Mục đích nghiên cứu đề tài
Nghiên cứu lý thuyết và thực tiễn nhằm hệ thống hóa lý luận về văn hóa đọc, đề xuất giải pháp xây dựng và phát triển văn hóa đọc cho người dân Hà Nội, phù hợp với chủ trương, đường lối và chính sách của Đảng và Nhà nước.
Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp luận chung của chủ nghĩa Mác_Lênin
- Phương pháp điều tra xã hội học
- Một số phương pháp chuyên nghành: thống kê, phân tích, tổng hợp, so sánh
- Khảo sát và điều tra tại hiện trường
Bố cục bài nghiên cứu
Chương 1 Cơ sở lý luận chung về văn hóa đọc
Chương 2 Thực trạng văn hóa đọc của người dân Hà Nội trong giai đoạn hiện nay
Chương 3 Những giải pháp nhằm xây dựng văn hóa đọc của người dân ở Hà Nội
CƠ SỞ LÝ LẬN CHUNG VỀ VĂN HÓA ĐỌC
Các khái niệm
1.1.1 Khái niệm về văn hóa và văn hóa đọc
Trong sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước, văn hóa đóng vai trò đặc biệt quan trọng, là nền tảng tinh thần của xã hội mà mọi quốc gia và dân tộc đều cần quan tâm Văn hóa đã có nhiều định nghĩa khác nhau trong lịch sử, phản ánh sự nhận thức đa dạng tùy theo mục đích Từ xa xưa, khái niệm “văn hóa” đã xuất hiện trong ngôn ngữ, đặc biệt ở những nền văn minh cổ đại Ở phương Đông, từ văn hóa đã được nhắc đến trong ngôn ngữ Trung Quốc từ thời Tây Hán, nhấn mạnh tầm quan trọng của văn đức trước vũ lực Trong khi đó, ở phương Tây, từ “Cultus” có nghĩa là trồng trọt, dần dần chuyển sang ý nghĩa gieo trồng trí tuệ và tinh thần Văn hóa, theo quan niệm cổ đại, là giáo hóa con người Để định nghĩa đầy đủ về văn hóa, cần gắn liền với con người và khám phá chiều sâu của đời sống và hoạt động của họ Điều này lý giải vì sao văn hóa đã xuất hiện sớm trong lịch sử và ngày càng được quan tâm hơn trong mỗi bước phát triển của nhân loại Theo Pitirim Alexandrovich Sorokin, văn hóa là tổng thể những gì được tạo ra hoặc cải biến bởi hoạt động của các cá nhân tương tác với nhau, ảnh hưởng đến lối ứng xử của họ.
Văn hóa được định nghĩa theo từ điển tiếng Việt là tổng hợp các giá trị vật chất và tinh thần mà con người tạo ra trong suốt quá trình lịch sử Đây là những sản phẩm sáng tạo của con người, khác biệt hoàn toàn với những gì vốn có của tự nhiên.
Vào năm 2002, UNESCO đã định nghĩa văn hóa là tập hợp các đặc trưng tâm hồn, vật chất, tri thức và xúc cảm của một xã hội hoặc nhóm người Định nghĩa này bao gồm không chỉ văn học và nghệ thuật mà còn cả cách sống, phương thức chung sống, hệ thống giá trị, truyền thống và đức tin.
Theo Nghị quyết Trung ương 5 khóa VIII, văn hóa được coi là nền tảng tinh thần của xã hội và là động lực cho sự phát triển kinh tế - xã hội Đời sống tinh thần xã hội tập trung vào các lĩnh vực như tư tưởng, đạo đức, lối sống, phong tục tập quán, giáo dục, khoa học, văn học nghệ thuật, thông tin đại chúng, giao lưu văn hóa quốc tế, cùng với các thể chế và thiết chế văn hóa.
IX của Đảng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, coi đây là mục tiêu và động lực cho sự phát triển kinh tế - xã hội Các hoạt động văn hóa cần hướng tới việc phát triển con người Việt Nam một cách toàn diện, bao gồm chính trị, tư tưởng, trí tuệ, đạo đức, thể chất, năng lực sáng tạo, ý thức cộng đồng, lòng nhân ái, khoan dung, tôn trọng nghĩa tình, lối sống văn hóa và quan hệ hài hòa trong gia đình, cộng đồng và xã hội.
Văn hóa là tổng hợp hiểu biết của con người, hình thành các chuẩn mực xã hội qua quá trình thực tiễn và thể hiện qua di sản văn hóa cũng như hành vi của cộng đồng Hệ giá trị đóng vai trò quan trọng trong việc tạo nên bản sắc riêng của từng cộng đồng, có khả năng chi phối và điều tiết hành động của các thành viên trong xã hội.
* Khái niệm văn hoá đọc
Chữ viết là một trong những thành tựu vĩ đại nhất của nhân loại, giúp lưu trữ và truyền bá tri thức trong cộng đồng Kỹ năng đọc đóng vai trò quan trọng trong việc thu thập thông tin, vì đọc được coi là bản chất của tri thức Không có việc đọc, tri thức sẽ không thể tồn tại một cách đúng nghĩa Do đó, văn hóa đọc đã hình thành như một hoạt động thiết yếu, kết nối con người qua các thế hệ.
Văn hoá đọc bao gồm hai khái niệm chính: nghĩa rộng và nghĩa hẹp Nghĩa rộng liên quan đến ứng xử, giá trị và chuẩn mực đọc của cá nhân, cộng đồng và cơ quan quản lý nhà nước, nhằm phát triển văn hoá đọc thông qua chính sách và hành động cụ thể Điều này tạo ra môi trường pháp lý thuận lợi cho việc phát triển tài liệu đọc có giá trị, giúp mọi người, không phân biệt điều kiện, dễ dàng tiếp cận thông tin cần thiết Nghĩa hẹp tập trung vào thói quen, sở thích và kỹ năng đọc của cá nhân, trong đó thói quen đọc cần được hình thành và duy trì suốt đời Sở thích đọc rất đa dạng, từ thơ đến tiểu thuyết hay sách khoa học, tạo nên sự phong phú cho văn hoá đọc Tuy nhiên, để đạt hiệu quả trong việc đọc, mỗi cá nhân cần có đủ cả ba yếu tố: thói quen, sở thích và kỹ năng đọc; nếu thiếu một trong ba yếu tố này, việc đọc có thể trở nên kém hiệu quả và không mang lại kiến thức cần thiết cho cuộc sống.
Văn hóa đọc của mỗi quốc gia bao gồm ba thành phần chính: ứng xử, giá trị và chuẩn mực đọc của các quan chức nhà nước, của cộng đồng xã hội, và của từng cá nhân Ở các quốc gia phát triển, ba thành phần này thường phát triển đồng đều và hài hòa Nếu các quan chức và cơ quan nhà nước có ứng xử và chuẩn mực đọc tích cực, tạo điều kiện cho người dân tiếp cận sách báo chất lượng cao, nhưng cộng đồng xã hội thiếu đi những giá trị và ứng xử lành mạnh, thì nền văn hóa đọc vẫn không thể phát triển Ngược lại, nếu cộng đồng xã hội và cá nhân có chuẩn mực đọc tốt, nhưng chính quyền lại không hỗ trợ, thì cũng sẽ không tạo ra một nền văn hóa đọc bền vững Điều này có thể dẫn đến sự suy thoái trong giá trị đọc của cả cộng đồng và cá nhân trong xã hội.
Để phát triển nền văn hóa đọc, cần chú trọng đến ứng xử, giá trị và chuẩn mực đọc lành mạnh của các nhà quản lý, cơ quan nhà nước, cộng đồng và từng cá nhân Mục tiêu cuối cùng là nâng cao thói quen, sở thích và kỹ năng đọc của mỗi người, tạo nền tảng cho một xã hội học tập và việc học suốt đời, đáp ứng yêu cầu và thách thức của xã hội hiện đại.
Trong bối cảnh phát triển xã hội hiện nay, văn hóa đọc đang đối mặt với nhiều thách thức khi một bộ phận người dân tỏ ra thờ ơ Tuy nhiên, văn hóa đọc không chỉ không bị mai một mà còn có tiềm năng phát triển mạnh mẽ hơn, vì nó đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy các hoạt động tri thức và sáng tạo của nhân loại.
1.1.2 Các yếu tố cấu thành nên văn hóa đọc
Đọc sách là nhu cầu thiết yếu trong xã hội tri thức hiện nay, nơi con người cần nỗ lực học tập để nâng cao hiểu biết Sách không chỉ cung cấp tri thức mà còn mang lại giải trí hiệu quả, góp phần làm phong phú đời sống tinh thần của đại bộ phận dân cư thông qua các xuất bản phẩm như sách, báo và tạp chí.
Cuốn sách là sự vật chất hóa tri thức, biến những kinh nghiệm và ý tưởng thành văn bản để truyền tải đến độc giả Mỗi trang sách lưu giữ tinh hoa văn hóa nhân loại và kinh nghiệm quý báu từ tổ tiên hàng ngàn năm, tạo nên kho tàng tri thức vô giá cho thế hệ sau Sự phát triển của khoa học kỹ thuật đã giúp hoạt động in ấn trở nên dễ dàng và thẩm mỹ hơn, từ những phương pháp lưu giữ thông tin cổ xưa như khắc trên đá hay thẻ tre, đến việc in hàng triệu bản sách mỗi năm với quy mô lớn.
Sách rất phong phú và đa dạng, phục vụ cho học tập, nghiên cứu và giải trí Trong các cuốn sách, chúng ta tìm thấy nhiều nguồn tri thức về chính trị xã hội, khoa học, kỹ thuật công nghệ, và văn học nghệ thuật Để đáp ứng nhu cầu của đông đảo bạn đọc, sách được phân loại thành sách phổ thông cho đại chúng và sách chuyên ngành cho những người nghiên cứu và ứng dụng.
Cuộc sống ngày càng phát triển, kéo theo nhu cầu giải trí của người dân cũng tăng cao Ngoài những thú chơi tao nhã như chơi cây cảnh, chơi chim, và chơi chữ, đọc sách trở thành một trong những sở thích quan trọng, làm phong phú thêm đời sống của người Hà Nội Đọc sách không chỉ mang lại niềm say mê và hứng thú mà còn giúp nâng cao hiểu biết, góp phần vào sự phát triển cá nhân trong cuộc sống.
Vai trò của văn hóa đọc
1.2.1 Đối với nhân dân thủ đô
Đọc sách không chỉ là một nhu cầu tinh thần lành mạnh mà còn là cách để người dân tiếp cận và thưởng thức các giá trị văn hóa tinh thần Sách chứa đựng những tinh hoa văn hóa của nhân loại và là nguồn tri thức vô tận, giúp chúng ta tìm kiếm thông tin cần thiết cho cuộc sống Trong đó, sách văn học nghệ thuật, đặc biệt là truyện ngắn và tiểu thuyết, luôn được độc giả ưa chuộng, phản ánh vai trò quan trọng của sách trong việc thỏa mãn nhu cầu văn hóa Các tác phẩm từ những tác giả nổi tiếng như Sidney Sheldon, Dan Brown, và các tác giả trong nước như Phan An, Nguyễn Ngọc Ánh luôn được đón nhận nồng nhiệt, làm phong phú thêm đời sống tinh thần của cộng đồng.
Sách không chỉ mang lại thông tin mà còn là nguồn giải trí quý giá Trong thời đại khoa học phát triển, con người thường bị cuốn vào công việc và những lo toan hàng ngày Những cuốn sách mở ra một thế giới mới, chứa đựng những câu chuyện cảm động về tình cảm gia đình, tình yêu trong sáng và tình thầy trò, giúp chúng ta tìm lại những giá trị quý báu mà có thể đã bị lãng quên.
* Góp phần định hướng nhân cách lành mạnh cho con người
Giáo dục là nhiệm vụ quan trọng của mỗi quốc gia, nhằm đào tạo thế hệ tài năng và tri thức để phát triển đất nước Nhà nước luôn xác định giáo dục là quốc sách hàng đầu, cần đầu tư công sức và tài chính cho sự nghiệp này Song song với giáo dục, ngành xuất bản cũng được chú trọng, vì sách là kênh thông tin hiệu quả và cần thiết, giúp phổ biến kiến thức hệ thống cho học sinh, sinh viên, từ đó nâng cao hiệu quả học tập.
Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nhấn mạnh rằng nhân cách con người đóng vai trò quan trọng, với đức và tài luôn cần phải song hành Qua những trang sách, chúng ta tìm thấy những tấm gương sáng và những việc làm đáng quý, giúp chúng ta học hỏi và noi theo Một tấm gương tốt có sức mạnh hơn hàng trăm bài diễn thuyết, khẳng định rằng sách là người thầy, người bạn đồng hành trong hành trình hoàn thiện bản thân, từ đó trở thành những con người có ích cho gia đình và xã hội.
Nâng cao dân trí và trình độ hiểu biết của con người là một trong những chức năng cơ bản của sách, giúp phổ biến kiến thức và nâng cao nhận thức xã hội Trong bối cảnh xã hội phát triển mạnh mẽ, việc thiếu kiến thức sẽ khiến con người nhanh chóng trở nên lạc hậu Sách là phương tiện hiệu quả nhất để truyền tải thông tin đa dạng, từ kinh tế đến pháp luật, góp phần hoàn thiện bản thân và trở thành người có ích cho gia đình và xã hội Đọc sách không chỉ giúp tăng cường hiểu biết mà còn mang lại cảm hứng và niềm vui Qua việc đọc, chúng ta có cơ hội hiểu thêm về bản thân và soi lại chính mình, đặc biệt qua những tấm gương sáng từ các nhân vật trong sách, từ đó khơi dậy mong muốn cải thiện bản thân.
* Tiếp cận thông tin, kiến thức một cách chủ động sáng tạo
Việc đọc sách mang lại sự linh hoạt cho người đọc, cho phép họ sắp xếp thời gian và không gian phù hợp với nhu cầu cá nhân Người đọc có thể lựa chọn đọc nhanh hay chậm, ở nhà, trường học hay công sở, tùy thuộc vào khả năng và điều kiện của mỗi người Trong khi các kênh thông tin như truyền hình và phát thanh có thời gian phát sóng cố định, việc sở hữu một cuốn sách giúp lưu giữ thông tin lâu dài mà không lo bị mất mát Thông tin trong sách có thể được truy cập bất cứ lúc nào, trong khi chương trình truyền hình có thể bị quên theo thời gian Tri thức nhân loại luôn sẵn có trong tầm tay khi bạn đọc sách.
* Gắn kết con người tạo mối mối quan hệ tốt đẹp
Cuộc sống ngày càng hối hả và bận rộn khiến con người ít có thời gian giao tiếp, làm mối quan hệ xã hội trở nên mờ nhạt Văn hóa đọc có thể gắn kết mọi người lại với nhau thông qua các câu lạc bộ yêu sách và sưu tầm sách, nơi mọi người có thể gặp gỡ, chia sẻ kinh nghiệm và thảo luận về những cuốn sách mới Niềm đam mê đọc sách không chỉ giúp mở rộng kiến thức mà còn làm cho mối quan hệ giữa con người trở nên tốt đẹp và thân ái hơn.
1.2.2 Đối với các doanh nghiệp
* Giúp định hướng hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp
Văn hóa đọc có sự tác động mạnh mẽ tới nhu cầu đọc sách của người dân
Để định hướng hoạt động sản xuất kinh doanh, các doanh nghiệp cần nắm bắt nhu cầu của khách hàng trong bối cảnh cạnh tranh khốc liệt của nền kinh tế thị trường Việc hiểu rõ văn hóa đọc và sở thích của người dân địa phương sẽ giúp doanh nghiệp chuẩn bị những mặt hàng sách phù hợp nhất Qua đó, doanh nghiệp có thể xác định các xuất bản phẩm sẽ phát hành, đồng thời góp phần tuyên truyền chủ trương, đường lối chính sách của Đảng và Nhà nước Điều này không chỉ mang đến những cuốn sách chất lượng mà còn nâng cao văn hóa đọc trong cộng đồng.
* Mang đến sự phong phú đa dạng của các mặt hàng sách
Thị trường sách phụ thuộc vào nhu cầu và sở thích đọc sách của người dân, đặc biệt là ở các nước tiên tiến, nơi văn hóa đọc phát triển mạnh mẽ Nhu cầu đọc sách trở thành thiết yếu trong cuộc sống, do đó, để đáp ứng, các loại sách cần phong phú và đa dạng hơn.
Văn hóa đọc là di sản chung của nhân loại, nhưng có sự khác biệt do điều kiện địa lý, kinh tế và văn hóa xã hội Sở thích đọc sách của mọi người rất đa dạng, từ tiểu thuyết, truyện ngắn đến thơ ca và sách khoa học kỹ thuật Do đó, các nhà xuất bản cần chú ý đến nhu cầu phong phú này Hiện nay, với sự tham gia của 59 nhà xuất bản và hàng nghìn trung tâm phát hành, thị trường sách trở nên sôi động và hấp dẫn hơn bao giờ hết.
* Giúp quá trình phân phối xuất bản phẩm dễ dàng và có định hướng
Văn hóa đọc không chỉ định hướng sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình phân phối xuất bản phẩm Nó mang đến cho độc giả những cuốn sách có giá trị, góp phần nâng cao dân trí và bồi dưỡng nhân tài cho đất nước Đồng thời, văn hóa đọc cũng giúp hạn chế những xuất bản phẩm có nội dung không lành mạnh, từ đó bảo vệ sự phát triển của thế hệ trẻ.
Hiện nay, việc săn tác quyền sách trở thành một cuộc đua sôi nổi giữa các đơn vị xuất bản Khi các điều kiện liên lạc và ký kết ngày càng thuận lợi, việc nắm bắt thị hiếu độc giả trong nước và theo dõi các tựa sách mới, ăn khách trên thị trường quốc tế để kịp thời mua bản quyền là yếu tố then chốt.
Khi văn hóa đọc được nâng cao, người dân sẽ hiểu rõ tầm quan trọng của việc đọc sách và biết cách lựa chọn sách phù hợp Điều này tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp trong việc phân phối sách hiệu quả tới từng cá nhân.
* Làm cho quá trình trình tiêu thụ được lưu thông liên tục giúp doanh nghiệp đạt hiệu quả cao
Văn hóa đọc đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp, giúp quy trình sản xuất diễn ra liên tục và hiệu quả Hoạt động phát hành là cầu nối giữa nhà sản xuất và người tiêu dùng, đảm bảo sản phẩm đến tay khách hàng một cách nhanh chóng Xuất bản phẩm không chỉ là hàng hóa thông thường mà còn là sản phẩm văn hóa đáp ứng nhu cầu tinh thần của cộng đồng Doanh nghiệp kinh doanh sách cần đạt được mục tiêu kinh tế song song với việc thực hiện trách nhiệm xã hội, cung cấp những ấn phẩm phù hợp với định hướng của Đảng và Nhà nước, góp phần nâng cao dân trí và phát triển nhân tài cho đất nước.
Các nhân tố ảnh hưởng tới văn hóa đọc của người Hà Nội
1.3.1 Truyền thống văn hóa đọc Việt Nam
* Truyền thống văn hóa đọc Việt Nam
Dân tộc Việt Nam có truyền thống tôn sư trọng đạo, coi đây là đức tính cao quý nhất Người học trò luôn biết ơn người dạy dỗ mình, dù chỉ là một chữ hay nửa chữ, thể hiện qua câu nói "Nhất tự vi sư, bán tự vi sư" Bổn phận này không chỉ là lý trí mà còn xuất phát từ lòng kính trọng và tình cảm sâu sắc dành cho thầy Người thầy cần có sự thương mến và lo lắng cho học trò, đồng thời phải ý thức được sứ mệnh cao cả của mình trong việc hướng dẫn thế hệ trẻ Tinh thần tôn sư thể hiện lòng biết ơn và kính trọng của học trò đối với thầy, tồn tại trong xã hội Việt Nam từ xưa đến nay, mặc dù không còn sâu đậm như trước Trọng đạo là đánh giá cao đạo lý của thánh hiền, mà Khổng Tử được tôn sùng như bậc thánh nhân trong văn hóa Á Đông.
Tử là người đầu tiên trong nghề dạy học và được coi là vị thầy vĩ đại nhất trong xã hội Á Đông Ngài được xem như "vạn thế sư biểu," biểu tượng cho các thế hệ thầy giáo và học sinh từ xưa đến nay.
Giáo dục truyền thống đạo đức và lối sống cho thế hệ trẻ Việt Nam là điều cần thiết để giúp họ hiểu và trân trọng những giá trị văn hóa tốt đẹp mà cha ông đã gìn giữ Những truyền thống này không chỉ là nền tảng tinh thần mà còn tạo ra niềm tự hào, ý thức trách nhiệm và phẩm chất nhân cách cho thế hệ mới Đồng thời, chúng cũng đóng vai trò quan trọng trong việc tiếp thu và chọn lọc các giá trị mới từ bên ngoài, nhằm bảo vệ và phát triển văn hóa đạo đức dân tộc.
Trong lịch sử dân tộc, những hiền tài như Thầy giáo Chu Văn An, Lê Quý Đôn, và Lương Thế Vinh đã đóng góp lớn cho triều đình và giúp dân an cư lạc nghiệp Họ coi sách như người bạn tri âm và là nguồn tri thức vô tận, mặc dù vào thời điểm đó, sách không phong phú như ngày nay, và nhiều người chỉ may mắn đọc được vài bộ sách Những yếu tố này đã hình thành truyền thống văn hóa đọc của dân tộc, tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển của ngành giáo dục và văn hóa đọc ở Việt Nam.
* Truyền thống văn hóa đọc Hà Nội
Hà Nội, trái tim của tổ quốc, là trung tâm kinh tế, chính trị, văn hóa và xã hội của Việt Nam, đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng và bảo vệ đất nước Sau khi sát nhập huyện Mê Linh (Vĩnh Phúc) và 6 xã huyện Lương Sơn (Hòa Bình), diện tích của Hà Nội hiện nay là 3.324,92 km² với dân số 6,233 triệu người (2008), đưa Hà Nội vào danh sách 17 thủ đô lớn nhất thế giới Sự mở rộng địa giới hành chính giúp Hà Nội có thêm điều kiện phát triển toàn diện, khẳng định vị thế quan trọng của mình đối với quốc gia.
Hà Nội, với hàng nghìn năm văn hiến, đã hình thành dáng vẻ thanh lịch và truyền thống tốt đẹp của mình Trong bối cảnh hội nhập và phát triển, thành phố đang vững bước trên con đường phát triển kinh tế xã hội và giao lưu văn hóa Những năm gần đây, Hà Nội đã đạt nhiều thành tựu trong lĩnh vực văn hóa, thúc đẩy giao lưu với các quốc gia nhằm mở rộng hợp tác văn hóa, tiếp thu tinh hoa nhân loại và phát huy giá trị văn hóa Việt Nam, đặc biệt hướng tới kỷ niệm 1000 năm Thăng Long - Hà Nội vào năm 2010.
Hà Nội, với bề dày lịch sử hàng nghìn năm, sở hữu những nét văn hóa độc đáo mà các vùng miền khác không có, tạo nên tính cách, lối sống và phong tục tập quán riêng của người dân Kinh Kỳ Chính vì vậy, câu nói dân gian đã trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống văn hóa nơi đây.
“Chẳng thơm cũng thể hoa nhài
Dẫu không thanh lịch cũng người Tràng An”
Hà Nội không chỉ là trung tâm chính trị, kinh tế và văn hóa lớn mà còn là trung tâm giáo dục hàng đầu của Việt Nam, với hệ thống các trường đại học, cao đẳng và trung học chuyên nghiệp Nơi đây đóng vai trò quan trọng trong việc đào tạo nhân tài cho đất nước, đồng thời thể hiện truyền thống văn hóa tôn sư trọng đạo và tinh thần học tập chăm chỉ từ xa xưa.
Năm 1070, nhà Lý đã xây dựng Văn Miếu để thờ Khổng Tử, người sáng lập Nho giáo Đến năm 1076, Quốc Tử Giám được xây dựng bên cạnh Văn Miếu nhằm tạo điều kiện cho Hoàng Thái Tử học tập Triều đình cũng đã tuyển chọn những văn quan có học vấn và hiền tài để theo học tại Quốc Tử Giám.
Từ lớp học hoàng gia đến Quốc Tử Giám, đây là nền tảng cho giáo dục đại học truyền thống của Đại Việt Triều đình tổ chức khoa thi nho học hàng năm nhằm tuyển chọn nhân tài, đào tạo những người hiền tài, đức độ để giúp Vua trị nước theo con đường đức trị, nhân trị Các văn sĩ nỗ lực học tập và thi cử tại Kinh đô với hy vọng được vinh danh, và những người đạt thành tích cao sẽ được ghi danh trên 82 bia tiến sĩ tại Quốc Tử Giám để tôn vinh tài năng và công lao của họ.
Tử Giám, nơi đào tạo hiền tài, đóng vai trò quan trọng trong việc củng cố nguyên khí quốc gia Nguyên khí mạnh mẽ sẽ giúp đất nước phát triển và thịnh vượng, trong khi nguyên khí yếu sẽ dẫn đến suy thoái Do đó, việc bồi dưỡng nguyên khí là nhiệm vụ hàng đầu Khoa thi đầu tiên dưới triều đại Lý Nhân Tông đã khởi đầu cho truyền thống này.
Từ năm 1075 đến khoa thi cuối cùng năm 1919 dưới triều đại Khải Định, Đại Việt đã có 2898 tiến sĩ và trên 10.000 cử nhân Hán học, tạo nên lực lượng trí thức chủ chốt cho nền học thuật thời bấy giờ Truyền thống đề cao việc học đã trở thành di sản quý báu của dân tộc Việt Nam, đặc biệt là ở Kinh kỳ, và vẫn được phát triển mạnh mẽ cho đến ngày nay Nhiều gia đình tại thủ đô sở hữu tủ sách riêng, thể hiện tình yêu học hỏi và đọc sách, mang lại linh hồn cho mỗi ngôi nhà Vào cuối tuần, các phố sách và trung tâm sách luôn đông đúc, cho thấy nhu cầu đọc và mua sách của người dân Hà Nội vẫn rất cao, tạo nên một thị trường sách sôi động và hấp dẫn.
1.3.2 Nhân tố chính trị - luật pháp Đây được coi là một trong những nhân tố quan trọng ảnh hưởng tới văn hoá đọc ở Việt Nam Bao gồm hệ thống luật, luật và các văn bản dưới luật ( như nghị định, thông tư, nghị quyết ) tác động tới văn hoá đọc.Phụ thuộc vào điều kiện, hoàn cảnh cũng như thể chế chính trị của mỗi quốc gia khác nhau sẽ ảnh hưởng tới việc định hướng các xuất bản phẩm được phép hay không được phép xuất bản.Nhu cầu con người luôn phong phú, đa dạng bên cạnh những nhu cầu chính đáng đọc sách phục vụ học tập, giải trí lành mạnh thì còn một số bộ phận dùng sách như phương tiện để thoả mãn những nhu cầu không lành mạnh của bản thân làm ảnh hưởng tới sự phát triển của cả một thế hệ đặc biệt là giới trẻ Do vậy các quy định của nhà nước về xuất bản sẽ định hướng nhu cầu của người dân hướng họ tìm đọc những cuốn sách hay có giá trị Nếu nhà nước có những quy định đúng đắn, phù hợp thì đó sẽ là một nhân tố góp phần làm cho văn hoá đọc trở nên trong sáng và lành mạnh hơn, tạo dựng nên một xã hội tìm sách, đọc sách và yêu sách Ngược lại nếu lơ là, quản lý không chặt chẽ, nghiêm minh thì các xuất bản phẩm độc hại sẽ lan tràn gây ra hậu quả nghiêm trọng cho cả xã hội Nếu mỗi người dân luôn ý thức được việc đọc của bản thân mình, biết cách chọn sách, đọc sách theo đúng định hướng xã hội thì không những chúng ta đã phục vụ nhu cầu học tập, giải trí của bản thân mà còn góp phần xây dựng một nền văn hoá đọc tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc
Một số những quy định của nhà nước về hoạt động xuất bản của nước ta:
Bộ luật xuất bản của CHXHCN Việt Nam quy định rõ những xuất bản phẩm được phép và không được phép phát hành, nhằm hạn chế những nội dung độc hại ảnh hưởng đến sự phát triển của thế hệ trẻ Đồng thời, luật còn định hướng nhu cầu đọc sách của độc giả vào những tác phẩm có giá trị, góp phần nâng cao nhận thức và hoàn thiện nhân cách con người.
2 Bản quyền tác giả - Bản quyền tác gia
Quyền sở hữu trí tuệ của tác giả bao gồm quyền đứng tên, đặt tên, công bố tác phẩm và ngăn chặn xâm phạm Tác giả có quyền quyết định việc cho phép hoặc không cho phép người khác sử dụng tác phẩm của mình, như in ấn, phổ biến, trình diễn, dịch thuật hay dựng thành phim Để sử dụng tác phẩm, các tổ chức văn hóa thường phải ký hợp đồng với tác giả Các thỏa thuận quốc tế về quyền sở hữu trí tuệ được quy định rõ ràng nhằm bảo vệ quyền lợi của tác giả.
Kinh nghiệm duy trì và phát triển văn hóa đọc của một số quốc gia trên thế giới
Dù ở những quốc gia có công nghệ phát triển cao, thói quen đọc sách của người dân vẫn rất đáng chú ý Họ thường mang theo sách bên mình và đọc ở bất kỳ đâu, từ xe buýt, taxi đến sân bay hay bãi biển Nếu không có sách, họ sử dụng điện thoại di động hoặc thiết bị cầm tay để đọc ebook Nhiều nước như Pháp phát triển văn hóa đọc qua hệ thống thư viện rộng rãi, cho phép người dân mượn sách và các phương tiện văn hóa khác mà không cần phải mua Thư viện có mặt ở khắp nơi, từ các thành phố lớn đến các phường nhỏ, tạo điều kiện thuận lợi cho việc tiếp cận tri thức.
Trung tâm học liệu đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp sách cho độc giả, với các thư viện lớn sở hữu kho tàng sách phong phú Nếu thiếu sách, người đọc có thể yêu cầu mượn từ các thư viện khác trên toàn cầu Đặc biệt, những làng mạc xa xôi được phục vụ bởi xe thư viện lưu động, giúp mang sách đến tay người đọc theo định kỳ.
Ngạn ngữ nói rằng “Những người đọc sách tuy chưa thành danh nhưng cũng đã có một tư cách cao thượng”, điều này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đọc sách Hy vọng rằng ngày càng nhiều người Việt Nam sẽ hình thành thói quen đọc sách mọi lúc, mọi nơi, giống như nhiều quốc gia khác trên thế giới.
Ấn Độ đọc sách nhiều nhất thế giới
Người Ấn Độ nổi bật trong việc đọc sách, với thời gian trung bình lên đến 10,7 giờ mỗi tuần, gấp đôi so với người Mỹ, theo khảo sát của tổ chức The NOP World Culture Score Việc đọc sách không chỉ giúp họ học hỏi mà còn cải thiện kỹ năng ứng xử, nhiều người đã tìm kiếm lời khuyên từ sách thay vì từ cha mẹ Các nhà phân tích cho rằng thói quen đọc sách theo nhu cầu chính là một yếu tố quan trọng góp phần vào sự phát triển mới của Ấn Độ.
Theo khảo sát của tổ chức NOP với 30.000 người trên 13 tuổi, Trung Quốc và Philippines lần lượt xếp thứ hai và thứ ba về thời gian đọc sách, báo và tạp chí hàng tuần Người Anh và Mỹ chỉ dành thời gian đọc bằng một nửa so với người Ấn Độ, trong khi người Nhật đọc trung bình 4,1 giờ/tuần và người Hàn Quốc chỉ 3,1 giờ/tuần Tại Ấn Độ, có 26 nhà sách trải dài khắp cả nước, cho thấy người dân nơi đây rất yêu thích việc đọc sách và coi đó là một phần quan trọng trong cuộc sống hàng ngày.
Việc đọc sách được coi là rất quan trọng, giúp mọi người nâng cao kiến thức chuyên môn và học tập hiệu quả tại các trường đại học nước ngoài Họ tự giáo dục bản thân và thảo luận về những thay đổi liên tục trong cuộc sống thông qua việc đọc sách.
Số người đọc sách theo khảo sát của Tổ chức NOP World Culture Score cho thấy:
Quốc gia Số giờ đọc
Nhiều người mong muốn đọc sách để duy trì hoặc nâng cao sự nghiệp của mình, coi việc đọc không chỉ là thói quen mà còn là một phần quan trọng trong cuộc sống Ở Ấn Độ, một cuốn sách hay có thể chỉ bán được 1.000 bản, trong khi ở Mỹ hoặc Anh, con số này có thể lên tới 10.000 bản, cho thấy sự khác biệt trong giá trị mà sách mang lại Ở Ấn Độ, việc đọc sách không phải là một phong trào hay theo số lượng, trong khi ở Anh và Mỹ, không đọc những cuốn sách bán chạy có thể khiến bạn bị coi là lạc hậu.
Quốc gia này nổi tiếng với nhiều tiểu thuyết giá trị từ các tác giả danh tiếng, thường xuyên góp mặt trong danh sách Best seller và thu hút hàng triệu độc giả toàn cầu Sự phát triển mạnh mẽ của nền văn học đi đôi với việc văn hóa đọc của người dân được đề cao, với nhu cầu đọc sách không chỉ để nâng cao nhận thức mà còn để giải trí, trở thành thói quen quan trọng trong cuộc sống hàng ngày.
Nga được biết đến là quốc gia có truyền thống đọc sách phát triển mạnh mẽ, với việc đọc sách trở thành nét đẹp trong đời sống của người dân Hình ảnh từ người già đến trẻ nhỏ đều tranh thủ đọc sách trong khi chờ xe hoặc trên tàu đi học, cho thấy một xã hội yêu sách Chính phủ Nga đã thực hiện nhiều biện pháp tích cực để khuyến khích việc đọc sách, bao gồm việc đầu tư vào hệ thống thư viện hiện đại, nơi chứa đựng lượng sách phong phú và dễ dàng tìm kiếm Không gian thư viện được thiết kế thoải mái, tạo điều kiện thuận lợi cho việc tiếp nhận thông tin.
