BAI TINH DA TU

Lµ ngêi qu©n tö khÝ cèt cao ng¹o nh LB h¼n kh«ng khái hæ thÑn víi chÝnh m×nh.[r]

Các em ạ, ai cũng có một quê hơng- nơi ta cất tiếng khóc chào đời và lớn lên cùng năm tháng Nhng vì lí tởng, vì c/s mu sinh mà không ít ngời phải xa quê, lãng du nơi đất khách

Dù vậy t/c với quê hơng vẫn luôn trĩu nặng tâm t Với LB, t/c ấy còn đợc nâng cánh bằng những vần thơ bay bổng kì diệu Một trong những bài thơ ấy là tĩnh dạ tứ mà cô trò chúng ta cùng tìm hiểu

Hoạt động 1: Hớng dẫn tìm hiểu chung

? qua bài học “ Xa ngắm thác núi L” em hãy nhớ lại và

giới thiệu một số nét về t/g

- HS trả lời

- GV chuẩn và mở rộng

? B/t đợc viết trong h/c nào?

? Nêu chủ đề của bài thơ

- hs nêu

- Máy chiếu: những câu thơ có cùng chủ đề- GV đọc

GV hớng dẫn đọc bài thơ: giọng chậm, nhẹ nhàng, tình

cảm, nhịp 2/3

Máy chiếu bài thơ

GV đọcmẫu

HS đọc

? Cả phần phiên âm và phần dịch thơ theo thể nào?

- HS trả lời ( Ngũ ngôn tứ tuyệt)- Giống bài nào( Phò

giá về kinh)

- GV: Nhng đây không phải là ngũ ngôn tứ tuyệt đờng

luật mà là ngũ ngôn tứ tuyệt cổ thể - Một thể thơ xuất

hiện trớc thơ Đờng trong đó mỗi câu thờng có 5-7 chữ,

song không bị những quy tắc chặt chẽ về niêm luật và

đối ràng buộc Chính cái tự do của hình thức thể hiện

ấy tỏ ra rất hiệu quả khi diễn đạt mạch cảm xúc tự

nhiên

? nhan đề văn bản là: Tĩnh dạ tứ( Cảm nghĩ trong …)

Vậy phơng thức biểu đạt chính của văn bản là gì

? Chủ thể trữ tình là ai? chỉ ra mạch cx của bài thơ?

HS trả lời

GV chuẩn: Chủ thể trữ tình là nhà thơ Từ một đêm

không ngủ, tác giả nhìn thấy ánh trăng sáng nơi đầu

gi-ờng, ngỡ rằng đó là sơng, t/g ngẩng đầu nhìn và bắt

gặp vầng trăng nỗi nhớ quê theo đó ùa về

Hoạt động 2: Hớng dẫn tìm hiểu chi tiết văn bản

HS đọc- Máy chiếu 2 câu

? Câu thơ thứ nhất gợi tả hình ảnh nào?

Một h/a vô cùng quen thuộc trong thơ cổ nói chung và

trong thơ LB nói riêng

? Đôí chiếu phần phiên âm và phần dịch thơ:

quang-rọi

- quang: a/s tự nhiên lan tỏa bao trùm

- Dịch là rọi: cha thấy hết đợc vẻ sáng, đẹp của trăng

? Trăng đến với nhà thơ khi tác giả đang ở đâu?( Trăng

chiếu sáng trong đêm trớc giờng t/g lúc ông ở xa quê)

Từ nào cho em biết đợc điều đó?

? Nếu thay sàng=đình(sân), kỉ(ghế),án(bàn) thì ý thơ

có thay đổi không?

TL: Có Ngời đọc có thể nghĩ t/g đang ngồi đọc sách

hoặc đang chủ động ngắm trăng trớc sân

? Vậy từ sàng ngoài việc gợi lên t thế của n/t còn gợi

lên tâm trạng gì?

Giảng: Có lẽ vào một đêm nào đó trên đờng viễn du,t/g

trằn trọc không ngủ đợc cũng có thể đã ngủ rồi song

tỉnh dậy không ngủ đợc nữa và ông đã bắt gặp ánh

I Tìm hiểu chung

1 Tác giả:

- Là nhà thơ lớn của TQ thời Đờng

- Là ngời tài cao chí lớn nhng ông lại ít gặp may mắn trên đờng công danh sự nghiệp

- Thơ ông tràn ngập ánh trăng

2 Bài thơ

- Hoàn cảnh ra đời: T/g xa quê

- Chủ đề: Vọng nguyệt hoài hơng

-Thể thơ: Ngũ ngôn tứ tuyệt cổ thể

- Phơng thức biểu đạt: biểu cảm+ miêu tả

- Mạch cảm xúc:

II Tìm hiểu chi tiết văn bản

1 Hai câu đầu

- Minh nguyệt quang: ánh trăng sáng

- Sàng: giờng

Tâm trạng trằn trọc, thao thức của n/t

trăng Trăng bất chợt đến với ngời không chờ, không

đợi

? Cảm giác của nhà thơ về ánh trăng nh thế nào?

HS: Ngỡ là sơng trên mặt đất

? Nghi( ngỡ) đứng ở đầu câu thứ 2 không chỉ có tác

dụng liên kết mà còn diễn tả tâm trạng gì của n/t

? Tại sao nhìn trăng mà t/g ngỡ nh đó là sơng trên mặt

đất?

- Màu sắc: Đêm đã khuya, trăng sáng quá chuyển

thành màu trắng giống nh sơng ( Trớc LB mấy

trăm năm n/t Tiêu Cơng cũng đã viết: dạ nguyệt

tự thu sơng- Trăng đêm giống nh sơng thu Tuy

nhiên ở tiêu cơng là sự so sánh để miêu tả còn ở

LB lại là một khoảnh khắc suy nghĩ của con

ng-ời)( ba chữ địa thợng sơng ….)

- Đặc tính: sơng và trăng đều gợi lên cái không

gian tĩnh mịch, lạnh lẽo

- Khi t/g đang ở trên giờng thì c/g nghi thị và sự

xuất hiện của sơng là hợp lí Đến đây có thể thấy

từ sàng đợc dùng thật tinh tế

Các em ạ Thơ xa thờng nói mây nẩy trăng, lấy cái này,

nói cái kia Vậy các h/a sơng và trăng gợi lên tâm

trạng gì?

Bình: H/a sơng và trăng không chỉ gợi không gian

huyền ảo mơ hồ h h, thực thực; gợi nỗi trống vắng, cô

đơn, lạnh lẽo mà còn gợi tâm hồn bay bổng, lãng mạn

của thi nhân Giây phút bắt gặp ánh trăng có lẽ hồn thơ

LB đã chơi vơi, tan ra hòa quyện với thứ ánh sáng kì

diệu ấy Có lẽ khi bắt gặp ánh trăng nhà thơ rng rng

xúc động, cảnh vật vì thế mà nhòe mờ đi

? Có ngời cho rằng hai câu đầu là thuần túy tả cảnh

Em có đồng ý không? Vì sao

Không vì cảnh chỉ là cái cớ để thi nhân bày tỏ lòng

mình

? Đây là nghệ thuật gì mà các em đã đợc học?

Qua đó tác giả đã gửi gắm tình cảm gì?

Chuyển 2 câu sau: Tình cảm, tâm trạng của t/g thể

hiện rõ hơn ở hai câu sau Chúng ta cùng tìm hiểu

- HS đọc

?Còn đang hoài nghi không biết là trăng hay là sơng?

sơng hay trăng,tác giả có hành động gì?( cử đầu)-Mục

đích của hành động này?

( Không phải chỉ là để chiêm ngỡng vẻ đẹp của trăng)

Giảng: Ta thấy ánh mắt của t/g đã hớng ra xa hơn( từ

trong ra ngoài), cao hơn( từ mặt đất lên bầu trời), từ

không gian hẹp ra không gian rộng và từ cảm nhận đợc

một vùng sáng của trăng nơi đầu giờng đến chỗ thấy cả

vầng trăng

Câu thơ t3 về cơ bản giống nh một câu trong bài thu ca

của dân ca Nam Triều: Ngỡng đầu khán minh

nguyệt( Ngẩng đầu nhìn trăng sáng) Cử đồng nghĩa

với ngỡng đều là ngẩng song chúng ta thấy có từ nào

khác? (vọng- khán)- So sánh

GV: “ Ngẩng đầu nhìn trăng sáng” vậy khi bắt gặp VT

nhà thơ đã có hành động gì? Có phải để một lần nữa

nhìn sơng trên mặt đất hay không mà là để làm gì?

- HS trả lời

- GV: Nếu ngẩng đầu là h/đ hớng ngoại thì cúi đâu là

hành động hớng nội ( hớng vào tâm tởng, vào suy

nghĩ)

- Nghi: ngỡ- trạng thái nghi hoặc, mơ hồ

- Địa thợng sơng:

Gợi tâm trạng bâng khuâng, xao xuyến; gọi nỗi cô đơn, lạnh lẽo của nhà thơ nơi xa xứ

Nghệ thuật: tả cảnh ngụ tình T/g: yêu TN, nhạy cảm tinh tế, một hồn thơ l/m

2 Hai câu cuối:

-Cử đầu: ngẩng đầu- để kiểm

nghiệm xem đó là trăng hay là sơng hành động tất yếu

- Vọng: nhìn hớng về phía xa với tất cả tâm hồn: (thể hiện) t/c thiết tha trìu mến

? Gv đọc câu cuối? Em hiểu cố hơng nghĩa là gì? Nhớ

cố hơng là nhớ về những gì?

(quê cũ thân yêu Nhớ cố hơng là nhớ tới gia đình, nhớ

tới những ngời thân thơng ruột thịt, nhớ tới thời ấu thơ

với bao kỉ niệm đẹp , nhớ lại những thăng trầm của

một đời ngời

Bình: Ngẩng đầu, cúi đầu- chỉ trong khoảnh khắc đã

động đến mối tình quê, đủ thấy bình thờng t/c đó sâu

nặng thờng trực biết bao T/c thiết tha ấy nh một dây

đàn căng hết mức chỉ cần khẽ chạm là ngân lên và

ngân mãi

? Vì sao nhìn trăng nhà thơ lại nhớ tới quê hơng?

Gợi ý:

Vầng trăng thờng là biểu tợng cho điều gì? Từ đó em

hãy hình dung tâm trạng của nhà thơ khi bắt gặp vầng

trăng?

Trong tâm thức văn hóa của ngời trung Hoa, trăng là

biểu tợng của quê nhà ánh trăng tròn gợi sự viên mãn

đoàn tụ Với LB trăng còn gắn với những kỉ niệm thời

thơ ấu nơi quê nhà trên đỉnh núi Nga Mi trăng trở

thành nỗi ám ảnh đi về trong tâm trí nhà thơ Nhìn

trăng ông lại nhớ tới quê hơng

Thảo luận câu 2: Tìm hiểu phép đối

Máy chiếu

GV: Bt làm theo hình thức cổ thể , tuy thế tác giả sử

dụng phép đối rất đắc địa: Ngẩng đầu/ cúi đầu; nhìn

trăng sáng/ nhớ cố hơng Nguyên tác cho thấy đây là

cặp đối rất chỉnh:

- Về mặt từ loại: Động từ/ động từ (Cử đầu/ đê

đầu, vọng/t) tính từ/tính từ(minh/cố) danh từ/

danh từ( nguyệt/ hơng)

- Về mặt ý nghĩa: cặp đối tạo thành sự sóng đôi:

cảnh/ tình( trăng/ quê hơng) Sự sóng đôi này

chính là cấu tứ của bài Cảnh gợi tình, trăng gợi

nhớ quê hơng, rồi đến lúc con ngời chìm đắm

trong nỗi nhớ, trăng đã thấm vào hồn ngời rồi

lan tỏa trong không gian

? Các em hãy một lần nữa đọc thầm lại câu thơ và cảm

nhận về giọng điệu của nó? Nghệ thuật đối làm cho

câu thơ có giọng điệu nh thế nào? Giọng điệu ấy có tác

dụng gì trong việc diễn tả nỗi nhớ quê của tác giả?

GV giảng: 25 tuổi LB đã dời quê Ngời Nam tử Hán ấy

ra đi là để khẳng định mình, mong lập đợc công danh

sự nghiệp giúp ích cho đời, hẳn đã từng thầm hứa cha

thành danh, cha trở về quê hơng nhng bao năm rồi mà

lí tởng vẫn cha thực hiện đợc- ngời có tài mà đành

uổng phí Là ngời quân tử khí cốt cao ngạo nh LB hẳn

không khỏi hổ thẹn với chính mình Vì vậy giọng thơ

ngậm ngùi

HS thảo luận câu 3: Máy chiếu sơ đồ- Giảng

+ Tất cả các chủ ngữ đều bị lợc bỏ

+ Một chủ ngữ duy nhất: chủ thể trữ tình

+ Việc lợc bỏ CN làm cho sức cộng hởng tăng lên: Chủ

thể trữ tình có thể là LB cũng có thể là bất cứ ai

khác-là chúng ta Có khi nào các em để ý đến tâm trạng của

mình trong một lần xa nhà, xa quê

Hoạt động 3: Tổng kết

Dùng bản đồ t duy khái quát lại kiến thức bài học

Các em ạ, LB là một nhà thơ có tâm hồn phóng khoáng

, bay bổng Nhng trong những bay bổng phóng khoáng

Đê đầu: cúi đầu- hớng nội

T cố hơng: nhớ quê cũ- Tình cảm sâu nặng thờng trực trong tim

- Nghệ thuật đối : thể hiện sâu sắc

và thấm thía t/c của t/g với quê

h-ơng

- giọng nhịp nhàng, chậm nh trùng

xuống-Nỗi nhớ quê trĩu nặng tâm t Nghi ( sơng) cử( đầu) vọng( minh nguyệt) đê( đầu) T-( cố hơng)

III Tổng kết

diệu kì ấy, tâm hồn nhà thơ có một khoảng lặng trầm sâu thẳm thờng trực: Nỗi nhớ quê hơng Bài thơ “ Cảm nghĩ trong đêm thanh tĩnh” là giai điệu đợc ngân lên từ cái khoảng lặng trầm mà sâu thẳm ấy