- Tuy diễn đạt bằng thơ năm tiếng nhưng bài thơ đã kể lại một câu chuyện có đầu, có cuối, có nhân vật, chi tiết, diễn biến sự việc nhằm mục đích chế giễu tính tham ăn của mèo đã khiến mè[r]
Trang 1- Có hiểu biết bước đầu về thể loại truyền thuyết
- Hiểu được quan niệm của người Việt cổ về nòi giống dân tộc qua truyền thuyết Con
Bầu ơi thương lấy bí cùng
Tuy rằng khác giống nhưng chung một giàn
Nhắc đến giống nòi mỗi người Việt Nam của mình đều rất tự hào về nguồn gốc cao quícủa mình - nguồn gốc Tiên, Rồng, con Lạc cháu Hồng Vậy tại sao muôn triệu ngườiViệt Nam từ miền ngược đến miền xuôi, từ miền biển đến rừng núi lại cùng có chungmột nguồn gốc như vậy Truyền thuyết Con Rồng, cháu Tiên mà chúng ta tìm hiểu hômnay sẽ giúp các em hiểu rõ về điều đó
* Khái niệm truyền thuyết:
- Truyện dân gian truyền miệng kể về cácnhân vật, sự kiện có liên quan đến lịch sử thờiquá khứ
- Thường có yếu tố tưởng tượng kì ảo
- Thể hiện thái độ, cách đánh giá của nhân dânđối với các sự kiện và nhân vật LS
Trang 2(?) Lạc Long Quân và Âu cơ được giới
thiệu như thế nào? (Nguồn gốc, hình dáng,
tài năng)
(?) Tại sao tác giả dân gian không tưởng
tượng Lạc Long Quân và Âu cơ có nguồn
gốc từ các loài khác mà tưởng tượng Lạc
Long Quân nòi rồng, Âu Cơ dòng dõi tiên?
Điều đó có ý nghĩa gì?
(Việc tưởng tượng Lạc Long Quân và Âu
Cơ dòng dõi Tiên - Rồng mang ý nghĩa
thật sâu sắc Bởi rồng là 1 trong bốn con
vật thuộc nhóm linh mà nhân dân ta tôn
sùng và thờ cúng Còn nói đến Tiên là nói
đến vẻ đẹp toàn mĩ không gì sánh được
Tưởng tượng Lạc Long Quân nòi Rồng,
Âu Cơ nòi Tiên phải chăng tác giả dân
gian muốn ca ngợi nguồn gốc cao quí và
hơn thế nữa muốn thần kì hoá, linh
thiêng hoá nguồn gốc giống nòi của dân
tộc Việt Nam ta.)
(?) Vậy qua các chi tiết trên, em thấy hình
tượng Lạc Long Quân và Âu Cơ hiện lên
như thế nào?
(?) Âu Cơ sinh nở có gì kì lạ? Chi tiết này
có ý nghĩa gì?
(Chi tiết lạ mang tính chất hoang đường
nhưng rất thú vị và giàu ý nghĩa Nó bắt
nguồn từ thực tế rồng, rắn đề đẻ trứng
Tiên (chim) cũng đẻ trứng Tất cả mọi
người Việt Nam chúng ta đều sinh ra từ
trong cùng một bọc trứng (đồng bào) của
mẹ Âu Cơ Dân tộc Việt Nam chúng ta
vốn khoẻ mạnh, cường tráng, đẹp đẽ, phát
triển nhanh.)
(?) Em hãy quan sát bức tranh trong SGK
II Tìm hiểu văn bản
1 Giới thiệu Lạc Long Quân - Âu cơ:
Lạc Long Quân
- Nguồn gốc:Thần-Hình dáng: mìnhrồng ở dưới nước-Tài năng:có nhiều phép lạ, giúp dân diệt trừ yêu quái
Âu Cơ
- Nguồn gốc:
Tiên
- Xinh đẹptuyệt trần
Đẹp kì lạ, lớn lao với nguồn gốc vô cùng cao
quí.
2 Âu Cơ sinh nở kỳ lạ và hai người chia con
a Âu Cơ sinh nở kì lạ:
- Sinh bọc trăm trứng, nở trăm con, đẹp
đẽ, khôi ngô, không cần bú mớm, lớn nhanhnhư thổi
Chi tiết tưởng tượng sáng tạo diệu kì nhấn
Trang 3và cho biết tranh minh hoạ cảnh gì?
(?) Lạc Long Quân và Âu Cơ chia con như
thế nào? Việc chia tay thể hiện ý nguyện gì?
(?) Bằng sự hiểu biết của em về lịch sử
chống ngoại xâm và công cuộc xây dựng
đất nước, em thấy lời căn dặn của thần sau
này có được con cháu thực hiện không?
( Lịch sử mấy ngàn năm dựng nước và
giữ nước của dân tộc ta đã chứng minh
hùng hồn điều đó Mỗi khi tổ quốc bị lâm
nguy, nhân dân ta bất kể trẻ, già, trai, gái
từ miền ngược đến miền xuôi, từ miền
biển đến miền rừng núi xa xôi đồng lòng
kề vai sát cánh đứng dậy diết kẻ thù Khi
nhân dân một vùng gặp thiên tai địch hoạ,
cả nước đều đau xót, nhường cơm xẻ áo,
để giúp đỡ vượt qua hoạn nạn và ngày
nay, mỗi chúng ta ngồi đây cũng đã, đang
và sẽ tiếp tục thực hiện lời căn dặn của
Long Quân xưa kia bằng những việc làm
thiết thực.)
(?) Trong tuyện dân gian thường có chi tiết
tưởng tượng kì ảo Em hiểu thế nào là chi
tiết tưởng tượng kì ảo?
(?) Chi tiết tưởng tượng kì ảo là chi tiết
không có thật được dân gian sáng tạo ra
nhằm mục đích nhất định
(?) Trong truyện này, chi tiết nói về Lạc
Long Quân và Âu Cơ; việc Âu Cơ sinh nở
kì lạ là những chi tiết tưởng tượng kì ảo
Vai trò của nó trong truyện này như thế
nào?
(?) Em hãy cho biết, truyện kết thúc bằng
những sự việc nào? Việc kết thúc như vậy
có ý nghĩa gì?
(?) Vậy theo em, cốt lõi sự thật lịch sử trong
truyện là ở chỗ nào?
(Là mười mấy đời vua Hùng trị vì Khẳng
định sự thật trên đó là lăng tưởng niệm
các vua Hùng mà tại đây hàng năm vẫn
mạnh sự gắn bó keo sơn, thể hiện ý nguyệnđoàn kết giữa các cộng đồng người Việt
b Âu Cơ và Lạc Long Quân chia con:
- 50 người con xuống biển;
- 50 Người con lên núi
Cuộc chia tay phản ánh nhu cầu phát triểndân tộc: làm ăn, mở rộng và giữ vững đất đai.Thể hiện ý nguyện đoàn kết, thống nhất dântộc Mọi người ở mọi vùng đất nước đều cóchung một nguồn gốc, ý chí và sức mạnh
* ý nghĩa của chi tiết tưởng tượng kì ảo:
- Tô tính đậm tính chất kì lạ, lớn lao, đẹp đẽcủa các nhân vật, sự kiện
- Thần kì, linh thiêng hoá nguồn gốc giốngnòi, dân tộc để chúng ta thêm tự
hào, tin yêu, tôn kính tổ tiên, dân tộc
Trang 4diễn ra lễ hội rất lớn - lễ hội đền Hùng Lễ
hội đó đã trở thành một ngày quốc giỗ của
cả dân tộc
- Dù ai đi ngược về xuôi
Nhớ ngày giỗ tổ mùng mười tháng
ba)
(?) Em hãy cho biết đền Hùng nằm ở tỉnh
nào trên đất nước ta ? - Phú Thọ
(?) Trong truyện tác giả dân gian đã sử
dụng nghệ thuật nào?
(?) Truyện thể hiện nội dung gì?
( GV gọi HS đọc ghi nhớ SGK trang 8 )
- Khái quát hoá bằng sơ đồ tư duy
Bọc 100 TRứng
50 lênnon 50 xuốngbiển
NGUỒN GỐC DÂN TỘC
Hoạt động 3: HDHS củng cố
1 Học xong truyện: Con Rồng, cháu Tiên em thích nhất chi tiết nào ? Vì sao?
2 Kể tên một số truyện tương tự giải thích nguồn gốc của dân tộc Việt Nam mà em
biết ?
Hoạt động 4: HDHS về nhà
1 Học thuộc ghi chép nghe giảng trên lớp, ghi nhớ SGK
2 Tìm các tư liệu kể về các dân tộc khác hoặc trên thế giới về việc làm bánh hoặc quà dâng vua
3 Đọc, chuẩn bị và soạn bài “Bánh chưng, bánh giày”
**********************************************************************
Trang 5Hoạt động 2 : HDHS tìm hiểu văn bản
(?) Mở đầu truyện, tác giả muốn cho
- Vua cha chọn bánh của lang Liêu để tế trờiđất cùng Tiên Vương và nhường ngôi chochàng
- Từ đó nước ta có tục làm bánh chưng, bánhgiầy vào ngày tết
II Tìm hiểu văn bản
1 Vua Hùng chọn người nối ngô i
- Hoàn cảnh: giặc ngoài đã yên, đất nước tháibình, nhân dân no ấm, vua đã già muốn truyềnngôi
Trang 6(?) ý định của vua ra sao?
(?) Vua đã chọn người nối ngôi bằng hình
thức nào?
(?) Điều kiện và hình thức truyền ngôi có
gì đổi mới và tiến bộ so với đương thời?
(Trong truyện dân gian giải đố là 1 trong
những loại thử thách khó khăn đối với
nhân vật, không hoàn toàn theo lệ truyền
ngôi từ các đời trước: chỉ truyền cho con
trưởng Vua chú trọng tài chí hơn trưởng
thứ-> Đây là một vị vua anh minh.)
(?) Để làm vừa ý vua, các ông Lang đã
làm gì?
(?) Tâm trạng Lang Liêu ra sao ? Lang
Liêu đã làm gì ?
(Rất buồn Trong các con vua, chàng là
người thiệt thòi nhất Tuy là Lang nhưng
từ khi lớn lên chàng ra ở riêng, chăm lo
việc đồng áng, trồng lúa, trồng khoai
Lang Liêu thân thì con vua nhưng phận
thì gần gũi với dân thường)
(?) Vì sao Lang Liêu được thần báo
mộng ?
(Các nhân vật mồ côi, bất hạnh thường
được thần, bụt hiện lên giúp đỡ mỗi khi
bế tắc.)
(?) Vì sao thần chỉ mách bảo mà không
làm giúp lễ vật cho Lang Liêu?
(Thần vẫn dành chỗ cho tài năng sáng
tạo của Lang Liêu.)
(?) Kết quả cuộc thi tài giữa các ông Lang
như thế nào?
(?) Vì sao hai thứ bánh của lang Liêu
được vua chọn để tế Trời, Đất, Tiên
Vương và Lang Liêu được chọn để nối
ngôi vua?
( Hai thứ bánh của Lang Liêu vừa có ý
nghĩa thực tế: quí hạt gạo, trọng nghề
nông (là nghề gốc của đất nước làm cho
nhân dân được no ấm) vừa có ý nghĩa
sâu xa: Đề cao sự thờ kính Trời, Đất và
tổ tiên của nhân dân ta.
- ý của vua: người nối ngôi vua phải nối đượcchí vua, không nhất thiết là con trưởng
- Hình thức: điều vua đòi hỏi mang tính chấtmột câu đố để thử tài
2 Cuộc thi tài giữa các ông lang
- Các ông lang thi nhau làm cỗ thật hậu, thậtngon
- Lang Liêu: Làm ra hai loại bánh: bánh trưng,bánh giày
3 Kết quả cuộc thi
- Lang Liêu được chọn làm người nối ngôi
Vì chàng là người có tài, có đức và hiếu thảo
Trang 7- Hai thứ bánh hợp ý vua chứng tỏ tài
đức của con người có thể nối chí vua.
Đem cái quí nhất của trời đất của ruộng
đồng do chính tay mình làm ra mà tiến
cúng Tiên Vương, dâng lên vua thì đúng
là con người tài năng, thông minh, hiếu
- Đề cao nghề nông trồng lúa nước
- Quan niệm duy vật thô sơ về Trời, Đất
- Ước mơ vua sáng, tôi hiền, đất nước tháibình, nhân dân no ấm
* Ghi nhớ : T12/SGK
Hoạt động 3: HDHS củng cố
1 Ý nghĩa của phong tục ngày tết nhân dân ta làm bánh chưng, bánh giầy ?
(Đề cao nghề nông, đề cao sự thờ kính Trời, Đất và tổ tiên của nhân dân ta Cha ông
ta đã xây dựng phong tục tập quán của mình từ những điều giản dị nhưng rất linh thiêng, giàu ý nghiã Quang cảnh ngày tết nhân dân ta gói hai loại bánh còn có ý nghĩa giữ gìn truyền thống văn hoá đậm đà bản sắc dân tộc và làm sống lại truyền thuyết Bánh chưng, bánh giầy.)
2 Chỉ ra và phân tích một số chi tiết trong truyện mà em thích nhất ?
(- Lang Liêu được thần báo mộng: đây là chi tiết thần kì làm tăng sức hấp dẫn của truyện, nêu lên giá trị của hạt gạo ở một đất nước mà cư dân sống bằng nghề nông, thể hiện cái đáng quí, cái đáng trân trọng của sản phẩm do con người làm ra.
- Lời của vua nói về hai loại bánh: đây là cách " đọc" , cách " thưởng thức" nhận xét về
văn hoá Những cái bình thường, giản dị song lại nhiều ý nghĩa sâu sắc đó cũng
chính là ý nghiã tư tưởng, tình cảm của nhân dân về hai loại bánh và phong tục làm bánh.)
Hoạt động 4: HDHS về nhà
1 Học thuộc ghi chép nghe giảng trên lớp, ghi nhớ SGK
2 Đóng vai vua Hùng kể lại truyện : “Bánh chưng, bánh giầy”
3 Đọc, chuẩn bị và soạn bài “Thánh Gióng”
**********************************************************************
Trang 8- Nắm chắc định nghĩa về từ, cấu tạo của từ.
- Biết phân biệt các kiểu cấu tạo từ
Lưu ý: Học sinh đã học về cấu tạo từ ở Tiểu học
(?) Câu văn này lấy ở văn bản nào?
(?) Trước mỗi gạch chéo là 1 từ, em hãy
cho biết câu văn trên có mấy từ ? Và có
bao nhiêu tiếng ( mỗi một con chữ là một
tiếng) ?
(?) Vậy tiếng và từ trong câu văn trên có
cấu tạo như thế nào ? Tiếng dùng để làm
gì ?
( ?) ? 9 từ trong VD trên khi kết hợp với
nhau có tác dụng gì?(tạo ra câu có ý
nghĩa)
(?) Từ dùng để làm gì?
(?) Từ nhận xét trên em hãy rút ra khái
niệm từ là gì?
* GV cho hs đọc ghi nhớ SGK trang 13 ?
Hoạt động 2 : HDHS tìm hiểu từ đơn
Trang 9và từ phức
(?) GV cho HS quan sát và đọc yêu cầu
ví dụ mục 1II SGK trang 13 trên bảng
phụ ?
(?) Dựa vào kiến thức đã học ở tiểu học
em hãy điền các từ vào bảng phân loại?
(?) Qua việc lập bảng, em hãy nhận xét,
từ đơn và từ phức có gì khác nhau?
(?) Hai từ phức trồng trọt, chăn nuôi có
gì giống và khác nhau ?
+ Giống: đều là từ phức (gồm hai tiếng)
+ Khác: Chăn nuôi: gồm hai tiếng có
quan hệ về nghĩa
(?) Vậy từ phức được tạo ra bằng cách
ghép các tiếng có quan hệ với nhau về
nghĩa được gọi là từ gì?
- Trồng trọt gồm hai tiếng có quan hệ láy
âm
(?) Từ phức có quan hệ láy âm giữa các
tiếng được gọi là từ gì?
* GV gọi hs đọc ghi nhớ SGK trang 13 ?
* HS thảo luận, cử đại diện trả lời ; theo
dõi và bổ xung cho nhóm bạn ?
* GV hướng dẫn, theo dõi, nhận xét và
Kiểu cấu tạo từ Ví dụ
Từ đơn từ đấy, nước, ta,
chăm, nghề, và, có,tục, ngày, Tết, làm
Trang 10b Từ đồng nghĩa với từ nguồn gốc: Cội nguồn,
gốc gác
c Từ ghép chỉ qua hệ thân thuộc: cậu mợ, cô
dì, chú cháu, anh em.
bánh rán, bánh nướng, bánh hấp, bánh nhúng
Nêu tên chất liệu làmbánh
bánh nếp, bánh tẻ, bánh gai, bánh khoai,bánh ngô, bánh sắn, bánh đậu xanh
Tính chất của bánh bánh dẻo, bánh
phồng, bánh xốp Hình dáng của bánh bánh gối, bánh khúc,
bánh quấn thừng
Bài tập 4 SGK trang 15
- Thút thít : là từ láy tượng thanh ( dùng để tả
tiếng khóc nhỏ, không liên tục, xen với tiếng xịt mũi
- Những từ láy khác có cùng tác dụng : nức nở,sụt sùi, rưng rức
1 Học thuộc ghi chép nghe giảng trên lớp, ghi nhớ SGK
2 Tìm số từ, số tiếng trong đoạn văn: lời của vua nhận xét về hai thứ bánh của Lang liêu
3 Đọc, chuẩn bị và soạn bài “Nghĩa của từ”
**********************************************************************
Trang 11
- Bước đầu biết về giao tiếp, văn bản và phương thức biểu đạt
- Nắm được mục đích giao tiếp, kiểu văn bản và phương thức biểu đạt
Hoạt động 1 :HDHS tìm hiểu chung về văn
bản và phương thưc biểu đạt:
(?) Khi đi đường, thấy một việc gì, muốn cho
mẹ biết em làm thế nào?
(?) Đôi lúc rất nhớ bạn thân ở xa mà không
thể trò chuyện thì em làm thế nào?
* GV: Các em nói và viết như vậy là các em
đã dùng phương tiện ngôn từ để biểu đạt điều
mình muốn nói Nhờ phương tiện ngôn từ mà
mẹ hiểu được điều em muốn nói, bạn nhận
được những tình cảm mà em gưỉ gắm Đó
chính là giao tiếp
(?) Trên cơ sở những điều vừa tìm hiểu, em
hiểu thế nào là giao tiếp?
(?) Việc em đọc báo và xem truyền hình có
phải là giao tiếp không ? Vì sao?
(?) GV cho HS quan sát và đọc bài ca dao ở
mục 1c Itrong SGK trang 16 ?
(?) Bài ca dao có nội dung gì?
I.Tìm hiểu chung về văn bản và phương thưc biểu đạt:
1 Văn bản và mục đích giao tiếp:
a Giao tiếp:
- Giao tiếp là một hoạt động truyền đạt, tiếpnhận tư tưởng, tình cảm bằng phương tiệnngôn từ
b Văn bản
- Về nội dung bài ca dao: Khuyên chúng ta
Trang 12* GV: Đây là vấn đề chủ yếu mà cha ông
chúng ta muốn gửi gắm qua bài ca dao này
Đó chính là chủ đề của bài ca dao
(?) Bài ca dao được làm theo thể thơ nào? Hai
câu lục và bát liên kết với nhau như thế nào?
(?) Theo em bài ca dao này đã có thể coi là
một văn bản hoàn chỉnh chưa ?
(?) Cho biết lời phát biểu của thầy cô hiệu
trưởng trong buổi lễ khai giảng năm học có
phải là là văn bản không? Vì sao?
- Đây là một văn bản vì đó là chuỗi lời nói có
chủ đề, có sự liên kết về nội dung: báo cáo
thành tích năm học trước, phương hướng năm
học mới
(?) Bức thư em viết cho bạn có phải là văn
bản không ? Vì sao?
(?) Vậy em hiểu thế nào là văn bản?
phải có lập trường kiên định
- Lời phát biểu của thầy cô hiệu trưởng->
là một dạng văn bản nói
- Bức thư: Là một văn bản vì có chủ đề, cónội dung thống nhất tạo sự liên kết -> đó làdạng văn bản viết
* Văn bản: là một chuỗi lời nói miệng hay
bài viết có chủ đề thống nhất, có liên kết mạch lạc, vận dụng phương thức biểu đạt phù hợp để thực hiện mục đích giao tiếp
2 Kiểu văn bản và phương thức biểu đạt:
a VD:
TT Kiểu VB phương thức biểu đạt Mục đích giao tiếp Ví dụ
2 Miêu tả Tái hiện trạng thái sự vật, conngười + Miêu tả cảnh+ Cảnh sinh hoạt
3 Biểu cảm Bày tỏ tình cảm, cảm xúc
4 Nghị luận Bàn luận: Nêu ý kiến đánh giá + Tục ngữ: Tay làm + Làm ý nghị luận
5 Thuyết minh Giới thiệu đặc điểm, tính chất,phương pháp. Từ đơn thuốc chữa bệnh,thuyết minh thí nghiệm
6 Hành chínhcông vụ
Trình bày ý mới quyết định thểhiện, quyền hạn trách nhiệm giữangười và người
Đơn từ, báo cáo, thôngbáo, giấy mời
(?) GV treo bảng phụ, giới thiệu 6 kiểu
văn bản và phương thức biếu đạt ? Lấy
VD cho từng kiểu văn bản?
- 6 Kiểu văn bản và phương thức biểu đạt: tự sự,miêu tả, biểu cảm, nghị luận, thuyết minh, hành
Trang 13(?) Các đoạn văn, đoạn thơ thuộc
phương thức biểu đạt nào ?
(?)Truyền thuyết Con Rồng, cháu Tiên
thuộc kiểu văn bản nào ? Vì sao em biết
Trang 14* Kể tóm tắt tryền thuyết Bánh chưng, bánh giầy? Qua truyền thuyết ấy nhân dân ta
mơ ước điều gì?
3 Bài mới:
Chủ đề đánh giặc cứu nước là chủ đề lớn, cơ bản, xuyên suốt lịch sử văn học VN nóichung, văn học dân gian VN nói riêng Thánh Gióng là truyện dân gian thể hiện rất tiêubiểu và độc đáo chủ đề này Đây là một câu chuyện hay và hấp dẫn, lôi cuốn biết baothế hệ người VN Điều gì đã làm nên sức hấp dẫn, lôi cuốn của câu chuyện như vậy? Hi
v ng r ng b i h c hôm nay cô trò chúng ta s gi i áp ọ ằ à ọ ẽ ả đ được th c m c ó ắ ắ đ
Hoạt động 1: HDHS đọc và tìm hiểu chú
thích
(?) GV hướng dẫn, đọc mẫu và gọi HS
đọc ?
(?) Em hãy kể tóm tắt những diễn biến
chính của truyền thuyết ?
(?) GV hướng dẫn HS tìm hiểu từ khó theo
chú thích SGK trang 21 – 22 ?
Hoạt động 2: HDHS tìm hiểu văn bản
(?) “Thánh Gióng” thuộc kiểu văn bản
I Đọc – hiểu chú thích
1 Đọc
* Những sự việc chính:
- Sự ra đời của Thánh Gióng
- Thánh Gióng biết nói và nhận trách nhiệmđánh giặc
- Thánh Gióng lớn nhanh như thổi
- Thánh Gióng vươn vai thành tráng sĩ cưỡingựa sắt đi đánh giặc và đánh tan giặc
- Vua phong TG là Phù Đổng Thiên Vương
và những dấu tích còn lại của Thánh Gióng
2 Hiểu chú thích
II Tìm hiểu văn bản:
1 Kiểu văn bản và phương thức biểu đạt
Trang 15nào ? Với phương thức biểu đạt nào là
chính ?
(?) Văn bản được chia ra làm mấy phần ?
Nêu vị trí và nội dung từng phần ?
(?) Phần mở đầu truyện ứng với sự việc
Sự ra đời kỳ lạ của Gióng
- Phần 2 “Bấy giờ có giết giặc, cứunước”
Gióng gặp sứ giả,cả làng nuôi Gióng
- Phần 3 “Giặc đã…bay lên trời”
Gióng cùng nhân dân chiến đấu
và chiến thắng giặc Ân
- Phần 4 Phần còn lại
Gióng bay về trời
3 Phân tích
a Sự ra đời của Thánh Gióng
- Bà mẹ ướm chân - thụ thai 12 tháng mớisinh;
- Cậu bé lên 3 không nói, cười, đi;
Khác thường, kì lạ, hoang đường
Hoạt động 3: HDHS củng cố
1 Kể tóm tắt truyện ?
2 Sự ra đời của Gióng có gì kì lạ và khác thường ?
Hoạt động 5: HDHS về nhà
1 Học thuộc ghi chép nghe giảng trên lớp
2 Đọc, chuẩn bị và soạn bài “Thánh Gióng.” ( Tiếp theo )
**********************************************************************
Trang 16* Kể tóm tắt tryền thuyết Bánh chưng, bánh giầy? Qua truyền thuyết ấy nhân dân ta
mơ ước điều gì?
3 Bài mới:
Hoạt động 1: HDHS tiếp tục tìm hiểu văn
bản.
(?) Thánh Gióng cất tiếng nói khi nào?
(?)Hãy phân tích ý nghĩa của chi tiết này?
(?) Sau hôm gặp sứ giả, Gióng có điều gì
khác thường, điều đó có ý nghĩa gì ?
II Tìm hiểu văn bản
1 Kiểu văn bản và phương thức biểu đạt
+ Gióng là hình ảnh của nhân dân, lúc bìnhthường thì âm thầm lặng lẽ nhưng khi nướcnhà gặp cơn nguy biến thì đứng ra cứu nướcđầu tiên
- Gióng lớn nhanh như thổi vươn vai thànhtráng sĩ:
+ Đáp ứng nhiệm vụ cứu nước Việc cứunước là rất hệ trọng và cấp bách, Gióng phảilớn nhanh mới đủ sức mạnh kịp đi đánh giặc.Hơn nữa, ngày xưa nhân dân ta quan niệmrằng, người anh hùng phải khổng lồ về thểxác, sức mạnh, chiến công Cái vươn vai củaGióng để đạt đến độ phi thường ấy
Trang 17(?) Chi tiết bà con ai cũng vui lòng góp gạo
nuôi Gióng có ý nghĩa gì?
* GV: Ngày nay ở làng Gióng người ta vẫn
tổ chức cuộc thi nấu cơm, hái cà nuôi
Gióng Đây là hình thức tái hiện quá khứ rất
(?) Câu chuyện kết thúc bằng sự việc gì?
(?) Vì sao tan giặc Gióng không về triều để
nhận tước lộc mà lại về trời?
(?) Hình tượng Thánh Gióng trong truyện
- Bà con làng xóm góp gạo nuôi Gióng:
+ Gióng lớn lên bằng thức ăn, đồ mặc củanhân dân, được nuôi dưỡng bằng những cáibình thường, giản dị, Gióng không hề xa lạvới nhân dân Gióng đâu chỉ là con của một
bà mẹ mà là con của cả làng, của nhân dân.+ Nhân dân rất yêu nước, ai cũng mongGióng ra trận
+ Sức mạnh của Gióng là sức mạnh của toàndân
- Thánh Gióng ra trận đánh giặc:
Gióng đánh giặc không những bằng vũ khí
mà bằng cả cỏ cây của đất nước, bằng những
gì có thể giết được giặc Bác Hồ nói: "Ai cósúng thì dùng súng, ai có gươm thì dùnggươm, không có gươm thì dùng cuốc, thuổng,gậy gộc."
c Thánh Gióng bay về trời:
- Đây là sự ra đi thật kì lạ mà cùng thật caoquí , chứng tỏ Gióng không màng danh lợi,đồng thời cho chúng ta thấy thái độ của nhândân ta đối với người anh hùng đánh giặc cứunước Nhân dân yêu mến, trân trọng muốn giữmãi hình ảnh của người anh hùng nên đã đểgióng về với cõi vô biên, bất tử Bay lên trờiGióng là non nước, là đất trời, là biểu tượngcủa người dân Văn Lang
*
ý nghĩa của hình tượng Thánh Gióng :
- Là hình tượng tiêu biểu, rực rỡ của ngườianh hùng diệt giặc cứu nước
- Là người anh hùng mang trong mình sứcmạnh cộng đồng buổi đầu dựng nước
* Cơ sở lịch sử của truyện :
Cuộc chiến tranh tự vệ ngày càng ác liệt đòihỏi phải huy động sức mạnh của cả cộngđồng
- Số lượng và kiểu loại vũ khí của người Việt
cổ tăng lên từ giai đoạn Phùng Nguyên đếnĐông Sơn
4 Tổng kết
a Nghệ thuật:
- Xây dựng người anh hùng cứu nước mangmàu sắc thần kì với những chi tiết nghệ thuật
Trang 18kì ảo, phi thường – hình tượng biểu tượng cho
ý chí, sức mạnh của cộng đồng người Việttrước hiểm hoạ xâm lăng
- Cách thức xâu chuỗi các sự kiện lịch sửtrong quá khứ với những hình ảnh thiên nhiênđất nước: truyền thuyết TG còn lí giảI về ao
2 Truyền thuyết “Thánh Gióng” kết thúc với hình ảnh Gióng cùng ngựa bay về trời.
- Kịch bản phim “Ông Gióng” (Tô Hoài) kết thúc với hình ảnh: tráng sĩ Gióng cùng
ngựa sắt thu nhỏ dần thành em bé cưỡi trâu trở về trên đường làng mát rượi bóng tre
- Em hãy so sánh và nêu nhận xét về hai cách kết thúc ấy?
3 Tại sao hội thi thể thao trong nhà trường lại mang tên "Hội khoẻ Phù Đổng" ?
(Đây là hội thao dành cho lứa tuổi thiếu nhi (lứa tuổi Gióng) mục đích của cuộc thi làkhoẻ để học tập tốt, lao động tốt góp phần vào sự nghiệp bảo vệ và xây dựng đất nước.)
Hoạt động 4: HDHS về nhà
1 Học thuộc ghi chép nghe giảng trên lớp, ghi nhớ SGK ?
2 Đọc, chuẩn bị và soạn bài “Sơn Tinh – Thủy Tinh.”
**********************************************************************
Trang 19
- Hiểu được thế nào là từ mượn
- Biết cách sử dụng từ mượn trong nói và viết phù hợp với hoàn cảnh giao tiếp
Tiếng Việt của chúng ta vô cùng phong phú ngoài những từ thuần Việt, ông
cha ta còn mượn một số từ của nước ngoài để làm giàu thêm ngôn ngữ của ta Vậy từmượn là những từ như thế nào? Khi mượn từ, ta phải tuân thủ những nguyên tắc gì? Bài
từ mựơn hôm nay sẽ giúp các em hiểu rõ điều đó
Hoạt động 1 : HDHS t ìm hiểu khái niệm
từ thuần Việt và từ mượn
(?) GV cho HS quan sát và đọc ví dụ 1 I
SGK trang 24 trên bảng phụ?
(?) Dựa vào chú thích sau văn bản Thánh
Gióng, em hãy giải thích nghĩa của từ
“trượng”; “tráng sĩ” ?
(?) Theo em, từ “trượng”; “tráng sĩ”
dùng để biểu thị nội dung gì?
(?) Đọc các từ này, các em phải đi tìm
hiểu nghĩa của nó, vậy theo em chúng có
nằm trong nhóm từ do ông cha ta sáng tạo
ra không ?
- Hai từ này không phải là từ do ông
cha ta sáng tạo ra mà là từ đi mượn ở
I.
từ thuần Việt và từ mươn :
1 Ví dụ: ( SGK trang 24 )
2 Nhận xét:
- Trượng: đơn vị đo độ dài = 10 thước Trung
Quốc cổ tức 3,33m.( ở đây hiểu là rất cao.)
- Tráng sĩ: người có sức lực cường tráng, chí
khí mạnh mẽ, hay làm việc lớn
-> Hai từ này dùng để biểu thị sự vật, hiệntượng, đặc điểm: đơn vị đo lường; biểu hiệnsức mạnh của con người…
Trang 20nước ngoài( Tiếng Hán- Trung Quốc)
- Các từ không phải là từ mượn ( thuần
Việt) đọc lên ta hiểu nghĩa ngay mà
không cần phải giải thích.
(?) Trong Tiếng Việt ta, có các từ khác
thay thế cho nó đúng nghĩa thích hợp
không?
(?) Qua phần tìm hiểu trên, em hiểu thế
nào là từ mượn? Từ thuần Việt?
- Từ thuần Việt là từ do nhân dân sáng
tạo ra
- Từ mượn là từ vay mượn từ của tiếng
nước ngoài để biểu thị những sự vật,
hiện tượng, đặc điểm… mà tiếng Việt
chưa có từ thích hợp để biểu thị.
* Bài tập nhanh : Hãy tìm từ ghép Hán
Việt có yếu tố sĩ đứng sau ?
(?) Trong các từ đó, từ nào được mượn từ
tiếng Hán? Những từ nào được mượn của
tiếng nước khác?
(?) Em có nhận xét gì về hình thức chữ
viết của các từ: ra-đi-ô, in-tơ-nét, sứ giả,
giang san ?
- Có gạch nối ở giữa: đây là những từ
chưa được Việt hoá cao
- Một số từ: ti vi, xà phòng, mít tinh, ga
có nguồn gốc ấn Âu nhưng được Việt
hoá cao hơn viết như chữ Việt
(?) Vậy theo em, chúng ta thường mượn
tiếng của nước nào?
(?) Thế nào là từ thuần Việt? Từ mượn?
- Từ mượn tiếng Hán( gọi là từ Hán Việt)
- Từ mượn từ tiếng Hán: sứ giả, giang sơn,
gan…
- Từ có nguồn gốc ấn, Âu( được Việt hoá ở
mức cao): ti vi, xà phòng, mít tinh, ga, bơm…
ra-đi-ô, in-tơ-nét.( từ chưa được Việt hoá hoàn
toàn)
- Đối với những từ chưa được Việt hoá cao,khi viết cần có gạch nối ở giữa để nối cáctiếng với nhau
Mượn từ tiếng Hán, Anh, Nga…
3 Kết luận
* Ghi nhớ : ( SGK trang 25)
Trang 21(?) GV hướng dẫn HS đọc phần trích ý
kiến của Bác Hồ?
(?) Qua ý kiến của Bác Hồ, em hiểu việc
mượn từ có tác dụng gì?
(?) Nếu mượn từ tuỳ tiện có được không?
( GV cho HS đọc ghi nhớ SGK trang
25 )
Hoạt động 3: HDHS luyện tập
(?) Ghi lại các từ mượn ?
(?) Xác định nghĩa của từng tiếng tạo
thành các từ Hán Việt ?
( ?) Hãy kể tên một số từ mượn ?
II Nguyên tắc mượn từ :
1 Ví dụ : ( SGK trang 25 )
2 Nhận xét
- Mặt tích cực: làm giàu ngôn ngữ dân tộc
- Mặt tiêu cực: làm cho ngôn ngữ dân tộc bịpha tạp
Không mượn từ một cách tuỳ tiện, phải bảo
vệ sự trong sáng của tiếng Việt.
3 Kết luận
* Ghi nhớ : ( SGK trang 25)
III Luyện tập Bài tập 1 SGK trang 26
a Mượn từ Hán Việt: vô cùng, ngạc nhiên, tựnhiên, sính lễ
b Mượn từ Hán Việt: Gia nhân
c Mượn từ Anh: pốp, Mai-cơn giắc-xơn, tơ-nét
Trang 22ghi-( ?) Từ nào trong các cặp từ là từ mượn ?
đông, pê-đan, gác- đờ- bu
- Là tên một số đồ vật: ra-đi-ô, vi-ô-lông
Bài tập 4 SGK trang 26
* Các trừ mượn: phôn, pan, nốc ao
- Dùng trong hoàn cảnh giao tiếp thân mật,viết tin trên báo
+ Ưu điểm: ngắn gọn+ Nhược điểm: không trang trọng
Hoạt động 3: HDHS củng cố
1 Thế nào là từ mượn và từ thuần Việt ?
2 Nêu nguyên tắc mượn từ ?
Hoạt động 4: HDHS về nhà
1 Học thuộc ghi chép nghe giảng trên lớp, ghi nhớ SGK ?
2 Đọc, chuẩn bị và soạn bài “Nghĩa của từ.”
3 Làm bài tập 4, 5, 6 Sách bài tập ?
**********************************************************************
Trang 23- Có hiểu biết bước đầu về văn tự sự, đặc điểm của văn tự sự.
- Vận dụng kiến thức đã học để đọc – hiểu và tạo lập văn bản Nhận biết được văn tự
sự Biết sử dụng một số thuật ngữ : tự sự, kể chuyện, sự việc, người kể
th c t s ntnứ ự ự ? B i h c hôm nay s giúp các em hi u i u ó.à ọ ẽ ể đ ề đ
Hoạt động 1: HDHS tìm hiêu ý nghĩa và
đặc điểm chung của phương thức tự sự
(?) GV gọi học sinh đọc và theo dõi các tình
huống giao tiếp SGK-trang 27 ?
(?) Gặp trường hợp như thế, theo em người
nghe muốn biết điều gì và người kể phải
làm gì ?
(?) Trong những trường hợp trên câu
chuyện phải có ý nghĩa nào đó? VD: Nếu
muốn cho bạn biết Lan là một người bạn
tốt, người được hỏi phải kể những việc như
thế nào về Lan? Vì sao?
(?)Với trường hợp "Bạn An gặp chuyện gì
I Ý nghĩa và đặc điểm chung của phương thức tự sự
- Câu chuyện kể phải có một ý nghĩa nào đó
Ví dụ: phải kể về những cử chỉ, lời nói, hànhđộng tốt, có ý nghĩa của Lan; thái độ của mọingười xung quanh Lan Đó là những biểu hiệncủa một người bạn tốt -> Tìm hiểu con người
Trang 24mà thôi học nhỉ” thì cần kể câu chuyện như
thế nào mới gọi là có ý nghĩa" ?
(?) Truyện Thánh Gióng là một văn bản tự
sự, vậy theo em văn bản này cho ta biết về
điều gì ? (kể về ai? ở thời nào? Kể về việc
gì? diễn biến sự việc, kết quả, ý nghĩa sự
việc )
(?) Vì sao truyện Thánh Gióng là truyện
ngợi ca công đức của vị anh hùng làng
Gióng?
(?) Hãy liệt kê các sự việc trước sau của
truyện ?
(?) Từ thứ tự các sự việc trên em hãy rút ra
đặc điểm của phương thức tự sự ?
(?) GV gọi HS đọc ghi nhớ SGK trang 28 ?
Hoạt động 2: HDHS luyện tập
(?) GV gọi HS đọc truyện “ông già và thần
chết” ?
(?) Trong truyện này, phương thức tự sự
được thể hiện như thế nào? Câu chuyện thể
hiện ý nghĩa gì?
- " Bạn An gặp chuyện gì mà thôi học nhỉ" ->
người kể phải kể câu chuyện có nêu nhữngnguyên nhân, hoàn cảnh, suy nghĩ khiến Anphải thôi học -> giải thích sự việc
1 Sự ra đời của Thánh Gióng
2 Thánh Gióng biết nói và nhận trách nhiệmđánh giặc
3 Thánh Gióng lớn nhanh như thổi
4 Thánh Gióng vươn vai thành tráng sĩ cưỡingựa sắt, mặc áo giáp sắt đi đánh giặc
5 Thánh Gióng đánh tan giặc
6 Thánh Gióng bay về trời
7 Vua lập đền thờ, phong danh hiệu
- Truyện kể diễn biến tư tưởng của ông gìamang màu sắc hóm hỉnh; kể theo trình tự thờigian, các sự việc nối tiếp nhau, kết thúc bấtngờ; thể hiện tư tưởng yêu cuộc sống, dù kiệtsức thì sống cùng hơn chết
- Ý nghĩa:truyện mang sắc thái hóm hỉnh, ca ngợi tư tưởng yêu cuộc sống, ca ngợi trí thôngminh biến báo linh hoạt của ông già
Bài tập 2 SGK trang 29
- Đây là bài thơ tự sự
Trang 25(?) GV gọi HS đọc bài thơ “Sa bẫy” ?
(?) Bài thơ có phải tự sự không Vì sao?
Hãy kể miệng câu chuyện trên ?
(?) GV cho HS đọc 2 văn bản SGK trang 29
+ Cả bé, cả mèo đều nghĩ chuột tham ăn nênmắc bẫy ngay
+ Đêm, Mây nằm mơ thấy cảnh chuột bị sậpbẫy đầy lồng chúng chí cha, chí choé khóclóc, cầu xin tha mạng
+ Sáng hôm sau, ai ngờ khi xuống bếp xem,
bé Mây chẳng thấy chuột, cũng chẳng còn cánướng, chỉ có ở giữa lồng, mèo ta đang cuộntròn ngáy khì khò chắc mèo ta đang mơ
Bài tập 3SGK trang 29
- Văn bản 1 là một bản tin, nội dung kể lại
cuộc khai mạc trại điêu khắc quốc tế lầ thứ 3tại thành phố Huế chiều 3-4- 2002
- Văn bản 2: Đoạn văn "Người Âu Lạc đánh
quân Tần xâm lược là một bài trong LS lớp 6 ->Cả hai văn bản đều có mội dung tự sự vớinghĩa kể chuyện, kể việc
Tự sự ở đây có vai trò giới thiệu, tường thuật,
kể chuyện thời sự hay LS
1 Học thuộc ghi chép nghe giảng trên lớp, ghi nhớ SGK ?
2 Đọc, chuẩn bị và soạn bài “Nghĩa của từ.” “”
3 Làm bài tập 4, 5 SGK ?
**********************************************************************
Tiết 9 Tuần 3
Trang 26- Hiểu và cảm nhận được nội dung ý nghĩa của truyền thuyết “Sơn Tinh, Thủy Tinh”.
- Nắm được những nét chính về nghệ thuật của truyện
* Nêu ý nghĩa của truyền thyết Thánh Gióng? Trong truyện đó, em thích hình ảnh,
chi tiết nào nhất? Vì sao?
3 Bài mới:
3* Bài mới:
Dọc dải đất hình chữ S, bên bờ biển Đông thuộc Thái Bình Dương, nhân dân ViệtNam chúng ta, nhất là nhân dân miền Bắc trước đây và miền Trung, miền Nam bây giờhàng năm phải đối mặt mùa mưa bão lũ lụt thật khủng khiếp Để tồn tại, cha ông ta phảitìm mọi cách để chiến đấu và chiến thắng giặc nước Cuộc chiến đấu trường kỳ giantruân ấy đã được thần thoại hoá trong TT:
"Núi cao sông hãy còn dài Năm năm báo oán đời đời đánh ghen".
Để hiểu rõ hơn
Hoạt động 1: HDHS đọc, tìm hiểu chú
thích
(?) GV hướng dẫn, đọc mẫu, gọi HS đọc ?
(?) GV hướng dẫn HS tìm hiểu nghĩa
một số từ khó theo chú thích SGK
trang 33 ?
Hoạt động 2: HDHS tìm hiểu văn bản
(?) Nêu kiểu văn bản và phương thức biểu
đạt của truyền thuyết “Sơn Tinh, Thủy
Tinh” ?
(?) Theo em truyền thuyết “Sơn Tinh,
Thủy Tinh”được chia làm mấy phần? Mỗi
phần được thể hiện nội dung gì?
(?) Truyện được gắn với thời đại nào trong
II Tìm hiểu văn bản.
1 Kiểu văn bản và phương thức biểu đạt
- Tự sự
2 Bố cục
* Truyện được chia làm 3 phần:
- P1: “Hùng Vương…mỗi thứ một đôi” Vua Hùng kén rể
- P2: “Hôm sau,…rút quân.”
Cuộc giao tranh của hai vị thần
Trang 27(?) Trong truyền thuyết “Sơn Tinh, Thủy
(?) Có ý kiến cho rằng qua việc đưa ra lễ
vật, chúng ta đã ngầm đoán hiểu được ý của
vua cha Em thấy thế nào ?
(?) Chính điều kiện có phần thuận lợi nên
Đứng trước kết quả đó Thuỷ Tinh có thái
độ, hành động như thế nào?
(?) Cảnh Thuỷ Tinh giương oai diễn võ, hô
gió gọi mưa làm bão tố ngập trời thật là dữ
tợn gợi cho em hình dung ra hiện tượng gì?
Hình ảnh Thuỷ Tinh tượng trưng cho điều
gì?
(?) Trước cơn ghen nổi trời của Thuỷ Tinh,
Sơn Tinh đã đối phó như thế nào?
- P3: Còn lại
Giải thích hiện tượng lũ lụt hằng năm
3 Phân tích
a) Mở truyện: Giới thiệu nhân vật và sự việc tạo tình huống:
* Nhân v t chính: S n Tinh, Thu Tinhậ ơ ỷ
-Thần nuí Tản Viên-vẫy tay về phía Đông ,vẫy tay về phía tây,
- chúa vùng non cao
-Chúa miền biển -gọi gió hô mưa
- Chúa miền nước thẳm
<=> Kì dị, oai phong với những chi tiết rất kì
lạ.Nhiều tài lạ, đều xứng đáng là rể vua Hùng
b Vua Hùng kén rể và việc giao tranh giữa 2 vị thần
- Điều kiện: Người vừa có tài, vừa dâng lễ vật
sớm Lễ vật trang nghiêm, giản dị, quý hiếm,
kỳ lạ, nhưng mang tính truyền thống
Vua Hùng ngầm chọn Sơn Tinh bởi lễ vật chủ yếu là sản vật của rừng núi
- Sơn Tinh lấy được Mị Nương
- Thuỷ Tinh đùng đùng nổi giận, nổi ghen quyết đánh Sơn Tinh cướp lại Mị Mương
- Thuỷ Tinh với những trận cuồng phong là hình ảnh kỳ ảo hoá cảnh lũ lụt vẫn thường xảy
ra hàng năm ở châu thổ sông Hồng Đó là mộthiện tượng tự nhiên đã được giải thích một cách ngây thơ, lý thú
- Sơn Tinh không hề run sợ, quyết liệt, kiên cường chống trả và đã thắng
Tượng trưng cho sức mạnh và tinh thần của
Trang 28(?) Nêu ý nghĩa của truyện ?
(?) Nêu giá trị nội dung và nghệ thuật của
truyện ?
người Việt cổ trước thiên tai
c Kết truyện
- Giải thích hiện tượng lũ lụt miền Bắc Bộ
- Mơ ước con người chiến thắng, chinh phục thiên nhiên
4 Tổng kết:
a.Nội dung:
- Giải thích hiện tượng mưa gió, bão lụt;
- Phản ánh ước mơ của nhân dân ta muốnchiến thắng thiên tai, bão lụt
- Ca ngợi công lao trị thuỷ, dựng nước củacha ông ta
b Nghệ thuật:
- Xây dựng hình tượng hình tượng nghệ thuật
kì ảo mang tính tượng trưng và khái quát cao
Hoạt động 3: HDHS củng cố, luyện tập
1 Đọc ghi nhớ SGK ? Đọc phần đọc thêm SGK trang 34 ?
2 Từ truyền thuyết “Sơn Tinh, Thủy Tinh” em suy nghĩ gì về chủ trương xây dựng,
củng cố đê điều, nghiêm cấm nạn phá rừng trồng thêm của Đảng và nhà nước ta hiệnnay ?
(* Gợi ý: Đảng và nhà nước ta đã ý thức được tác hại to lớn do thiên tai gây ra nên đã
chỉ đạo nhân dân ta có những biện pháp phòng chống hữu hiệu, biến ước mơ chế ngựthiên tai của nhân dân thời xưa trở thành hiện thực )
Hoạt động 4: HDHSvề nhà
1 Học thuộc ghi chép, nghe giảng trên lớp, ghi nhớ SGK ?
2 Viết đoạn văn kể về cuộc giao tranh của hai vị thần ?
3 Đọc, tìm hiểu, chuẩn bị và soạn bài: “Sự tích Hồ Gươm”.
***********************************************************************
Trang 29- Hiểu thế nào là nghĩa của từ.
- Biết cách tìm hiểu nghĩa của từ và giải thích nghĩa của từ trong văn bản
- Biết dùng từ đúng nghĩa trong nói, viết và sửa các lỗi dùng từ
2 Kiểm tra bài cũ:
* Em hiểu thế nào là từ mượn? Hãy nêu các nguyên tắc mượn từ ?
3 Bài mới:
Hoạt động 1: HDHS tìm hiểu khái niệm
nghĩa của từ
(?) Nếu lấy dấu hai chấm làm chuẩn thì
mỗi chú thích trên gồm mấy bộ phận ?
(?) Bộ phận nào nêu lên nghĩa của từ ?
(?) Nghĩa của từ ứng với phần nào trong
mô hình dưới đây ?
(?) Nghĩa của từ ứng với phần nào trong
mô hình dưới đây ?
Hình thứcNội dung
Trang 30+ Hình thức:
Là từ ghép 2 tiếng
+ Nội dung: Chỉ một loại phương tiện
dời chỗ dùng lực ở chân tác động làm quay
bánh xe khiến xe chuyển dịch
(?)Vậy em hiểu thế nào là nghĩa của từ ?
( GV gọi HS đọc ghi nhớ SGK trang 35 )
Hoạt động 2: HDHS tìm hiểu cách giải
thích nghĩa của từ
(?) GV cho HS đọc lại các chú thích đã
dẫn ở mục I SGK trang 25 ?
(?) Trong mỗi chú thích trên nghĩa của từ
đã được giải thích bằng cách nào ?
(?) GV gọi HS đọc ghi nhớ SGK trang
35 ?
Hoạt động 3: HDHS luyện tập
(?) Đọc một vài chú thích sau các văn bản
đã học và cho biết mỗi chú thích được giải
nghĩa theo cách nào?
( HS xem phần giải nghĩa từ sau văn bản
-sgk- phát hiện- trình bày ý kiến -lớp nhận
→ Trình bày khái niệm mà từ biểu thị
- Lẫm liệt: Hùng dũng,oai nghiêm
1 Phúc ấm: Phúc của tổ tiên để lại cho con
cháu (trình bày khái niệm).
2 Sính lễ: Lễ vật nhà trai đem đến nhà gái để xin
cưới (trình bày khái niệm).
3 Ghẻ lạnh:
- Thờ ơ, lạnh nhạt, xa lánh, đối với người lẽ raphải thân thiết, gần gũi
- Không thân thiết, gần gũi
(đưa ra từ đồng nghĩa, trái nghĩa).
Bài tập 2SGK trang 36
- Học tập
- Học lỏm
Trang 31(?) gv hướng dẫn hs điền từ.
- Hs điiền từ- gv nhận xét và ghi bảng
(?): gv hướng dẫn cho hs giải nghĩa của
từ.sau đó gv giảng thêm ?
1 Học thuộc ghi chép nghe giảng trên lớp, ghi nhớ SGK ?
2 Đọc, chuẩn bị và soạn bài “Từ nhiều nghĩa và hiện tượng chuyển nghĩa của từ.”
**********************************************************************
Trang 32- Hiểu hai yếu tố then chốt của tự sự: sự việc và nhân vật.
- Ý nghĩa của sự việc tự sự và nhân vật trong văn tự sự" sự việc có quan hệ với nhau và
với nhân vật, với chủ đề tác phẩm, sự việc luôn gắn với thời gian, địa điểm, diễn biến,
nhân vật, nguyên nhân, kết quả" Nhân vật vừa là người vừa là sự việc, hành động, vừa làngười được nói tới
2 Kiểm tra bài cũ:
* Em hãy nêu ý nghĩa và đặc điểm chung của văn bản tự sự?
3 Bài mới:
Hoạt động 1: HDHS tìm hiểu đặc điểm
của sự việc và nhân vật trong văn tự sự
(?) GV cho HS đọc thầm các sự việc trong
truyện “Sơn Tinh, Thủy Tinh” mục 1aI
SGK trang 37 ?
(?) Hãy chỉ ra sự việc khởi đầu, sự việc phát
triển, cao trào và sự việc kết thúc Cho biết
mối quan hệ nhân quả của chúng ?
(?)? Theo em, trong chuỗi sự việc trên,
chúng ta có thể bỏ bớt sự việc nào không?
Vì sao?
(?) Vậy mối quan hệ giữa các sự việc trên
như thế nào? (Các sự việc móc nối nhau
trong mối quan hệ rất chặt chẽ không thể
đảo lộn, không thể bỏ bớt sự việc nào Nếu
bỏ dù chỉ một sự việc, lập tức cốt truyện bị
ảnh hưởng hoặc bị phá vỡ, diễn biến sự
việc trở nên bất hợp lý, không lôgíc).
I Đặc điểm của sự việc và nhân vật trong văn tự sự
1 Sự việc trong văn tự sự
- Sự việc khởi đầu: Vua Hùng kén rể
- Sự việc phát triển: Sơn Tinh - Thuỷ Tinhđến cầu hôn; Vua Hùng ra điều kiện kén rể;Sơn Tinh đến trước, được vợ
- Sự việc cao trào: Thuỷ Tinh tức giận đánhnhau với Sơn Tinh Hai bên giao chiến, ThuỷTinh thua
- Sự việc kết thúc: Hàng năm Thuỷ Tinh dângnước
Không sự việc nào thừa và không thể bỏbớt vì nếu bỏ bớt truyện sẽ thiếu tính liêntụcvà sự sau không được giải thích
Các sự việc có mối quan hệ nhân quả
Trang 33(?) Vậy các sự việc trong văn bản tự sự phải
được sắp xếp như thế nào ?
* Nếu chỉ đơn thuần có sự việc đầy đủ sẽ
không làm nên sự hấp dẫn của văn bản Bởi
vậy, nếu truyện muốn hấp dẫn cần có các
yếu tố:
Em hãy đối chiếu 6 yếu tố này của văn bản:
"Sơn Tinh - Thuỷ Tinh".
(không thể xoá bỏ yếu tố nào vì mỗi yếu tố
đó đóng một vai trò cần thiết tạo nên chuỗi
sự việc của cốt truyện)
(?) Qua đó em khẳng định vai trò của 6 yếu
tố vừa nêu trong văn bản tự sự như thế nào?
(?) Trong "Sơn Tinh - Thuỷ Tinh" em hãy
cho biết việc nào thể hiện mối thiện cảm
của người kể đối với Sơn Tinh và Vua
Hùng ?
(?) Việc Sơn Tinh thắng Thuỷ Tinh nhiều
lần có ý nghĩa gì?
(?) Có thể để Thuỷ Tinh thắng Sơn Tinh
được không? Vì Sao?
(?) Việc Sơn Tinh thắng Thuỷ Tinh nhiều
lần có ý nghĩa gì?
(?) Có thể để Thuỷ Tinh thắng Sơn Tinh
được không? Vì Sao?
(?) Vậy thế nào là sự việc trong văn tự sự ?
(?) Nhân vật vừa là kẻ thực hiện các sự
việc, vừa được nói tới, được biểu dương
hay bị lên án Em hãy kể tên các nhân vật
chính trong truyền thuyết “Sơn Tinh, Thủy
cần thiết không ? Có thể bỏ được không ?
Sự việc phải được sắp xếp theo một trật tự,diễn biến hợp lý
+ Các yếu tố cần thiết của văn tự sự
- Nhân vật.( ai làm )
- Địa điểm.( việc xảy ra ở đâu)
- Thời gian.(xảy ra vào lúc nào)
- Sự việc trong tự sự được trình bày một cách
cụ thể: sự việc xảy ra trong thời gian, khônggian cụ thể, do nhân vật cụ thể thực hiện, cónguyên nhân, diễn biến, kết quả
2 Nhân vật trong văn tự sự:
"
- Nhân vật chính: Sơn Tinh, Thuỷ Tinh
- Nhân vật chính
Trang 34(?)Nhân vật trong văn tự sự được kể như
thế nào ?
( Nhân vật được kể bằng cách gọi tên, đặt
tên Giới thiệu lai lịch, tính tình, tài năng,
kể các việc làm, hoạt động, ý nghĩ, lời nói;
miêu tả chân dung, trang phục, trang bị,
dáng điệu, )
(?) Các nhân vật trong truyện “Sơn Tinh,
Thủy Tinh” được kể như thế nào ?
(?) GV dùng bảng phụ cho HS điền và nhận
xét ?
- Nhân vật phụ là Vua Hùng và Mị Nương, những nhân vật này là cơ sở nẩy sinh cốt truyện nên cũng rất cần thiết và không thể bỏ qua được
Nhân vật Tên gọi Lai lịch Chân
dung
Tài năng Việc làm
Vua Hùng Vua
Hùng
Sơn Tinh Sơn
Tinh
ở vùng núi Tản Viên Không - Có tài lạ, đem sính
lễ trước
- Cầu hôn, giao chiến
Thủy Tinh Thủy
1 Học thuộc ghi chép nghe giảng trên lớp, ghi nhớ SGK ?
2 Đọc, chuẩn bị và soạn bài “Sự việc và nhân vật trong văn sự.”
**********************************************************************
Trang 35- Hiểu hai yếu tố then chốt của tự sự: sự việc và nhân vật.
- Ý nghĩa của sự việc tự sự và nhân vật trong văn tự sự" sự việc có quan hệ với nhau và
với nhân vật, với chủ đề tác phẩm, sự việc luôn gắn với thời gian, địa điểm, diễn biến,
nhân vật, nguyên nhân, kết quả" Nhân vật vừa là người vừa là sự việc, hành động, vừa làngười được nói tới
- Vua Hùng: kén rể, mời lạc hầu vào bàn bạc
gả Mị Nương cho Sơn Tinh
- Mị Nương: theo chồng về núi
- Sơn Tinh: Cầu hôn, đem sính lễ, rước MịNương về núi, giao chiến với Thủy Tinh
- TT: đến cầu hôn
a Vai trò của các nhân vật:
+ Vua Hùng: nhân vật phụ: quan điểm cuộchôn nhân lịch sử
+ Mị Nương: đầu mối cuộc xung đột+ Thủy Tinh: Nhân vật chính : thần thoại hoásức mạnh của mưa gió
+ Sơn Tinh: nhân vật chính: người anh hùngchống lũ lụt của nhân dân Việt cổ
b Tóm tắt truyện theo sự việc của các nhân vật chính:
Thời vua Hùng Vương thứ 18, ở vùng núiTản Viên có chàng Sơn Tinh có nhiều tài lạ ởmiền nước thẳm có chàng Thủy Tinh tài năngkhông kém Nghe tin vua Hùng kén chồng chocông chúa Mị Nương, hai chàng đến cầu hôn.Vua Hùng kén rể bằng cách đọ tài Sơn Tinhđem lễ vật đến trước lấy được Mị Nương ThủyTinh tức giận đuổi theo hòng cướp lại Mị
Trang 36(?) GV hướng dẫn HS tự làm ?
Tưởng tượng để kể một câu
chuyện theo nhan đề: "Một lần không
vâng lời".
Kể về việc gì?
Vào thời gian nào?
Nguyên nhân do đâu?
Diễn biến như thế nào?
Kết quả ra sao?
Nương Hai bên đánh nhau dữ dội Sơn Tinhthắng bảo vệ được hạnh phúc của mình, ThủyTinh thua mãi mãi ôm mối hận thù Hàng nămThủy Tinh đem quân đánh Sơn Tinh nhưng đềuthua gây ra lũ lụt ở lưu vực sông Hồng
c Đặt tên gọi theo nhân vật chính:
- Gọi: Vua Hùng kén rể : Chưa nói đựơc thựcchất của truyện
- Gọi: Truyện Vua Hùng : dài dòng, đánh đồngnhân vật, không thoả đáng
1 Học thuộc ghi chép nghe giảng trên lớp, ghi nhớ SGK ?
2 Đọc, chuẩn bị và soạn bài “Chủ đề và dàn bài của bài văn tự sự.”
**********************************************************************
Trang 37- Hiểu và cảm nhận được nội dung, ý nghĩa của truyền thuyết “Sự tích Hồ Gươm”.
- Hiểu được vẻ đẹp của một số hình ảnh, chi tiết kì ảo giàu ý nghĩa trong truyện
2 Kiểm tra bài cũ:
* Đọc ghi nhớ truyền thuyết “Sơn Tinh, Thủy Tinh” ?
Viết thơ lên trời cao
Gi a th ô Th ng Long- ông ô - H N i, H Gữ ủ đ ă Đ Đ à ộ ồ ươ đẹm p nh m t l ng hoaư ộ ẵ
l ng l y v duyên dáng Nh ng tên g i ộ ẫ à ữ ọ đầu tiên c a h n y l : L c Thu , Tủ ồ à à ụ ỷ ả
V ng, h Thu Quân ọ ồ ỷ Đến th k 15, h m i mang tên H Gế ỉ ồ ớ ồ ươm hay H Ho nồ à
Ki m, g n v i s tích nh n gế ắ ớ ự ậ ươm, tr gả ươm th n c a ngầ ủ ười anh hùng đất Lam
S n: Lê L i S tích y nh th n o? B i h c hôm nay s giúp các em hi u i uơ ợ ự ấ ư ế à à ọ ẽ ể đ ềó
Hoạt động 2 : HDHS tìm hiểu văn bản ?
(?) Vì sao đức Long Quân quyết định cho
Lê Lợi mượn gươm thần ?
(?) Lê Lợi nhận được gươm thần như thế
nào?
I Đọc- tìm hiểu chú thích :
II Tìm hiểu văn bản
1
Lạc Long Quân cho mượn gươm thần
- Giặc Minh đô hộ nước ta, làm nhiều điều bạongược, nhân dân ta căm giận muốn tiêu diệtchúng!
- Nghĩa quân Lam Sơn nổi dậy nhưng nhiều lần
bị thua
⇒ Long Quân cho mượn gươm thần
- Lê Thận 3 lần đánh cá đều kéo lên được lưỡigươm với 2 chữ "Thuận Thiên”
- Lê Lợi trên đường bị giặc đuổi bắt được chuôigươm trên ngọn cây nạm ngọc
Trang 38(?)GV cho học sinh kể tóm tắt việc Lê
Thận và Lê Lợi được trao gươm thần ?
(Có dị bản khác: Chuôi gươm ở trong lòng
đất, lưỡi gươm ở đáy sông, vỏ gươm trên
ngọn cây)
(?) Vì sao tác giả dân gian không để cho
Lê Lợi trực tiếp nhận gươm ?
* GV: Nếu Lê Lợi trực tiếp nhận gươm thì
tác phẩm sẽ không thể hiện tính chất toàn
dân trên dưới một lòng của nhân dân ta
trong cuộc kháng chiến Thanh gươm Lê
Lợi nhận được là thanh gươm thống nhất
và hội tụ tư tưởng, tình cảm, sức mạnh của
toàn dân trên mọi miền đất nước
(?) Em có nhận xét gì về cách Long Quân
cho mượn gươm thần? Các chi tiết, sự việc
như vậy có ý nghĩa gì?
( Đó chính là tính chất chính nghĩa “hợp
lòng người, ứng mệnh trời” của nghĩa
quân với quyết tâm tự nguyện chiến đấu,
hy sinh vì sự nghiệp cứu nước, cứu dân
của nghĩa quân Lam Sơn mà đứng đầu
là Lê Lợi Lưỡi gươm sáng ngời 2 chữ
“TT” là nói lên ý muốn dân đã trao phó
trách nhiệm cho Lê Lợi, cho nghĩa quân
Lam sơn Gươm chọn người, chờ người
mà dâng và người đã nhận gươm là
nhận trách nhiệm đất nước, dân tộc.)
(?) Hãy chỉ ra sức mạnh của gươm thần
với nghĩa quân Lam Sơn ?
(?) Khi nào Long Quân cho đòi gươm ?
(Giờ đây thứ mà muôn dân Đại Việt cần
là cái cày, cái cuốc, cuộc sống lao động
dựng xây đất nước.
“ Giặc đuổi xong rồi trời xanh thành
tiếng hát”.
Đó là tiếng hát của cuộc sống hoà bình,
tươi đẹp bởi cuộc sống đó được tạo dựng
Kì lạ, toàn dân trên dưới một lòng
- Sự nghiệp của Lê Lợi và nghĩa quân làchính nghĩa nên được cả thần linh ủng hộ
- Khả năng cứu nước của nhân dân ta có ở khắp nơi từ miền biển đến miền xuôi cùng quyết tâm tham gia đánh giặc
- Gươm thần mở đường tung hoành khắp nơi
=> Lòng yêu nước, căm thù giặc, sự đoàn kếtnhất trí của muôn dân lại được trang bị vũ khíthần diệu đã làm sức mạnh của nghĩa quân tănggấp bội và làm lên chiến thắng Đó là chiếnthắng của chính nghĩa, của lòng dân, của ý trờihoà hợp
2 Cảnh đòi gươm và trả gươm.
- Nhân dân đã đánh đuổi giặc Minh xâm lược,đất nước đã thanh bình, chủ tướng Lê Lợi lênngôi Vua, dời đô về Thăng Long -> Long Quâncho Rùa Vàng đòi lại gươm báu
Trang 39bởi bàn tay lao động của những con
người “Súng gươm vứt bỏ lại hiền như
(?) Em biết truyền thuyết nào của nước ta
cũng có hình ảnh rùa vàng? Theo em, hình
tượng rùa vàng trong truyền thyết VN
tượng trưng cho ai và cho cái gì?
(Truyền thuyết An Dương Vương - Hình
ảnh rùa vàng là sứ giả của Long Quân,
tượng trưng cho tổ tiên, khí thiêng sông
núi, tư tưởng, tình cảm, trí tuệ của nhân
dân.)
(?) Em hãy nêu nội dung ý nghĩa và nghệ
thuật của truyện ?
- Nhà vua dạo chơi hồ tả vọng, Long Quân sai rùa vàng lên đòi gươm khi thuyền ra giữa hồ Rồng Vàng nhô đầu lên, gươm thần động đậy Rùa tiến đến bên thuyền Vua , Vua trao lại gươm, Rùa đớp lấy và lặn xuống ⇒ Hồ Gươm
⇔ Giải thích tên gọi của hồ Hoàn Kiếm.Đánh dấu và kẳng định chiến thắng hoàn toàncủa nghĩa quân Lam Sơn Phản ánh tư tưỏng,tình cảm yêu hoà bình đã thành truyền thốngcủa nhân dân ta
3 Kết luận
a Nội dung:
- Ca ngợi cuộc kháng chiến chính nghĩa, đoànkết toàn dân, chống giặc Minh do Lê Lợi lãnhđạo, khát vọng hoà bình của dân tộc
- Giải thích nguồn gốc tên gọi Hồ Hoàn Kiếm
b Nghệ thuật:
Nhiều chi tiết kì ảo, giàu ý nghĩa.
Hoạt động 3: HDHS củng cố
1 Đọc ghi nhớ SGK ? Đọc phần đọc thêm SGK trang 43 ?
2 Vì sao tác giả dân gian không để cho Lê Lợi trực tiếp nhận gươm ?
( Nếu Lê Lợi trực tiếp nhận gươm thì tác phẩm sẽ không thể hiện tính chất toàn dân trên dưới một lòng của nhân dân ta trong cuộc kháng chiến Thanh gươm Lê Lợi nhận được là thanh gươm thống nhất và hội tụ tư tưởng, tình cảm, sức mạnh của toàn dân trên mọi miền đất nước )
3 Tại sao Lê Lợi nhận gươm ở Thanh Hóa nhưng lại trả gươm ở hồ Tả Vọng ( Hồ Hoàn Kiếm ) ?
(Thanh Hoá là nơi mở đầu cuộc khởi nghĩa, Thăng Long là nơi kết thúc cuộc kháng chiến Trả kiếm ở hồ Tả Vọng, thủ đô, trung tâm chính trị, văn hoá của cả nước là
để mở ra một thời kì mới, thời kì hoà bình, lao động, xây dựng, thể hiện hết được tư tưởng yêu hoà bình và tinh thần cảnh giác của cả nước của toàn dân.)
Hoạt động 4: HDHS về nhà
Trang 401 Học thuộc ghi chép nghe giảng trên lớp, ghi nhớ SGK.
2 Tìm các tư liệu về hình ảnh Rùa Vàng ?
- Hiểu thế nào là chủ đề và dàn bài của bài văn tự sự
- Hiểu mối quan hệ giữa sự việc và chủ đề
2 Kiểm tra bài cũ:
* Em hãy nêu đặc điểm của nhân vật và sự việc trong văn tự sự ?
3 Bài mới:
Hoạt động 1: HDHS tìm hiểu chủ đề và
dàn bài của bài văn tự sự
(?) GV gọi HS đọc bài văn SGK trang 44 –
45 ?
(?) Việc Tuệ Tĩnh chữa bệnh cho em bé bị
gãy chân là con nhà nghèo đã nói lên
phẩm chất gì của người thầy thuốc ?
(?) Chủ đề là vấn đề chủ yếu, là ý chính
mà người kể muốn thể hiện trong văn bản
Vậy theo em câu chuyện trên có chủ đề gì?
(?) Vậy chủ đề của câu chuyện trên đây có
phải là ca ngợi lòng thương người của Tuệ
Tĩnh không ?
I Tìm hiểu chủ đề và dàn bài của bài văn tự sự
1 Ví dụ( SGK trang 44 – 45 )
- - Danh y Tuệ Tĩnh đã phải đứng trước sự lựa
chọn: chữa cho chú bé nhà nghèo bệnh hiểm
trước hay nhà quý tộc bệnh nhẹ hơn trước.
- Và sự từ chối chữa cho ông nhà giầu trước mà
để chữa ngay cho con trai người nông dân đãthể hiện thái độ hết lòng cứu giúp người bệnhvới bản lĩnh, với tấm lòng - Ai nguy hiểm hơnthì lo chữa trước, không màng trả ơn
⇔ phẩm chất đạo đức cao cả “lương y như