhà saunhững năm đầu đổi mới, Phan Thị Vàng Anh cùng những cây bút trẻ, đặc biệt lànhững cây bút nữ nhanh chóng đợc nhiều độc gi

trờng đại học vinh

khoa sau đại học

trờng đại học vinh

khoa sau đại học



-Nguyễn thị phơng hồng

Đặc sắc truyện ngắn phan thị vàng anh

lời cảm ơn

Nhân dịp luận văn đợc hoàn thành, tôi xin chân thành cảm ơn sự hớng dẫn tậntình chu đáo của tiến sỹ Lê Thị Hồ Quang, sự góp ý chân thành của các thầy côgiáo trong khoa Ngữ văn, trờng Đại học Vinh cùng sự khích lệ động viên của gia

đình và bạn bè

Vinh, ngày tháng năm 2010

Ngời thực hiện:

Nguyễn Thị Phơng Hồng

Cách chú thích tài liệu trích dẫn: Bao gồm thứ tự của tài liệu trong th mục Tài liệu tham khảo và số thứ tự trong trang chứa trích dẫn Ví dụ: Kí hiệu [40, tr 25]: Thứ tự của tài liệu trong th mục tài liệu tham khảo là 40, đoạn trích dẫn nằm ở trang 25 của tài liệu này

mục lục

Trang

Mở đầu 10

1 Lý do chọn đề tài 10

2 Lịch sử vấn đề 11

3 Đối tợng nghiên cứu và phạm vi khảo sát 15

4 Nhiệm vụ nghiên cứu 15

5 Phơng pháp nghiên cứu 16

6 Cấu trúc của luận văn 16

Chơng 1 Truyện ngắn Phan Thị Vàng Anh trong dòng chảy truyện ngắn Việt Nam giai đoạn từ 1986 đến nay 17

1.1 Tổng quan về truyện ngắn Việt Nam giai đoạn từ 1986 đến nay 17

1.1.1 Truyện ngắn và những u thế của thể loại truyện ngắn 17

1.1.2 Khái quát về bối cảnh lịch sử - xã hội và về truyện ngắn Việt Nam giai đoạn từ 1986 đến nay 21

1.2 Nhìn chung về sáng tác của Phan Thị Vàng Anh 29

1.2.1 Phan Thị Vàng Anh - vài nét tiểu sử 29

1.2.2 Các lĩnh vực sáng tác của Phan Thị Vàng Anh 29

1.2.3 Khái quát về truyện ngắn của Phan Thị Vàng Anh 34

Chơng 2 Đặc sắc truyện ngắn Phan Thị Vàng Anh trên phơng diện

một số nội dung 39

2.1 Một bức tranh đời sống tẻ nhạt và vô vị 39

2.2 Một bức tranh đời sống đầy nghịch lý, phức tạp 47

2.3 Chân dung một thế hệ thanh niên trống rỗng, phù phiếm 56

2.4 Khát vọng và hoài nghi - một nét nổi bật trong nhãn quan nghệ thuật của tác giả 63

Chơng 3 Đặc sắc truyện ngắn Phan Thị Vàng Anh trên một số phơng diện hình thức 72

3.1 Nghệ thuật xây dựng nhân vật 72

3.1.1 Đặt nhân vật trong nhiều mối tơng quan đời sống 75

3.1.2 Nghệ thuật miêu tả tâm lý nhân vật 77

3.2 Kết cấu 80

3.2.1 Ngắn - một đặc điểm nổi bật trong truyện ngắn Phan Thị Vàng Anh 82

3.2.2 Cách kết thúc trong truyện ngắn Phan Thị Vàng Anh 83

3.2.3 Nghệ thuật xây dựng tình huống 88

3.2.4 Nghệ thuật sử dụng chi tiết 90

3.3 Ngôn ngữ 93

3.3.1 Ngôn ngữ nhân vật 93

3.3.2 Ngôn ngữ trần thuật 96

3.4 Giọng điệu 101

3.4.1 Giọng điệu dửng dng, lạnh lùng, 102

3.4.2 Giọng chán chờng, trăn trở, băn khoăn 104

3.4.3 Giọng giễu cợt, hóm hỉnh 106

Kết luận 109

Tài liệu tham khảo 112

Mở Đầu

1 Lý do chọn đề tài

1.1 Văn học Việt Nam sau 1975, đặc biệt từ sau Đại hội Đảng năm1986, đãtrải qua một chặng đờng phát triển với nhiều biến đổi sâu sắc và toàn diện Khôngkhí sôi động cùng nhịp sống gấp gáp của xã hội hiện đại những năm cuối thế kỷ

XX là một bối cảnh lịch sử tạo điều kiện thuận lợi cho văn học phát triển ngày càngphong phú, đa dạng Kế thừa những thành tựu của thời kỳ trớc, truyện ngắn và tiểuthuyết là hai thể loại gặt hái đợc nhiều thành công Truyện ngắn với những u thếcủa thể loại tự sự cỡ nhỏ tỏ ra khá phù hợp với việc diễn tả đời sống phức tạp củacon ngời thời kỳ Đổi mới Sự khác biệt của truyện ngắn Việt Nam sau 1986 so vớitruyện ngắn trớc đó không chỉ ở đề tài, chủ đề, cũng không dừng lại ở quan niệmnghệ thuật về con ngời, mà còn ở cách viết đầy sáng tạo mới mẻ, với những thểnghiệm táo bạo của nhiều cây bút a khám phá nh: Tạ Duy Anh, Lê Minh Khuê, VõThị Hảo, Phạm Thị Hoài, Y Ban, Phạm Ngọc Tiến, Nguyễn Thị Thu Huệ, Trần ThịThờng, Phan Thị Vàng Anh, Võ Thị Xuân Hà …Tiếp cận đặc sắc truyện ngắn ViệtTiếp cận đặc sắc truyện ngắn ViệtNam sau 1986 thông qua những đóng góp của các tác giả, tác phẩm tiêu biểu làmột công việc hứa hẹn nhiều thú vị

1.2 Tiếp nối những bớc đi mạnh mẽ đầy bứt phá của văn học nớc nhà saunhững năm đầu đổi mới, Phan Thị Vàng Anh cùng những cây bút trẻ, đặc biệt lànhững cây bút nữ nhanh chóng đợc nhiều độc giả chú ý, trân trọng và mến mộ.Phan Thị Vàng Anh không phải là một hiện tợng gây xôn xao d luận, cũng khôngphải là cái tên chiếm vị trí dấu mốc quan trọng trên con đờng chuyển mình của vănxuôi hiện đại Việt Nam giai đoạn cuối thế kỷ XX nh Nguyễn Minh Châu, NguyễnHuy Thiệp …Tiếp cận đặc sắc truyện ngắn Việt Tuy nhiên khi nhìn vào diện mạo văn học Việt Nam cuối thế kỷ XX,

kể cả ngời đọc và ngời nghiên cứu phê bình văn chơng đều không thể không nhắc

đến Phan Thị Vàng Anh Với một cá tính sáng tạo có kế thừa mà không lặp lại,Phan Thị Vàng Anh đã tạo đợc một giọng điệu riêng khá ấn tợng ngay từ tập truyện

ngắn đầu tay (Khi ngời ta trẻ, xuất bản năm 1993, đợc tặng thởng của Hội nhà văn

Việt Nam năm 1993) Có thể nói Phan Thị Vàng Anh đã thực sự khẳng định đợc tàinăng của mình trong lĩnh vực truyện ngắn hiện đại

1.3 Việc nghiên cứu, tìm hiểu Đặc sắc truyện ngắn Phan Thị Vàng Anh trớchết, cho chúng ta thấy đợc những đóng góp ở phơng diện dung và hình thức nghệthuật của truyện ngắn Phan Thị Vàng Anh, qua đó góp thêm t liệu cần thiết cho

việc nghiên cứu, học tập và giảng dạy văn học Việt Nam giai đoạn sau 1975 hiệnnay đợc thuận lợi và hiệu quả

- Hoàng Thị Loan, Phan Thị Vàng Anh - Đâu rồi bầu trời xanh, Báo An

ninh thế giới cuối tháng, số 32 năm 2004

- Trơng Thị Hà, Đặc điểm ngôn ngữ và cá tính sáng tạo trong truyện ngắn

Phan Thị Vàng Anh, khóa luận tốt nghiệp năm 2004 Đại học Vinh.

- Lê Hồng Lâm, Trong nhiều Vàng Anh có một Vàng Anh http//

www.talaws.org

- Vơng Trí Nhàn, Phan Thị Vàng Anh, http// Vuongdangbi.com v v

Trong số các bài viết trên, chúng tôi chú ý đến những ý kiến sau:

Nhà phê bình Huỳnh Nh Phơng nhận xét tập truyện ngắn Khi ngời ta trẻ là

“Khi ngmột cái sân chơi”, mà ở đó các nhân vật đã “Khi ngchơi hết mình”, với đủ thứ trò, từ “Khi ngấm

ớ”,, “Khi ngvớ va vớ vẩn”, đến điên rồ“Khi ng ”, và “Khi ngngông cuồng”, nhất Tuy nhiên, đằng sau tất

cả những trò vui đó là một không khí “Khi ngngột ngạt và u uất, đôi khi rất mơ hồ, vâyphủ lấy lấy tuổi trẻ”, Còn về phơng diện ngôn ngữ thì lối viết của Phan Thị VàngAnh đợc Huỳnh Nh Phơng coi là “Khi ngthứ văn chơng khi ngời ta trẻ – ngòi bút này rủ

rê những từ ngữ tinh nghịch nhất để làm văn học, cái việc mà ai cũng cho là cầnphải nghiêm túc”, Chính lối viết, cách suy nghĩ, cách nhìn đời khác lạ của Phan ThịVàng Anh cũng nh một số cây bút trẻ đã mang lại một không khí mới cho cái “Khi ngthếgiới văn chơng đang có nguy cơ già cỗi [1, tr 5].

còn Huỳnh Phan Anh trong bài Ghi nhận về thế giới nghệ thuật Phan Thị

Vàng Anh (Báo Văn nghệ Trẻ, số 1 năm 1995) nhận định: “Khi ngĐọc Phan Thị Vàng

Anh tức là tìm đến, làm quen cái thế giới rất gần gũi và cũng rất xa lạ của nhữngtâm hồn trai gái với những u t, những quan hệ buộc ràng, những biến cố không vợt

ra ngoài cuộc sống đời thực thờng ngày…Tiếp cận đặc sắc truyện ngắn Việt Đối với họ dờng nh cuộc sống lúc nàocũng toát ra một mùi vị đơn điệu, buồn chán với toàn những cái nhạt nhẽo “Khi ngvớ va

vớ vẩn”, Nhân vật của Vàng Anh khi tỉnh táo cũng nh lúc điên rồ họ không hề đánhmất sự thuần khiết, ngay trong tuyệt vọng, bế tắc Vàng Anh rất tiết kiệm chữnghĩa Cô cũng không dẫn dắt, không tạo đột biến, không gây bất ngờ, tất cả chừng

nh chỉ còn là những tiểu xảo không cần thiết”, [4, tr5]

Cùng ý kiến với Huỳnh Nh Phơng, nhà phê bình Bùi Việt Thắng trong bài

Khi ngời ta trẻ (Tản mạn về truyện ngắn của những cây bút trẻ), nhận xét: “Khi ngPhan

Thị Vàng Anh có lối kể chơi vơi của trẻ con nhng rất hóm hỉnh và trí tuệ Cây búttrẻ này luôn muốn đem đến cho ngời đọc những cái lạ và bản thân cũng bị cái lạthôi miên”,[88, tr 169]

Đến bài Tứ tử trình làng lời giới thiệu trong cuốn truyện ngắn bốn cây bút

nữ, Bùi Việt Thắng tiếp tục nhận định cụ thể hơn: “Khi ngVàng Anh là một cây bút biến

ảo, lúc thì nghiêm trang (Cha tôi), lúc thì sắc ngọt (Kịch câm), lúc đắm đuối (Hoa muộn) (…Tiếp cận đặc sắc truyện ngắn Việt) Văn Phan Thị Vàng Anh là lối văn tung phá mang dấu ấn của kẻ trởngthành không tránh khỏi sự bất thờng (…Tiếp cận đặc sắc truyện ngắn Việt) Sự tìm tòi của ngời viết dờng nh là bằngbất cứ cách nào diễn đạt đợc hết ý tởng của mình (…Tiếp cận đặc sắc truyện ngắn Việt) Đọc Phan Thị Vàng Anh tabiết đợc một lối nhìn đời đơn giản, một chiều, thêm một lần nữa ta tới đợc cái thếgiới bí ẩn của đời sống và con ngời vốn không thôi làm ta ngạc nhiên”,[89, tr 6]

Còn Tuyết Ngân trong bài Phan Thị Vàng Anh và Trần Thanh Hà hai

phong cách truyện ngắn trẻ (Báo Văn nghệ Trẻ, số 8 năm 2001) chỉ ra điều làm nên

một Phan Thị Vàng Anh chính là “Khi ngchi tiết”, Tác giả viết “Khi ngPhan Thị Vàng Anh vôcùng tinh tế trong những chi tiết nghệ thuật Tác giả tìm thấy đời sống chỉ trongmột cử chỉ tởng nh đơn giản Nhng cử chỉ đó dờng nh là toát lên toàn bộ số phậncủa nhân vật”, [71, tr 4]

Bên cạnh những bài viết có tính chất giới thiệu chung đó, ta còn bắt gặp một

số ý kiến bình luận về các tác phẩm cụ thể nh Hoa muộn, Con trộm, Kịch câm, Khi

ngời ta trẻ… của Phan Thị Vàng Anh.

Tác phẩm Hoa muộn của Phan Thị Vàng Anh – tác phẩm đoạt giải nhất

cuộc thi truyện rất ngắn (không quá một nghìn chữ) do Bán nguyệt san Thế giới

mới tổ chức năm 1994 Về tác phẩm này trong Nghệ thuật truyện ngắn và ký,

Nguyễn Khải viết: “Khi ngTứ truyện bình thờng rất nhiều ngời đã từng viết (…Tiếp cận đặc sắc truyện ngắn Việt) nhng tôivẫn tự xem không thể viết nổi vì tôi thiếu chữ (…Tiếp cận đặc sắc truyện ngắn Việt) phải có một bút pháp tạo ranhững khoảng trống, những vùng trắng có sức khêu gợi, mời gọi để ngời đọc nghĩ

thêm, viết thêm vào cái khoảng trống không có chữ ấy Tác giả Hoa muộn đã có tài

ấy, chỉ bằng những chi tiết vẩn vơ, nửa đùa nửa thật mà đã vẽ đợc chỉ trong mấytrang sách Một cảnh ngộ, một thân phận dở khóc dở cời”, [26, tr 441]

Trong bài Hoa muộn – Nơi mùa xuân đi qua của Nguyễn Phơng Khánh

trên http:// vocw.edu.vn, tác giả nhận xét: “Khi ngHoa muộn của Phan Thị Vàng Anh

cũng tìm cách xử lý riêng qua cấu trúc câu ngắn, nhịp câu gọn, nhanh và sự thốngnhất các điểm nhìn cũng nh chuỗi thời gian sự kiện Điều ấy làm cho đời sống bêntrong tác phẩm gắn với thực tại, với đời sống bên ngoài, hòa vào dòng chảy đờithực Tuy không phải để khuấy động điều gì, nhng nh một giai điệu buồn, âm thầm,ngậm ngùi, cho một đời ngời, một mùa hoa Trong truyện ngắn tác giả đan xen kể

và tả Có những câu miêu tả gọn mà súc tích cao, đôi khi còn hàm chứa chất thơ vàtâm trạng, gợi cảm giác mênh mang”, [52]

Còn Nguyên Ngọc khi đọc xong Hoa muộn, ông chẳng hề “Khi ngcó cảm giác

trong khuôn khổ chật cứng quy định, trái lại cứ thong dong, đủng đỉnh nh không.Câu văn cứ trễ tràng, thậm chí cố tình lời biếng lê tha nữa Bố cục cố tình luẩnquẩn, tạo cho truyện một không khí mệt mỏi, buồn chán, lỡ làng, phi lý, bế tắc…Tiếp cận đặc sắc truyện ngắn Việt”,.Nhng những cái ấy theo Nguyên Ngọc, “Khi ngtạo nên d vị khó nguôi của truyện ngắn

đặc sắc này”,

Nhà lý luận, phê bình Lê Ngọc Trà trong Nghệ thuật truyện ngắn và ký, nhận xét về Con trộm của Phan Thị Vàng Anh cũng nh một số truyện ngắn hiện đại

khác dự thi trên Bán nguyệt san Thế giới mới năm 1994 là “Khi ngđậm đặc cảm xúc”,, có

“Khi ngsự phong phú của âm điệu, của liên tởng, vô số những khoảng trống có ý nghĩa vàvô nghĩa …Tiếp cận đặc sắc truyện ngắn Việt làm cho truyện ngắn hấp dẫn”, [26, tr 418]

Nhìn chung, các nhà nghiên cứu, phê bình đều ít nhiều chỉ ra những nét đặcsắc riêng của truyện ngắn Phan Thị Vàng Anh ở phơng diện nội dung hay phơng

diện hình thức Nhng tất cả mới chỉ là những nhận định có tính chất đặt vấn đề sơ

l-ợc chứ cha đi sâu vào phân tích các phơng diện cụ thể trong truyện ngắn Phan ThịVàng Anh một cách có hệ thống và khái quát Tuy nhiên đối với chúng tôi những ýkiến phê bình, đánh giá đó là rất quan trọng Đó là những gợi mở, định hớng bổ íchcho việc tiếp cận, nghiên cứu những đặc sắc truyện ngắn Phan Thị Vàng Anh cóhiệu quả Chính vì vậy, trên cơ sở tiếp thu có chọn lọc những ý kiến của các nhàphê bình, nghiên cứu đi trớc, chúng tôi sẽ đi sâu hơn, chỉ ra những nét mới mẻ,sáng tạo, những đóng góp của truyện ngắn Phan Thị Vàng Anh trên cả hai phơngdiện nội dung và hình thức nghệ thuật

3 Đối tợng nghiên cứu và phạm vi khảo sát

3.1 Đối tợng nghiên cứu

Trong luận văn này chúng tôi đi sâu tìm hiểu vấn đề Đặc sắc truyện“Khi ng ngắn

Phan Thị Vàng Anh”, trên một số phơng diện nội dung và hình thức thể hiện.

3.2 Phạm vi khảo sát

- Tập truyện Khi ngời ta trẻ, Nhà xuất bản Hội nhà văn Việt Nam, Hà Nội

năm 1993

- Tập truyện Hội chợ, Nhà xuất bản trẻ, Thành phố Hồ Chí Minh năm 1995.

- Truyện ngắn Phan Thị Vàng Anh Nguyễn Trọng Nghĩa– , Nhà xuất bảnCông An nhân dân, 1999

- Tuyển tập truyện ngắn Phan Thị Vàng Anh (gồm 23 tác phẩm),

http://vn.thuquan.net

4 Nhiệm vụ nghiên cứu

Với đề tài này, chúng tôi xác định nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể là:

4.1 Xác định vị trí của truyện ngắn Phan Thị Vàng Anh trong dòng chảytruyện ngắn Việt Nam giai đoạn từ 1986 đến nay

4.2 Tìm hiểu những đặc sắc truyện ngắn Phan Thị Vàng Anh trên một số

ph-ơng diện nội dung

4.3 Tìm hiểu những đặc sắc truyện ngắn Phan Thị Vàng Anh trên một số

ph-ơng diện hình thức

5 Phơng pháp nghiên cứu

Phơng pháp chủ yếu đợc sử dụng trong khóa luận này là:

5.1 Phơng pháp phân tích - tổng hợp

Chúng tôi sử dụng phơng pháp này để chỉ rõ và khái quát những đặc sắc vềmặt nội dung và hình thức thể hiện trong truyện ngắn Phan Thị Vàng Anh, đồngthời để thấy đợc những tìm tòi, khám phá mới mẻ của nhà văn trong tác phẩm củamình.

5.2 Phơng pháp so sánh - đối chiếu

Luận văn sử dụng phơng pháp so sánh - đối chiếu để chúng tôi thấy đợc vị trí

và những nét đặc sắc của truyện ngắn của Phan Thị Vàng Anh trong dòng chảytruyện ngắn sau 1986

5.3 Phơng pháp thống kê - phân loại

Phơng pháp này giúp ta thống kê và phân loại các t liệu và xử lý t liệu liên

quan đến đề tài

6 Cấu trúc của luận văn

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận và Tài liệu tham khảo, nội dung chính của luậnvăn đợc triển khai thành ba chơng

Chơng 1 Truyện ngắn Phan Thị Vàng Anh trong dòng chảy truyện ngắn Việt

Nam giai đoạn từ 1986 đến nay

Chơng 2 Đặc sắc truyện ngắn Phan Thị Vàng Anh trên một số phơng

diện nội dung

Chơng 3 Đặc sắc truyện ngắn Phan Thị Vàng Anh trên một số phơng diện

hình thức

Chơng 1

Truyện ngắn Phan thị vàng anh trong dòng chảy truyện

ngắn Việt Nam giai đoạn từ 1986 đến nay

1.1 Tổng quan về truyện ngắn Việt Nam giai đoạn từ 1986 đến nay

1.1.1 Truyện ngắn và những u thế của thể loại truyện ngắn

1.1.1.1 Khái niệm truyện ngắn

Thuật ngữ truyện ngắn (tiếng Pháp: Nouvelle, tiếng Anh: short story, tiếngNga: Hoberra, tiếng Trung Quốc: đoản thiên tiểu thuyết) hiện đợc dùng với nhiềuquan niệm khác nhau

Khái niệm truyện ngắn trong 150 thuật ngữ văn học của Lại Nguyên Ân,

truyện ngắn "là một thể loại của tác phẩm tự sự cỡ nhỏ, thờng đợc viết bằng văn

xuôi, đề cập hầu hết các phơng diện của đời sống con ngời và xã hội Nét nổi bậtcủa truyện ngắn là sự giới hạn về dung lợng, tác phẩm truyện ngắn thích hợp vớingời tiếp nhận (độc giả) đọc nó liền mạch không nghỉ”,[12, tr 361] Những nét riêng

có chuyện và ngắn vốn đã có ở tác phẩm trung đại, ở các hình thức kể chuyện dângian (truyện cời, giai thoại, cổ tích) nhng truyện ngắn với thể tài riêng biệt chỉ thực

sự phát triển ở các nền văn học hiện đại, gắn với sự xuất hiện và phát triển của báochí Với t cách là một thể tài tự sự, truyện ngắn hiện đại cũng nh truyện vừa, truyệndài hiện đại đều ít nhiều mang đặc tính của t duy tiểu thuyết Tuy nhiên khác vớitruyện dài, truyện vừa và tiểu thuyết truyện ngắn thờng khắc họa một hiện tợng,một đặc tính trong quan hệ con ngời hay đời sống tâm hồn con ngời Truyện ngắnthờng ít nhân vật, ít sự kiện chồng chéo Nhân vật truyện ngắn ít khi trở thành mộtthế giới hoàn chỉnh, một tính cách đầy đặn, thờng là hiện thân cho một trạng tháiquan hệ xã hội, ý thức xã hội hoặc trạng thái của con ngời

Theo sách Lí luận văn học do Phơng Lựu (chủ biên) ghi nhận: "Truyện ngắn

là hình thức ngắn của tự sự Khuôn khổ ngắn nhiều khi làm cho truyện ngắn có vẻgần gũi với các hình thức truyện kể dân gian nh truyện cổ, giai thoại, truyện cời,hoặc gần với những bài ký ngắn Nhng thực ra không phải Nó gần với tiểu thuyếthơn cả bởi vì hình thức tự sự tái hiện cuộc sống đơng thời Nội dung thể loại truyệnngắn có thể rất khác nhau: đời t, thế sự, hay sử thi, nhng cái độc đáo của nó lại làngắn Truyện ngắn có thể kể về cả một cuộc đời hay một đoạn đời, một sự kiện haymột "chốc lát" trong cuộc sống nhân vật, nhng cái chính của truyện ngắn khôngphải là ở hệ thống sự kiện, mà ở cái nhìn tự sự đối với cuộc đời." [65, tr 397] Tuynhiên, mức độ dài ngắn cha phải là đặc điểm chủ yếu để phân biệt truyện ngắn vớicác tác phẩm tự sự khác Trong văn học hiện đại có rất nhiều tác phẩm rất ngắn, nh-

ng thực chất là những truyện dài viết ngắn lại Truyện ngắn thời trung đại cũngngắn nhng cũng rất gần với truyện vừa Các hình thức kể truyện dân gian rất ngắngọn nh cổ tích, truyện cời, giai thoại, lại càng không phải là truyện ngắn

Cùng quan điểm trên, cuốn Từ điển văn học (bộ mới, do Đỗ Đức Hiểu chủ

biên) đợc viết nh sau: "Hình thức tự sự loại nhỏ Truyện ngắn khác với truyện vừa

và truyện dài, vốn là những thể tài mà quy mô cho phép chiếm lĩnh đời sống trongtoàn bộ sự đầy đặn và toàn vẹn của nó Truyện ngắn nhằm khắc họa một hiện tợng,phát hiện một đặc tính trong quan hệ con ngời hay trong tâm hồn đời sống con ng-ời" [42, tr 1847] Cốt truyện của truyện ngắn thờng diễn ra trong một không gian,thời gian hạn chế Kết cấu của truyện ngắn cũng không chia thành nhiều tuyến

phức tạp Truyện ngắn đợc viết ra để tiếp thu liền một mạch, đọc một hơi khôngnghỉ nên đặc điểm của truyện ngắn là tính ngắn gọn Để thể hiện nổi bật t tởng, chủ

đề, khắc họa nét tính cách nhân vật viết truyện ngắn phải có trình độ điêu luyện,biết mạnh dạn gọt tỉa và dồn nén Do đó, trong một khuôn khổ ngắn gọn, nhữngtruyện ngắn thành công có thể biểu hiện đợc những vấn đề xã hội có tầm khái quátrộng lớn

Nh vậy, có thể nói dung lợng nhỏ, vừa phải là đặc trng đầu tiên, nổi bật củathể loại truyện ngắn, phân biệt với các thể loại khác nh tiểu thuyết, truyện vừa vàtruyện mi ni

Với t cách là một thể tài tự sự, truyện ngắn hiện đại là một kiểu t duy mới,một cách nhìn cuộc đời, nắm bắt đời sống rất riêng mang tính chất thể loại Nếutiểu thuyết chiếm lĩnh đời sống trong toàn bộ sự đầy đặn và toàn vẹn của nó, thìtruyện ngắn thờng hớng về việc khắc hoạ một hiện tợng, phát hiện nét bản chấttrong quan hệ nhân sinh hay đời sống tâm hồn con ngời Truyện ngắn là một láttcắt hiện thực ngay tại điểm có vấn đề Thế nên, truyện ngắn thờng ít nhân vật, ít sựviệc chồng chéo Nhân vật truyện ngắn ít khi trở thành một thế giới hoàn chỉnh,một tính cách đầy đặn, thờng là một hiện thân cho một trạng thái quan hệ xã hội, ýthức xã hội hoặc trạng thái tồn tại của con ngời Cốt truyện của truyện ngắn thờng

tự giới hạn về thời gian, nó có chức năng nhận ra một điều gì sâu sắc về cuộc đời,

về con ngời Kết cấu truyện ngắn không gồm nhiều tầng tuyến mà thờng đợc dựngtheo kiểu tơng phản hoặc liên tởng Bút pháp trần thuật của truyện ngắn thờng làchấm phá Chi tiết cô đúc là yếu tố quan trọng bậc nhất trong nghệ thuật viết truyệnngắn Lời kể và cách kể chuyện là những điều đợc ngời viết truyện ngắn đặc biệtchú ý khai thác và xử lý, nhằm đạt hiệu quả mong muốn

1.1.1.2 u thế của thể loại truyện ngắn

Truyện ngắn vừa mang những đặc điểm của truyện nói chung (có cốt truyện,nhân vật, ngời trần thuật, giọng điệu…Tiếp cận đặc sắc truyện ngắn Việt) lại vừa có những điểm độc đáo riêng biệt

mà thể loại khác không thể có đợc Đây chính là u thế của thể loại truyện ngắn.Nhà nghiên cứu M Baktin đã chỉ rõ: “Khi ngMỗi thể loại thể hiện một thái độ thẩm mỹ

đối với hiện thực, một cách cảm thụ, nhìn nhận, giải minh thế giới và con ngời.Truyện ngắn cũng là một thể loại nh thế, đặc biệt là trong xã hội hiện đại Vì thế nóthu hút đợc sự quan tâm của ngời sáng tác, ngời nghiên cứu, bạn đọc…Tiếp cận đặc sắc truyện ngắn Việt”, [17, tr 67]

Truyện ngắn là một thể loại văn học rất nhạy cảm với những biến đổi của đờisống xã hội Với hình thức gọn nhẹ, truyện ngắn luôn bắt kịp với những vận độngcủa xã hội và tái hiện đợc mọi biến đổi dù rất tinh vi của đời sống con ngời Ngàynay, khi xã hội với sự phát triển nh vũ bão của các ngành khoa học và công nghệcùng với xu thế hoá toàn cầu đã tạo ra một xã hội hiện đại đầy biến động Sự biến

động ấy của xã hội đã tác động mạnh mẽ đến đời sống con ngời, đòi hỏi mỗi ngờiphải nỗ lực hết mình thì ngời ta càng không thể ngồi hàng giờ để đọc những cuốntiểu thuyết dài hàng trăm trang mà thay vào đó, một mặt họ vẫn muốn hởng thụnhững món ăn tinh thần có giá trị văn hoá cao nhng mặt khác nó phải đảm bảo tínhthời sự, gắn gọn và súc tính Không thể có thể loại nào khác ngoài truyện ngắn cóthể đáp ứng đợc yêu cầu đó của thời đại

Tính kịp thời là u thế đáng ngạc nhiên của truyện ngắn Đó là sự tự do, nócho phép truyện ngắn không bị ràng buộc bởi những hình thức nghệ thuật đã thànhquy phạm Mặt khác truyện ngắn cũng có khả năng thích ứng rất nhanh, hình thứctruyện ngắn vừa luôn vỡ ra, thay đổi vừa luôn đợc hàn gắn cấu trúc lại để phản ánhcho đợc ý tởng nghệ thuật của mà tác giả muốm gửi gắm tới độc giả Nh việc

“Khi ngNguyễn Minh Châu chuyển từ ý định sáng tác tiểu thuyết sang sáng tác truyệnngắn là tính kịp thời, là khả năng bàn bạc, tác động của truyện ngắn vào trạng tháitâm hồn, trạng thái tinh thần, vào quan niệm nhân sinh đang diễn biến hàng ngàyhàng giờ trong con ngời và trong các phạm vi của đời sống”, [61, tr 201] Đúng nhNguyên Ngọc đã từng nhận xét nh sau: “Khi ngĐến đây bỗng thấy một quy luật rất thú vị

về sự phát triển của thể loại văn học Truyện ngắn bỗng nổi bật lên hàng đầu.Những năm trớc, truyện ngắn gần nh lịm đi, bị đè bẹp dới sức nặng của tiểu thuyếtdã chiến ngồn ngộn Bây giờ len qua các kẻ hở của vô số tiểu thuyết ngổn ngangkia, nó ngoi lên và bừng nở Tôi có cảm giác chúng ta đang đứng trớc một vụ đợcmùa truyện ngắn mới Truyện ngắn đông, nhiều và thật sự có một số truyện ngắnthật hay”, [74, tr 12]

Truyện ngắn từ sau 1975, nhất là thời kỳ đổi mới phần nào đã đáp ứng đợctâm lý, thị hiếu của độc giả không bởi sự nhỏ gọn của hình thức mà còn do sựchuyển tải nhanh nhạy những vấn đề bức xúc của đời sống xã hội hôm nay Vì thếtruyện ngắn đã và đang là trung tâm thu hút sức sáng tạo của các thế hệ ngời cầmbút, ngời đến trớc, kẻ đến sau, tập hợp thành một lực lợng hùng hậu Đó là nhữngcây bút lão thành nh Tô Hoài, Bùi Hiển, Nguyễn Khải, Nguyễn Minh Châu, MaVăn Kháng, Nguyễn Huy Thiệp…Tiếp cận đặc sắc truyện ngắn Việt rồi thế hệ tiếp đến là Tạ Duy Anh, Nguyễn Thị

Thu Huệ, Lê Minh Khuê, Võ Thị Hảo, Phan Thị Vàng Anh, Y Ban, Phạm NgọcTiến…Tiếp cận đặc sắc truyện ngắn Việtcùng thế hệ trẻ dồi dào bút lực nh Nguyễn Ngọc T, Dạ Ngân, Trần ThuỳMai…Tiếp cận đặc sắc truyện ngắn Việt Sự tiếp nối các thế hệ cầm bút này đã góp phần không nhỏ trong việc kếthừa và cách tân thể loại làm cho truyện ngắn ngày càng mới mẻ và phong phú hơn.Truyện ngắn của họ đã thực sự phát huy đợc những u thế vốn có của thể loại truyệnngắn Bằng các cách khác nhau với những phơng thức thể hiện vừa truyền thốngvừa hiện đại, các sáng tác của họ đã thực hiện đầy đủ những chức năng xã hội thẩm

mỹ mà văn học giao phó

1.1.2 Khái quát về bối cảnh lịch sử – xã hội và truyện ngắn Việt Nam từ

1986 đến nay

1.1.2.1 Bối cảnh lịch sử - xã hội

Lịch sử xã hội và lịch sử văn học nghệ thuật luôn có tiếng nói song trùng, đó

là một trong những quy luật của sự phát triển văn học nghệ thuật Tất nhiên sự pháttriển song trùng ở đây không đợc hiểu theo nghĩa là lịch sử văn học phụ thuộc hoàn

toàn vào sự phát triển lịch sử xã hội và ngợc lại, sự phát triển của của lịch sử xã

hội đợc phản chiếu một cách trung thực trong lịch sử văn học của xã hội đó Có thểhiểu một cách tơng đối rằng, gắn với mỗi bớc chuyển mình lớn lao của lịch sử xãhội của một dân tộc nào đó thì văn học cũng có những tiếng nói nhất định tơng ứng.Tiếng nói đó có thể là sự đồng tình ngợi ca, cũng có thể là tiếng nói phản ứng lạithực tại Nh chúng ta đã biết, văn học nghệ thuật là một hình thái ý thức xã hội, và

nh mọi ý thức xã hội khác, nó bị chi phối bởi các yếu tố thời đại nh chính trị, kinh

tế, văn hoá…Tiếp cận đặc sắc truyện ngắn Việt

Sau 1975, đất nớc thống nhất, niềm vui của khúc ca khải hoàn nhanh chóngqua đi, con ngời trở về với hiện thực đời thờng, hàn gắn những vết thơng chiếntranh, lo lắng cho cuộc sống thờng nhật cùng với những toan tính, bon chen vìmiếng cơm manh áo Hiện thực cuộc sống không chiến tranh với họ không đơngiản chỉ là hoà bình, xây dựng, không phải toàn hoa thơm trái ngọt và những niềmvui bất tuyệt Sau khi kết thúc chiến tranh, đất nớc thống nhất và dới sự lãnh đạocủa Đảng, nớc ta trải qua một thời kỳ dài bao cấp Cơ chế bao cấp, bên cạnh những

u thế dành cho một xã hội đang trong thời kỳ quá độ với những vết thơng chiếntranh đang còn rỉ máu là vô số điều bất cập Hợp tác hoá, quốc tế hoá sản suất đivào mọi ngành nghề, mọi lĩnh vực của đời sống kinh tế Cơ chế quản lý phân phốimọi sản phẩm đều thuộc quyền đều tiết của Nhà nớc làm cho một thời gian dài nớc

ta rơi vào tình trạng ì ạch, trì trệ trong kinh tế, và khép kín trong giao lu, tiếp biến

văn hoá Trong một xã hội nh thế, đời sống nhân dân gặp nhiều khó khăn, thiếuthốn, con ngời từng ngày từng giờ phải lo xếp hàng đổi tem phiếu và toan tính chosinh hoạt của gia đình Tất cả những điều ấy ảnh hởng trực tiếp đến sáng tác nghệthuật của các văn nghệ sĩ.

Tình trạng trì trệ kém phát triển, kéo dài sau chiến tranh khiến cho cuộc sốngngày càng khó khăn, lòng ngời không yên ổn Dấu hiệu của một cuộc khủng hoảng

đã xuất hiện Trớc tình hình đó, tháng 12 năm 1986, tại Đại hội Đảng lần thứ VI,

Đảng ta đã xác định đờng lối đổi mới đất nớc một cách toàn diện Đảng nhận định:

“Khi ngĐối với nớc ta, đổi mới đang là nhu cầu bức thiết của sự nghiệp cách mạng, là vấn

đề có ý nghĩa sống còn”,, “Khi ngphải đổi mới, trớc hết là đổi mới t duy, chúng ta mới cóthể vợt qua khó khăn'' [77], và tiếp theo đó là Nghị quyết 05 của Bộ Chính trị đãthổi một luồng gió mới vào đời sống văn học nghệ thuật nớc nhà, mở ra một thời kỳ

đổi mới của văn học Việt Nam trong tinh thần đổi mới cách nhìn về hiện thực, đổimới cách nhìn về con ngời, đổi mới cách nhìn về nghệ thuật

Trong văn học giai đoạn 1945 - 1975, văn học gắn bó với đời sống xã hội,theo sát từng biến cố lịch sử, từng bớc của phong trào cách mạng Giá trị của tácphẩm đợc đánh giá theo nội dung hiện thực Ngời nghiên cứu lấy xu hớng hiện thực

đợc phản ánh làm thớc đo sự tiến bộ nghệ thuật Nguyễn Minh Châu sau này khinhìn lại thời kỳ văn học trớc 1975 đã viết: "Tôi không hề nghĩ rằng mấy chục nămqua nền văn học cách mạng - nền văn học ngày nay có đợc là nhờ bao nhiêu trí tuệ,

mồ hôi và cả máu của bao nhiêu nhà văn - không có những cái hay, không để lại

đ-ợc những tác phẩm chân thực Nhng về một phía khác, cũng phải nói thật với nhaurằng: mấy chục năm qua, tự do sáng tác chỉ có đối với lối viết minh họa, văn họcminh họa, với những cây bút chỉ quen với công việc cài hoa, kết lá, vờn mây chonhững khuôn khổ đã có sẵn mà chúng ta quy cho đấy đã là tất cả hiện thực đời sống

đa dạng và rộng lớn"[19], những truyện ngắn của Nguyễn Minh Châu nh Bức

tranh, Ngời đàn bà trên chuyến tàu tốc hành, Chiếc thuyền ngoài xa đến các tiểu

thuyết Mùa lá rụng trong vờn (Ma Văn Kháng), Thời xa vắng (Lê Lựu), Gặp gỡ

cuối năm, Thời gian của ngời (Nguyễn Khải) và hàng loạt tác phẩm ra đời sau

năm 1986, đã xuất hiện một cách nhìn hiện thực đa dạng, nhiều chiều, thể hiện mốiquan hệ tự do của nhà văn đối với hiện thực Một nhà văn chỉ khi nào gắn bó vớihiện thực, trăn trở, vật vã, đau đớn với hiện thực nh máu thịt của mình thì hiện thực

ấy mới trở thành chất liệu có giá trị Nhà văn lựa chọn hiện thực không quan trọng

bằng cách đáng giá về hiện thực Đó là sự đổi mới tích cực và đúng đắn trong quanniệm về hiện thực của Văn học Việt Nam sau 1975.

Với sự trỗi dậy mạnh mẽ của ý thức cá nhân ngời nghệ sĩ khiến cho: "Conngời trong văn học hôm nay đợc nhìn nhận ở nhiều vị thế và trong tính đa chiều củamọi mối quan hệ: con ngời với xã hội, con ngời với lịch sử, con ngời với gia đình,gia tộc, con ngời với phong tục, với thiên nhiên, với những ngời khác và với chínhmình" [61, tr16] Con ngời đợc văn học khám phá, soi chiếu ở nhiều bình diện vànhiều tầng bậc: ý thức và vô thức, đời sống t tởng, tình cảm và đời sống tự nhiên,bản năng cao cả và dục vọng tầm thờng, con ngời cụ thể, cá biệt và con ngời trongtính nhân loại phổ quát Hình ảnh con ngời trong văn học hiện lên chân thực với cảcái tốt và cái xấu, với cả rồng phợng lẫn rắn rết, cả thiên thần và ác quỷ, cao cả vàtầm thờng

Sau chiến tranh, đời sống bớc sang một quỹ đạo mới, điều đó đã ít nhiều tác

động vào đời sống văn hóa của nớc nhà Nhng trong những năm đầu văn học vẫn đitheo một quỹ đạo cũ cho đến năm 1986, văn học mới thực sự có chuyển đổi Bớcchuyển của văn học thể hiện qua thơ, kịch, văn xuôi, trong đó truyện ngắn là mộttrong những thể loại có sự biến đổi rõ rệt với những cây bút lão thành nh NguyễnKiên, Bùi Hiển, Ma Văn Kháng, Nguyễn Khải, Nguyễn Minh Châu, Nguyễn HuyThiệp đặc biệt là sự xuất hiện của những cây bút trẻ - lớp nhà văn trởng thànhsau chiến tranh nh Tạ Duy Anh, Phạm Thị Hoài, Nguyễn Thị Thu Huệ, Võ ThịHảo, Phan Thị Vàng Anh, Dạ Ngân, Nguyễn Ngọc T, Đỗ Hoàng Diệu, NguyễnQuỳnh Trang Hiện thực cuộc sống đã khác trớc đòi hỏi sự tìm tòi, t duy và cócách tiếp xúc với hiện thực phù hợp hơn

Tóm lại, từ sau 1975 cùng với sự đổi thay của xã hội - lịch sử là sự chuyển

đổi của t duy nghệ thuật và cảm hứng sáng tạo Văn học nói chung và truyện ngắnnói riêng đã bắt nhịp với cuộc sống, tiếp cận và khai thác những vấn đề trong xãhội, những ẩn khuất trong sâu thẳm tâm hồn mỗi cá nhân con ngời

1.1.2.2 Khái quát về truyện ngắn Việt Nam giai đoạn từ 1986 đến nay

Phát triển trong không khí dân chủ, đời sống văn học Việt Nam sau 1986 đãbớc sang “Khi ngmột thời kỳ khác”, (Nguyễn Kiên), thời kỳ mà giao lu văn hoá đợc mởrộng Đây là một trong những nguyên nhân quan trọng đa tới bớc phát triển mớicho văn học nớc nhà Thông qua giao lu hội nhập, văn học nớc ta có điều kiện tiếpxúc, lĩnh hội những giá trị đích thực, những thành tựu to lớn của văn học thế giới.Các nhà văn có nhiều cơ hội để bộc lộ quan điểm, và cá tính sáng tạo của mình

Bên cạnh những cây bút đã trởng thành qua hai cuộc kháng chiến, là sự xuất hiệncủa các cây bút trẻ hăm hở xông xáo, đầy tài năng, và hoài bão Không chỉ các nhàvăn trong nớc phấn đấu hết mình cho sự nghiệp cách tân đổi mới nghệ thuật, màcác nhà văn văn hải ngoại cũng góp phần không nhỏ trong sự nghiệp chung của đổimới văn học Với cơ chế mở cửa của nền thị trờng, số lợng sách báo tăng lên nhiều,việc in ấn xuất bản, quảng cáo…Tiếp cận đặc sắc truyện ngắn ViệtTất cả những thuận lợi đó đã tạo điều kiện cho sự

ra đời của nhiều tác phẩm mới

Quan niệm về văn học thời kỳ này cởi mở hơn, gắn với cá tính sáng tạo củangời viết hơn, các nhà văn không thần thánh hoá văn chơng, không đặt vào đó quánhiều kỳ vọng cao siêu Văn chơng cũng nh một hiện tợng của đời sống “Khi ngVăn ch-

ơng sẽ sống cái sức sống tự nhiên của nó Nhng nh tất cả mọi việc trên đời này, vănchơng cũng có giới hạn, có sự sáng lên, sự mất đi, có cái cao cả cũng nh cái bìnhthờng”, (Lê Minh Khuê) [86] “Khi ngVới tôi văn chơng là một tôn giáo, nó không mangmàu sắc chính trị nào cả Nó là nỗi đau là khát vọng của con ngời”, (Thái ThăngLong) [86] Rõ ràng cách nhìn văn học nh một công cụ tinh thần, một vũ khí tuyêntruyền về cơ bản đã đợc giải toả Văn học đã đợc nhìn nhận trong bản chất đặc thùcủa nghệ thuật ngôn từ, xuất phát từ quan niệm của ngời cầm bút Từ đó ta thấy nhàvăn đã có một tâm thế mới, một vị thế mới, chủ động hơn và tự do hơn trong sángtạo

Trong mối quan hệ với độc giả, nhà văn đã thiết lập đợc mối quan hệ thânmật bình đẳng và dành quyền kết luận cuối cùng cho bạn đọc đối với tác phẩm của

họ Theo Nguyễn Thị Thu Huệ, “Khi ngNgời viết chỉ nên làm một ngời bạn tâm tình vớingời đọc chứ đừng là ngời dạy ngời đọc vì cha chắc cứ là nhà văn đã giỏi, đã có vănhoá”, [86] ý kiến của Nguyễn Huy Thiệp cũng xác định rõ hơn không chỉ quanniệm về văn học, mà còn là mối quan hệ bình đẳng giữa nhà văn với độc giả “Khi ngVănchơng chỉ là một bộ phận của đời sống Mà đã là đời sống thì phải đối xử nh bìnhthờng Huyễn hoặc chính mình, coi mình là thiên chức, nâng cái nghiệp lên thànhthần bí thì ắt sinh ra chứng coi thờng bạn đọc”, [14] Nhiệm vụ nhà văn không phảinói ra chân lý mà thức tỉnh ý thức hớng về chân lý hoặc chí ít cũng là thức tỉnh lơngtri và phẩm giá con ngời “Khi ngNhà văn giữ vai trò là ngời đối thoại, đa ra những nhậnxét, đề nghị với ngời đọc để cùng suy nghĩ, tìm kiếm, có thể cả tranh luận”, (LêMinh Khuê) [55] Ngời đọc ngày nay không còn thụ động, không tiếp nhận và đánhgiá văn học theo những quan niệm và giá trị quen thuộc tởng nh bất biến, họ khôngchỉ có quyền lựa chọn tác giả, tác phẩm mà hơn thế họ còn có quyền tự do đồng

sáng tạo với nhà văn Ngời đọc trở thành một nhân tố quan trọng tạo nên sự hoànchỉnh cho tác phẩm văn học.

Nằm trong mạch vận động chung của văn xuôi Việt Nam sau 1986, truyệnngắn với những u thế của nó đã đạt đợc nhiều thành tựu đáng kể Qua một vài con

số thống kê, ta có thể thấy đợc tốc độ phát triển của truyện ngắn “Khi ngChỉ có ba cuộcthi truyện ngắn của Báo văn nghệ, Hội nhà văn Thành phố Hồ Chí Minh và Tạp chíVăn nghệ Quân đội tổ chức đã có gần 7000 truyện dự thi Nếu tính cả truyện ngắn

đăng trên báo, tạp chí trong năm, con số sẽ lên đến hàng vạn”, [45] Theo Bùi ViệtThắng, “Khi ngcuộc thi truyện ngắn 2001 – 2002 do Tạp chí Văn nghệ Quân đội tổ chức

có gần 2000 tác phẩm dự thi bằng số lợng truyện ngắn của bốn năm 1978 - 1979,

1983 – 1984" [90] Điều đó cho thấy tiềm lực rất lớn của thể loại tự sự cỡ nhỏ Cóthể nói cha bao giờ truyện ngắn lại phát triển phong phú về số lợng lẫn hiệu quảnghệ thuật nh thời kỳ này Truyện ngắn thời kỳ Đổi mới đi vào mọi vấn đề củacuộc sống thờng nhật Đó là nỗi đau của chiến tranh để lại, là sự mất mát của ngờilính bớc ra khỏi cuộc chiến, là nỗi hận thù của dòng họ, gia tộc, là cái khắc nghiệtcủa đói khát và sự cô đơn Có cả những vấn đề của cõi tâm linh, tiềm thức và vôthức Có niềm hân hoan hạnh phúc, có nỗi xót xa cay đắng…Tiếp cận đặc sắc truyện ngắn Việt Bao nhiêu phức tạp

ồn ào, bao nhiêu d vị đắng chát của cuộc sống thời đổi mới đều đợc truyện ngắnphản ánh chân thực Truyện ngắn giờ đây không còn là “Khi ngmũi khoan thăm dò nhỏ vànhẹ”, (Nguyên Ngọc) mà đã mang sức nặng của sự khái quát, qua mỗi câu chuyện

có thể thấy cả một cảnh đời, một kiếp ngời, một vận hội, một thời đại Có những

truyện ngắn có sức nặng hơn cả một cuốn tiểu thuyết nh Khách ở quê ra, Phiên chợ

Giát của Nguyễn Minh Châu, Bớc qua lời nguyền của Tạ Duy Anh, ác mộng của

Ngô Ngọc Bội…Tiếp cận đặc sắc truyện ngắn Việt Thậm chí truyện ngắn của Phan Thị Vàng Anh thoạt trông tởngnhẹ nhàng nh một ngọn gió hay một cơn ma nhẹ và buồn, dễ nhầm với một thứtruyện học trò, nhng đọc kỹ lại nghe chất chứa những xung đột có khi rất dữ dội mà

ngời ta cố tình nén lại nh một vở Kịch câm.

Đại hội Đảng Cộng sản Việt Nam (1986), Nghị quyết 05 của Bộ chính trị là

cú hích cho văn học Việt Nam bớc sang giai đoạn đổi mới Văn học đợc xác định là

bộ phận trọng yếu của cách mạng t tởng và văn hóa, là bộ phận đặc biệt nhạy cảmcủa văn hóa, thể hiện khát vọng của con ngời về chân, thiện, mĩ có tác dụng bồi d-ỡng tình cảm, tâm hồn, nhân cách Nhà văn đợc tự do trong sáng tạo, đợc nhìnthẳng vào sự thật, phản ánh đúng sự thật mà không e dè, sợ sệt những thế lực vôhình Sự chuyển đổi cảm hứng từ cảm hứng sử thi sang cảm hứng thế sự đời t đã

đem đến cho văn xuôi thời kỳ đổi mới nói chung và truyện ngắn nói riêng nhiềuthay đổi Không còn sự ngợi ca một chiều đầy nhiệt tình hào sảng nh trớc nữa màlắng lại những suy t chiêm nghiệm Thậm chí cảm hứng phê phán, trào lộng, cảmhứng thân phận cá nhân lại đợc nhấn mạnh nh những cảm hứng chủ đạo trong vănhọc Khi nhà văn hoà mình vào cuộc sống để mặc cho những tạp âm va đập vàomình, cùng trải nghiệm và trăn trở với chính cuộc sống ấy, thì cảm hứng sáng tạo

sẽ phong phú hơn và đa dạng hơn Đợc tự do trong cảm hứng sáng tạo ngời viếttruyện ngắn có điều kiện để thể hiện những tìm tòi thể nghiệm về cách viết

Cách tân nghệ thuật trong văn xuôi sau 1986 trớc hết phải kể đến những cáchtân trong thể loại truyện ngắn Nếu trớc đây, cốt truyện đóng vai trò chủ yếu trongtruyện ngắn nói riêng và loại hình tự sự nói chung thì truyện ngắn hôm nay cốttruyện không còn đóng vai trò độc tôn, chủ đạo Thậm chí ngời viết không quantâm nhiều đến cốt truyện Chi tiết và sự kiện lên ngôi Hiện tợng thờng gặp trongtruyện ngắn thời kỳ đổi mới là lối viết theo dòng suy tởng, lối viết phân mảnh rờirạc và lộn xộn một cách có chủ ý, gia tăng kỳ ảo, huyền thoại vừa tạo chiều sâutrong khám phá hiện thực, vừa tạo nên sức hấp dẫn đối với công chúng Cùng vớiviệc thay đổi đề tài, không ngừng tìm tòi trong cách viết, đa dạng trong cảm hứng,truyện ngắn lúc này đã linh hoạt hơn trong bút pháp sáng tạo Chính sự đa dạngtrong bút pháp sáng tạo đã tạo nên sự đa dạng trong hình thức truyện Đó là truyện

kỳ ảo kiểu Bến trần gian của Lu Sơn Minh, truyện giả cổ tích kiểu Những ngọn gió

Hua tát của Nguyễn Huy Thiệp, truyện dòng ý thức kiểu Tiệm may Sài Gòn của

Phạm Thị Hoài, truyện ngắn kịch kiểu Kịch câm của Phan Thị Vàng Anh…Tiếp cận đặc sắc truyện ngắn Việt Điềunày chứng tỏ sức sống của những mảng màu khác nhau ở một bức tranh đang trongquá trình hoàn thiện

Truyện ngắn Việt Nam sau 1986 đã thực sự khẳng định đợc vị trí trong cácthể loại khi đáp ứng nhu cầu của độc giả, khi nó tỏ ra là thể loại có nhiều u thếtrong chiếm lĩnh và phản ánh cuộc sống Thời kỳ Đổi mới, truyện ngắn đã cónhững mùa gặt bội thu, đã có cây sai trái ngọt Sự khởi sắc đáng mừng của thể loại

tự sự cỡ nhỏ không phải bỗng dng mà có, đó là một cuộc chạy tiếp sức từ nhữngcây bút đi tiên phong mở đờng khai phá cho sự nghiệp đổi mới văn học nh Lê Lựu,Nguyễn Minh Châu, Nguyễn Khải, Ma Văn Kháng, Nguyễn Kiên, Nguyễn QuangSáng, Nguyễn Huy Thiệp…Tiếp cận đặc sắc truyện ngắn Việt cho đến những nhà văn thuộc thế hệ thứ hai sau Đổimới luôn sôi nổi ý thức đổi mới cách viết nh Phạm Thị Hoài, Tạ Duy Anh, Hồ AnhThái Nguyễn Thị Thu Huệ, Phan Thị Vàng Anh, Võ Thị Hảo, Trần Thanh Hà, Dạ

Ngân, Trần Thùy Mai …Tiếp cận đặc sắc truyện ngắn ViệtVà thế hệ thứ ba là những nhà văn còn rất trẻ, sinh ratrong những năm 70, 80 của thế kỷ trớc, đang rất nỗ lực sáng tạo những giá trị mớicho văn học Họ đã viết và đang viết những tác phẩm vợt ra ngoài khuôn sáo cũ nhNguyễn Ngọc T, Đỗ Hoàng Diệu, Phạm Ngọc Lơng, Nguyễn Quỳnh Trang

Các thế hệ nhà văn đang nỗ lực không ngừng trên con đờng sáng tạo Họ đãdũng cảm chấp nhận đơng đầu thử thách khó khăn, vợt lên trên mọi d luận khenchê bằng tài năng và bản lĩnh của mình để đem lại một lối nghĩ mới, một cách nhìnmới, một phơng thức miêu tả mới về hiện thực Văn học giai đoạn này ghi nhận sựhình thành của nhiều phong cách truyện ngắn đặc sắc nh Nguyễn Minh Châu,Nguyễn Khải, Nguyễn Huy Thiệp, Tạ Duy Anh, Phạm Thị Hoài, Võ Thị Hảo,Nguyễn Thị Thu Huệ, Phan Thị Vàng Anh, Dạ Ngân, Trần Thuỳ Mai Đội ngũtác giả với sự tiếp nối các thế hệ cầm bút đã góp phần không nhỏ trong việc kếthừa, cách tân thể loại, làm cho truyện ngắn ngày càng mới mẻ và phong phú hơn

1.2 Nhìn chung về sáng tác của Phan Thị Vàng Anh

1.2.1 Phan Thị Vàng Anh – vài nét tiểu sử

Phan Thị Vàng Anh sinh ngày 18 tháng 8 năm 1968 tại Hà Nội Quê ở huyệnCam Lộc tỉnh Quảng Trị Chị tốt nghiệp đại học Y khoa thành phố Hồ Chí Minhnăm 1993, hiện sống và làm việc tại thành phố Hồ Chí Minh, là hội viên Hội nhàvăn Việt Nam từ năm 1996 Năm 2005, chị đợc bầu làm uỷ viên ban chấp hành Hộinhà văn Việt Nam nhiệm kỳ 7

Phan Thị Vàng Anh là con gái của nhà thơ Chế Lan Viên và nhà văn Vũ ThịThờng Đầy sự kiêu hãnh, thông minh và mạnh mẽ, tự tin, đó là chất văn của câybút trẻ này Vàng Anh cũng thử sức trên nhiều lĩnh vực nh viết văn, viết báo, viếtkịch bản phim Chị làm việc cũng rất nhiều, ngoài làm việc ở bệnh viện, chị cònphát hiện và giúp các họa sĩ trẻ bán tranh của họ Không những thế, có một thờigian ngắn Vàng Anh còn đi làm kế toán cho một siêu thị ở Thành phố Hồ ChíMinh Chị khẳng định rằng mỗi công việc đó đều mang lại cho mình một chút kinhnghiệm cuộc đời để có thể viết văn

Phan Thị Vàng Anh là một cây bút mà ngay từ những tác phẩm đầu tay đãthể hiện đợc những nét đặc sắc riêng, đợc nhiều bạn đọc yêu mến và hâm mộ

1.2.2 Các lĩnh vực sáng tác của Phan Thị Vàng Anh

1.2.2.1 Thơ của Phan Thị Vàng Anh

Phan Thị Vàng Anh bắt đầu làm thơ từ rất sớm, năm 1977 (9 tuổi) với bài thơ

Mèo con đi học Bài thơ này đã đợc tổ chức Liên hiệp quốc về văn hoá, khoa học

giáo dục UNESCO trao giải thởng Nhiều bài thơ khác của Phan Thị Vàng Anh thờiniên thiếu đợc đăng trên các báo Khăn quàng đỏ, báo Kim Đồng rất đợc các bạnthiếu nhi a thích.

Với tập thơ Gửi VB năm 2006, Phan Thị Vàng Anh lại một lần nữa đợc giải thởng của Hội nhà văn Việt Nam năm 2007 Gửi VB là tập thơ của đời thờng, giản

dị mà tinh tế, cách kể, cách tả nh dửng dng mà chứa chất tâm trạng có chiều sâu

Tập thơ thể hiện một nỗ lực đơn giản hóa đến tối đa Gửi VB là "triết lý của cái đơn

giản trong cuộc sống, trong sự sáng tạo" [81, tr 68] Từ cái tên chung của cả tập lẫn

từng tên bài đều hết sức ngắn gọn và giản lợc: Gửi VB, Công chức, Về nhà, ốm, Tân

hôn…Tiếp cận đặc sắc truyện ngắn Việt, thậm chí có khi nh một sự ngẫu nhiên, tùy hứng: Trớc khi đi Hội An, Ngày

thứ hai ở Hội An, Ngày thứ ba ở Hội An … Đề tài cũng hết sức đơn giản: chúng

th-ờng hớng về những sinh hoạt thth-ờng nhật của chính tác giả nh ốm, Cơ thể tôi ngày

chủ nhật, ở khách sạn Phú Gia…Tiếp cận đặc sắc truyện ngắn Việt Một trong những đặc điểm nổi bật nhất của tậpthơ là cách mô tả và “Khi ngphát hiện lại”, đời sống tinh thần tinh nhạy và sắc sảo Tác giảchỉ đề cập đến bằng một vài chi tiết, hình ảnh, thế nhng đời sống hàng ngày bỗnghiện ra trớc con ngời với những vẻ đẹp đầy hồn nhiên và không ít thi vị, chẳng hạn:

Hoa lít nhít lẫn vào trong cỏ Muốn ngửi

Lại ngại mũi dính đất Hơi rừng nh mật

Nung ẩu Hình nh đất còn Giãy giụa.

(Danh sách chuyển nhà)

Bức tranh đời sống qua cái nhìn của nhà thơ bao giờ cũng phải chi tiết, cụ thể và rõràng:

Cửa chính Không phải lúc nào cũng mở

Không phải lúc nào cũng mở bốn cánh Thỉnh thoảng mới mở đến cách thứ ba

(Để đi đợc xa nhà)

Hay là cái cảm giác bồn chồn, lo sợ (Gửi VB), cái cảm giác “Khi ngthắt cả lòng”, (Ngày thứ hai ở Hội An)…Tiếp cận đặc sắc truyện ngắn Việt Thực chất đó không phải là những cảm giác về đời sống

mà còn là cảm giác về sự sống, cảm giác về từng trạng thái sống

Phan Thị Vàng Anh đã chọn cho mình cách làm thơ nh ghi nhật ký, toànnhững chuyện đời thờng, chuyện xảy ra trong sinh hoạt hàng ngày Chị tìm thơ từ

động tác bật công tắc đèn phòng làm việc cũng nh lúc trở về nhà, gặp lại những vậtquen thuộc Từ sự không có gì ấy mà tác giả phát hiện ra những điều sâu kín, có ýnghĩa với mình, với đời Vàng Anh rất tinh tế trong cảm nhận và rất trí tuệ khi ghinhận có chọn lọc các chi tiết trong đời sống

1.2.2.2 Tạp bút của Phan Thị Vàng Anh

Tập hợp những bài tản văn đã đợc đăng trong mục “Khi ngTôi nghe, đọc, thấy”, củaBáo Thể thao văn hoá năm 2002, 2003, 2004, Phan Thị Vàng Anh ra mắt độc giả

cuốn Nhân trờng hợp chị Thỏ bông với bút danh Thảo Hảo đợc in tại Nhà xuất bản

Hội nhà văn Việt Nam đã gây nhiều bất ngờ thú vị

Trong nhịp sống gấp gáp đang trôi qua, khi đọc những dòng suy nghĩ củaThảo Hảo, ngời ta bỗng giật mình vì dờng nh mình đã làm vuột qua nhiều điều thú

vị trong cuộc sống Khả năng quan sát những chi tiết nhỏ lại có dịp đợc tận dụngtối đa trong trang viết, có những chuyện văn hoá, chuyện ứng xử, thậm chí cảnhững chuyện thời sự đợc Vàng Anh chuyển tải theo dòng suy nghĩ và những cáchnói khác nhau, nhiều khi khiến ngời đọc bật cời vì sự ngộ nghĩnh và đáo để Khảnăng lật lại vấn đề, nhìn lại những cái mà theo lẽ thờng ngời ta dễ bỏ qua để thấy đ-

ợc “Khi ngchuyện đáng bàn ”, của nó Đó là cách của Vàng Anh trong Nhân trờng hợp chị

Thỏ bông Trong 34 bài tản văn, có những bài thể hiện một Vàng Anh đầy tinh thần

công dân, xây dựng thẳng thắn và dân chủ (Nếu tao là nhà nớc, Cụ Rùa thuộc biên

chế nào, T cách con cá, Hàng không biết thơng dân .), có những bài nói đến

những cái phi lý, thậm chí quái đảng của xã hội (Tôi cũng không muốn ăn cắp,

Món nợ ngành Giáo dục .), có bài "đi đờng vòng" đặt ra những "phản đề" bằng

những lý luận sắc bén để cuối cùng là nói thật (Tôi có thuốc ngủ rồi, Học cách

chết, Ai khiến mày lạ, Không có chồng thì đừng mong giàu ), có bài đầy sự cảm

thông, xót xa (Để bóp (gần) chết lòng yêu nghề), có cái nhìn cấp tiến nhng hơi giáo

điều (Lên đờng đi các bác) và hóm hỉnh nhất , sắc sảo nhất là bài Nhân trờng

hợp chị Thỏ Bông làm tiêu đề cho cả tập Những bài viết khi bất bình, khi phẫn nộ,

lúc chế giễu, xúc động và pha chút đắng cay…Tiếp cận đặc sắc truyện ngắn Việttạo nên một d vị riêng của Thảo

Hảo Mới nghe những cái tên nh Giao trứng cho ác, Cuối cùng thì lè lỡi, Sự nan

giải của Tí …Tiếp cận đặc sắc truyện ngắn Việt mới đọc ta nghĩ đó là những câu chuyện của trẻ con nhng đọc đi rồi

đọc lại, ta ngẫm ra nhiều điều ẩn sau những sự kiện là tâm trạng nôn nóng, tấmlòng đầy trách nhiệm của ngời cầm bút

Với 34 bài tản văn của Thảo Hảo, ngời đọc thêm một lần nữa nhìn lại mình,nhìn lại cuộc sống xung quanh để thấy nó có ý nghĩa hơn Thảo Hảo khiến ngời

đọc nhớ hơn đến một Phan Thị Vàng Anh đầy bản lĩnh và cá tính

1.2.2.3 Phim của Phan Thị Vàng Anh

Phan Thị Vàng Anh còn khẳng định tài năng của mình trong lĩnh vực viết

kịch bản phim, với bộ phim tài liệu dài 33 phút có cái tên rất ngộ nghĩnh Trong

ph-ờng Thành Công, có làng Thành Công Phim đợc công chiếu năm 2004 tại Hà Nội

trong chơng trình phim tài liệu sống ở thành phố

Bộ phim miêu tả một cách hài hớc, dí dỏm hoạt động náo nhiệt và quá tráchnhiệm đến độ làm náo loạn cả khu phố của những ngời có chức sắc, vai vế trongkhu phố cổ Trớc kia khu phố là một ngôi làng, nay lên phố ngời ta sửa lại đờngdây và lắp đặt loa phóng thanh mới Hình nh những ồn ào, náo nhiệt ấy khôngnhững không gây hại mà còn làm tăng thêm sức sống cho một khu phố Phan ThịVàng Anh đã xoáy ống kính vào một chủ đề rất thú vị trong đời sống thờng nhậtcủa ngời dân đô thị nhng ít ai để ý Với những hình ảnh cực kỳ sống động và hài h-

ớc xung quanh cái loa phờng nh phát thông tin giờ nào hiệu quả nhất, bố trí loa nhthế nào cho hợp lý để bà con khỏi kêu là chĩa thẳng vào nhà, đinh tai nhức óc đếnnỗi nhiều ngời dân phải leo lên phá loa hoặc xoay loa hớng lên trời Và cảnh sinhhoạt của ngời dân lao động trong khu phố với những gánh hàng rong của bà concủa các bà các chị, chiếc xe chở than tổ ong của một anh nông dân, …Tiếp cận đặc sắc truyện ngắn Việt diễn ra một

cách khéo léo và tự nhiên Có nhiều chi tiết Vàng Anh "bắt" đợc rất "đắt" nh cảnhchú chó theo chủ đến tiêm phòng, "xong việc" tự động nhảy lên xe máy, chủ ngồitrớc, chú dựa đằng sau chủ Hay ghi lại những đoạn thoại rất hài hớc nh đoạn đốithoại giữa cô phát thanh viên bàn với cộng sự khi đã đọc hết bản tin cha biết tiếp

tục bằng chơng trình gì: "Hay em bật xừ băng ca nhạc bầu cử nhé!".

Với kịch bản phim tài liệu Trong phờng Thành Công, có làng Thành Công,

Phan Thị Vàng Anh đã đem đến cho khán giả một cái nhìn rõ nét và sâu sắc hơn về

đời sống của ngời dân đô thị Đấy là "cách nhìn cuộc sống không công thức, sáomòn, giáo điều, không áp đặt, là không phải nhìn về ngời khác mà là sống với ngờikhác, là tính hài hớc và nhân bản khi nhìn cuộc sống" [64]

Phan Thị Vàng Anh là cây bút đa năng Tác giả sáng tác trên nhiều lĩnh vựcthơ, truyện, tạp bút và gần đây nhất là phim tài liệu hiện đại…Tiếp cận đặc sắc truyện ngắn Việt Nhng trong lĩnh vựcnào chị vẫn luôn hiện diện mình là một cây bút sắc sảo, tinh tế và đầy sáng tạo

1.2.3 Khái quát về truyện ngắn Phan Thị Vàng Anh

Bạn đọc biết đến Phan Thị Vàng Anh của lĩnh vực truyện ngắn đầu tiên qua

các tác phẩm đợc đăng trên các báo áo trắng, Tuổi trẻ, Tiền phong, Văn nghệ, Lao

động… từ những năm 1988,1989 trở đi Trong khoảng thời gian hơn mời năm sáng

tác truyện ngắn, Phan Thị Vàng Anh đã có khoảng hơn bốn lăm truyện ngắn hầuhết đợc tập hợp trong ba tập truyện:

- Khi ngời ta trẻ (1993), Nhà xuất bản Hội nhà văn Việt Nam.

- Hội chợ (1995), Nhà xuất bản Trẻ Thành phố Hồ Chí Minh.

- Truyện ngắn Phan Thị Vàng Anh – Nguyễn Trọng Nghĩa (1999), Nhà xuấtbản Công an nhân dân

Đó không phải là một cái vốn "khấm khá" của Phan Thị Vàng Anh so với cácbậc đàn anh, đàn chị và những ngời đồng trang lứa trong giới văn chơng Tuy nhiênvới cái vốn đó, Phan Thị Vàng Anh đã để lại một ấn tợng khá sắc nét trong lòng

bạn đọc và giới nghiên cứu phê bình đơng đại Đặc biệt tập truyện ngắn Khi Ngời

ta trẻ đợc Hội nhà văn Việt Nam tặng thởng năm 1994 cùng truyện ngắn Hoa muộn đợc trao giải nhất cuộc thi viết truyện cực ngắn dới một nghìn chữ do Báo

Nguyệt san thế giới mới tổ chức là những dấu mốc quan trọng khẳng định tài năngcủa cây bút này trên lĩnh vực truyện ngắn

Giống nh phần nhiều những cây bút trẻ, truyện ngắn Phan Thị Vàng Anh ra

đời từ sự trải nghiệm, bằng những kỷ niệm và ký ức đợc dồn nén để rồi viết nh

“Khi ngmột cuộc thử sức sinh tử”, [26, tr 16], trút hết những gì mình có ngay trong tập

truyện đầu tay "Với lại cũng có thể, đối với ngời mới đến, mới tới cái gì cũng mới

và đậm, chính họ có thể nhìn ra đôi khi rất sắc sảo bao nhiêu điều mà ngời đã sốnglâu bị chai lì, không còn đủ nhạy cảm nhận ra nữa" [26, tr 16] Chính vì vậy tìmhiểu truyện ngắn của Phan Thị Vàng Anh chúng ta nh đợc đồng hành cùng một ng-

ời trẻ tuổi trong cuộc khai phá, tìm hiểu say mê đối với mình, lứa tuổi mình vàothời đại mình Ngổn ngang những câu chuyện thế sự và đời t của những ngời đangcòn trẻ trong truyện ngắn Phan Thị Vàng Anh Đó là những gì rất nhỏ nhặt, rất th-ờng tình, có thể gặp ở bất cứ đâu trong cuộc sống hôm nay, trong quan hệ gia đình,bạn bè, thầy trò, tình yêu …Tiếp cận đặc sắc truyện ngắn Việt và có cả những vấn đề, những cảm xúc của chính nhàvăn

Đọc truyện ngắn Phan Thị Vàng Anh tức là tìm đến, làm quen cái thế giới rấtgần gũi và cũng rất xa lạ của những tâm hồn trai gái với những u t, những quan hệbuộc ràng, những biến cố không vợt ra ngoài cuộc sống đời thực thờng ngày Đốivới ngời trẻ tuổi, cuộc sống mở ra trớc mắt họ bao nhiêu điều mới lạ, thời đại cũngcung cấp cho họ một cái nhìn và cách nhìn đời mới mẻ hơn các thế hệ đã qua.Những chuyện nhỏ nhặt khi, ngời ta trẻ có lúc cũng trở nên to tát Những chuyệnnghiêm trọng, khi ngời ta trẻ có lúc chẳng ý nghĩa gì Ngời trẻ tuổi bớc vào đời nh

bớc vào "hội chợ" để vừa đợc lựa chọn, vừa đợc vui chơi Họ có biết đâu, cái "hội

chợ" đầy mời gọi ấy đã làm nản lòng bao kẻ khác Không hề gì! Miễn là đợc say

sa mà trải nghiệm cảm xúc, dẫu có khi chỉ là "một cuộc su tầm t liệu để làm cho sự

nhớ nhung đợc phong phú" hơn lên trong Một ngày hoặc để thỏa mãn nhu cầu

"thích lạ" trong Mời ngày Những truyện ngắn về đề tài tình yêu, kể cả tình yêu của

lứa tuổi học trò, tình yêu sinh viên với những cuộc tình đơn phơng, tình yêu tay bakết cục chẳng đi đến đâu là đề tài chiếm phần lớn trong truyện ngắn Phan Thị Vàng

Anh Nếu kết lại những Truyện trẻ con, Khi ngời ta trẻ, Si tình, Mời ngày, Một

ngày, Nghỉ hè, Ngày học cuối (trong tập truyện Khi ngời ta trẻ), Hội chợ, Sau những hẹn hò, Tởng, Yêu, Hoa muộn, Thơng (trong tập truyện Hội chợ), Có con, Xa nhà (trong tập Truyện ngắn Phan Thị Vàng Anh - Nguyễn Trọng Nghĩa), ta thấy

nổi lên một quan niệm chỉ có thể là quan niệm của con ngời thời hiện đại, của cuộcsống sôi động thời mở cửa: cuộc sống là một sân chơi hấp dẫn và nhiều thử thách.Mỗi con ngời đang sống với hành sống của mình là đang thực hiện một cuộc chơi,phải say mê, cuồng nhiệt đến tận cùng, phải hết mình để thỏa mãn trong cuộc đờihiện đại

Bớc vào thế giới truyện ngắn của Phan Thị Vàng Anh, chúng ta luôn bị ám

ảnh bởi những kết thúc bi hài, chua chát, xót xa đến cời ra nớc mắt do những trò

“Khi ngvớ va vớ vẩn”, đến những trò “Khi ngđiên rồ”,, “Khi ngngông cuồng”, [1, tr5], mà tuổi trẻ đanglao vào nh những con thiêu thân lao vào chỗ chết Với một giọng kể dửng dng đếnlạ, ngời kể chuyện trong truyện ngắn Phan Thị Vàng Anh dờng nh muốn nói vớingời đọc truyện rằng: giới trẻ đang thờ ơ với chính mình, thờ ơ với mọi ngời, mọiviệc xung quanh, thờ ơ với cả những lời khuyến cáo, họ đang trợt dốc Trớc những

trang nhật ký "u ám" của ngời cô vừa mới tự tử vì tình, cháu gái nghĩ "chết đi là

vừa!" (Khi ngời ta trẻ) Nếu chị có khuyên em, mẹ có khuyên con bằng những lời

chân thành "Đừng có đùa", "Phải chừng mực lại thôi!" thì những cô gái trẻ nh Hoàn trong Truyện trẻ con, nh Mai Hoa trong Yêu, "cời nhạt": "chơi cho vui vậy

thôi", "lo xa làm gì" Với họ "đợc ngày nào hay ngày đó" (Yêu), cái đích của tình

yêu không phải đi đến hôn nhân, "tất cả những trò vui này, chỉ cần đi kèm một tờ

đăng ký kết hôn là khó chịu hẳn", mặc dù những kẻ yêu nhau vẫn tiếp tục cùng

nhau "nuôi heo đất" để tạo cảnh gia đình" Yêu nh thế "có phải là yêu không, hay

chỉ là một trò lạ cho cả hai ngời?" câu hỏi này ở trong truyện ngắn Yêu đã bao hàm

cả sự trả lời, nó không cần giải đáp Khi ngời ta trẻ!.

Trong những truyện nh Nhật ký, Hoa muộn, Một năm chỉ có một ngày ngời

kể chuyện miên man trong những dòng cảm xúc mà ở đây là cái tâm trạng chán ờng, lửng lơ, dửng dng, ngao ngán trớc vòng quay cuộc sống chạm chạp, đơn điệu

ch-nh "một vở kịch không cao trào", chẳng có gì thay đổi hấp dẫn, chẳng có gì xao

động hối hả Tâm trạng ấy của những "Tôi", Khanh, Hạc nổi lên nh một tâmtrạng chủ đạo nhất xuyên suốt các truyện ngắn của Phan Thị Vàng Anh Dòng cảmxúc trong truyện phần nào vẽ nên một khía cạnh, một bức chân dung tinh thần conngời thời hiện đại và tâm hồn lớp trẻ Có cái gì đó đang hàng ngày cứ chảy trôi quamột cách vô nghĩa, rã rời, xói mòn cuộc sống Thời gian đều đặn đếm nhịp theo

mùa rồi lặng lẽ bỏ đi, để lại một thân phận bẽ bàng, buồn tủi, Khanh trong Nhật ký, Hạc trong Hoa muộn, sống không biết đến ngày mai, không hy vọng Tất cả nh vô

phơng hớng, tuổi trẻ thì bị lãng quên một cách phí hoài

Với cốt truyện tâm lý đi sâu vào những góc ngách tâm trạng, Phan Thị VàngAnh trực tiếp soi thẳng vào một sự thật và mạnh dạn trình bày một sự thật màkhông phải ai cũng dám nói lên trong xã hội có nhiều diễn biến phức tạp hiện nay:thực trạng về cơn khủng hoảng tinh thần của một lớp thanh niên đã vô tâm lãng phí

cái quý nhất của lứa tuổi mình vào những cuộc chơi điên cuồng, ngông nghênh vàvô nghĩa.

Vàng Anh rất tiết kiệm chữ nghĩa Cô cũng không dẫn dắt, không tạo độtbiến, không gây bất ngờ, tất cả chờng nh chỉ còn là những tiểu xảo không cần thiết

Sự việc đã xảy ra nh thế, không khác đi đợc, không né tránh đợc, không sửa đổi gì

đợc: một chuyện tình buồn, một tâm trạng đợi chờ, một chuyến đi, một trò chơi bithảm và say mê, kỷ niệm về một ngời cha cũng là một ngời thầy tận tụy Tất cảgiản dị, tự nhiên dới ngòi bút lạnh lùng nhng không hề thiếu sự nhảy bén, sự sắcsảo, sự tinh tế sẵn sàng nắm bắt những cái thờng tình nhất, gần gũi nhất Ngòi bútcủa Vàng Anh dễ nhận ra chất bi kịch từ những điều không đáng kể đó, đồng thờinói về bi kịch bằng giọng phớt lạnh nh không

Truyện ngắn Phan Thị Vàng Anh không phải là loại truyện chỉ đọc một lần

và cũng không phải chỉ đọc vài truyện là có thể cho rằng mình đã hiểu tất cả Có

những câu chuyện ngộ nghĩnh, giản đơn nh trang vở học trò nh Hồng ngủ, Cuộc du

ngọan ngắn ngủi, Xe đêm , có những câu chuyện rối rắm nh Trò dối, Phục thịên, Tởng Có những câu chuyện dí dỏm, nhẹ nhàng nh Chuyện Hồng, Có vợ lại có

những chuyện đặt ra nhiều vấn đề nghiêm túc sâu xa nh Ngày ong hóa bớm, Quà

kỷ niệm, Nhật ký, Sau những hẹn hò, Hoa muộn đặt bên cạnh những câu chuyện

băn khoăn về nỗi niềm thế hệ nh Đi thăm cha, Kịch câm, Hoài cổ, Ma rơi v v

Ngần ấy câu chuyện là bao nhiêu mảng trong bức chân dung cuộc sống mà PhanThị Vàng Anh khám phá về tuổi trẻ và con ngời trẻ tuổi

Cách viết trẻ trung, đơn giản, giọng văn đa điệu mà thống nhất ở chiều sâu ttởng, ngôn ngữ chủ yếu là tả, ít kể lệ, ít luận bàn, mạch văn tự nhiên chảy theodòng cảm xúc, khơi gợi ngời đọc cái hứng thú phải tìm và cố tìm xem cái gì rồi sẽ

đợc liên kết lại và sẽ hình thành trên những trang văn tởng chừng rời rạc kia Tất cảtạo nên nét đặc sắc trong truyện ngắn Phan Thị Vàng Anh

Trong ba tập truyện chính của Phan Thị Vàng Anh, bút pháp nghệ thuật và

đề tài hầu nh không thay đổi, nhng sức khái quát vấn đề có phần đợc nâng cao hơn:

cách viết mợt mà và lắng đọng hơn ở tập Hội chợ so với Khi ngời ta trẻ Cho đến

Truyện ngắn Phan Thị Vàng Anh - Nguyễn Trọng Nghĩa đã thấy hình thành một

kiểu truyện luận đề với sự thể hiện ý tởng tơng đối rõ ràng mạch lạc Tuy vậy, trớcsau vẫn nhất quán một Phan Thị Vàng Anh say sa với những tìm tòi, khám phánhững điều mới mẻ để ngời đọc cùng trăn trở, suy t

Với hơn bốn mơi lăm truyện ngắn, Phan Thị Vàng Anh đã tạo nên mộtphong cách rất đặc trng: ngắn gọn, súc tích mà sắc sảo, thâm thuý mà không lẫnvào đâu đợc Nguyễn Khải từng khen Vàng Anh một câu rất ngắn gọn và nức tiếng

"Nguyễn Huy Thiệp mặc váy"

Tóm lại, Phan Thị Vàng Anh đã khẳng định vị trí và tên tuổi của mình ngaytrong mùa truyện ngắn hiện đại Việt Nam khởi sắc và cũng thực sự làm khởi sắccho truyện ngắn hiện đại Việt Nam Truyện ngắn của Phan Thị Vàng Anh đã và

đang dành đợc niềm u ái của độc giả bởi ngòi bút “Khi ngbiết làm cho da diết những điềutởng chừng nh nhạt nhẽo”,[1, tr 6]

Những chơng tiếp sau của luận văn chúng tôi sẽ tiếp tục tìm hiểu kỹ hơn vềnhững đặc sắc của truyện ngắn Phan Thị Vàng Anh trên hai phơng diện nội dung

2.1 Một bức tranh đời sống tẻ nhạt, vô vị

2.1.1 Sự tẻ nhạt, vô vị của đời sống xã hội

Sự đổi mới trong t duy nhận thức của ngời nghệ sĩ chính là động lực thúc đẩycái nhìn mới mẻ về cuộc đời và con ngời trong văn học sau 1986 Nếu nh trớc đây,cuộc đời đợc nhìn nhận trong sự toàn vẹn, tròn trịa của lý tởng và hoài bão thì giờ

đây, những gì thô ráp, xù xì của đời sống cũng đã đợc chiếu rọi Cuộc sống khôngchỉ tồn tại hai thái cực duy nhất, những ranh giới rõ ràng mà luôn có sự xáo trộn,xen lẫn, không có gì là không xảy ra, không có gì là không thể có Những tráinghịch, mâu thuẫn, éo le, bi hài của hiện thực hậu chiến đã đợc phơi bày Ngời takhông ngần ngại tái hiện tất cả những gì đang hiện ra, kể cả những điều bấy lâu ng-

ời ta kiêng kị, kể cả những vết thơng nhức nhối bấy lâu đợc giấu kín Các nhà văn

đã nhìn thấy trong cuộc sống có rất nhiều gam màu: mảng sáng chen mảng tối,hiện tại xen quá khứ, thực và giả, thật và mơ, cụ thể và trừu tợng, hạnh phúc và đaukhổ, xiềng xích và tự do Ngời ta phát hiện một sự thực, cuộc sống cha bao giờ làmột chỉnh thể thống nhất, cha bao giờ hoàn tất, cha bao giờ có chân lý cuối cùng

Bức tranh hiện thực trong svăn xuôi sau 1986 không còn là hiện thực hào hùng, kỳ

vĩ lớn lao mà là một thứ hiện thực đời thờng nhất, trần thế nhất, nghiệt ngã và tànnhẫn nhất Nhà văn đã phát hiện ra sự biến đổi của đời sống xã hội không chỉ ở bềrộng mà cả ở bề sâu

Trong truyện ngắn của Phan Thị Vàng Anh, đời sống xã hội rất tẻ nhạt, vô vị

và nhàm chán Cuộc đời nói chung giống nh một thứ "trò ấm ớ" [1, tr 45]

Cuộc sống vốn nhàm chán, nh một buổi cúng đình nham nhở, ngay cả những

ngời già hay đi lễ cũng không biết ăn vận, c xử thế nào là sai, thế nào là đúng: "Sao

lại ăn mặc nh thế ở đây, ông này là quan chứ đâu phải là vua?" ( ) "ở cánh gà, một diễn viên ăn mặc nửa nh thằng hầu, nửa nh lính lệ, đầu buộc khăn đứng thập thò, chốc chốc lại lom khom chạy ra sàn nhặt nhạnh" (Hoài cổ).

Không có những biến động lớn, cuộc sống ở đây dề dà, vơ vẩn và nhiều khi

ngả sang kỳ quặc Nh những bữa cơm tẻ ngắt: "Mẹ bảo: "Tuỳ con!" Rồi dọn cơm

ăn, lũ anh em nhìn Khuê nh nhìn ngời sắp đi nớc ngoài, và bữa cơm trôi qua tẻ ngắt!" (Con nuôi) Nh cái hòn non bộ tạp nham, cọc cạch: "Cũng ngộ nữa, non bộ thì phải chỗ nào có cây cỏ đàng hoàng một chút, ở đây thì trồng tạp nham, cả mồng gà, cả sao nhái" (Quà kỷ niệm) Nh một chuyến đi píc níc không thú vị cả khi

đi lẫn khi về (Cuộc du ngoạn ngắn ngủi) Nh cái miền đất đỏ "Sao mới đến mà đã

thấy buồn thế này!" (Đất đỏ).

Cả đến thiên nhiên trong truyện ngắn Phan Thị vàng Anh cũng không bình

thờng, lạnh lẽo và cô độc: trăng là "trăng trớc rằm lạnh lẽo và cô độc giữa trời cao

không mây" (Sau những hẹn hò), còn ma là "ma trái mùa" (Yêu).

Quang cảnh cuộc sống trong các truyện ngắn của Phan Thị Vàng Anh đợc

hình dung là đơn điệu, tẻ nhạt, buồn bã nh ở Đà Lạt trong Hồng ngủ: "ở đây, hoa

mọc nh cỏ, trời mát nh thạch Tôi chạy đến hồ Than Thở, buồn quá, lại quanh quẩn

đồi Cù Còn buồn hơn, mọi thứ đều lặng lờ" [1, tr 35] hoặc "to lớn và bát nháo" mà

"không hiểu có nên yêu hay không (Tôi đi ngang đờng phố của nó, nhìn quán nớc

và lòng hồ nghi " của Sài Gòn và Cần Thơ trong Một ngày: "Một ngày, trời cũng

âm u nh hôm nay, có điều ma to hơ, ma dầm dề, ma mịt mù, tôi đi về Long Xuyên.

Đờng về đây xa lắm và đẹp lắm; sông nớc, con ngời nh từ những trang sách của Sơn Nam bớc ra …Tiếp cận đặc sắc truyện ngắn ViệtMa dài không tởng nổi, tôi vào quán nớc gần vờn hoa Trong

quán mở nhạc, môt bài hát nghe quen lắm mà tôi không nhớ tên Tôi uống một thứ nớc lạnh lẽo, nhìn vào ma, mong sao có một cái áo xám băng ngang qua đờng và tôi sẽ gọi, sẽ khóc hay cời đây?" [1, tr 91, 92].

Cái sự buồn tẻ, đơn điệu và vô vị tồn tại ngay trong cuộc sống thờng nhật

quanh ta nh một điều hiển nhiên cho dù ta không muốn, hơn nữa "các trò chơi tập

thể, các câu đùa không thể kéo dài vô tận và một khi đã tung ra là cứ phải tìm cách cho nó đợc liên tục, chỉ sơ sểnh ngng lại vài giây là cả đám sẽ rơi vào trạng thái bẽ bàng" (Một năm chỉ có một ngày) [36, tr 73] Cuộc sống xã hội càng văn

minh hiện đại, càng náo nhiệt, sôi động bao nhiêu thì con ngời càng thấy cô đơn

lạnh lẽo bấy nhiêu, có khi là sự cô đơn ngay giữa chốn đông ngời: "Tuyền tự hỏi

mình vì sao lại đi cái buổi cắm trại này, để gần nh cô độc giữa đám ngời quen này"

(Cuộc du ngoạn ngắn ngủi) [1, tr 13], hoặc tâm lý nghi ngờ ngay cả bản thân: "Tôi

không nhận ra đợc ai quen ai lạ trong đám đó, tự nhiên tôi thấy sợ hãi: "Hay mình mất dạy thật?" (Ngời có học).

Không gian trong truyện ngắn của Phan Thị Vàng Anh không thực sự lànhững bối cảnh rộng lớn mà chỉ thu hẹp trên những chuyến xe, trong lớp học, trongngôi nhà, trong một quán cà phê ven đờng hay ở một vùng quê, một khu chợ Chính tồn tại trong không gian hẹp nh thế nên các nhân vật của Vàng Anh cảmthấy buồn tẻ, nhạt nhẽo, vô vị Đó là tâm trạng "thẫn thờ " của những chàng trai lô

tô trong Hội chợ: "Từ sáng sớm trời đã u u ám ám Trên mặt đất không ai đem ni

lông ra phơi, tự nhiên cũng thấy buồn Những chàng trai lô tô mặt thẫn thờ ngái ngủ, ngồi bó gối im lìm" Trong cái không gian o bế, tù túng, ngột ngạt thì con ngời

nhiều khi cảm thấy cô đơn Quan hệ cha con trong gia đình ở truyện ngắn Kịch

câm bị rạn nứt sự lòng ích kỷ, lòng thù hận nhỏ nhặt của đứa con gái muốn trả khi

sự thật về việc ngoại tình của ông bố bị nó phát hiện và nó tự do kết bạn và đi chơithì nó đau khổ nhận ra sự vô vị của cuộc sống mới Nó đã tự đánh mất sự êm ấmtrong gia dình Có một sự tan vỡ vô hình đang diễn ra mà không ai cứu vãn đ ợc vàtrong ngôi nhà ấy, hai cha con ngày càng trở thành hai khối cô đơn

Cuộc sống nhàm chán, đơn điệu, tẻ nhạt, vô vị đang làm cho con ngời thuichột dần cá tính Vòng quay cố định khó thay đổi đó không chỉ do bản thân mỗi cánhân làm nên mà còn do sự tù đọng, của cuộc sống bên ngoài tạo nên Chính những

áp lực bên ngoài, nỗi sợ hãi bị loại bỏ đã khiến mỗi cá nhân không dám bứt phá rakhỏi vòng quay đó Do các nguyên nhân khác nhau, do sự ràng buộc của các quyluật và các mối quan hệ mà con ngời phải sắm cho mình một vai kịch Có nh thếmới hòa nhập với các vai diễn khác

Nhìn chung, truyện ngắn Phan Thị Vàng Anh không ôm chứa quá nhiều vấn

đề của đời sống, tác giả chỉ chú ý khai thác sự tẻ nhạt, vô vị của bức tranh đời sống

xã hội thờng ngày Qua đó, tác giả muốn đa đến một sự ám ảnh, một ấn tợng khóquên đối với ngời đọc về sự cô đơn, lạc lõng, thiếu niềm tin và đầy hoài nghi củanhững ngời trẻ tuổi sống trong thời hiện đại.

2.1.2 Sự tẻ nhạt, vô vị của đời sống cá nhân

Trong xu hớng dân chủ hoá ngày càng mở rộng của thời hiện đại, văn học nó

là tiếng nói riêng của cá nhân mỗi nhà văn với nhu cầu tự biểu hiện mình cũng nhnhững ấn tợng sâu đậm của mình trớc cuộc đời thờng nhật Vì vậy xu hớng chungcủa văn học thời đại ngày nay là đi sâu vào mảng đề tài khám phá tâm lý, đời sốngnội tâm, tinh thần có khi là cõi tâm linh, tiềm thức…Tiếp cận đặc sắc truyện ngắn Việt của con ngời cá nhân – conngời thời đại

Con ngời trong văn học sau 1986, hiện lên trong vòng quay bất tận của đờisống mang nhiều khuôn mặt khác nhau Tôn trọng sự thực của hiện thực phản ánh,các nhà văn đã trình bày con ngời nh nó vốn có, không lý tởng hóa, không thầnthánh hóa, con ngời luôn mang trong mình cái thiện và cái ác, lý trí và dục vọng,cái riêng và cái chung Bản tính của con ngời đợc tác giả Hòa Vang khái quát

trong Nhân sứ: "nhạt nhẽo là thuộc tính thứ nhất của con ngời", "gồng gánh suốt

đời là thuộc tính thứ hai của con ngời" và "có thể ăn thịt ngời khi đói khát cũng làmột thuộc tính của con ngời" Không khí dân chủ trong văn học đã tạo đà cho ngờiviết đi sâu khám phá mọi ngõ nghách trong cái thế giới bí ẩn của con ngời Thế giớitinh thần của con ngời sở dĩ luôn phức tạp vì "sự vận động của nó luôn luôn nhằmtới cái thật sâu và thật xa”, [50] Sự phức tạp của con ngời trong văn học sau 1986

đúng nh M Bakhtin đã khẳng định: "Con ngời không thể hóa thân đến cùng vào cáithân xác xã hội - lịch sử hiện hữu Chẳng có hình hài nào có thể thể hiện đợc hếtmọi khả năng và yêu cầu con ngời ở nó, chẳng có t cách nào để nó có thể thể hiệncạn kiệt hết mình cho đến lời cuối cùng nh nhân vật bi kịch của sử thi, chẳng cókhuôn hình nào để có thể rót nó vào đầy ắp mà lại không chảy tràn ra ngoài Baogiờ cũng có phần nhân tính d thừa cha đợc thể hiện" [17] Phần nhân tính d thừachính là mảnh đất màu mỡ để các thế hệ nhà văn mặc sức khám phá sáng tạo Conngời vừa là sản phẩm của tự nhiên, vừa là "tổng hòa các mối quan hệ xã hội"(C.Mac), đồng thời là "tổng số những hành động của chính nó" (J.PSartre) Vì thếcon ngời có khi hành động theo sự chỉ huy của ý thức, của lý trí tỉnh táo, có khi lại

bị chi phối bởi tiếng nói tâm linh, của vô thức bản năng Nếu nhà văn khôngnghiêm túc với công việc của mình thì thật khó có thể phản ánh đúng bản chất ngời

ở mỗi nhân vật Nhận thức con ngời là một thực thể phức tạp, lỡng diện, không nhất

quán với chính mình, văn học từ sau 1986 ít thấy có nhân vật đẹp đẽ hoàn hảo, haynói đúng hơn "nó bị lấn át bị, lu mờ bởi thế giới nhân vật của đời thờng phàm tục"[15]

Ngay từ những năm đầu đổi mới, nhà văn Nguyễn Huy Thiệp đã tung ra thị

trờng văn chơng vừa đợc "cởi trói" của ta những truyện ngắn Tớng về hu, Không có

vua, Huyền thoại phố phờng đề cập đến một thực tế cuộc sống đầy những tranh

giành, dối trá, nhố nhăng, những nhân cách bị tha hóa, xuống cấp, những cá nhân

vị kỷ và thực dụng nhằm cảnh cáo con ngời trớc những biến thái phức tạp củacuộc sống hiện đại Với vốn sống phong phú, sự từng trải và cái nhìn đời gai góc,già dặn, Nguyễn Huy Thiệp dã viết một cách sâu sắc để diễn tả tận cùng "những sựchân thực lạnh buốt ở con ngời trong cuộc sống hôm nay" [73, tr 58]

Cùng một khát vọng nh Nguyễn Huy Thiệp nhng các nhà văn trẻ tuổi hơnlựa chọn cho mình lối viết riêng và hớng khám phá riêng Phạm vi hiện thực mà cácnhà văn trẻ nghiền ngẫm phần nào nhỏ hẹp hơn, hạn chế hơn so với một cây bút đã

có một lng vốn kha khá về kinh nghiệm sống cũng nh chững chạc về tuổi đời nhNguyễn Huy Thiệp Mặc dù vậy, truyện ngắn của những nhà văn trẻ vẫn còn thaothức bao ngời Võ Thị Hảo tìm đến những không gian đợm sắc màu huyền ảo,những cõi "mê cung" gọi mời niềm si mê khao khát nhng cũng là chốn địa ngục sẽ

chôn vùi những tâm hồn còn non nớt ngây thơ trong các truyện ngắn nh Dây neo

trần gian, Vũ điệu địa ngục, Biển cứu rỗi Nguyễn Thị Thu Huệ thì cuốn hút ngời

đọc vào những thiên đờng và "hậu thiên đờng" của những niềm vui và nỗi buồn bất

tận của tình yêu: "Có thể thấy trên từng trang viết, nhà văn đã cùng nhân vật ráoriết đi tìm hạnh phúc, mà hạnh phúc bao giờ cũng mong manh, dễ vỡ" [89, tr 8],còn truyện ngắn của các nhà văn sinh vào những năm 80 của thế kỷ trớc lại tạo nên

một mảng màu sắc lạ trong bức tranh chung văn học Việt Nam hiện đại Đó là "sự

trống trải và rộng quá chừng" (Lê Nguyệt Minh), "rỗng" (Từ Nữ Triệu Vơng)

Cái nhìn về con ngời nh vậy không phải là cái nhìn bi quan chán nản mà thực sự đó

là cái nhìn chân thực và dũng cảm, chứng tỏ sự chuyển biến quan trọng nhất củavăn học là quan tâm ngày càng nhiều hơn, mạnh hơn đến con ngời

ở truyện ngắn Phan Thị Vàng Anh nói đến sự đơn điệu, tẻ nhạt, nỗi ám ảnh

bị lạc lõng, cô đơn, vô vọng của lớp trẻ trong đời sống hiện đại Nhân vật của VàngAnh dễ gặp những thất bại trong chuyện tình yêu Vì thất tình nên nhân vật thờngrơi vào trạng thái chán nản, bi quan, bế tắc trớc cuộc sống Con ngời tự cô lập bảnthân, sống thu gọn trong vỏ ốc của mình, trong tổ kén của mình, không hề quan

tâm đến cuộc sống đang diễn ra xung quanh, không giao tiếp cùng bạn bè: "Cô tôi

(Xuyên) càng làm lì, bỏ cà phê, ca nhạc Hàng ngày cô vẫn ngồi bên cái bàn cạnh cây hồng xiêm học bài và viết những trang giấy bé nh bàn tay" [1, tr 55] Họ nhìn

cuộc đời bằng cặp mắt u ám Phải xa ngời yêu, phải chia tay tình yêu làm cho ngời

trẻ tuổi buồn, thấy "trời sao mà âm u" (Nghỉ hè), và cái gì cũng nhuốm một màu "u

ám" (Khi ngời ta trẻ) Nhân vật luôn mệt mỏi trong những cuộc tình rợt bắt, gồng

mình sống theo ngời yêu trong những cuộc tình ảo vọng Cũng thấy mình "ngu dại"

và trong một chừng mực nào đó có lúc biết dừng lại trên con đờng trợt dốc để đợcthanh thản, bình yên với những mối tình bằng phẳng, tròn trịa với những chàng trai

nh "ngời hiền trên núi" (Si tình), hoặc "những anh học trò nghèo hiền lành Những

anh văn nghệ sỹ nửa mùa đang say sa với cái nghèo tài tử" (Khi ngời ta trẻ), không

có cảm giác, không có cảm xúc, không có cả những biến cố xảy ra nó cứ bìnhlặng, mỗi ngày cứ trôi qua nh thế thật là tẻ nhạt, vô vị Đối với họ, cái bình thờng là

địa ngục chôn vùi bao cảm hứng sống Con ngời sống không có mục tiêu, không có

cái gì cho ta phấn đấu, không có cái gì làm ta cảm thấy muốn có, "thích đấy rồi

chán đấy!" (Khi ngời ta trẻ)

Rơi vào tâm lý cô đơn, chán nản, bị ám ảnh bởi cuộc sống đơn điệu, tẻ nhạtvô vị và bế tắc không phải là hiện tợng riêng cá biệt trong truyện ngắn của Phan ThịVàng Anh Nó từng là một chủ đề quen thuộc trong văn học đông tây kim cổ Tuynhiên ở truyện hiện đại chủ đề này đợc chú ý nhiều hơn Ta đã gặp những hình

bóng cô đơn trong nhiều tác phẩm văn học Việt Nam thời trớc Chí Phèo trong

truyện ngắn cùng tên của Nam Cao là một dạng cô đơn đến mức bị tẩy chay giữa

đồng loại Đến Ngời sót lại của rừng cời thì Võ Thị Hảo khắc họa đậm nét hình

ảnh con ngời cô đơn trong mô típ bị bỏ rơi, Nguyễn Huy Thiệp trong Tớng về hu

xây dựng xuất sắc thành công điển hình con ngời cô đơn vì lạc môi trờng, lạcthời v v Đối với Phan Thị Vàng Anh thì lại chú tâm khai thác sự đơn điệu, buồn

tẻ, cô đơn, chán nản của lớp ngời trẻ tuổi chứ không phải là cái cô đơn của một

ng-ời đã từng trải, từng va chạm nhiều và gặp thất bại nhiều giữa cuộc đng-ời nhiều sónggió Có lẽ cũng là một ngời ở lứa tuổi đang còn trẻ, tác giả gần gũi hơn và thấu hiểuhơn cái tâm lý của giới mình Đối với họ, chỉ mới gặp một chuyện không nh ý làcuộc sống và những ớc mơ đang xanh lập tức bị đen xạm lại ngay Nhân vật hay lý

sự đấy, nhng họ lại thiếu nhiều kinh nghiệm, không đủ bình tĩnh và tự tin để giải

những bài toán cuộc đời Và thế là, trớc mắt họ cuộc đời toàn màu "u ám" khiến họ

đi đến những giải pháp cực đoan, hoặc tìm đến cái chết (Khi ngời ta trẻ) hoặc

không thèm muốn điều gì nữa và nh "mất tính ngời, là đang chết ngay trong khi

sống" (Nhật ký, Hoa muộn, Một năm chỉ có một ngày ).

Phải chăng chịu đựng một cuộc sống đơn điệu đến chán chờng là bi kịch

đáng sợ nhất của con ngời Nhân vật trong truyện ngắn của Phan Thị Vàng Anh

cũng rất ghét những thứ "buồn lặng lờ" của cuộc sống: "Tôi chạy đến Hồ Than

Thở, buồn quá lại quanh quẩn đồi Cù Còn buồn hơn Đêm đó tôi nằm vùi mặt trong chăn, nghĩ tới ngày mai đã đợc thoát khỏi đây (Đà Lạt) mà sng sớng Tôi leo lên xe rồi có quyền vênh váo nhìn tất cả quang cảnh của thành phố mà nghĩ

"Thôi nhé, cho tao tiền tao cũng không đến nữa, buồn quá đi" (Hồng ngủ) Cảm

giác "một cuộc sống lặng lờ nh một vở kịch không cao trào" làm con ngời chán ngán "tôi chợt căm ghét cảm giác lơ lửng này, cảm giác mà hàng ngày tôi trải qua,

từ sáng sớm đến chiều tối, không màu sắc, không xao động" nhng chính họ lại luôn

bị cuộc sống nh vậy bao vây: " tôi hoàn toàn dửng dng, sự dửng dng mà tôi cố đẩy

ra mà không đợc", đến nỗi đùa với bạn mà "cũng không thấy có thêm một thay đổi nào về cảm xúc".

Buồn, đơn điệu, tẻ nhạt, vô vị, đó là không khí toát ra từ những truyện ngắn

về tình yêu của Phan Thị Vàng Anh Tình yêu là cái gì đã qua, đang tan biến hay là

sự chờ đợi khốn khổ Chuyện tình xảy ra dới một mái nhà giữa ngời đàn bà trẻ và

ba thế hệ đàn ông kế tiếp nhau đang cùng hiện diện trong truyện ngắn Thơng.

"Khi mình còn trẻ ." Hạc buộc miệng nh luyến tiếc một thời đã mất với

những hình bóng trai trẻ đã đi qua, chỉ còn lại một chút gì để nhớ nhung để chờ đợi.Tất cả mơ hồ nh sơng nh khói Bóng dáng tình yêu thoáng hiện mong manh quá,

chẳng trọn vẹn chút nào Với Hoa Muộn, Phan Thị Vàng Anh dờng nh muốn tiếp nối mạch cảm hứng của Xuân Diệu trong Tỏa nhị Kiều ở truyện ngắn Tỏa nhị

Kiều, Xuân Diệu đã hớng ngòi bút của mình vào số phận mờ nhạt của hai chị em

sống ở đất Hà Thành Họ sống đấy mà nh không hề có mặt trên đời Bao bọc xungquanh họ là không khí tù đọng, tẻ nhạt, "không ánh sáng, chẳng hơng ngời" Cảcuộc đời hai cô gái chỉ là những buổi chiều dài vô vọng nối tiếp nhau, lẫn trong s-

ơng mù Chính những cái "ao đời" bằng phẳng đã giết chết con ngời trong lúc sống.Thông qua số phận của Hạc, Phan Thị Vàng Anh muốn khẳng định khát vọng sốngmãnh liệt của cá nhân con ngời, không chấp nhận những kiếp sống mòn mỏi, vônghĩa, mờ mờ nhân ảnh Con ngời ta sinh ra trong đời này - luôn ý thức đợc rằng:cuộc sống chỉ có nghĩa khi ta biết sống, lao động và biết yêu Vậy mà phần lớnnhân vật trong truyện ngắn của Phan Thị Vàng Anh lại tồn tại một cách mờ nhạt,

vô vị giữa cuộc đời, họ xa lạ với cuộc sống sôi động xung quanh, họ cứ sống anbằng từ giờ này sang giờ khác, từ ngày này qua ngày nọ Họ thực sự mới chỉ "tồntại" mà không "sống", bởi chính họ tự làm cho cuộc sống của mình ngày càng "u

ám" hơn

Tập trung mô tả một cuộc sống thờng nhật đơn điệu tẻ nhạt, tác giả muốn thểhiện quan niệm của mình về con ngời Con ngời phải sống nh thế nào, hay chỉ tồntại một cách tẻ nhạt, vô nghĩa Tuổi trẻ mà cứ mãi một cách nhàm chán, vô vị,không mục tiêu, không ý tởng thì sẽ chết dần mòn đi thôi

2.2 Một bức tranh đời sống đầy nghịch lý, phức tạp

2.2.1 Nghịch lý trong đời sống

Con ngời sau 1975, đặc biệt là sau 1986, nó đa dạng hơn và phức tạp hơn.Cuộc sống cũng vậy, nó kéo theo bao nghịch lý xảy ra, trong một con ngời có mặttốt đồng thời cũng có mặt xấu, bất kể là thờng dân hay anh hùng, có thế mới làcuộc đời

Các nhà văn đã biết nhìn thẳng vào hiện thực cuộc sống để nói lên nhữngnghịch lý trong đời sống Hiện thực cuộc sống trong văn học sau 1975 đợc tái hiệnvới bao nghịch cảnh éo le, ngang trái Con ngời xuất hiện với những gì thật nhất,

đời nhất đến mức trở thành những nghịch lý trong đời sống Một ngời đã đi khắp

nơi trên trái đất lại cha đến đợc vùng đất bến quê (Bến quê), một ngời đàn bà bị chồng hành hạ nhng không thể bỏ đợc chồng (Chiếc thuyền ngoài xa), một thủ thành tài năng để lọt lới những quả bóng vô lý nhất (Dấu vết nghề nghiệp) của

Nguyễn Minh Châu Có ai ngờ đợc một đôi nam nữ có những hành động thiếu đúng

đắn, một tên cớp lại dám đứng lên giúp đỡ kẻ khác khi gặp nạn, có ai ngờ đợc mộtnhà s luôn miệng nói lời từ bi, bác ái, một nhà văn luôn miệng giảng đạo lý trên đời

lại có thể khoanh tay đứng nhìn khi kẻ khác gặp nạn (Sang sông) của Nguyễn Huy

Thiệp Ai có thể tin đợc chị ruột lại thẳng thừng từ chối giúp đỡ em trai mình khi

gặp khó khăn, sẵn sàng đa ra những lời tàn nhẫn, vô nhân đạo, vì đồng tiền (Một

giọt máu đào) của Mai Huy Thuật

Cũng quan tâm miêu tả những nghịch lý trong đời sống, nhng Phan Thị VàngAnh lại hớng ngòi bút của mình vào những vấn đề quen thuộc nhất, gần gũi nhất,

nó tồn tại ngay xung quanh chúng ta, ngay trong cuộc sống thờng nhật hàng ngày.Vàng Anh đã nhìn thẳng vào cuộc sống và con ngời hôm nay bằng cái nhìn phântích tinh nhạy, sắc sảo về các mối quan hệ đời sống, từ đó phát hiện và nghiền

ngẫm về những nghịch lý của đời sống, những nghịch lý trong các quan hệ xã hội,những nghịch lý trong nhận thức, trong t tởng, những nghịch lý trong sáng tạo.

Cuộc sống đang chuyển mình, đang có nhiều biến động vì vậy các mối quan

hệ xã hội cũng biến đổi theo, có khi là những nghịch lý trong mối quan hệ xã hội,những nghịch lý trong quan hệ bạn bè, trong tình yêu và trong quan hệ gia đình

ở Kịch câm, tác giả đề cập đến nghịch lý gia đình: Đứa con gái nhặt đợc

mẩu giấy hẹn hò của cha mình với một "Em!" thơng yêu nào đó Từ đó nó thấy khinh ghét đến "căm hờn" ngời cha, thơng hại cho mẹ "bà mẹ hồn nhiên giữa mấy

đứa con lít nhít, đứa nào cũng giống mẹ, mắt lồi", bà mẹ vẫn hàng ngày trong bữa

cơm gia đình đang "yêu thơng và sợ sệt gắp thức ăn cho chồng" Còn ngời cha, cảm thấy mất hết mọi uy quyền và tác phong đạo mạo Nếu trớc đây "ông thực sự thấy

mình làm chủ gia đình, một gia đình của trăm năm xa xa mà trong thâm tâm đàn

ông nào cũng ao ớc", thì bây giờ tất cả mọi quyền năng, mọi trật tự sẽ đợc thiết lập

lại, đảo ngợc lại vì hành động phản bội, thói đạo đức giả của ông sẽ dần dần đợc đa

ra ánh sáng Việc phát hiện ra sự tha hóa của "nhà đạo đức giả" khoác áo "ông hiệu

phó một trờng cấp ba mực thớc" khiến đứa con trở nên "khổ sở" bởi nó cũng đã

lớn rồi, biết suy nghĩ và phân biệt đúng sai rồi Hơn thế nó cũng đang yêu! mấtniềm tin vào ngời cha đáng kính, nó nghi ngờ vào cái gia đình mà nó sẽ có trong t-

ơng lai "dễ tan nát gấp trăm ngàn lần cái tổ ấm bây giờ", nó biết làm gì đây khi nghĩ rằng những thằng bạn trai của nó cũng giống nh cha nó, chúng là "những tên

lừa đảo đang ẩn nấp trong lá ủ" Một tơng lai u ám đợc hình thành trong đầu óc

đứa con gái còn non nớt đang còn ở lứa tuổi học trò Hơn thế nữa, bây giờ nó muốnlàm gì mà chả đợc, nó chẳng sợ ai la mắng hay kìm kẹp nữa bởi ngời đủ t cách nhất

đã bị lột mặt nạ rồi, mất hết mọi uy quyền rồi Chính cái suy nghĩ này trong mộtthực tế phũ phàng này sẽ là nguyên nhân đẩy đứa con vào con đờng trợt dốc, thahóa về đạo đức, nhân phẩm và lối sống Cái tế bào xã hội, điểm tựa tinh thần caoquý của mỗi cá nhân giừo đang thối rữa, đang mục rỗng từ bên trong Nhân cáchcủa thế hệ trẻ rồi sẽ ra sao khi ngời lớn cũng không đủ t cách làm gơng cho chúng?

Nghịch lý đời sống đợc khám phá chính là nó nằm trong những tơng quan

đời sống qua việc đi sâu vào con ngời Nó đánh giá con ngời ở nhiều mặt, nhiều

góc độ khác nhau Hoài (Đất đỏ), một đứa em gái ham chơi, quậy phá và ngang

tàng lại mang trong mình một tình thơng bao la Từ những cử chỉ nhỏ nhặt VàngAnh cũng thấy đợc những nghịch lý trong cuộc sống mỗi con ngời đến nhữngnghịch lý tàn bạo của tạo hóa, trong đó những cái gì sinh động tài hoa thì mất,

những cái gì ngẩn ngơ, vô hồn thì còn Chị Hai một con ngời bị tạo hóa cớp đi cáiquyền đợc sống một cuộc sống bình thờng Chị chỉ nhận đợc tình thơng, sự quantâm của một ngời duy nhất là đứa em gái tên Hoài, nhng Hoài đã chết Trăn trở vềnhững nghịch lý xảy ra trong cuộc đời, ngời kể không thể che dấu đợc sự đồngcảm, thơng cảm sâu sắc đối với con ngời.

Văn học sau chiến tranh trở về với đề tài đời t, đời thờng, có những điều takhó lòng nắm bắt, cuộc sống luôn xảy ra với vô vàn những cảnh đời éo le, ngangtrái, nó khác với quan hệ trớc đây trong văn học Trớc 1975 quan hệ con ngời vớinhau diễn ra rất ngọt ngào, thân ái, êm ả, không một chút lợi lộc cá nhân, khôngmột chút t thù, họ sẵn sàng bỏ qua cho nhau tất cả, "ngời sống với ngời để yêunhau" Nhng đi vào thực tế sau 1975, đặc biệt là sau 1986 hóa ra cuộc đời khôngphải thế Dòng đời cứ thế chảy trôi, con ngời ngày một đổi khác, thay đổi một cách

kỳ lạ, con ngời sống với nhau đôi khi không phải bằng tình thơng nữa, mà bằnglòng hận thù, đố kỵ, ghen ghét nhau Tất cả chỉ vì lợi ích của họ, vì đồng tiền, vìnhững đam mê mù quáng của chính mình, đó cũng là nghịch lý cuộc đời Xuyên

trong Khi ngời ta trẻ là một cô gái trẻ có một tơng lai rộng mở trớc mắt nhng vì chạy theo một tình yêu vô vọng nên cô chọn cái chết để trả thù ngời yêu: "Khi

chết, hẳn cô tởng tợng ra mọi ngời khóc lóc, Vỹ hoảng sợ, hối hận, ôm lấy quan tài

nh muốn xuống mồ theo Than ôi! ngày đám tang cô, Vỹ ta tắm biển Vui lắm và nắng lắm" [1, tr 57] Sự đối lập trong kết cục một chuyện tình của cô gái trẻ, giữa

cái nắng, cái vui của ngời con trai phụ bạc, vô tình với cái chết thơng tâm của ngờicon gái trẻ, nó là sự phê phán, mỉa mai sự bội tình, bội nghĩa, đồng thời là sự cảmthông của nhân vật "tôi" đối với ngời cô - những ngời đồng trang lứa Hay Thảo

trong Hội chợ thì kỳ vọng vào những chàng trai lang bạt nh Bá để rồi: "Thảo mở

những cái th cũ ra xem, vẫn thấy ngọt ngào, vẫn thấy vui, chỉ không thấy rằng, hóa

ra mình đang hồn nhiên thực hiện cái thiên chức của phụ nữ là: chờ đợi!"(Hội chợ) Phan Thị Vàng Anh biết vận dụng, khai thác ở tầm sâu ý thức từng con ngời

và cuộc đời của họ để từ đó chị làm toát lên chất muôn màu của cuộc sống Mộtnhà văn Xô Viết đã từng bảo: "Nghịch lý chẳng qua là một hình thức chân lý của sựthật Có thể nói rõ hơn rằng những chân lý, những sự thật mới mẻ thờng đột ngộthiện ra trớc mắt ngời ta nh những nghịch lý" [11, tr 91]

Không phải chỉ nhìn vào những mảng màu đen tối để cổ vũ, không ngoảnhmặt làm ngơ trớc những lối sống vô ý thức và biết bao thói h tật xấu trong nhâncách con ngời đang hàng ngày mọc lên nh cỏ dại, nhận thức tình thế bi hài với một

cái nhìn hiểu biết sâu sắc đến bất ngờ, với lối viết tự nhiên, khách quan, ngòi búttruyện ngắn của Phan Thị Vàng Anh đuổi theo sự đa dạng, phức tạp của cuộc sống

để đa văn học về gần với cuộc sống hơn

2.2.2 Sự khác biệt thế hệ

Vấn đề bất đồng quan điểm, cách nhìn đời có sự vênh lệch, khác nhau giữahai thế hệ hai lớp ngời: một già - một trẻ, là vấn đi trở đi trở lại nhiều lần trong cáctác phẩm của Phan Thị Vàng Anh Vấn đề này tởng nh đơn giản mà không hề đơngiản chút nào Hoàn cảnh thay đổi thì suy nghĩ của con ngời sẽ khác Cho nên mới

có những chuyện “Khi ngtrẻ con với mẹ nhng không trẻ con với con”, [1, tr29], những chuyện mẹ muốn “Khi ngphải chừng mực lại thôi ”, thì con lại “Khi ngkhông thích sống cứ phải

lo để phần”, [2, tr 95] Và hầu hết những bất đồng về quan điểm, về t tởng trong

nhiều truyện ngắn của Phan Thị Vàng Anh nằm ở chi tiết, những tình huống tởng

nh “Khi ngkhông đâu”, này Chính những tình huống, những chi tiết thoáng qua ấy đã tạocho câu chuyện trong truyện ngắn của Phan Thị Vàng Anh có chiều sâu suy tởng

Và những câu chuyện PhanThị Vàng Anh đang kể không còn là chuyện chỉ dànhcho ngời trẻ tuổi

Mối quan hệ giữa con ngời với con ngời trong truyện ngắn Phan Thị VàngAnh khó tìm thấy sự đồng cảm, cảm thông, sẻ chia giữa các nhân vật, đặc biệt là từphía ngời lớn Đọc truyện ngắn Vàng Anh chúng ta nhận thấy các nhân vật ở lứatuổi học sinh, sinh viên thờng rất cần đến sự quan tâm của ngời lớn, đặc biệt là ngời

mẹ Nhng thực tế trớc mắt họ, ngời lớn "tỉnh táo" nhng lạnh lùng, xa cách, thiếucảm thông nhiều khi còn coi thờng, cha biết cách động viên an ủi phù hợp với tâm

lý lớp trẻ Trờng hợp của Hoàn trong Truyện trẻ con là một ví dụ Hoàn muốn biết

quan điểm của ngời lớn đối với chuyện của "giới mình" nh thế nào - muốn biết mộtcách nghiêm túc - thì hoặc gặp phải một phản ứng gay gắt, hoặc chỉ gặp một sự thờ

ơ: "Tôi hỏi mẹ: "Nếu bồ mình mà già quá thì gọi là ông, xng là em hả?" Mẹ đang

đếm tiền nên cáu: "Im đi, tau nhầm bây giờ, mà mày bồ với ngời lớn để làm gì? Để con rể lại là bạn của tao và bố mày hả?" Tôi hỏi mẹ: "mẹ này yêu ngời nhỏ tuổi hơn thì buồn cời lắm nhỉ?" - "Không biết, sao mà chẳng bao giờ mày hỏi về yêu ng-

ời cùng tuổi thì nh thế nào, lúc thì đòi chơi với ông già, lúc thì đòi chơi với trẻ con!" - "Không phải con, mẹ ạ! Con bạn con " Mẹ ngủ rồi tờ báo rơi bên cạnh"

[1, tr 45]

ẩn sâu trong nhiều truyện ngắn, Phan Thị Vàng Anh có đề cập đến tráchnhiệm của ngời làm cha, làm mẹ đối với quá trình trởng thành của con cái, trách

nhiệm của thế hệ hôm qua đối với giới trẻ hôm nay Có lẽ Phan Thị Vàng Anhmuốn khẳng định rằng, trong những nguyên nhân tạo nên lối sống cũng nh quanniệm sống của giới trẻ hôm nay có phần thuộc về trách nhiệm của những ngời đi tr-

ớc Gia đình là tế bào của xã hội và gia đình phải chịu một phần trách nhiệm đốivới từng thành viên mà nó cung cấp cho cái xã hội ấy Khoảng cách giữa mẹ và con

là khoảng cách giữa hai thế hệ Mẹ là ngời từng trải, con là kẻ mới bớc vào đời Mẹ

và con đều thứ tự, lần lợt bớc vào dòng chảy lịch sử và dòng sông cuộc đời nh tất cảmọi ngời, mọi thế hệ đều nh thế chỉ khác nhau ở thời điểm trớc và sau

Mẹ của Lan trong câu chuyện Tình mẫu tử nếu không nhân nhợng với Lan trong kế hoạch "bỏ rơi" đứa bé, cha của Lan không "yên lặng", "bỏ ra vờn" thì Lan

phải xử sự với đứa trẻ bằng cách khác, tình mẹ con giữa Lan và thằng Ân có lẽ sẽ

ấm áp hơn Đằng nào, đối với Lan, mẹ "vừa yêu thơng lại vừa sợ sệt", mẹ còn ngụy biện cho Lan rằng: "nó còn phải lấy chồng!" Mẹ nào mà chẳng yêu con, nhng sự

thực trong cuộc đời thờng đã có những ngời mẹ yêu con không phải cách Cái cáchyêu con của cha mẹ Lan về phơng diện nào đó cũng là một sự thỏa hiệp, chính nó

đã tạo ra ở Lan thói ích kỷ vô trách nhiệm, chỉ biết có mình và cuộc sống trớc mắtcủa bản thân Và để rồi thật đắng cay là Lan đã làm mẹ mà không hề đợc biết chúthơng vị ngọt ngào của tình mẫu tử

Sự khác biệt thế hệ trong truyện ngắn của Phan Thị Vàng Anh còn thể hiện ởtrong nhận thức của thế hệ trẻ đối với thế hệ cha anh

ở truyện ngắn Ma rơi, từng câu chuyện nhỏ rơi vào lòng ngời đọc nh từnggiọt ma cứ tí tách rơi vào mặt đất Xoay quanh tình huống chính là sự việc con ốm,

mẹ chăm sóc con, rồi mẹ đi họp tổ hu trí, con đa mẹ về, thế mà câu chuyện thế hệhiện ra rõ mồn một: quan niệm về chiến tranh, quan niệm về văn chơng, qui luậtsáng tạo văn học, quan niệm về tình yêu, cái nhìn của con đối với mẹ và thế hệ mẹ,

sự đánh giá, nhận xét của mẹ đối với thế hệ của con : "Mẹ thở dài: "Sao mà buồn

quá! Ngay những chuyện mình trải qua mà cũng không viết nổi" Tôi gợi ý: Hay mẹ ghi lại sự kiện, chị Túy con sẽ chuyển thành văn" Mẹ gạt con mèo xuống bàn, cời to: "Để rồi chị mày sẽ nhìn tất cả những chuyện hôm qua theo cái cách giễu cợt hôm nay hả?" [2, tr 100]

Sự khác biệt trong suy nghĩ giữa hai thế hệ cha mẹ và con cái là một khoảng

cách khá lớn: "Đáng lắm chứ! Tôi bám vào cánh cửa, ngoài vờn ma nh giông Nếu

mẹ tôi hiểu, ở cái tuổi này ngời ta điên đến mức nào và cần có bạn bè để an ủi biết bao nhiêu, ngời ta lại thích trả thù nữa chứ!" (Khi ngời ta trẻ) Quan niệm của mẹ