Đặc điểm truyện ngắn nguyễn thị thu huệ (qua tập 21 truyện ngắn nguyễn thị thu huệ)

Tiếp xúc với các nhân vật trong sáng tác của Nguyễn Minh Châu,Nguyễn Huy Thiệp, Phạm Thị Hoài, Dơng Thu Hơng, Nguyễn Quang Lập ...Chúng ta thấy họ thực sự là những cá tính không hề giống

Mở đầu I- Lý do chọn đề tài

1 Văn học Việt Nam từ 1975 đến nay có nhiều thành tựu đáng khẳng

định Văn học nói chung, văn xuôi nói riêng có nhiều khởi sắc và cách tân

đáng chú ý - đặc biệt là ở lĩnh vực truyện ngắn Văn xuôi nói chung và truyệnngắn nói riêng sau 1975 chuyển từ t duy sử thi sang t duy tiểu thuyết và theo

đó là sự thay đổi quan niệm nghệ thuật về con ngời, thay đổi giọng điệu

Từ 1986 trở lại đây, cùng với sự vững vàng chín chắn của những nhàvăn lớp trớc nh: Tô Hoài, Nguyễn Minh Châu, Nguyễn Quang Sáng, XuânThiều là sự xuất hiện hàng loạt các cây bút trẻ đầy triển vọng nh: NguyễnHuy Thiệp, Lu Sơn Minh, Võ Thị Hảo, Nguyễn Thị Thu Huệ, Lý Lan Mộttrong số đó, Nguyễn Thị Thu Huệ là nhà văn trẻ, có sức viết khoẻ và đặc biệt

có duyên với truyện ngắn

2- Trong những năm gần đây, việc nghiên cứu truyện ngắn nói chung,truyện ngắn trẻ nói riêng đợc quan tâm đặc biệt, thế nhng với truyện ngắnNguyễn Thị Thu Huệ thì dờng nh vẫn còn bỏ ngỏ Một số cây bút nghiên cứuphê bình đã tiếp cận tác phẩm của chị nhng mới chỉ dừng lại ở những bài viếtkhông quá 5 trang Truyện ngắn của chị vì thế vẫn cần phải đợc chú ý hơn nữa

3- Nguyễn Thị Thu Huệ là cây bút thuộc "thế hệ thứ t" trong nền vănhọc Việt Nam hiện đại Mặc dù cha trở thành một "hiện tợng" của văn học n-

ớc nhà Song chị đã có những đóng góp trên nhiều phơng diện: đề tài, t tởngnghệ thuật, ngôn ngữ Truyện ngắn của chị có khuynh hớng hiện đại Vớicách viết nh "lên đồng" (chữ dùng của Đoàn Hơng), chị đã liên tục cho ra đờinhững tác phẩm có giá trị Đọc tác phẩm của chị ta bắt gặp cuộc sống thờngnhật của phố phờng: là những phơng cách, thái độ ứng xử, là những tình yêu,khát vọng của con ngời trong xã hội mới Các nhân vật của chị không đợc xâydựng theo kiểu lý tởng hoá, điển hình hoá nh các nhà văn lớp trớc mà là nhữngkiểu nhân vật đợc xây dựng bằng con mắt "vừa tinh quái vừa buồn rầu", vừacao thợng, vừa thấp hèn dới một hình thức tuỳ hứng của một ngời đàn bàhiện đại mải mê đi tìm phía trớc

Nghiên cứu truyện ngắn Nguyễn Thị Thu Huệ là góp phần vào tìm hiểuphong cách truyện ngắn của một nhà văn nữ sau 1975 Từ đó, góp thêm t liệu

đi sâu vào giảng dạy, học tập truyện ngắn Việt Nam sau 1975 Đó là lý dochúng tôi chọn đề tài "Đặc điểm truyện ngắn Nguyễn Thị Thu Huệ"

II- Nhiệm vụ nghiên cứu

1 Trên những nét chính, khái quát về bức tranh của truyện ngắn ViệtNam sau 1975

2 Tìm hiểu cách nhìn, cách thể hiện con ngời trong truyện ngắn NguyễnThị Thu Huệ thông qua thế giới nhân vật của nhà văn, đặt trong bối cảnh củatruyện ngắn sau 1975

3 Tìm hiểu cách thể hiện không gian, thời gian, ngôn ngữ nghệ thuậttrong truyện ngắn Nguyễn Thị Thu Huệ

- Bài viết " Nguyễn Thị Thu Huệ nhà văn của những vận bĩ"trong "támchữ hà lạc và quỹ đạo đời ngời", Xuân Cang, Nxb Văn hoá thông tin, 2000

- "Những ngôi sao nớc mắt" - Báo văn nghệ trẻ 25/3/1996, tiến sĩ ĐoànHơng

- "Tản mạn về những truyện ngắn của những cây bút nữ trẻ", Báo vănnghệ số 43 (23/10/1993), Bùi Việt Thắng

- " Tứ tử trình làng", bài giới thiệu cuốn "Truyện ngắn bốn cây bút nữ",Bùi Việt Thắng.

- "Thi pháp truyện ngắn của Nguyễn Thị Thu Huệ", Báo văn nghệ số 53(2002), Hồ Sĩ Vịnh

Và một số luận văn tốt nghiệp đại học, cao học viết về các nhà văn nữtrẻ trong đó có Nguyễn Thị Thu Huệ

Nói chung, những đánh giá của các tác giả có vị trí trong giới phê bình

về truyện ngắn Nguyễn Thị Thu Huệ còn ít và việc nghiên cứu đó mới chỉdừng lại ở những nhìn nhận ban đầu, cha có một công trình nào quy mô nghiêncứu về truyện ngắn Nguyễn Thị Thu Huệ

Là độc giả yêu thích truyện ngắn Nguyễn Thị Thu Huệ, chúng tôi muốnkhông chỉ cảm nhận truyện của chị ở mức độ "ban đầu" mà còn mong muốnnghiên cứu sâu tác phẩm của chị để học tập, nhìn nhận những đóng góp củachị với truyện ngắn Việt Nam hiện đại

IV Phơng pháp nghiên cứu

Phơng pháp chủ yếu mà chúng tôi sử dụng trong khoá luận này là:

- Phơng pháp phân tích, tổng hợp

- Phơng pháp thống kê

Ngoài ra, trong một chừng mực nhất định, chúng tôi kết hợp sử dụngphơng pháp so sánh, đối chiếu để thấy đợc những đóng góp của Nguyễn ThịThu Huệ trên lĩnh vực truyện ngắn so với các tác giả khác

V- Cấu trúc luận văn

Ngoài phần mở đầu và kết luận, luận văn của chúng tôi gồm 3 chơng.Chơng I: Truyện ngắn Nguyễn Thị Thu Huệ trong bối cảnh chung củatruyện ngắn sau 1975

Chơng II: Cách thể hiện con ngời trong truyện ngắn Nguyễn Thị Thu Huệ.Chơng III: Không gian - thời gian và ngôn ngữ nghệ thuật

Và cuối cùng là danh mục tài liệu tham khảo gồm 21 tài liệu

Chơng I

Truyện ngắn Nguyễn Thị Thu Huệ trong bối cảnh chung

của truyện ngắn sau 1975

Tháng 4/1975 với sự thành công của chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử,hoà bình đợc lập lại, Bắc - Nam sum họp một nhà Cuộc sống sau chiến tranhhết sức phức tạp và đầy gian khổ Cả nớc lại phải đơng đầu với những cam gothử thách mới không kém phần khốc liệt Đó là : vừa bảo vệ Tổ quốc, vừa xâydựng đất nớc theo định hớng XHCN

Năm 1986, Đảng ta tiến hành đại hội lần thứ 6 Đây là đại hội của thờikì mở cửa, thời kì đổi mới Thế nhng, nền kinh tế thị trờng cũng có mặt tráicủa nó: một số gia đình giàu lên một cách nhanh chóng, hiện tợng băng hoại

về mặt đạo đức cũng ngày một nhiều lên, một số không ít gia đình có nguy cơ

đổ vỡ hạnh phúc Chuẩn mực đạo đức tốt đẹp của cha ông cũng dần dần bị phá

vỡ, thay vào đó, quan hệ giữa con ngời với con ngời cũng bị "tiền tệ hoá" Tấtcả những biến động về lịch sử xã hội lớn lao ấy đã kéo theo những xáo trộntrong đời sống văn hoá của dân tộc

Nghị quyết 05 của Bộ chính trị về công tác văn hoá văn nghệ nhấn mạnh :" Văn học nớc ta phải đổi mới t duy, đổi mới cách nghĩ, cách làm" Cácnhà văn cũng tự xác định "không thể viết nh trớc nữa Lúc này Đảng động

viên, khuyến khích các nhà văn nói thẳng, nói thật mọi vấn đề trong cuộcsống, chấp nhận mọi phơng pháp thể hiện đời sống nhng phải đứng trên lập tr-ờng và lợi ích của toàn dân Chính vì vậy mà văn học sau này đã đề cấp đếnmọi vấn đề của cuộc sống, đáp ứng đợc nhu cầu của ngời đọc.

1.1.2 Sự chuyển đổi t duy, cảm hứng trong văn học.

Văn học 1945 - 1975, nh chúng ta biết ra đời trong hoàn cảnh đặc biệt,

đất nớc 30 năm có chiến tranh liên tục Văn học lúc này phục vụ đắc lực cho

sự nghiệp giải phóng dân tộc và xây dựng CNXH, tất yếu thờng nghiêng vềphản ánh những sự kiện có ý nghĩa lịch sử và có tính cách toàn dân Những

điều văn học đề cập đến lúc đó phải là những vấn đề trung tâm, cốt lõi liênquan đến sự sống còn của cả dân tộc, đất nớc Với hai đề tài chính, hai đề tài

"thiêng liêng và cao cả", đó là Tổ quốc và Xã hội chủ nghĩa, văn học

1945 - 1975 thực sự là bức tranh chân thực và đẹp đẽ về lịch sử dân tộc Cũngchính vì vậy mà đề tài đời t, đời thờng thế sự đạo đức, số phận cá nhân giữ một

ví trí thứ yếu, không đáng kể, không đủ t cách là một đề tài độc lập trong đờisống văn học 1945 - 1975 Sau năm 1975, đặc biệt là sau những năm 80, donhu cầu thẩm mĩ mới của bạn đọc và đợc sự khuyến khích động viên của

Đảng, văn học của chúng ta đã có sự cách tân đổi mới Cái mới phải kể đến

tr-ớc tiên là từ bình diện t duy nghệ thuật Văn xuôi sau 1975 (đặc biệt là truyệnngắn) chuyển dần t duy sử thi sang t duy tiểu thuyết Hiện thực đời sống thay

đổi khác trớc rất nhiều, đòi hỏi các nhà văn cần có cách tiếp cận hiện thực phùhợp Văn học lúc này không chỉ chú trọng vào 2 đề tài Tổ quốc và CNXH nhtrớc Một mảng hiện thực lớn trớc đây hầu nh bị bỏ quên, nay đợc đặc biệt chúý: Đó là vấn đề đời t, đời thờng và thế sự đạo đức Mọi vấn đề của cuộc sống,hay nói một cách khác, tất cả những gì liên quan đến con ngời đều đợc cácnhà văn đa vào văn học Từ những vấn đề lớn nh lý tởng sống, đấu tranh giảiphóng dân tộc, xây dựng CNXH đến những vấn đề nhỏ nhặt trong cuộc sống

đời thờng đều đợc các nhà văn để ý đến Có thể thấy điều này qua tác phẩm

của các nhà văn: Nguyễn Minh Châu, Nguyễn Huy Thiệp, Nguyễn Khải,Nguyễn Quang Sáng, Tại Duy Anh, Phạm Thị Hoài, Nguyễn Minh Dậu,Nguyễn Thị Thu Huệ,

" Nếu nh văn học trớc đây quan tâm đến số phận, hạnh phúc chung củacả cộng đồng, cả dân tộc thì nay các nhà văn quan tâm đến số phận cá nhân.Cảm hứng sử thi thời kỳ 1945 - 1975 hớng ngòi bút của ngời nghệ sĩ vào việckhám phá và ngợi ca những con ngời tiên tiến, con ngời anh hùng Con ngời

lý tởng của một thời vinh quang và oanh liệt, những con ngời của một sựnghiệp chung, xả thân vì nghĩa lớn "Mình vì mọi ngời, mọi ngời vì mình" là lẽsống, đạo đức của con ngời trong văn học sử thi Họ xuất hiện trong các trangvăn, vần thơ nh là sự đại diện trọn vẹn cho đất nớc, cho lý tởng, lơng tâm, khíphách của thời đại Họ đẹp một cách toàn diện, hoàn mỹ nh những viên ngọckhông có tì vết" [16] Ngợc lại, các tác phẩm văn học sau 1975 thì lại hớng tớinhững con ngời đời thờng trong cuộc sống, những số phận cá nhân hết sứcphức tạp Văn học dờng nh có sự đào xới sâu hơn, của xã hội và mô tả cuộcsống đó một cách toàn diện Những mảng đề tài và vấn để nổi trội trongtruyện ngắn thời kì này là các vấn đề gia đình, tình yêu, đạo đức cá nhân, cuộchành trình của ý thức và nhân cách cá nhân

Nếu nh trớc đây với t duy sử thi và cảm hứng lãng mạn, cách nhìn cuộc

đời và con ngời của các nhà văn chủ yếu là cách nhìn đơn giản, một chiều,phiến diện và hết sức rạch ròi, thiện - ác, địch -ta, cao cả - thấp hèn; Thì bâygiờ, tiếp cận với con ngời trong văn học sau 1975, ngời đọc có cảm nhận ngợclại Con ngời ở đây đợc nhìn nhận từ nhều góc độ, trong mọi mối quan hệ, làmột tiểu vũ trụ, vô cùng phức tạp, cái xấu, cái tốt đan xen trong con ngời mộtcách lẫn lộn Tiếp xúc với các nhân vật trong sáng tác của Nguyễn Minh Châu,Nguyễn Huy Thiệp, Phạm Thị Hoài, Dơng Thu Hơng, Nguyễn Quang Lập Chúng ta thấy họ thực sự là những cá tính không hề giống ai, nhng lại hiệnhữu trong muôn mặt của cuộc sống đời thờng

Tóm lại, cùng với sự đổi thay của lịch sử xã hội, là sự chuyển đổi t duynghệ thuật và cảm hứng sáng tạo Trong bối cảnh chung của đời sống văn học

từ 1975 trở lại đây, văn học nói chung và truyện ngắn nói riêng đã bắt kịp hơithở nóng hổi của cuộc sống, tiếp cận, khai thác những vấn đề gay gắt, gai gócnhất của cuộc sống cũng nh ẩn náu xấu xa trong tâm hồn, trong thế giới bí ẩncủa lòng ngời, trong số phận mỗi cá nhân con ngời Chính vì vậy mà văn họclúc này "thực hơn" và "đời hơn"

1.2 Vài nét về truyện ngắn và nhìn chung truyện ngắn Nguyễn Thị Thu Huệ

1.2.1 Truyện ngắn và u thế của thể loại

1.2.1.1 Truyện ngắn

Truyện ngắn là loại tác phẩm tự sử cỡ nhỏ Nội dung của thể loại nàybao trùm hầu hết các phơng diện của đời sống: đời t, thế sự hay sử thi, nhngcái độc đáo của nó là ngắn Truyện ngắn đợc viết ra đê tiếp thu liền mạch, đọcmột hơi không nghỉ

Tuy nhiên, mức độ dài ngắn cha phải là đặc điểm chủ yếu để phân biệttruyện ngắn với các tác phậm tự sử truyện ngắn Trong văn học hiện đại cáctác phẩm rất ngắn, nhng lại là truyện dài viết ngắn lại Truyện ngắn thời trung

đại cũng ngắn nhng rất gần với truyện vừa Các hình thức kể chuyện dân gianrất ngắn gọn nh cổ tích, thần thoại, truyện cời lại càng không phải là truyệnngắn

Truyện ngắn hiện đại là một kiểu t duy mới, một cách nhìn cuộc đời,một cách nắm bắt đời sống rất riêng, mang tính chất thể loại Cho nên truyệnngắn đích thực xuất hiện tơng đối muộn trong lịch sử văn học

Khác với tiểu thuyết là thể loại chiếm lĩnh đời sống trong toàn bộ sự đầy

đặn và toàn vẹn của nó, truyện ngắn thờng hớng tới việc khắc hoạ một hiện ợng, phát hiện một nét bản chất trong quan niệm nhân sinh; nó là một khoảnhkhắc, một nhát cắt có ý nghĩa Vì thế, truyện ngắn thờng ít nhân vật và ít sự

t-kiện phức tạp Truyện ngắn không nhằm tới việc khắc hoạ những tính cách

điển hình đầy đặn, nhiều mặt trong tơng quan với hoàn cảnh Nhân vật củatruyện ngắn thờng là hiện thân cho một quan hệ xã hội, ý thức xã hội hoặctrạng thái phụ thuộc của con ngời

Cốt truyện của truyện ngắn thờng diễn ra trong một không gian, thờigian, thời gian hạn chế, chức năng của nó nói chung là nhận ra một điều gì đósâu sắc về cuộc đời và tình ngời Kết cấu của truyện ngắn không chia thànhnhiều tầng, nhiều tuyến mà thờng đợc xây dựng theo nguyên tắc tơng phảnhoặc liên tởng Bút pháp trần thuật của truyện ngắn thờng là chấm phá

Yếu tố quan trọng bậc nhất của truyện ngắn là những chi tiết cô đúc, códung lợng lớn và lối hành văn mang nhiều ẩn ý, tạo cho tác phẩm nhiều chiềusâu cha nói hết

1.2.1.2 Ưu thế của thể loại truyện ngắn

Truyện ngắn nằm trong hệ thống chung của loại văn kể chuyện Nhà văn kểlại một trờng hợp đặc biệt của một nhân vật hay một số nhân vật nào đó Tuy cómột số đặc điểm riêng biệt, nhng truyện ngắn cũng có những đặc trng chung củathể loại truyện Đó là: có cốt truyện, có nhân vật, đợc thể hiện qua phơng thức kểchuyện và có vai trò của ngời kể chuyện Lời kể, nhân vật, cốt truyện trong mỗi tácphẩm có mối tơng quan khăng khít với nhau

Truyện ngắn hiện đại trong xã hội hiện đại có nhiều u thế riêng.Biêlinxki từng nhận định: "Nếu có t tởng của thời đại thì cũng có những hìnhthức của thời đại " Truyện ngắn là một trong những hình thức của thời đại Vìthế nó thu hút đợc sự quan tâm của ngời sáng tác, ngời nghiên cứu, ngời đọc

Truyện ngắn là thể loại văn học rất nhạy cảm với những biến đổi của đờisống xã hội Với hình thức gọn nhẹ, truyện ngắn luôn bắt kịp những vận độngcủa xã hội và tái hiện đợc mọi biến thái trớc đời sống vật chất cũng nh tinhthần của con ngời Ngày nay, trớc thực trạng muôn vẻ của cuộc sống đang lên,

các nhà văn đang ra sức sáng tạo, đa lại cho văn học nớc nhà ngày càng nhiềutác phẩm truyện ngắn có giá trị Tên tuổi của các nhà văn hiện đại viết truyệnngắn nh Nam Cao, Nguyễn Công Hoan, Thạch Lam, Nguyễn Minh Châu,Nguyễn Huy Thiệp, Phạm Thị Hoài luôn có vị trí trang trọng trong đời sốngtinh thần của ngời yêu văn học.

Truyện ngắn là một thể loại rất năng động, có khả năng to lớn trong việc

đáp ứng những đòi hỏi ngày càng cao của cuộc sống Tuy nó là thể loại "cỡnhỏ" nhng nó lại là thể loại phát hiện nghệ thuật đời sống theo chiều sâu Vìthế mà dung lợng của truyện ngắn rất lớn Trong một cuộc trao đổi về truyệnngắn năm 1992 nhà văn Nguyên Ngọc nhấn mạnh: " Trong độ ba trang, mấynghìn chữ mà rõ mặt cả một cuộc đời, một kiếp ngời, một thời đại Các truyệnngắn bây giờ rất nặng Dung lợng của nó là dung lợng của cả cuốn tiểuthuyết"

Dù sức nặng dung lợng của truyện ngắn là rất lớn nhng đấy lại là thểloại gần gũi với đời sống hàng ngày, súc tích, dễ đọc, lại thờng gắn liền vớihoạt động báo chí Do đó nó có tác dụng và ảnh hởng kịp thời trong đời sống.Bởi vậy thể loại này đang là sự lựa chọn để thử sức và khẳng định mình củacác nhà văn trẻ nh Nguyễn Thị Thu Huệ , Lu Sơn Minh, Lý Lan, Võ Thị Hảo,Phan Thị Vàng Anh

1.2.2 Nhìn chung về truyện ngắn Nguyễn Thị Thu Huệ.

1.2.2.1 Nguyễn Thị Thu Huệ - cuộc đời và tác phẩm.

* Cuộc đời

Nhà văn Nguyễn Thị Thu Huệ sinh ngày 12 tháng 8 năm 1966 tại KheHùm, Quảng Ninh, lớn lên ở Hà Nội Thu Huệ đợc sinh ra trong một gia đình

có truyền thống văn học Bố là cán bộ miền Nam tập kết, nguyên là nhà báo;

mẹ là nhà văn nữ có dấu ấn trong nền văn học hiện đại - nhà văn Nguyễn ThịNgọc Tú

Thu Huệ từ nhỏ đã đợc sống trong không khí "văn nghệ", đợc thừa hởng

độ thâm sâu rộng lớn của ngời cha và chất văn nữ duyên dáng của mẹ Vì thế,ngay từ nhỏ Thu Huệ đã có một trái tim đa cảm và một cái nhìn tinh tế Chịtâm sự: "Cho đến bây giờ ở tuổi 37 chị vẫn còn đầy mộng mơ và không kémnhững ngời mộng mơ nhất Rất hay buồn, hay bị xốn xang Dẫu bây giờ đã cóhai con trai rồi vậy mà cứ hôm nào trăng sáng mà chị không đi ra đờng langthang đợc một lúc, không ra ban công ngắm trăng đợc một lúc là cứ nh bị mấtcắp một cái gì đấy " Tâm hồn ấy, trái tim ấy đợc nhen nhóm từ thuở ấu thơtrong con ngời Thu Huệ Những con ngời, những sự kiện, những đổi thay xẩy

ra trong cuộc đời mình, đã thấm sâu vào kí ức, tâm hồn, t duy của chị; rồinhững kỉ niệm về ngời bố kính yêu hiện về trong giấc mơ, những buổi tâm sựvới bố sau những giờ làm việc đã trở thành ngọn nguồn t duy mang tính triết lítrong tác phẩm của chị Văn Thu Huệ cho ta thấy một cuộc sống phố phờngvới những suy t về hạnh phúc, tình yêu Cái nhìn "trách nhiệm" với cuộc sốngcon ngời đã làm cho văn của Thu Huệ đậm chất đời và chất ngời - điều khiếncho nhà văn Hồ Phơng phải ngạc nhiên: "Sao còn ít tuổi mà Huệ lọc lõi thế

Nó nh một con mụ phù thuỷ lão luyện Nó đi guốc trong bụng mình" [11] Amhiểu, tờng minh mọi ngõ ngách đời sống đã làm nên nét đặc sắc trong văn chị.Tất cả những gì trái tim nhạy cảm ấy nhận đợc đã hiện về trên những trangviết sắc sảo nhng đầy nữ tính Cuộc đời, số phận của nhân vật trong văn ThuHuệ đợc xuất phát từ một chủ thể đa đoan, chiêm nghiệm chính mình vànhững ngời xung quanh Gặp Thu Huệc ngoài đời ta thấy một Thu Huệ có cátính mạnh mẽ nhng "ngây thơ", lúc ấy chị không đứng ở vị trí một nhà văn bởitrong truyện chị luôn bất an và trống vắng Trong cuộc đời thực chị sống vànghĩ: "mọi cái chỉ tơng đối thôi, không có gì toàn vẹn cả" nh thông điệp chịgửi gắm trong tác phẩm của mình

Tuy lớn lên trong hoàn cảnh đất nớc có chiến tranh, cuộc sống bao cấp

có nhiều vất vả nhng Nguyễn Thị Thu Huệ đợc đi học một mạch, tốt nghiệp

đại học khoa Ngữ văn năm 1989 Ham đọc sách, yêu văn chơng, tác phẩm đầu

tay của chị đợc công bố năm 1988 khi còn là một sinh viên Tốt nghiệp đạihọc, chị làm biên tập viên tạp chí văn hoá ngoại thơng Sau đó đợc làm côngviệc theo sở thích: biên tập viên phim truyền hình, rồi làm trởng xởng phim II -

đài truyền hình Việt Nam

Nhà văn từng giới thiệu rất thực về mình trong cuốn " Nhà văn ViệtNam-chân dung tự hoạ ": Bản thân là một ngời yêu văn chơng, ham đọc sách,nhng không coi văn chơng là một nghề mà mình theo đuổi suốt cuộc đời

"Hứng thì viết, không hứng thì thôi, chứ không gợng ép, hoặc viết để có tiềnhay có tiếng Viết văn chỉ có một mục đích duy nhất là để giải toả những suynghĩ trong đầu, văn chơng nh một ngời bạn thủy chung" Chị quan niệm rằngngời sáng tác cần phải trung thực với bạn đọc vì bạn đọc ngày càng khônngoan và hiểu biết Ngời viết chỉ nên là một ngời bạn tâm tình với ngời đọcchứ đừng nên là ngời dạy ngời đọc

* Tác phẩm:

Vào những năm 1992 -1993 Thu Huệ gửi chùm truyện ngắn dự thi trên

"Tạp chí văn nghệ quân đội" (gồm các truyện : "Mi nu xinh đẹp" (số 7/1992);

"Tình yêu ơi ở đâu" (số 9/1992), "Bảy ngày trong đời" (Số 3/1993), "Hậu thiên

đờng" (số 9/1993) và chị đã đạt giải nhất trong cuộc thi đó Cho đến nay,Nguyễn Thị Thu Huệ đã có 4 tập truyện ngắn với hơn 80 truyện:

- "Cát đợi", Nxb Hà Nội, 1992

- "Hậu thiên đờng" , Nxb Hà Nội nhà văn, 1995

- "Phù Thuỷ", Nxb văn học, 1997

- "21 truyện ngắn Nguyễn Thị Thu Huệ ", Nxb Hội nhà văn, 2001

Và 2 tiểu thuyết : "Một góc đời nham nhở"

" Của để dành"

Ngoài ra Thu Huệ còn đạt giải nhất trong cuộc thi sáng tác về Hà Nội

và đợc tặng thởng của Hội nhà văn

1.2.2.2 Truyện ngắn Nguyễn Thị Thu Huệ trong sự vận động đổi thay của đất nớc.

Văn học nói chung, truyện ngắn nói riêng sau 1985 đã có bớc đột khởinhờ vào ngọn gió lành của công cuộc đổi mới Nhờ không khí dân chủ, cởi mởtrong văn học với lối viết văn của Nguyễn Huy Thiệp, Phạm Thị Hoài, PhanThị Vàn Anh, Nguyễn Thị Thu Huệ đã làm nóng lên đời sống văn chơng.Lớp bạn đọc "cũ" và "mới" đã quen dần với họ

So với các nhà văn nam giới, các nhà văn nữ thờng hớng ngòi bút củamình vào những hiện tợng đang diễn ra trớc mắt Đề tài chiến tranh ít xuấthiện trong truyện ngắn của các cây bút nữ (ngoài sáng tác của Dơng Thu H-

ơng, tác giả đã nhiều năm lăn lộn ở chiến trờng) Phần lớn các tác giả nữ thờnghớng ngòi bút của mình vào đề tài thờng nhật, xoay vào nuhững vấn đề thời sựhiện đại

Tác giả Nguyễn Thị Thu Huệ sinh ra trong chiến tranh, song lớn lên vàthành đạt trong thời kỳ đổi mới Trong thực tiễn xã hội vận động đổi thay ấy,chị đã mô tả cuộc sống bình thờng của những con ngời bình thờng trong xã hộimới này

Chẳng hạn, trong truyện "Mi nu xinh đẹp" ta bắt gặp hình ảnh một ngờithiếu tá về hu, vợ mất sức đi bán rau, vì túng quẫn phải hy vọng vào việc nuôichó Nhật (lúc này phong trào nuôi chó Nhật đang rộ lên ở Hà Nội) Tác giả đãkhông ngần ngại phanh phui những mặt trái của xã hội hiện nay, khi mà conngời muốn nuôi sống mình thì trớc hết phải nuôi sống chó Cái kết thúc vừa bivừa hài đúng nh ý nghĩ của nhân vật "ở đời ngời ta sống đợc là nhờ ảo vọng vàngộ nhận"!

Rồi một thực tiễn trong xã hội đợc đặt ra là vấn đề đạo đức và lòng tin.Hiện thực cuộc sống càng ngày càng trở nên đa dạng và phức tạp, con ngờisống trong môi trờng ấy không phải lúc nào cũng bộc lộ rõ hết mọi khía cạnh,mọi bí ẩn của tâm hồn Nguyễn Thị Thu Huệ trong "Biển ấm" đã đem lại cho

ngời đọc cảm xúc sâu lắng Tác giả viết: "cuộc đời còn nhiều những ngời đàn

ông cao thợng, tốt đẹp Ngời đàn ông đã có vợ thờng đi tìm trong tình yêumới là tinh thần chứ không phải là sự cuồng si thể xác Anh không muốn lấytôi vì anh không muốn tôi đau khổ " [tr.130]

Đó là lý do cho những ngời vẫn còn niềm tin vào lòng tốt ở trên đời,dám sống và biết sống ở đây, tác giả không tỏ ra dễ giải, đơn giản để chỉ racho ngời đọc thấy giữa cái ngổn ngang phức tạp của cuộc đời vẫn có chỗ dựatinh thần tin cậy và vững chắc Chỗ dựa ấy không phải là cái gì khác ngoàilòng nhân ái Những cây bút nữ nói chung, Nguyễn Thị Thu Huệ nói riêng, th-ờng có dự cảm sâu sắc về hạnh phúc nên chị đã đem lại cho ngời đọc niềm tinyêu cuộc sống, tin yêu con ngời Dù quá khứ có nặng nề, dù hiện tại còn đaukhổ, con ngời vẫn tin tởng ở ngày mai tốt đẹp

Trong truyện "Tình yêu ơi ở đâu" đã toát lên niềm tin tởng của con ngờitrớc cuộc sống xô bồ, khắc nghiệt Truyện kể câu chuyện về một cố gái đi tìmtình yêu Cô ghé mình qua ba ngời đàn ông nhng cả ba đều quá xa vời với lý t-ởng của mình mà cô đã xây đắp từ thời sinh viên Nhân vật dờng nh bị đặt vàotình huống kịch Nhng lời bà mẹ đã mở ra cho cô một lối thoát, đúng hơn làmột cách nhìn tỉnh táo trớc cuộc sống: "Sống ở đời phải biết vị tha con ạ! Mọicái chỉ tơng đối thôi Ta phải chọn cái xấu ít nhất trong mọi cái xấu con ạ "[tr.43] Khát vọng về một ngời tình lý tởng của con gái và quan niệm lànhmạnh của bà mẹ đã làm cho câu chuyện giữ đợc trạng thái cân bằng về t tởng,không bị rơi vào lối giải quyết cực đoan Ngời đọc tin rằng cô gái xinh đẹp, cóhọc ấy sẽ tìm đợc tình yêu đích thực của mình

Một đề tài nữa cũng gây chú ý trong tác phẩm của Nguyễn Thị Thu Huệ

đó là: Vấn đề cuộc sống gia đình

Lịch sử xã hội đổi thay kéo theo sự thay đổi trong tính cách con ngời vàquan điểm sống của họ Gia đình trớc kia đợc coi là khuôn mẫu để quy chiếu

ra ngoài xã hội, ứng xử trong gia đình cũng theo tôn ti ở ngoài xã hội Gia đình

hôm nay, do sự biến đổi nhiều mặt trong xã hội, nhân tố cá nhân bắt đầu "cựaquậy" và "xé rào" nên đã nảy sinh nhiều vấn đề phức tạp trong quan hệ gia

đình

Nguyễn Thị Thu Huệ cùng một số nhà văn nữ khác trớc thực trạng cuộcsống đó đã chú ý xây dựng những nhân vật "lạc môi trờng" để nói lên nhữngmâu thuẫn xã hội, quan hệ lứa tuổi, mâu thuẫn giữa mẹ và con những nổiniềm không san sẻ hay tình cảm của ngời vợ đối với chồng

Trong truyện ngắn "Một nửa cuộc đời", ngời đàn bà và ngời đàn ông đã

có gia đình thì tất nhiên trách nhiệm của họ là lo cho con cái, gia đình củamình Nhng cuộc đời không phải lúc nào cũng diễn ra êm đẹp nh vậy Bởi ng-

ời chồng thì tốt bụng "bình lặng nh một dòng nớc lúc nào cũng trong vắt, cònngời vợ thì lại luôn muốn đổi thay Ngời đàn ông rất yêu vợ nhng lại đi tìmniềm vui riêng t ở một ngời đàn bà khác

Hiện thực phức tạp của cuộc sống những năm gần đây đã trở thànhmảnh đất màu mỡ cho truyện ngắn phát triển không ngừng Đó chính là gơngmặt của một xã hội đang chuyển mình trong thời kỳ đổi mới Nguyễn Thị ThuHuệ với truyện ngắn của mình đã theo sát nhịp chuyển biến của lịch sử và làmnên một gơng mặt mới trong truyện ngắn Việt Nam

Chơng 2

Sự thể hiện con ngời trong truyện ngắn

Nguyễn Thị Thu Huệ

***

2.1 Cái nhìn về con ngời và cuộc đời.

2.1.1 Cái nhìn về con ngời.

Cũng nh các tác giả khác thuộc giai đoạn văn học sau 1975, Nguyễn ThịThu Huệ chú ý khám phá và miêu tả sâu sắc con ngời đời t, đời thờng và conngời nhân cách Điều này cho thấy trong sáng tác của chị, cuộc sống đợc phản

ánh đa diện, nhiều chiều và có phần phức tạp

2.1.1.1 Con ngời đời t, đời thờng.

Đó là con ngời đợc nhìn nhận trong mọi mối quan hệ phức tạp: quan hệxã hội, quan hệ đời t, đời thờng, quan hệ lịch sử Con ngời với những niềm vui

và nổi buồn, trong sự phấn khởi và khổ đau, trong niềm tin và sự hoài nghichính đáng Chung quy lại, con ngời trong những sáng tác truyện ngắn củaNguyễn Thị Thu Huệ đợc nhìn trong ba mối quan hệ: với tình yêu, với gia đình

và với xã hội

Nhà văn Nga M.Gorki đã viết :"Cuộc sống thiếu tình yêu không phải làsống mà là sự tồn tại Không thể sống thiếu tình yêu vì con ngời sinh ra có mộttâm hồn chính là để mà yêu" Còn đối với con ngời trong truyện của Thu Huệthì tình yêu nh một nhu cầu nội tại, tình yêu là lẽ sống, có lúc nó không còn

đơn thuần là sự đòi hỏi nữa mà là sự giành dật để có đợc nó ngời ta phải trả giábằng sự đau khổ Với những khát vọng tình yêu cháy bỏng, con ngời tha thiếthiến dâng và nâng niu những tình yêu đến với mình ("Cát đợi") Mà tình yêuthì mong manh vô cùng Hồ nh tình yêu luôn là ảo ảnh khó nắm giữ mà conngời thì luôn theo đuổi với một khát khao đến cuồng dại ("Ngời đi tìm giấcmơ"), lại có khi con ngời tìm cách vợt ra những giới hạn giáo lí khắc nghiệtluôn ngăn cách tình yêu của họ ("Biển ấm") Khát vọng tự do trong tình yêuluôn luôn tồn tại trong khát vọng sống của mỗi ngời Bởi vậy, tự do chỉ địnhhình trên cái nền, cái ràng buộc và khát vọng của con ngời vận động đếnnhững điều mình mơ ớc - điều này thấy rõ trong truyện "Tình yêu ơi ở đâu".Truyện ngắn kể về một cô gái đi tìm tình yêu Cô tìm tình yêu xuất phát từ

quan niệm mang màu sắc lý tởng của mình, cô ghé mình qua ba ngời đàn ôngnhng cả ba đều quá xa vời với thần tợng tình yêu mà cô xây đắp cho mình từthời sinh viên Ngời đàn ông thứ nhất là một nhà thơ nghiệp d nhng "bụi bặm"

và cẩu thả, cô chỉ yêu đợc thơ chứ không thể yêu ngời Mối tình quá lãng mạn

đã nhanh chóng đổ vỡ Ngời đàn ông thứ hai là một nhà buôn trẻ đang hiếnmình cho sự nghiệp làm giàu ý thức, sức mạnh của đồng tiền, quan niệmthiếu văn hoá về con ngời và lẽ sống đã biến gã thành một kẻ ích kỷ, tàn nhẫn

và vô học Mối tình này của cô gái tên Quyên mang màu sắc hôn nhân nhiềuhơn tình yêu, nhng cô đã không để hôn nhân huỷ diệt quyền sống, quyền tự dochính đáng của một ngời vợ Ngời đàn ông thứ ba là một ngời lính xuất ngũ,nghèo nhng chân thật Anh đã goá vợ, có hai con và cô không thể vợt qua đợcnhững xung khắc gia đình trớc mắt vì những đứa con của anh Quyên khôngtìm đợc tình yêu nh nàng nghĩ và mong muốn nên rơi vào thất vọng

Đối với gia đình, con ngời trong tập :"21 truyện ngắn Nguyễn Thị ThuHuệ" luôn buộc mình vào gia đình nh một bến đậu, dù đó cha hẳn là bến đậucủa hạnh phúc, của bình an Chúng ta thấy trong truyện ngắn Nguyễn Thị ThuHuệ con ngời thờng giữ cho gia đình mình cái vỏ bề ngoài có vẻ bình yên nhngbên trong lại mang yếu tố bi kịch: "Mọi cái chỉ là tơng đối thôi Ai chả có nổikhổ riêng Họ cứ đi với nhau, sang trọng và tơi tỉnh thế thôi, hoặc là cứ sinhcon đẻ cái, nhng khi đóng cửa lại hay khép lòng lại, ai cũng đầy nỗi khổ Mỗingời một vẻ, thế mới là cuộc sống " [tr.43]

Nguyễn Thị Thu Huệ qua truyện ngắn của mình thờng quan tâm đến gia

đình trong xã hội đang tồn tại và rạn vỡ Trong tập 21 truyện ngắn ta có thểtìm thấy một gia đình với hạnh phúc của sự sum vầy, của tình chồng vợ, chacon Thu Huệ để tâm vào việc khai thác gia đình - cái "hang ổ cuối cùng" củacon ngời - đang bị rạn nứt, đang đứng trớc những nguy cơ và thách thức nh thếnào

Trớc cách mạng tháng Tám năm 1945, các nhà văn hiện thực phê pháncũng khai thác sự chông chênh trắc trở của cuộc sống gia đình Trong sáng táccủa Nam Cao, số phận của gia đình lão Hạc, gia đình anh giáo Thứ đang đốimặt với cuộc sống đói nghèo, túng bấn nhng vẫn ấm tình ngời Hay trong sángtác của Ngô Tất Tố, cái đói khổ đã chia năm sẻ bảy gia đình chị Dậu nhngtrong cái cay đắng ấy, tình thơng, tình yêu và hơi ấm gia đình vẫn tồn tại, vẫn

có chỗ đứng

Nguyễn Thị Thu Huệ lại nh đi ngợc với điều đó Con ngời trong truyệnngắn của chị đa phần có cuộc sống đầy đủ, sung túc nhng bất hạnh do chính sự

đủ đầy ấy Ông cậu trong "Nớc mắt đàn ông" là một ngời thành đạt, thức thời

Ông có nhà cao cửa rộng, lại có kẻ hầu ngời hạ ở cơ quan, ông "ho một tiếng

là có ngời sợ" Nhng ở nhà, ông lại bất lực trớc tất cả Vợ thì khinh bỉ, sẵn sàng

đánh nhau tay đôi với ông Những đứa con thì không có nổi mời lăm phút tâm

sự với ông ngoài chuyện tiền bạc Cái kết cục buồn thảm này nh là một tất yếuxẩy ra và trở thành phổ biến khi gia đình không đơc quan tâm đúng mức Khi

đồng tiền đợc đặt lên quá cao mà con ngời thì bị chi phối quá mạnh bởi nó

Con ngời là sản phẩm của cuộc sống Chịu sự chi phối của cuộc sống,của thể chế chính trị - kinh tế - xã hội.Hiện thực mỗi thời đại, mỗi xã hội quy

định tiến trình phát triển cá tính, trách nhiệm của cá nhân Khi đất nớc cóchiến tranh, con ngời Việt Nam thờng găp nhau trong lí tởng, mục đích cao cả:

đánh thắng kẻ thù Còn trong cuộc sống mới, quan hệ giữa con ngời với hiệnthực cũng đổi khác, họ bận bịu với những bon chen, những toan tính, nhữngham muốn đời thờng mà thờ ơ với trách nhiệm xã hội

Quay lại một chút với quan hệ gia đình, khi những ngời bố, ngời mẹ,không còn gơng mẫu và hi sinh nữa thì họ trở thành "phù thuỷ" trong mắt concái Ngời bố, ngời mẹ trong "Phù Thuỷ" và ngời mẹ trong " Hậu thiên đờng"

đã mải miết đi tìm cho mình những chân trời riêng mà quên đi trách nhiệm và

t cách của mình đối với con cái, đối với gia đình Gia đình là tế bào của xã hội,

khi họ thờ ơ với gia đình cũng là lúc họ thờ ơ và làm ảnh hởng đến sự giáo dụccon ngời trong xã hội, làm xã hội mòn vẹt đi Một xã hội sẽ ra sao khi nhữngngời đàn ông thì "rặt một lũ đều giả" và ngời phụ nữ thì luôn khát khao yêu đ-

ơng và tìm mãi suốt đời không có bến dừng chân Một xã hội sẽ thế nào khicon ngời c xử với nhau chỉ bằng toan tính và sặc mùi tiền bạc Quan hệ giữacon ngời với đời sống xã hội trong sáng tác của Nguyễn Thị Thu Huệ đợc đặt

ra nh một lời cảnh tỉnh Cảnh tỉnh để phát triển cuộc sống cộng đồng, cảnhtỉnh để tìm lại trách nhiệm của cá thể

Con ngời trong tập "21 truyện ngắn của Nguyễn Thị Thu Huệ", vừa cố

kết dính với gia đình nh là "hang ổ cuối cùng" nhng lại vừa bị giằng xé bởitình yêu, bởi cuộc sống và những ngoại lực khác Con ngời nh là một tiểu vũtrụ, vô cùng phức tạp, chiều sâu tâm hồn có nắm bắt, cái xấu, cái tốt đan xenlẫn lộn, có khi cái cao cả và cái thấp hèn cùng tồn tại trong một con ngời Ngời

đàn ông hàng xóm trong "Phù Thuỷ" là một ngời chồng mẫu mực, tận tuỵchăm sóc vợ con Đó là ngời đàn ông có chức vụ, có quyền lực, gia đình cótruyền thống nổi tiếng là nho gia, văn hoá Nhng đây cũng chính là ngời đàn

ông từng khen "nó" ( cô bé 12 tuổi) là: "Cháu rất đẹp Chú sẽ dạy cho cháuhiểu cuộc sống đẹp nh thế nào Nhà chú cách nhà cháu một cái ngõ, sang đóchú sẽ dạy cháu thành ngời lớn" [tr.174]

Chính tính chất phức tạp trong mỗi cá nhân con ngời khi cuộc sống đủ

đầy về vật chất dẫn đến những bi kịch cá nhân thể hiện trên mỗi trang viết củaNguyễn Thị Thu Huệ Đó là cái bi kịch của Thuỷ ("Mi nu xinh đẹp"), của

"cậu" ("Nớc mắt đàn ông") có tiền nhng không có tình yêu và cuộc sống trởthành vô nghĩa Đó là bi kịch của một ngời mẹ lẫm lỡ nhìn thấy con mình đangdẫm lên những nơi mà mình đi qua nhng không thể nào ngăn lại đợc Ngời mẹ

ấy đau đớn, hối hận trong muộn màng khi phải nhìn thấy đứa con mình "đứng

ở miệng vực", rồi ở trong lòng vực mà không thể làm gì khác

Với những bi kịch, con ngời trong "21 truyện ngắn Nguyễn Thị Thu

Huệ" là con ngời cô đơn Cô đơn buồn khổ bởi họ có nhiều ham muốn, bởi họ

sống trong một xã hội hiện đại đang phát triển đến mức chóng mặt Trongtruyện ngắn "Ngời xa" (tập "truyện ngắn bốn cây bút nữ") tác giả viết: "Buồn

đến xót xa cho kiếp ngời cứ phải sống hai mặt Một là tình yêu cá nhân và một

là con ngời xã hội" con ngời đợc nhìn trong mối quan hệ giữa gia đình, tìnhyêu và các mối quan hệ khác nên họ mới cô đơn giữa nhiều chiều quan hệ ấy

Trong truyện ngắn Nguyễn Thị Thu Huệ chúng ta thờng bắt gặp cácnhân vật luôn tự hỏi: Con ngời là cái gì? Tôi là ai? Vì sao tôi buồn ? Chứng

tỏ con ngời trong tập truyện là con ngời cô đơn 20/21 truyện ngắn nói về nổicô đơn và sự lặp lại của hơn 30 lần từ "cô đơn" hay " cô độc" cũng khẳng định

điều đó

2.1.1.2 Con ngời nhân cách

Đất nớc những năm sau chiến tranh đã có sự thay đổi về nhiều mặt.Nền kinh tế thị trờng đã nâng cao đời sống vật chất của toàn dân một cách rõrệt Song, không thuận chiều với đời sống vật chất, đời sống tinh thần và nhiềumặt nhân cách của con ngời bị giảm sút Viết về con ngời trong cuộc sốnghiệu đại, Nguyễn Thị Thu Huệ đặt họ trong những đua tranh, giành dật quyếtliệt của cơ chế thị trờng mà ở đó con ngời luôn phải có những lựa chọn Bảnchất con ngời vì thế mà bị bóc trần và đợc phơi bày trên từng trang viết

My (thiếu phụ cha chồng) là một cô gái thôn quê khoẻ mạnh xinh đẹpnhng ít học My ao ớc cuộc sống xa hoa phù phiếm nơi phố phờng đô hội Bấtchấp tất cả, cô cam tâm cớp chồng chị mình một cách lạnh lùng và tàn nhẫn

"nh ngời ta xé miếng vải" và đẩy chị mình vào cái chết Sự lựa chọn của Mykhông chỉ có vậy Khi đã đợc sống nh mong muốn, My vẫn cha hài lòng vớicuộc sống ấy Cô ngoại tình với Hoàng, một chàng trai khoẻ mạnh, cuồngnhiệt để thoả mãn xác thịt trong khi bụng còn mang thai Dĩ nhiên, My phải trảgiá cho những gì mình làm, mình lựa chọn Và dẫu "khi ngời ta trẻ" ngời ta

vẫn thờng tin vào những điều viễn vông thì cũng thật đáng tiếc cho những sốphận, những tình yêu sớm rơi vào bi lịch đớn đau.

Thật xót xa khi nhân cách con ngời bị đánh cắp mà kẻ cắp nhân cách họlại là chính họ "Kẻ thù lớn nhất của đời ngời là chính mình", nhng có mấy ainhận ra đợc điều đó Thế nên, ta bắt gặp nhiều cảnh trớ trêu và trào lộng trongvăn Nguyễn Thị Thu Huệ :"Tiếng the thé của bà bác sĩ cất lên: "ông ấy ch a đủtiêu chuẩn nằm nhà lạnh, để đến hôm sau là khó chịu đấy"

Mẹ tôi vùng lên túm lấy tay ngời đàn bà, vừa nói vừa dúi vào tay bà tamột gói nhỏ Bà ta cời "để tôi giúp, may ra đợc thì hết ý" "

Giọng bà bác sĩ từ "the thé" đến "cời", rồi nhẹ nhàng làm độc giả cũngbật cời ra nớc mắt ở đâu rồi ngời bác sĩ trong câu "Lơng y nh từ mẫu" ? phảichăng vị "lơng y" đó đã tan biến trong cái "gói nhỏ" của ngời phụ nữ đau khổtội nghiệp có ngời chồng vừa mới qua đời ?!?

Nguyễn Thị Thu Huệ quan tâm đến số phận con ngời trong bi kịch tìnhyêu Bi kịch tình yêu thì nhiều kiểu, nhiều nguyên do nhng có những bi kịchthật chua xót - nó đợc gây ra bởi sự tác động của cơ chế thị trờng Con ngờihôm nay, dù phải cắm cúi kiếm ăn vất vả trong cuộc sống bon chen về kinh tếthì vẫn cần đến tình yêu Thế nhng giờ đây, quan niệm hạnh phúc của một sốngời chỉ là sự đủ đầy về vật chất và sự thoả mãn những dục vọng tầm thờng("chàng" - ngời đàn ông thứ hai của Quyên trong "Tình yêu ơi ở đâu") Vớinhiều ngời bấy giờ, tình yêu chỉ là một thứ xa xỉ phẩm trong đời sống kinh tếthị trờng Không ai giống ai, "ngời ta hạnh phúc đều giống nhau nhng đau khổthì mỗi ngời một vẻ" (Lepton xtôi) Nêu lên những bi kịch, những biến thoáicủa đời sống kinh tế thị trờng, Nguyễn Thị Thu Huệ muốn thức tỉnh con ngời:Hãy tỉnh táo hơn để nhìn nhận lại rằng con ngời đáng đợc hạnh phúc biết baonhng có khi con ngời cũng đáng bất hạnh biết bao

Với nhịp sống xô bồ của thời đại kinh tế thị trờng, nhân cách văn hoá ởmột lớp ngời ngày càng giảm sút Con ngời với những thiếu hụt về nhân cách

văn hoá trong truyện ngắn Nguyễn Thị Thu Huệ đợc thể hiện khá sinh động.Ngời đàn ông ngời yêu của "nó" trong “Hậu thiên đờng”là con ngời "bặmtrợn", đểu giả, lừa lọc Hắn đã có "một vợ hai con, lại còn bòn rút từng nghìncủa một đứa bé con" Hắn vừa đợc cả con bé, vừa đợc cả năm xu một hào của

nó mà bản thân thì chẳng mất gì cả Gã là một kẻ lừa lọc, ích kỷ, ti tiện, bủnxỉn - một con ngời thiếu văn hóa

Ngời bố của Thạnh ("ám ảnh" ) là một ngời đàn ông ích kỷ và gia trởng

Ông ta là đại diện cho những kẻ bị băng hoại đạo đức, coi thờng đạo đức giaphong Là một ngời chồng, khi vợ lâm bệnh thì vội vàng ngoại tình để hởnglạc thú riêng Là một ngời cha, ông ta đối xử với con cái tệ mạt Ngời đàn ôngnày trở thành cơn ác mộng, thành "ám ảnh" của con cái, thành nổi ghê sợ củangời vợ và sự khinh bỉ của ngời đời

Tóm lại: con ngời trong cái nhìn của " 21 truyện ngắn Nguyễn Thị Thu

Huệ" là con ngời đời thờng với tất cả những gì tốt đẹp - xấu xa, thiện - ác, cao

cả - thấp hèn và đầy đủ niềm vui, nổi buồn, ham muốn, khổ đau và hạnh phúc.Không có trong truyện ngắn của chị một con ngời toàn vẹn, hoàn hảo vì "tất cảchỉ là tơng đối" Ngời anh trai của "nàng" ("Tình yêu ơi ở đâu") nói với emgái: "Ai mà chẳng có tật" "Không có ai hoàn hảo đâu, đợc cái này thì phảithôi cái kia" [tr 39] Chính bởi không có ai toàn vẹn nên con ngời cần phảitỉnh táo để nhận ra chính mình, để vơn lên, tự hoàn thiện và giảm bớt những lỗilầm

2.1.2 Cái nhìn nhiều chiều về cuộc đời.

Cuộc đời của con ngời là mối quan tâm đặc biệt trong sáng tác củaNguyễn Thị Thu Huệ Trớc hết phải nói rằng, tập truyện có cái nhìn cuộc

đời khá cực đoan: "Cuộc đời con ngơi thật buồn và ngắn ngủi" mà ở đó sốphận của mỗi con ngời đợc nhìn từ nhiều góc độ khác nhau, góc độ nào cũng

có những thất vọng, những cô đơn và chán chờng My ("thiếu phụ cha chồng ")

nghĩ: "Cuộc đời là cả một cái vòng khổ ải Tất cả, tất cả đang quây cuồng suốt

từ khi sinh ra cho đến lúc chết đi để kiếm miếng ăn nh thể họ bị đói từ kiếp ớc" [tr.354] Chính bởi cái quan niệm đời ngời với những lo toan kiếm sống là

tr-"cả một vòng khổ ải" nên My đã tìm đến cuộc sống hởng thụ bằng bất cứ giánào, bất chấp cả luân thờng đạo lí, bất chấp tình máu mủ ruột rà miễn là đợcsống nh mong muốn Và rồi, chính nhân vật này nhận thấy: "Đời ngời phầnlớn là buồn Ngày nọ rồi tới ngày kia Mỗi ngày đợc thêu dệt bởi những nỗibuồn con con đôi khi vô cớ Tất cả những phút giây của buổi sáng, buổi chiều,

đêm về khuya đối với con ngời đều là những gợi nhớ" [tr.346] Số phận conngời đợc qui định bởi cái nhìn của chính họ về cuộc đời My cũng vậy Cuộcsống của cô, hạnh phúc, đau đớn và nỗi cô đơn của cô Tất cả đều đợc bắt

đầu từ quan niệm của cô về cuộc sống

Quan niệm về cuộc sống của con ngời trong "21 truyện ngắn Nguyễn

Thị Thu Huệ" thờng đợc bộc lộ qua những dòng suy tởng, qua sự chiêm

nghiệm của nhân vật trong một hoàn cảnh cụ thể Và đó cũng chính là sựchiêm nghiệm của một nữ chủ thể đa đoan trớc cuộc đời

Sao ("Giai nhân") trong sự trống vắng cô đơn, trớc một tình yêu đợc dội

về từ ký ức, đã hiểu ra rằng mọi sự không nh cô mong muốn Bởi: "Đời ngời

đàn bà thờng ngắn hơn đời ngời đàn ông dù tuổi thọ của họ lại nhiều hơn Đó

là nghịch lý Đàn ông 60 tuổi còn có tình yêu, đàn bà thì hiếm hoi lắm"

[tr.196] Trớc cái chết lạnh lẽo, cô đơn của một "giai nhân", Sao nh có dự cảmbất an cho số phận của mình :"Sao rùng mình, ít ra, với ngời kia mình còn hơncô ta một cái, đó là cuộc sống Cuộc sống là vô giá" [tr.203] Thực ra Saochẳng hơn gì "giai nhân" nọ, ngoài một điều - cô đang sống Cuộc sống thanhxuân mà cô đã từng phung phí bằng những tháng, những ngày giam mìnhtrong những ham muốn tầm thờng, nhỏ nhặt giờ đây trở nên quý giá vô cùng

Cuộc sống lại càng quý giá hơn đối với những con ngời chỉ đợc sốngtrên thế gian trong một khoảng thời gian ngắn ngủi Phát ("Hình bóng cuộc

đời") với sự nhạy cảm của một ngời nghệ sĩ, dờng nh anh đã tiên đoán đợc sựngắn ngủi của đời mình nên đã cố sức để sống vơí chính mình, với những đam

mê, những lý tởng Trong một lần cãi vã với vợ, anh nói: "Đời tôi không chỉ

sống vì cô Tôi là tôi Đời ngời ngắn lắm, tôi có con đờng riêng của tôi "

[tr.389] Sau khi Phát chết, trong bàng hoàng đau đớn, ân hận và nuối tiếc,Thuỷ luôn ao ớc " giá nh" thế này, "giá nh" thế nọ thì mọi cái đã khác Phảichăng, cái "giá nh" của Thuỷ chính là giá cuộc đời dài hơn để con ngời ta đủthời gian sửa chữa lỗi lầm ?

Đời sống trong truyện ngắn của Nguyễn Thị Thu Huệ là đời sống ngầm,

nó ẩn kín đằng sau cái ngổn ngang, bề bộn của mọi hiện tợng sự việc Đối vớiThu Huệ, cuộc đời thật ngắn ngủi và lắm lúc cũng thật buồn Trong sáng táccủa chị, con ngời nhìn cuộc đời dẫu có lúc cực đoan nhng đó là cái cực đoan

có lý Chính bởi cuộc đời ngắn lắm nên con ngời thờng thất vọng với quá khứ,cô đơn giữa thực tại và họ sẽ sống nỗ lực hết mình cho tơng lai Điều đó có thểthấy ở những ngời nh ngời đàn ông "không quên những ngày đợc sống" trong

"Cầu thang", "Tôi" trong "Còn lại một vầng trăng", Sao trong "Giai nhân" bởi, đằng sau sự mâu thuẫn giữa con ngời với chính họ, giữa họ với mọi ngời,với xã hội lại là sự đấu tranh để tìm đến cái thiện, cái đẹp, tìm đến hạnh phúc

2.2 Thế giới nhân vật

Nhân vật là hạt nhân trung tâm của tác phẩm tự sự Văn học không thểthiếu nhân vật vì đó là hình thức cơ bản để qua đó văn học miêu tả thế giới mộtcách hình tợng Nếu không có nhân vật, nhà văn không thể tái hiện đợc cuộcsống "muôn hình vạn trạng", không có nhân vật nhà văn không thể khái quát

đợc quy luật của cuộc sống con ngời Do đó có thể xem nhân vật là yếu tốthen chốt của tác phẩm tự sự Một tác phẩm có thể không có cốt truyện, nhngnhân vật thì không thể không có, dù nó là truyện ý tởng hay truyện tâm tình.Tuy nhiên, nhân vật trong con mắt của mỗi nhà văn không giống nhau Trongmỗi tác phẩm thì loại hình nhân vật cũng rất phong phú, đa dạng, có nhân vậtchính, nhân vật phụ, nhân vật loại hình, nhân vật lý tởng các nhân vật thuộc

những tầng lớp, giai cấp khác nhau; cũng có nhân vật không thuộc tầng lớp,giai cấp nào cả Mỗi loại nhân vật nh vậy đều có vị trí, vai trò riêng biệt đểthể hiện nội dung t tởng mà tác giả đề cấp tới trong tác phẩm.

Nhân vật của Nguyễn Thị Thu Huệ thờng đợc soi xét, nhìn nhận dớinhiều góc độ khác nhau Truyện ngắn của nữ nhà văn này có hẳn một thế giớinhân vật có tên tuổi, có nghề nghiệp, có dáng vóc, có đau khổ, có bi kịch, cóbất hạnh và có hạnh phúc Họ là những công chức, những "cựu chiến binh,những sinh viên, những ngời đàn ông cô đơn, những ngời phụ nữ khát khaohạnh phúc, những ngời già từng trải và bao dung trên con đờng tất tả đi tìmcuộc sống, hạnh phúc, tình yêu, nhân vật trong " 21 truyện ngắn Nguyễn ThịThu Huệ" thờng gặp nhiều bất trắc, đa số họ thất vọng và cô đơn có ngờicòn trở thành nạn nhân của cuộc sống xô bồ thời hiện đại

2.2.1 Những ngời đàn ông.

Nguyễn Thị Thu Huệ giành sự quan tâm đặc biệt của mình cho ngờiphụ nữ chứ không phải ngời đàn ông Có nghĩa là, vai trò của ngời đàn ôngtrong sáng tác truyện ngắn của chị có phần mở nhạt, dù tần số xuất hiện nhiều(53/90 nhân vật)

Trong suốt tập truyện, tác giả có cái nhìn không mấy thiện cảm về ngời

đàn ông Đàn ông hiện lên trong tác phẩm của chị mang dáng dấp vừa ti tiện,vừa bủn xỉn Ngời đàn ông trong "Hậu thiên đờng" là nhân vật nh vậy Ông tayêu "nó", đó không phải là tình yêu mà là sự lợi dụng và lừa gạt Lão lợi dụngtình cảm của một cô bé mới lớn đang, háo hức vào đời với tất cả sự vô t trongsáng và nổi thiếu vắng tinh thần từ nhỏ Hắn "đã có một vợ hai con, lại còn bònrút từng ngìn của một đứa bé con Hắn vừa đợc con bé, vừa đợc năm xu mộthào, còn bản thân thì chẳng mất gì cả" [ tr.157 ] Chẳng những lừa lọc, đểugiả không thôi mà ngời đàn ông này còn là một kẻ ti tiện, bủn xỉn "mua xàphòng chí thích loại to, rẻ, bền", còn đi ăn sáng thì chỉ "ăn xôi cho chắc dạ"

Với tất cả cái xấu xa, bần tiện, ngời đàn ông này đã mang khuôn mặt thiếu nữcủa một cô bé mời sáu tuổi ra đi và trả lại khuôn mặt của một ngời đàn bà.

Đàn ông trong tác phẩm của Thu Huệ, dới con mắt của ngời phụ nữ,luôn có hai bộ mặt vừa tử tế, và đểu giả Thế nên, chúng ta thấy trong "phùThuỷ", trong "Cát đợi", "Hậu thiên đờng", "Một nửa cuộc đời" những ngời

đàn ông đi tìm niềm vui mới nơi ngời đàn bà khác nhng vẫn cắm cúi nhặtnhạnh, xây trát cho "tổ ấm gia đình" của mình vững chắc nh cái lô cốt

Nhân vật ngời đàn ông trong "Cầu thang" đã phải chạy vội trở lại cơquan để lấy tập phong bì bỏ quên - ngời đàn ông này tâm sự: "Tôi có sẵn mộttập phong bì Trong đó có 50 ngàn đồng Cứ tối nào đi em út, tôi phải thủ mộtcái để đêm về đa cho mụ béo, bảo là đi họp đợc tiền" "Lần đầu tiên Trânthấy ông ta không phải là ông ấy trong vẻ trịnh trọng và đứng đắn" [tr.270]

Tuy nhiên, trong " 21 truyện ngắn Nguyễn Thị Thu Huệ" còn có những

ngời đàn ông đứng đắn nh "anh" ("Biển ấm"), Bình ("Tình yêu ơi ở đâu"), ởng phòng ("Cầu thang"), ông già ("Đêm dịu dàng") Đó là những con ngờihiểu đợc giá trị đích thực của cuộc sống và biết sống vì những điều có ích chomình, cho ngời Những con ngời nh thế này trong tác phẩm của Thu Huệkhông nhiều và đa số họ không tạo đợc ấn tợng đáng kể cho độc giả

tr-Những ngời đàn ông trong sáng tác của Nguyễn Thị Thu Huệ có cái gì

đó thật là tội nghiệp Đó là cái quay quả kiếm sống của ngời sĩ quan về hu("Mi nu xinh đẹp") Đó là cái hạnh phúc và thất vọng của ngời đàn ông không

có đợc cái may mắn về hình thức ("Những đêm thắp sáng") Đó là anh chàngthi sĩ nghèo luộm thuộm trong cuộc sống và sinh hoạt ("Tình yêu ơi ở đâu")

Đó là những "chú Len", những "ngời ấy" của mẹ, những "anh", những "cậu"

Đa số con ngời này cô đơn giữa cuộc đời, lạc lõng giữa thực tại và ở họ của họkhó có thể tìm ra những gì khả dĩ để hi vọng ở phía trớc, phía tơng lai

Ngời đàn ông thờng là biểu tợng của sức mạnh và chinh phục Vậy mà,giữa thời hiện đại này họ cũng phải khóc Khóc vì sự bất lực của chính mình

trớc cuộc sống gia đình mà mình đã dày công tạo dựng Cuộc đời thật trớ trêu

và trào lộng Ngời đàn ông trong "Nớc mắt đàn ông" là ngời thành đạt, thứcthời "xa nay hiếm" Nhà cao cửa rộng, vợ con đàng hoàng, lại có kẻ hầu ngờihạ ở cơ quan, ngoài xã hội ông đợc tôn trong và kính nể Trớc gia đình, ôngbất lực Vợ con chẳng coi ông ra gì Ông là ngời cô độc - cái cô độc của mộtcon ngời đã đánh đổi cả cuộc đời mình để có những đồng tiền mồ hôi nớc mắt,những đồng tiền ấy có thể nuôi sống gia đình ông, con cái ông một cách đờnghoàng, d giả, nhng không thể nào làm sống lại trong ông một tâm hồn, khôngthể nào trả lại cho ông niềm đam mê văn chơng và một tình yêu thực sự

Khác với ngời đàn ông trong "Nớc mắt đàn ông", ông Xung ("Dĩ Vãng")

- một ngời đàn ông đã từng lặng lẽ chắt chiu cuộc sống cho đồng đội Nớc mắtcủa ông khóc trong đêm rừng bên mộ của những ngời đồng chí vừa mới hi sinh

là cả một sự oà vỡ những dồn nén, chịu đựng vì mọi ngời Nớc mắt của ôngXung cũng chính là sự thức tỉnh ở những ngời lính trẻ nhìn đời, nhìn ngời cònnon nớt: khi phán đoán những việc ác, không nên chỉ nghĩ bằng lòng ác, màhãy xem xét bằng lòng nhân

Ngời đàn ông này khi từ giã quân ngũ trở về đã không còn khả năng

đem đến hạnh phúc cho ngời vợ trẻ Ông phải sống những ngày cô đơn dẫu đó

là những ngày bình yên, không còn đạn bom, không còn khói lửa Vợ ông một ngời đàn bà trẻ đẹp, cũng thật là tội nghiệp Cô cứ tất tả đi - về với mộtbên là bình yên, một bên là bão tố; một là ngời đàn ông nào đó với "bão tố"cuồng say, còn một là ngời chồng cô đơn coi "cuộc sống không phải nhữngngày đang trôi mà là những gì trong trí nhớ"

-2.2.2 Những ngời phụ nữ.

Trong sáng tác của mình, Nguyễn Thị Thu Huệ luôn dành sự u ái đặcbiệt cho ngời phụ nữ Trong truyện ngắn của chị, các nhân vật chính thờng lànữ với tính cách đa dạng đã làm cho tác phẩm của chị thêm sức hấp dẫn ThuHuệ bộc bạch: "Tôi luôn quan tâm đến số phận của ngời phụ nữ vì không chỉ

họ làm nên cuộc sống, bảo vệ và phát triển cuộc sống mà là tôi hiểu họ, dù cóthể cha đầy đủ Và rất quan trọng, rất cần thiết khi một nhà văn viết về nhữnggì mà họ hiểu rõ Tôi đồng cảm với số phận của nữ giới Tôi thực sự hiểu họ vàmuốn chia sẻ với họ niềm vui, nỗi buồn".

Qua khảo sát tập "21 truyện ngắn Nguyễn Thị Thu Huệ" chúng tôi thấy

nhân vật nữ xuất hiện với vai trò nhân vật chính khá nhiều (37/90 nhân vật)

Họ là những bà, là mẹ, là tôi, là cô ấy, là Trân, Sao, My

Tác giả là nữ giới nên khi xây dựng nhân vật cùng phái đã có sự đồngcảm với nhân vật của mình Nhân vật nữ trong truyện ngắn của Nguyễn ThịThu Huệ là những con ngời bình thờng trong xã hội nhng cũng thờng gặp phảicảnh đời trớ trêu, đau khổ, bế tắc trong cuộc sống Trong truyện ngắn củamình, Nguyễn Thị Thu Huệ thờng quan tâm đến ngời phụ nữ trong quan hệ gia

đình, sự chênh lệch quá mức về trình độ, sự hiểu biết, độ chênh về tâm lý, lốisống muôn hình vạn trạng là sự đe doạ cuộc sống gia đình họ Những nhân vậtnày thờng phải quẫy đạp trong nỗi thiếu vắng tinh thần, nổi cô đơn khắc khoải

Và họ, dù có những khát khao, những ớc mơ đẹp đẽ và chính đáng nhng vẫnthờng chịu nhiều đau đớn và thất vọng Đau đớn và thất vọng trên con đờngkiếm tìm hạnh phúc tình yêu và cuộc sống Họ bị sa vào mê cung của số phận,

có những hoàn cảnh éo le, chông chênh Đó là "tôi" trong "Đêm dịu dàng";

"tôi" trong "Ngời đi tìm giấc mơ", Thuỷ trong "Hình bóng cuộc đời", "Quyêntrong "Tình yêu ơi ở đâu"

Đặc biệt, nhân vật nữ xng "tôi" chiếm khá nhiều toàn bộ tác phẩm củaNguyễn Thị Thu Huệ Trong tổng số nhân vật nữ xuất hiện trong tập truyệnnhân vật giữ vai trò "tôi" chiếm tỉ lệ 11/37 nhân vật Bằng cách xng "tôi" nhânvật trở thành đối tợng trực tiếp của độc giả để cùng nhau tranh luận, suy nghĩ.Hiện thực đợc suy ngẫm từ chính những số phận riêng lẻ Tiếng nói của một cánhân đợc đặt ngang và hoà chung trong tiếng nói của xã hội

ở nhân vật xng tôi, ngời đọc có cảm giác nh tác giả đang tự "rút ruột"mình ra để dãi bày tâm sự Cái tôi trong truyện làm cho ngời đọc tin cậy hơn.

ý nghĩa của vai kể chuyện ngôi thứ nhất có vai trò quan trọng khiến khoảngcách giữa nhà văn và độc giả tiến gần nhau hơn, cùng đối thoại cởi mở để tìm

ra chân lý cuộc sống

Nhân vật "tôi" trong "Ngời đi tìm giấc mơ" lớn lên trong sự nghèo khổ,trong cảnh mồ côi Là ngời phụ nữ bất hạnh với những giấc mơ khủng khiếp,

bị xua đuổi, bị chửi bới Tởng tìm đợc sự chở che nơi "chàng hoàng tử có

đôi chân nhỏ xíu" nhng rút cục, phải ra đi với "chiếc áo mỏng dính, gần rách",

"cái quần mặc co lại vì ngắn và cũ" [tr.11] và "ngời tôi đau ê ẩm", tím bầmloang lổ" bởi " những cái tát, những trận phang gậy vào ngời gần hai năm naytôi đã quen" [tr.12]

Ngời phụ nữ vai "tôi" trong " Hậu thiên đờng" đã từng sống với tìnhyêu, với niềm đam mê, với "thiên đờng" của chị Chị chạy trốn thời gian, chạytrốn tuổi già sầm sập đuổi sau lng bằng những cuộc tình, những đêm hò hẹn.Tham vọng quá xa vời khiến ngời phụ nữ này quên khi thiên chức làm mẹ, đểrồi khi đã nếm đủ mùi vị đắng chát của tình yêu mới thảng thốt nhận ra mìnhtay trắng Và khi đứa con gái 16 tuổi của chị nấp mình đằng sau, tự mò mẫm

"tìm đờng cho mình" và dẫm phải những bớc chân của mẹ 16 năm về trớc thìtất cả - với chị, không còn gì nữa Sự thức tỉnh, sám hối của ngời đàn bà đitrong đêm quyết dành dật lại đứa con duy nhất "bé bỏng tội nghiệp" của mình

đang vi vu trong cõi "hậu thiên đờng" với một ngời đàn ông lừa lọc đáng tuổi

bố nó Thật là đau xót! Chị đớn đau khi thấy con mình lặp lại số phận củamình - ngời phụ nữ trong vòng tròn của "những khả năng đặc biệt của đàn bà:yêu đơng, ghen tuông, cuồng si, đau khổ" Hình ảnh cô bé ngây thơ từng bớclún sâu vào vực thẳm của địa ngục mà ngỡ mình sắp đợc lên thiên đờng là nổi

ám ảnh xót xa bởi cái trắc trở và nổi cô đơn của ngời phụ nữ từng vô tâm quên

đi thiên chức làm mẹ thiêng liêng Đằng sau cái gọi là "thiên đờng" của ngời

phụ nữ này lại là sự sụp đổ, hoảng loạn, sự giằng xé, mất phơng hớng Cáihoảng loạn ấy, ngẫm ra nó hợp với quy luật: khi ngời ta bỏ thực tại đi tìm h vôthì thờng chống chếnh, cô đơn trớc thực tại.

Cô Trân trong "Cầu thang" cứ chạy lên, chạy xuống trên những bậc cầuthang nhà ngời yêu mong tìm trong đó những điều bất ngờ "Nhng cái sự bấtngờ đó chẳng mới mẻ gì chỉ làm Trân mệt mỏi hơn " [tr.262] Cũng nhnhững ngời phụ nữ khác, Trân cũng mong chờ những điều mới mẻ trong tình

yêu của mình, để tránh đi sự nhàm chán Thế nhng chẳng có gì khác cả "Lại

là những bậc cầu thang Chỉ lên hay xuống quanh quẩn trong một ngày, một tháng, một năm và một đời ngời Leo lên thì khó Càng lên cao càng chậm Mà xuống thì nhanh quá " [tr.269] Trân tìm hạnh phúc, tìm tình yêu, tìm chính

mình ở những bậc thang Và phải chăng, những bậc thang trên cái cầu thang

đến với hạnh phúc cũng vậy mà thôi: Tìm đến thì khó, đánh mất thì dễ Cuộcgặp gỡ giữa Trân và ngời đàn ông cùng phòng tởng làm thay đổi cuộc đời vàtình yêu của Trân Trân đã phân thân, đã xúc động trớc ngời đàn ông đó, thậmchí đã bị ám ảnh bởi cuộc gặp gỡ ấy Nhng rồi cô đã đặt chân lên bậc cầuthang thứ 68, nơi mà đằng sau cánh cửa là "anh", là tình yêu đơn điệu vốn đã

"bốc mùi", để rồi lại xuống, lại "mong chờ ngày mai Để chạy lên 68 bậc"[tr.262]

Viết về ngời phụ nữ, Nguyễn Thị Thu Huệ giành cho họ sự cảm thông

và niềm tin tởng Chị thờng khai thác "cái nửa bên kia" của nhân vật, bởi chịquan niệm: mỗi ngời phụ nữ đều ẩn chứa những điều mà không phải bao giờ

họ cũng bộc lộ Chị không tin rằng ngời phụ nữ nào cũng thoả mãn vơí côngviệc, tình yêu, cuộc sống gia đình mà họ đang tồn tại Vì ai cũng phải chịu

đựng một điều gì đó, chỉ có điều ngời may thì chịu đựng ít, ngời không maythì chịu đựng nhiều Vì thế, nhân vật của chị sống đợc hoặc tồn tại đợc là nhờ

có niềm tin Trong niềm tin đó đôi khi còn có ảo tởng nữa Nếu nhân vậtkhông có ảo tởng, không có niềm tin thì khó có thể vợt qua hoàn cảnh thực tại

Đôi khi, ảo vọng cũng vỡ tan nh bong bóng trong ma, nhng ít ra nó cũng chongời ta một quãng thời gian để mà sống Trong truyện "Cát đợi", chị đã viết:

"ảo vọng cuối cùng của ta là tin rằng không còn ảo vọng gì sất"

Từ trong sâu thẳm tâm hồn những ngời phụ nữ là những rung động,những khát khao ham muốn rất đời và rất ngời - đáng đợctrân trọng Trên từngtrang văn, Nguyễn Thị Thu Huệ đã cố gắng đi tìm cái tốt đẹp bên trong nhữngbiểu hiện của cái xấu, những mảnh vỡ nhân cách lấp lánh nơi những ngời phụnữ có số phận éo le Trong "Hậu thiên đờng", đằng sau một ngời phụ nữ luônchạy theo những ham muốn xa vơì, tầm thờng với gối ấp tay kề bên những ng-

ời đàn ông mỗi tối, là một ngời phụ nữ khao khát tình yêu mãnh liệt, là ngời

mẹ rất mực thơng con dù đó chỉ là tình thơng trong muộn mằn và ân hận

Ngời phụ nữ trong "Cõi mê" nửa điên, nửa tỉnh, nghèo khó sống giữacảnh "ngời với ngời nh chẳng biết thơng nhau" nhng cô biết yêu, biết đón đợihạnh phúc Tình yêu của "cô" và "chú Len" là một sự hoà hợp, sự bù đắp:

"cuộc sống tơng lai bằng mơ ớc của một ngời quá tỉnh táo nhng mất mát nhiều

và một ngời điên, đợc hay mất đều không quan trọng" [tr.259]

Cô thiếu nữ trong "Cát đợi" đẹp lắm - ngời đàn bà đẹp đa tình Cô luôncô đơn và khát khao một cái gì cụ thể nên chẳng bao giờ có Ngời đàn bà đatình bao nhiêu năm vẫn hơng nhang cho một tình yêu quá cố, dù hàng ngàyngời đàn ông ấy, ngời mà cô thờ phụng, ngời đã đem đời con gái của cô đikhông hoàn lại một câu xin lỗi, vẫn chỉn chu chở vợ đi làm Nhng rồi anh - ng-

ời tình tuyệt vời của cô đã đến "anh đầy ắp những gì tôi khuyết", "anh êm đềmthấm vào tôi nh hơi thở" Với cô, tình yêu là tất cả - là khát vọng thanh xuân,

là niềm yêu đời, vui sống Cô nh muốn hét lên với đất trời "tôi yêu và đợc yêu"

và đó là tất cả khát vọng của cô Ngời đàn bà ấy trao tặng ngời mà mình yêutất cả những gì chị có và đó là niềm hạnh phúc của chị Nh mê đi trong niềmhạnh phúc hiếm hoi, muộn màng, khi chị tỉnh dậy thì "anh đã đi rồi", ngời

tình của chị đã về "với mọi sự cố định mà tôi không bắt anh phải dứt bỏ Bởi

tôi là kẻ đến chậm " [tr.10] Tình yêu của chị đã tan ra nh ngàn con sóng nhỏ

vào biển đời mênh mông, chỉ còn lại ngời đàn bà trên chiếc giờng tân hônlà"một cái hõm nông hơn hõm hôm qua một nửa" [tr.10] Ngời đàn bà đa tìnhthẩn thờ ngồi với cát Cát mềm mại, bao dung và trìu mến Chị chờ đợi mộtngày nào đó, tình yêu của chị sẽ quay lại với một khát vọng không nguôi

Ngời phụ nữ trong truyện của Thu Huệ dờng nh luôn gắn với đau khổ,bởi khát vọng tình yêu trong họ lớn quá và nhân hậu quá Những khát khao,ham muốn chẳng bao giờ nguôi và chẳng bao giờ trọn vẹn Vì thế mà truyệnnào của chị cũng chan chứa hoài niệm và ớc mơ về một tình yêu, một hạnhphúc khó nắm giữ, mong manh, dễ bị thời gian khoả lấp

Trên con đờng ngợc xuôi đi tìm hạnh phúc, tình yêu, cuộc sống ngời phụnữ trong truyện ngắn Nguyễn Thị Thu Huệ lúc thất vọng, đớn đau thờng tìm

đến sự chở che ở ngời "bà" từng trải và bao dung "Bà" tuy cha phải là néttính cách phát triển nhng là một nhân vật phát ngôn hỗ trợ cho nhân vật "tôi",

là nhũ mẫu, là bạn của "tôi" Đối với các nhân vật: "tôi" trong "Biển ấm", "tôi"trong "Cát đợi", trong "Ngời đi tìm giấc mơ " ngời bà luôn chở che, nâng đỡ

và thắp lên niềm tin, hy vọng cho họ ở cuộc đời

Nguyễn Thị Thu Huệ, Phan Thị Vàng Anh, Võ Thị Hảo, Nguyễn Thị

ấm, Y Ban làm nên đặc trng cơ bản của những cây bút nữ trẻ là nhu cầu

đến say mê đợc tham dự, đợc hoà nhập vào những nổi đau khổ, vui sớng,những khát khao hy vọng của con ngời, đặc biệt là ngời phụ nữ Sự hoà nhập

ấy là chất men nồng ấp ủ trong họ bao yêu thơng và cả sự phẩn nộ trớc cái xấu,cái ác đến "muốn thét lên một tiếng thật to" ("Hồng ngủ" - Phan Thị VàngAnh )

Võ Thị Hảo - Nhà văn nữ cùng thời với Thu Huệ xây dựng những nhânvật nữ tật nguyền, xấu xí, nhẫn nại, cam chịu trớc số phận bất hạnh Nhân vậtcủa Võ Thị Hảo có ớc mơ giản dị, rất phụ nữ, đó là: "hạnh phúc, hạnh phúc đ-

ợc dâng hiến" ("làn môi đồng trinh") Kiểu xây dựng nhân vật và cách quanniệm ấy của Võ Thị Hảo khác với Thu Huệ ở Thu Huệ, chị đã để cho nhânvật của mình sẵn sàng đánh đổi tất cả để có đợc hạnh phúc Họ thờng đợc xem

là ngời "đầu thai nhầm chỗ" (nhân vật "tôi" - "Ngời đi tìm giấc mơ"), là "Kẻtuyệt tự" ("nàng" - "những đêm thắp sáng"), là kẻ quen quyết định nhiều việc

và cuối cùng rơi vào cô đơn vì quá bạo dạn và mạnh mẽ trong tình yêu (My

"Thiếu phụ cha chồng"), là ngời phụ nữ suốt đời vất vả lo toan (nhân vật bà

-"Ngời đi tìm giấc mơ"; nhân vật mẹ - "Mi nu xinh đẹp"), là cô gái mới lớnngây thơ trong tình yêu ("tôi" - "Cát đợi"; "tôi" - "Biển ấm") Những nhân vật

ấy, mỗi ngời một đời sống, một hoàn cảnh riêng nhng họ đều là những ngời bàbao dung với con cháu, ngời mẹ, ngời vợ lo toan cho gia đình và sự nghiệp Họcòn là những cô gái háo hức vào đời mà trớc mắt là những cánh cửa phải tự taymình mở; và là những ngời phụ nữ khát khao hạnh phúc, kiếm tìm tình yêutrong một xã hội đang phát triển Và họ góp phần không nhỏ làm nên sự độc

đáo của ngòi bút Nguyễn Thị Thu Huệ

2.2.3 Những nạn nhân của đời sống kinh tế thị trờng.

Nh chúng ta đã biết, đời sống hiện đại đang phát triển, cùng với những

đua tranh khốc liệt của cơ chế thị trờng là bảng giá trị xã hội bị đảo lộn Nhữngngời cầm bút hôm nay, nhất là các nhà văn trẻ đã tung nhân vật của mình vàovòng xoáy của cuộc đời để họ sống thực với hiện tại, cho nhân vật nếm đủ mùi

vị từ ngọt ngào đến cay đắng, ê chề của cuộc sống để từ đó rút ra những kếtluận mang ý nghĩa nhân sinh sâu sắc cho con ngời

Trong tác phẩm của mình, Nguyễn Thị Thu Huệ luôn quan tâm đếnnhững số phận éo le trong thời hiện đại Ngời phụ nữ là nạn nhân đầu tiên củathời đại kinh tế mở cửa Con ngơì chẳng ai tránh khỏi đợc cái chết Nhng cáichết của nhân vật Hảo ("Thiếu phụ cha chồng" lại là cái chết lặng lẽ để thoátkhỏi cuộc tình tay ba trớ trêu Hảo là ngời phụ nữ hiền lành, nhân hậu, tin vàyêu chồng con, có ý thức vun đắp và giữ gìn nề nếp gia phong của gia đìnhtruyền thống Cái chết của cô nh một dấu chấm lặng, bất lực trớc tình thế éo le

- một bi kịch của thời hiện đại Đó là tấn bi kịch: em gái cớp chồng chị, cònanh rể thì sẵn sàng bỏ vợ và ngoại tình với em vợ

Hảo trong "Thiếu phụ cha chồng" và Hạnh trong truyện ngắn cùng têncủa Nguyễn Minh Dậu tuy không cùng một hoàn cảnh nhng có sự gặp gỡ Họ

đều là những nạn nhân của lối sống mất đạo đức trong xã hội hiện đại Hạnh

bị đứa em gái mà cô đã hy sinh cả tuổi trẻ và hạnh phúc để cu mang và nuôinấng cớp mất ngời yêu ở "Hạnh" của Nguyễn Minh Dậu, trong đêm tối, trớc

biển vắng, tiếng cời và lời than của Hạnh ("ôi Chúa! linh cảm đã không lừa

con nhng sao kẻ cớp mất hạnh phúc của con không phải là ai khác hả Chúa ?

"), vẫn còn day dứt mãi trong lòng ngời đọc.

Còn với "Thiếu phụ cha chồng" của Thu Huệ thì cho dù "tội loạn luân"cuối cùng cũng phải trả giá khi triết lý "nhân - quả" hiện ra với Dơng và My(đứa con gái sinh ra thiếu một mắt và không có một bàn tay) thì "bóng tối đang

trùm xuống" và câu hỏi : "Trời ơi, những kẻ đã phá hoại ta là những kẻ ruột

thịt và thân thiết với ta, phải làm gì bây giờ?" của Hảovẫn còn lơ lửng, ám

ảnh, không ai có thể trả lời

"Chúa" và "Trời" ở ngay trong tâm mỗi ngời, bởi trong con ngời có haiphần: phần thiên thần và phần ác quỷ Trong xã hội hiện tại, đồng tiền tuykhông là uy lực tuyệt đối nhng nó vẫn còn đủ sức để biến nốt phần "thiên

thần" còn lại trong một số ngời thành ác quỷ Và khi con ngời đã trở thành

"Phù thuỷ" thì sẽ còn rất nhiều nạn nhân của "trò phù thuỷ" mà họ gây ra

Đứa con gái trong "Hậu thiên đờng" là sản phẩm của nổi đam mê mù

quáng từ ngời mẹ Và đến lợt nó, 16 tuổi sớm trở thành nạn nhân của nỗi đam

mê ở chính mình Chính ngời mẹ trong "Hậu thiên đờng" và là nạn nhân, vừa

là tội nhân bởi lối sống của chính mình Chị chạy theo những nổi đam mê,chạy theo những mối tình, có đợc niềm vui và hạnh phúc nhất thời nhng rútcục lại mất đi tất cả Xây dựng nhân vậy ngời đàn bà tay trắng này, NguyễnThị Thu Huệ mong muốn ngời phụ nữ khi quyết định một việc gì quan trọngtrong cuộc sống thì nên tỉnh táo để xem rằng mình đợc gì và mất gì khi quyết

định Bởi chị nghĩ: trong cuộc đời ai mà chỉ biết đến tiến mà không chịu lùimột bớc thì sẽ có lúc thất bại

Trong "21 truyện ngắn Nguyễn Thị Thu Huệ" có những con ngời khát

khao hạnh phúc chính đáng nhng lại thành nạn nhân của lối sống thực dụng

Quyên trong "Tình yêu ơi ở đâu" là một ví dụ Cô xây dựng cho một một tình

yêu lý tởng nhng không tìm đơc tình yêu ấy trong thực tại Ba mối tình tan vỡ,

cay đắng, cô đơn giữa cuộc đời, "nàng bắt đầu sợ tình yêu" Bởi "nàng hiểu

rằng đàn ông thời này cứ cho ai một thì đòi lại hai, nếu không thì họ có những cái rất khó chịu " [tr.41].

Tất cả giấc mơ phù vân của con ngời rồi sẽ thành h ảo Tiền của, ăn mặc,tất cả mọi nhu cầu vật chất đến một lúc nào đó sẽ chán ngấy, chỉ đời sống tinhthần của con ngời là cần thiết Truyện ngắn của Thu Huệ khi đề cập đến nạnnhân của đời sống hiện đại, chính là lúc tác giả đang băn khoăn không dứt vềmôi trờng nhân tính đang có chiều giảm sút, đạo đức con ngời bị băng hoại

Có ngời nhận xét những trang viết của Nguyễn Thị Thu Huệ già dặn,từng trải hơn nhiều so với tuổi đời của chị Và chính Thu Huệ trong một cuộctrò chuyện cũng thừa nhận rằng: "Mặc dù còn ít tuổi nhng truyện ngắn của tôilại mang nhiều khắc khoải, thậm chí cô đơn" Chị còn nói một cách ví von "có

ngời nhận xét, mỗi truyện ngắn của tôi giống nh một cục vôi, ném mình vàothùng nớc sôi ùng ục trong đó cho đến hết truyện".

Những trang viết của "ngời đàn bà ám khói" này nh một ma lực cuốnngời đọc nhập cuộc Vì thế, với truyện ngắn của mình, Thu Huệ không chỉ kểcho chúng ta nghe mà chị còn kéo chúng ta đi theo nhân vật của mình Dẫubiết rằng những nhân vật đó chị thờng để cho họ bớc đi những bớc chôngchênh trên "miệng vực thẳm cuộc đời không có dây bảo hiểm" Bởi vậy, cóchỗ ngời đọc cảm giác nh mình đang nhập cuộc vào trò chơi "Phù thuỷ" ở cõi

"Hậu thiện đờng"

Có thể nói: qua truyện ngắn của mình, Thu Huệ đau đáu cùng nhân vậttrong cuộc hành trình mãi mê đi tìm hạnh phúc chẳng chút bình yêu Hạnhphúc của con ngời thì mong manh khó đạt tới, khó nắm giữ vì vô số những

điều ràng buộc Vì thế, hầu hết nhân vật trong truyện ngắn của Thu Huệ thờngcô đơn, đó theo chị là mặt trái của tình yêu của cuộc đời

Chơng 3 Không gian - Thời gian và ngôn ngữ nghệ thuật