Luận văn thạc sĩ quản lý văn hóa xây dựng lối sống văn hóa cho thanh niên huyện từ liêm, hà nội trong giai đoạn hiện nay

DỰ KIẾN ĐÓNG GÓP CỦA LUẬN VĂN Với đề tài nghiên cứu này, tác giả luận văn mong muốn sẽ có một số đóng góp về mặt lý luận cũng như thực tiễn đối với công tác xây dựng lối sống văn hóa củ

TRƯỜNG ĐẠI HỌC VĂN HÓA HÀ NỘI

ĐINH XUÂN TÙNG

CHO THANH NIÊN HUYỆN TỪ LIÊM, HÀ NỘI

GIAI ĐOẠN HIỆN NAY

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ VĂN HÓA

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS.LÊ HOÀI PHƯƠNG

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 4

1 TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI 4

2 TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 6

3 MỤC ĐÍCH VÀ NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU 6

4 ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU 7

5 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 7

6 DỰ KIẾN ĐÓNG GÓP CỦA LUẬN VĂN 8

7 KẾT CẤU CỦA LUẬN VĂN 8

CHƯƠNG 1 9

1.1 QUAN NIỆM VỀ LỐI SỐNG VĂN HOÁ 9

1.1.1 Khái niệm lối sống và khái niệm lối sống văn hoá 9

1.1.2 Những đặc điểm cơ bản của lối sống văn hoá 15

1.2.TẦM QUAN TRỌNG CỦA LỐI SỐNG VĂN HOÁ VỚI VIỆC HÌNH THÀNH NHÂN CÁCH THANH NIÊN 18

1.2.1 Đặc điểm cơ bản của lứa tuổi thanh niên 18

1.2.2 Vai trò của việc xây dựng lối sống văn hoá cho thanh niên 21

1.2.3 Nội dung xây dựng lối sống có văn hóa cho thanh niên 24

Tiểu kết chương 1 27

CHƯƠNG 2 29

2.1.NHỮNG YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN LỐI SỐNG HIỆN NAY CỦA THANH NIÊN HUYỆN TỪ LIÊM, HÀ NỘI 29

2.1.1 Điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội của huyện Từ Liêm, Hà Nội 29

2.1.2 Một số đặc điểm chung của thanh niên huyện Từ Liêm, Hà Nội 33

2.1.3 Những yếu tố chính tác động đến lối sống hiện nay của thanh niên huyện Từ Liêm, Hà Nội 36

2.2 THỰC TRẠNG XÂY DỰNG LỐI SỐNG VĂN HOÁ CHO THANH NIÊN HUYỆN TỪ LIÊM, HÀ NỘI HIỆN NAY 44

2.2.1 Thực trạng lối sống văn hoá trong thanh niên huyện Từ Liêm, Hà Nội 44

2.2.2 Thực trạng công tác xây dựng lối sống văn hoá trên địa bàn huyện Từ Liêm, Hà Nội trong thời gian vừa qua 60

2.3 NGUYÊN NHÂN CỦA NHỮNG HẠN CHẾ VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA TRONG CÔNG TÁC XÂY DỰNG LỐI SỐNG VĂN HÓA CHO THANH NIÊN TỪ LIÊM, HÀ NỘI 67

2.3.1 Nguyên nhân của những hạn chế 67

2.3.2 Những vấn đề đặt ra trong việc xây dựng lối sống văn hóa cho thanh niên Từ Liêm, Hà Nội 72

Tiểu kết chương 2 73

CHƯƠNG 3 75

3.1 PHƯƠNG HƯỚNG CHUNG VÀ NHỮNG QUAN ĐIỂM CƠ BẢN VỀ XÂY DỰNG LỐI SỐNG VĂN HOÁ CHO THANH NIÊN HUYỆN TỪ LIÊM, HÀ NỘI 75

3.1.1 Phương hướng chung 75

3.1.2 Những quan điểm cơ bản 75

3.2 CÁC GIẢI PHÁP CHỦ YẾU XÂY DỰNG LỐI SỐNG VĂN HOÁ CHO THANH NIÊN HUYỆN TỪ LIÊM, HÀ NỘI 81

3.2.1 Nhóm giải pháp tác động đến cơ sở chính trị, kinh tế, văn hoá, xã hội nhằm tạo môi trường, điều kiện cho việc hình thành lối sống văn hoá cho thanh niên huyện Từ Liêm, Hà Nội 81

3.2.2 Nhóm giải pháp tác động trực tiếp đến thanh niên nhằm tạo sự chuyển biến về nhận thức, tư tưởng, tình cảm… hướng đến lối sống văn hoá 94

Tiểu kết chương 3 101

KẾT LUẬN 103

TÀI LIỆU THAM KHẢO 105

MỞ ĐẦU

1 TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI

Để xây dựng và phát triển con người Việt Nam toàn diện, đáp ứng đòi hỏi cấp bách của thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ X của Đảng Cộng sản Việt Nam khẳng định: “Xây dựng và hoàn thiện giá trị, nhân cách con người Việt Nam, bảo vệ

và phát huy bản sắc văn hoá dân tộc trong thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá, hội nhập kinh tế quốc tế Bồi dưỡng các giá trị văn hóa trong thanh niên, học sinh, sinh viên, đặc biệt là lý tưởng sống, lối sống, năng lực trí tuệ, đạo đức và bản lĩnh văn hoá con người Việt Nam” [29, tr 106]

Lối sống là một hình thức biểu hiện của văn hoá Lối sống văn hoá là một đặc trưng của con người Việt Nam trong giai đoạn cách mạng mới hiện nay Xây dựng con người Việt Nam không thể coi nhẹ việc xây dựng lối sống văn hoá

Thanh niên là một lực lượng đông đảo trong cư dân nước ta và có vai trò to lớn trong sự nghiệp đổi mới đất nước Do vậy, xây dựng lối sống văn hoá của thanh niên là nhiệm vụ đặc biệt trong giai đoạn hiện nay Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ X của Đảng Cộng sản Việt Nam đã xác định: “Đối với thế hệ trẻ, thường xuyên giáo dục chính trị, truyền thống, lý tưởng, đạo đức và lối sống; tạo điều kiện học tập, lao động, giải trí, phát triển thể lực, trí tuệ, góp phần xây dựng và bảo vệ Tổ quốc”[ 29, tr 119]

Huyện Từ Liêm nằm ở phía tây thủ đô Hà Nội, được thành lập ngày 5-1961 theo Nghị quyết kỳ họp thứ 2 Quốc hội Khóa II và Quyết định của Thủ tướng Chính phủ Từ năm 1995, dù đã ba lần chia tách địa giới hành chính để thành lập các quận mới Tây Hồ, Thanh Xuân, Cầu Giấy, Đảng bộ và nhân dân Từ Liêm vẫn năng động, sáng tạo, đổi mới đề ra nhiều chủ trương,

31-hoá khá nhanh, và quá trình đó đang làm thay đổi từng ngày bộ mặt kinh tế -

xã hội của địa phương

Đô thị hóa đang mang lại những chuyển biến mạnh mẽ trong đời sống người nông dân huyện Từ Liêm, những khoản tiền lớn từ đền bù giải phóng mặt bằng, từ bán đất đã cải thiện đáng kể đời sống vật chất cũng như tinh thần cho những con người vốn chỉ quen với nguồn thu nhập hạn hẹp từ nghề nông nặng nhọc Hơn ai hết, thanh niên là những người tiếp nhận mạnh mẽ nhất sự thay đổi này, thể hiện qua sự thay đổi trong nhận thức và lối sống văn hóa của

họ Ở mặt tích cực, đô thị hoá tạo điều kiện cho thanh niên địa phương nhiều

cơ hội phát triển hơn Song ở mặt tiêu cực, nó cũng làm nảy sinh nhiều tệ nạn

xã hội Xã hội trở nên phức tạp hơn với ngày càng nhiều hơn những cạm bẫy đối với giới trẻ Sự giàu lên nhanh chóng đã khiến cho một bộ phận thanh niên nghĩ về cuộc sống một cách giản đơn mà không biết rằng, tương lai đang chờ đợi với những thách thức Lối sống hưởng thụ, lười lao động, sống “tranh thủ”, những trò ăn chơi trác táng đã và đang len lỏi vào nhiều gia đình vốn ấm

êm, làm hư hỏng, héo mòn tương lai một bộ phận không nhỏ trong lớp thanh, thiếu niên vừa bước vào tuổi trưởng thành, đẩy bản thân họ vào bước đường cùng Hơn bao giờ hết, xây dựng lối sống lành mạnh, sống có mục đích, có lý tưởng là yêu cầu cấp bách của thế hệ trẻ Việt Nam hiện nay nói chung, thanh niên huyện Từ Liêm nói riêng

Nhận thức được tính cấp thiết của vấn đề nêu trên, tác giả chọn đề tài

“Xây dựng lối sống văn hoá cho thanh niên huyện Từ Liêm, Hà Nội giai đoạn hiện nay” làm luận văn thạc sỹ, nhằm khảo sát và phân tích một cách

có hệ thống thực trạng công tác xây dựng lối sống văn hoá của địa phương, từ

đó đề ra những giải pháp cơ bản để nâng cao chất lượng công tác quản lý, xây dựng lối sống văn hoá cho thanh niên huyện Từ Liêm giai đoạn hiện nay

2 TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU

Cho đến nay, có một số đề tài nghiên cứu về công tác giáo dục, định

hướng lối sống cho thanh niên như: “Định hướng giá trị văn hóa tinh thần cho

thanh niên nông thôn ở Sóc Sơn, Hà Nội” của Nguyễn Phong Thu, 2005; “Văn hóa lối sống của thanh niên thời mở cửa” của Lưu Khương Hoa, 1997; “Nhà văn hóa thanh niên thành phố Hồ Chí Minh với việc giáo dục lý tưởng cộng sản cho thanh niên trong tình hình hiện nay” của Lê Chí Thành, 1997… Các

tác giả đã đi sâu nghiên cứu về quản lý Nhà nước đối với công tác giáo dục, định hướng lối sống cho thanh niên, tuy nhiên mỗi đề tài lại đi sâu nghiên cứu

ở một lĩnh vực khác nhau như: “định hướng giá trị văn hóa tinh thần”; “giáo

dục lý tưởng cộng sản” và “văn hóa lối sống”… với các đối tượng thanh niên

khác nhau, ở cácđịa phương khác nhau và ở các thời điểm khác nhau

Một số đề tài khác do cán bộ Trung ương Đoàn nghiên cứu mới chỉ tập trung vào từng khía cạnh như: nâng cao chất lượng công tác tư tưởng văn hoá, xây dựng tổ chức, phát động phong trào… mà chưa đi sâu nghiên cứu về các giải pháp để xây dựng lối sống văn hóa cho thanh niên vùng ngoại thành, ven

đô Hà Nội nói riêng, và các thành phố lớn nói chung, trước những thách thức của quá trình đô thị hoá

Tất nhiên, các đề tài nghiên cứu của nhiều tác giả tuy chưa bàn đến nội dung xây dựng lối sống văn hoá của thanh niên huyện Từ Liêm, Hà Nội nhưng đã có nhiều gợi ý cho đề tài mà luận văn có thể vận dụng, so sánh… làm sâu sắc thêm những vấn đề liên quan

3.1 Mục đích

Trên cơ sở làm rõ những khía cạnh về lối sống và lối sống văn hoá, qua khảo sát và phân tích thực trạng xây dựng lối sống văn hoá của thanh niên

huyện Từ Liêm, đề xuất những giải pháp để đẩy mạnh xây dựng lối sống văn hoá cho thanh niên huyện Từ Liêm hiện nay

3.2 Nhiệm vụ

- Làm rõ khái niệm và đặc trưng của lối sống văn hoá, tầm quan trọng của công tác xây dựng lối sống văn hoá của thanh niên huyện Từ Liêm trong

sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá thủ đô hiện nay

- Chỉ ra những yếu tố tác động và thực trạng xây dựng lối sống văn hoá của thanh niên huyện Từ Liêm những năm vừa qua

- Nêu lên phương hướng chung, quan điểm cơ bản và những giải pháp chủ yếu để nâng cao hơn nữa hiệu quả xây dựng lối sống văn hóa, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp đổi mới địa phương

4 ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU

- Đối tượng nghiên cứu: Chủ thể của lối sống có văn hoá mà luận văn

nghiên cứu là thanh niên huyện Từ Liêm, Hà Nội, với đối tượng thanh niên

nông thôn, công chức, viên chức và học sinh, sinh viên

- Phạm vi nghiên cứu: Phạm vi của lối sống rất rộng nên luận văn chỉ

giới hạn vào những lĩnh vực cơ bản nhất, phản ánh đặc trưng của lối sống thanh niên gắn với đặc điểm lứa tuổi như hoạt động xây dựng tư tưởng, hoạt động học tập, hoạt động xã hội…

- Giới hạn thời gian khảo sát: Luận văn giới hạn thời gian khảo sát là

từ năm 1997, sau khi chia tách huyện Từ Liêm và quận Cầu Giấy, đến nay

- Cơ sở phương pháp luận: chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, những quan điểm, tư tưởng chỉ đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước Việt Nam trên lĩnh vực văn hoá

- Phương pháp thực hiện: Lôgic - lịch sử, điều tra XHH (nghiên cứu điền dã, phát phiếu điều tra, thống kê số liệu) và các phương pháp phân tích, tổng hợp, so sánh…

6 DỰ KIẾN ĐÓNG GÓP CỦA LUẬN VĂN

Với đề tài nghiên cứu này, tác giả luận văn mong muốn sẽ có một số đóng góp về mặt lý luận cũng như thực tiễn đối với công tác xây dựng lối sống văn hóa của thanh niên huyện Từ Liêm nói riêng, và các vùng ngoại thành, ven đô của Hà Nội và các thành phố lớn khác nói chung Luận văn có thể làm tài liệu tham khảo bổ ích phục vụ công tác nghiên cứu và bồi dưỡng cán bộ làm công tác văn hoá, công tác Đoàn, Hội tại địa phương

7 KẾT CẤU CỦA LUẬN VĂN

Ngoài phần Mở đầu (5 trang), Kết luận (2 trang), Danh mục tài liệu tham khảo (7 trang), Phụ lục (9 trang), luận văn bao gồm 03 chương:

Chương 1: Một số vấn đề lý luận về xây dựng lối sống văn hóa cho

thanh niên (20 trang)

Chương 2: Thực trạng xây dựng lối sống văn hóa cho thanh niên

huyện Từ Liêm, Hà Nội (46 trang)

Chương 3: Phương hướng và các giải pháp chủ yếu về xây dựng lối

sống văn hóa cho thanh niên huyện Từ Liêm, Hà Nội trong giai đoạn hiện nay (28 trang)

CHƯƠNG 1

MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ XÂY DỰNG LỐI SỐNG VĂN HOÁ CHO THANH NIÊN

1.1 QUAN NIỆM VỀ LỐI SỐNG VĂN HOÁ

1.1.1 Khái niệm lối sống và khái niệm lối sống văn hoá

Khái niệm lối sống

Từ lâu, “lối sống” đã trở thành đối tượng nghiên cứu của nhiều ngành khoa học như: tâm lí học, giáo dục học, văn hoá học… Khi nghiên cứu về lối sống, các nhà khoa học đã có nhiều cách tiếp cận khác nhau và đưa ra hàng

trăm định nghĩa về “lối sống” Theo các tác giả của công trình “Lối sống xã

hội chủ nghĩa” [49] thì các định nghĩa này có thể qui thành 3 nhóm:

Nhóm thứ nhất: xem xét lối sống như là một khái niệm bao quát nhiều

yếu tố liên quan đến cuộc sống của con người và của toàn xã hội: điều kiện sống, các hình thức hoạt động, các quan hệ xã hội, các hình thức thoả mãn nhu cầu, thế giới quan…

Nhóm thứ hai: mô tả lối sống dựa vào các yếu tố bên trong, vốn có của

chủ thể, hoặc xem lối sống là sự phản ánh nhu cầu của con người, cách thức thoả mãn những nhu cầu đó, nghĩa là chất lượng của sự phồn vinh của con người, hoặc coi lối sống là nếp nghĩ, hành vi, nếp sống nội tâm của con người

Nhóm thứ ba: quan niệm lối sống như là một phạm trù xã hội học chỉ

sự thống nhất hữu cơ giữa các hình thức hoạt động sống và những điều kiện sống quan trọng nhất của cá nhân hay nhóm xã hội

Các định nghĩa tiêu biểu và phổ biến nhất ở Liên Xô (cũ) là những định nghĩa gắn lối sống với hoạt động của con người, cho rằng lối sống xã hội chủ nghĩa là những hình thức hoạt động sống của con người vốn của chủ nghĩa xã

hội, được quy định bởi điều kiện sống của họ trong phạm vi giai đoạn đầu của chủ nghĩa cộng sản Nhìn chung, các nhà nghiên cứu văn hóa ở các nước xã hội chủ nghĩa trước đây, khi bàn về khái niệm lối sống thường nhấn mạnh tính chất

xã hội chủ nghĩa và xác định các tiêu chí của nó đối lập với lối sống tư bản

Ở Việt Nam, khái niệm lối sống được xem xét với một góc nhìn tổng hợp, trong đó có nói đến mối quan hệ giữa mặt chủ quan và khách quan, giữa hoạt động sống và điều kiện sống của con người, giữa hoạt động sản xuất và những hoạt động phi sản xuất

Nhấn mạnh vào hoạt động sống của con người, nhóm tác giả giáo trình

“Lý luận văn hoá và Đường lối văn hoá của Đảng” định nghĩa: “Lối sống là

một phạm trù xã hội khái quát toàn bộ hoạt động sống của các dân tộc, các giai cấp, các nhóm xã hội, các cá nhân trong một hình thái kinh tế xã hội nhất định, và biểu hiện trên các lĩnh vực của đời sống: trong lao động và hưởng thụ; trong quan hệ giữa người với người; trong sinh hoạt tinh thần và văn hoá” [12, tr 190]

Trong đời sống khoa học ở nước ta, nhận thấy, có ba giai đoạn tiếp cận, nghiên cứu vấn đề lối sống, như sau: từ năm 1970 trở về trước, lối sống được nghiên cứu dưới góc độ triết học duy vật lịch sử; trong thập niên 80 của thế

kỷ XX, nó là đối tượng nghiên cứu của chuyên ngành chủ nghĩa cộng sản khoa học; và hiện nay, xã hội học và văn hoá học là hai hướng tiếp cận khá phổ biến trong nghiên cứu về lối sống

Nhìn chung, các khái niệm về lối sống đều gặp nhau ở những điểm sau: một là, xem lối sống là một dạng hoạt động sống của con người; hai là, hoạt động sống này phụ thuộc chặt chẽ vào phương thức sản xuất và điều kiện sống của con người; ba là, nó thể hiện đặc trưng riêng của từng cộng đồng người

Lối sống được biểu hiện trong những lĩnh vực chủ yếu: lao động; phúc lợi, tiêu dùng, sinh hoạt hàng ngày; giáo dục và văn hoá; hoạt động chính trị, xã hội

Nếu quan niệm lối sống như là một hệ thống các đặc điểm cơ bản về hoạt động sống của con người thì rõ ràng, lao động phải là lĩnh vực đầu tiên của lối sống Lao động như là phương thức sinh sống Tính chất và trình độ của lao động qui định mối quan hệ giữa con người với tự nhiên và với xã hội

Vì vậy, lối sống biểu hiện trước hết trong lĩnh vực lao động, việc con người

sử dụng thời gian lao động của mình

Bên cạnh lao động, lối sống còn được biểu hiện ra trong những lĩnh vực hoạt động khác của con người: sinh hoạt hàng ngày, hoạt động chính trị - xã hội, hoạt động giáo dục, hoạt động trong lĩnh vực văn hoá - tinh thần, trong quan hệ qua lại giữa người với người, những tập quán và những quy tắc xử thế đã ăn sâu vào đời sống hàng ngày…

Như vậy, để có thể đi đến một định nghĩa về lối sống, cần phải chú ý mấy vấn đề sau: 1- Lối sống là một phương thức sinh sống nhất định của con người, mà mặt cơ bản của nó là phương thức sản xuất; 2- Phương thức sinh sống ấy là kết quả của sự tác động tích cực của con người vào điều kiện sống của mình trong mối quan hệ biện chứng giữa con người và hoàn cảnh; 3- Lối sống là một thực thể xã hội với hệ thống những chuẩn mực xã hội của một cộng đồng nhất định mà cá nhân phải tuân theo

Nếu hiểu lối sống là cách thức con người bảo tồn và phát triển đời sống trong những điều kiện tự nhiên và xã hội nhất định thì có thể thực chất của lối sống là kiểu quan hệ nhiều cấp độ: quan hệ với tự nhiên, xã hội; quan hệ gia đình, làng xã và Tổ quốc… Tính chất của mỗi loại quan hệ trong những điều kiện sống nhất định sẽ làm nên đặc trưng của từng lối sống: chinh phục hay lệ thuộc, bóc lột hay bình đẳng, đóng góp hay phụ thuộc, ăn bám… Chính những

nét đặc trưng này sẽ hình thành hệ thống chuẩn mực xã hội để lối sống vận hành theo, tạo nên sự khác biệt của lối sống của từng cộng đồng và cá nhân

Từ những phân tích trên đây, có thể đi đến một định nghĩa như sau: Lối

sống là tổng hoà những hoạt động sống ổn định của cộng đồng (dân tộc, giai cấp, nhóm xã hội…) và các cá nhân, được vận hành theo những chuẩn giá trị

xã hội nào đó trong sự thống nhất với các điều kiện của một hình thái kinh tế

- xã hội nhất định

Để hiểu rõ hơn khái niệm lối sống, có thể tìm hiểu thêm mối quan hệ giữa lối sống và những khái niệm liên quan như: lẽ sống, nếp sống, mức sống, phong cách sống…

“Lẽ sống” hay còn gọi là đạo lý sống, là biểu hiện quan trọng nhất của

lối sống Lẽ sống được xem là mặt ý thức của lối sống, phản ánh nhận thức của con người về chính bản thân trong các mối quan hệ xã hội Lẽ sống là mặt

tự giác của lối sống, đóng vai trò dẫn dắt, định hướng, nhằm làm cho lối sống

ổn định theo từng cá nhân, nhóm hay giai cấp, dân tộc

“Mức sống” là một thuật ngữ kinh tế - xã hội để đánh giá mặt vật chất

của lối sống dựa trên chỉ số về sự đáp ứng các nhu cầu vật chất và tinh thần của cộng đồng Xây dựng lối sống văn hoá không thể không chú ý đến việc nâng cao mức sống cho cộng đồng Không thể có một lối sống văn minh, lịch sự nếu nhà quá chật chội, điện thiếu, nước thiếu, con người chen chúc nhau đi lại trên những đường phố chật hẹp và dơ bẩn… Tuy nhiên, cũng không nên coi mức sống là mặt quyết định của lối sống Sống đẹp, cơ bản không phải là sống đầy

đủ mà là sống có ý nghĩa dưới sự dẫn dắt của những lẽ sống cao đẹp

“Nếp sống” là mặt ổn định của lối sống Theo giáo sư Vũ Khiêu, nếp

sống là “toàn bộ những thói quen được hình thành trong cuộc sống hàng ngày, những thói quen đã trở thành nếp trong sản xuất, chiến đấu, trong quan hệ xã

hội và trong sinh hoạt riêng tư của mỗi con người Những thói quen ấy còn được gọi là tập quán” [44, tr 135]

“Phong cách sống” là hình thức biểu hiện của lối sống thông qua hoạt

động và những quan hệ xã hội làm nên nét riêng biệt trong lối sống của các cá nhân và nhóm xã hội

Như vậy, có thể thấy lối sống như một phạm trù trung tâm mà sự biểu hiện của nó trên các mặt cụ thể đã làm thành các phạm trù khác Mặt ý thức của lối sống là lẽ sống, mặt ổn định của lối sống là nếp sống, mặt trình độ của lối sống làm nên mức sống, chất lượng sống, mặt riêng biệt của lối sống làm thành phong cách sống Từ góc nhìn này, xây dựng lối sống văn hoá là tác động để các mặt khác nhau của lối sống đạt đến những giá trị tốt đẹp, tạo nên hạnh phúc và khả năng phát triển của cá nhân và cộng đồng Cũng từ đây cho thấy, xây dựng lối sống văn hoá là phải xây dựng nhiều yếu tố, nhiều mặt tạo nên tác động tổng hợp hình thành lối sống theo những chuẩn mực đã định

Khái niệm lối sống văn hoá

Ở Việt Nam trước đây, các nhà khoa học thường sử dụng khái niệm

“lối sống mới” hay “lối sống lành mạnh” Khái niệm “lối sống văn hoá” được

sử dụng chính thức trong Văn kiện Đại hội IX của Đảng Cộng sản Việt Nam [28, tr 38; tr 114] ; xây dựng lối sống văn hoá được đề cập đến như là một nhiệm vụ của mọi hoạt động văn hoá hiện nay Để xác định khái niệm lối sống văn hoá cần làm rõ mối quan hệ giữa văn hoá và lối sống

Chủ tịch Hồ Chí Minh xem “văn hoá là sự tổng hợp của mọi phương thức sinh hoạt cùng với biểu hiện của nó mà loài người đã sản sinh ra nhằm thích ứng với nhu cầu của đời sống và những đòi hỏi sinh tồn” [53, tr 431] Lối sống là một biểu hiện sinh động của nền văn hoá Lối sống một dân tộc hình thành trong những điều kiện nhất định, bao gồm điều kiện địa lý - tự

nhiên, địa - văn hoá, truyền thống văn hoá, chuẩn giá trị xã hội… Sự khác biệt của điều kiện sống đã làm nên những đặc trưng của từng lối sống, tạo nên những bản sắc văn hoá khác nhau Lối sống có hai mặt vật chất và tinh thần Mặt vật chất biểu hiện ở quan hệ lao động, trình độ và thời gian lao động, các phương thức thoả mãn nhu cầu vật chất, các cách thức quản lý phúc lợi vật chất Mặt tinh thần của lối sống dựa trên các hoạt động sản xuất vật chất của các cá nhân và nhóm xã hội, bao gồm các kiểu nhất định của hoạt động sáng tạo, lưu thông, trao đổi và giữ gìn các giá trị tinh thần như các định hướng và thước đo giá trị, các quan hệ đạo đức và thẩm mỹ Lối sống bao hàm cả đặc trưng nội dung lẫn hình thức Những đặc trưng này chính là các giá trị văn hoá của lối sống Lối sống gắn kết gia đình - làng xã - đất nước, lối sống tôn trọng tình làng nghĩa xóm, lối sống nhân ái, thuỷ chung… đã làm nên những nét bản sắc của văn hoá Việt Nam

Văn hoá cá nhân biểu hiện ra ngay trong lối sống Khả năng văn hoá của cá nhân biểu hiện ra ngay trong giao tiếp, trong hành vi ứng xử, trong các quan hệ xã hội Một lối sống lành mạnh, hài hoà trong các mối quan hệ là dấu hiệu của một trình độ văn hoá cao Sự lành mạnh của lối sống cộng đồng cũng

là dấu hiệu của một đời sống văn hoá tốt đẹp, nó thể hiện khả năng bảo tồn và phát triển các giá trị văn hoá trong đời sống trước sự tấn công hàng ngày, hàng giờ của những tác nhân ngoại lai

Tóm lại, lối sống là một trong những lĩnh vực then chốt của văn hoá, nó

góp phần làm nên bản sắc văn hoá dân tộc Mỗi một chế độ xã hội thường có một lối sống với những đặc điểm riêng Xây dựng các giá trị riêng biệt của lối sống xã hội là nhằm hình thành những mẫu nhân cách đáp ứng yêu cầu của thể chế chính trị Khái niệm “lối sống văn hoá” ra đời để nhấn mạnh đến yêu cầu về phẩm chất văn hoá của việc xây dựng lối sống của cộng đồng, đặc biệt

sống, thực trạng của lối sống thiếu văn hoá của một bộ phận dân cư hiện nay Phần nào, nó cũng nhấn mạnh đến vai trò chủ động của chủ thể trong việc xây dựng cho mình một lối sống tốt đẹp phù hợp với yêu cầu của xã hội

Như vậy, lối sống như một phần của văn hoá nhưng trên thực tế lối sống văn hoá đối lập với lối sống thiếu văn hoá, kém văn hoá hay vô văn hoá Văn hoá ở đây được hiểu là giá trị, là sự hài hoà trong cách ứng xử để đạt đến các chuẩn mực xã hội, chuẩn mực của cộng đồng Trong điều kiện hiện nay, khi văn hoá được nhận thức như là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu vừa là động lực thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội, khi Đảng và Nhà nước ta chủ trương xây dựng nền văn hoá tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc thì văn hoá là giá trị mà lối sống phải đạt được

Có thể hiểu, lối sống văn hoá mà chúng ta xây dựng là lối sống Việt Nam tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc, được hình thành trong điều kiện công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, như là một yêu cầu về nhân cách của con người phát triển toàn diện trong chiến lược phát huy nguồn lực con người để xây dựng đất nước hiện nay

1.1.2 Những đặc điểm cơ bản của lối sống văn hoá

Xây dựng lối sống văn hoá là một bộ phận của sự nghiệp xây dựng nền văn hoá của nước ta hiện nay Kết quả của sự nghiệp xây dựng nền văn hoá biểu hiện ngay ra trong lối sống của cộng đồng Có thể nói, xây dựng lối sống văn hoá chính là xây dựng một lối sống Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc

Lối sống tiên tiến trước hết phải là lối sống tiến bộ, thể hiện tinh thần yêu nước và hướng tới cộng đồng Khái niệm lối sống tiên tiến ở đây bao gồm hai nội dung Một là, lối sống lành mạnh, lịch sự, chứa đựng các giá trị tốt đẹp

mà con người đã đạt được Hai là, lối sống được biểu hiện thành thái độ sống

hướng tới cộng đồng, có ý thức công dân, nghiêm chỉnh chấp hành kỷ cương phép nước Như vậy, tính chất tiên tiến của lối sống chứa đựng cả những giá trị tốt đẹp thuộc về dân tộc cũng như những giá trị nhân loại, nó thế hiện sự tiến bộ của lối sống dân tộc trong quá trình hội nhập và vươn lên Tiến tiến là chiếc cầu nối giữa dân tộc và quốc tế

Lối sống đậm đà bản sắc dân tộc là một yêu cầu của quá trình hội nhập

và phát triển Bản sắc dân tộc trong lối sống Việt Nam là những giá trị vốn có trong quá trình cộng đồng các dân tộc Việt Nam gìn giữ và xây dựng đất nước của mình, được thể hiện thông qua các lĩnh vực sản xuất và chiến đấu, lao động và học tập, giao tiếp và ứng xử… nghĩa là ngay trong đời sống vật chất

và tinh thần của người Việt Nam Bản sắc dân tộc là yếu tố cốt lõi giữ vững những giá trị truyền thống, không lai căng, không mất gốc

Tiên tiến và đậm đà bản sắc dân tộc thống nhất hữu cơ trong giá trị của lối sống, tình chất này làm điều kiện cho tính chất kia Không thể có lối sống tiên tiến mà lại xa rời các giá trị của tổ tiên, sùng ngoại, vọng ngoại Tương

tự, không thể đậm đà bản sắc dân tộc mà lại không tiến bộ và yêu nước

Xây dựng lối sống văn hoá, lối sống Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc trong thời kỳ Đổi mới của đất nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa thực chất là xây dựng con người có văn hoá, những công dân với các đức tính tốt đẹp của dân tộc để đáp ứng yêu cầu phát triển của đất nước Vì vậy, tính chất tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc của lối sống phải hướng đến việc hình thành những phẩm chất của con người Việt Nam trong giai đoạn cách mạng mới

Văn kiện Hội nghị lần thứ Năm Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa VIII (1998) xác định con người Việt Nam trong giai đoạn cách mạng mới cần

có những đức tính sau:

- Có tinh thần yêu nước, tự hào dân tộc, phấn đấu vì độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, có ý chí vươn lên đưa đất nước thoát khỏi nghèo nàn lạc hậu, đoàn kết với nhân dân thế giới trong sự nghiệp đấu tranh vì hoà bình, độc lập dân tộc, dân chủ và tiến bộ xã hội

- Có ý thức tập thể, đoàn kết phấn đấu vì lợi ích chung

- Có lối sống lành mạnh, nếp sống văn minh, cần kiệm, trung thực, nhân nghĩa, tôn trọng kỷ cương phép nước, quy ước của cộng đồng; có ý thức bảo vệ và cải thiện môi trường sinh thái

- Lao động chăm chỉ với lương tâm nghề nghiệp, có kỹ thuật, sáng tạo, năng suất cao, vì lợi ích của bản thân, gia đình, tập thể và xã hội

- Thường xuyên học tập, nâng cao hiểu biết, trình độ chuyên môn, trình

độ thẩm mỹ và thể lực

Các phẩm chất của con người mới Việt Nam thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước cần vươn tới là: lòng yêu nước, tự cường dân tộc, ý thức cộng đồng; tinh thần yêu lao động; lối sống văn hoá gắn với các giá trị đạo đức và ý thức công dân; không ngừng học tập để nâng cao trình

độ về mọi mặt; có ý thức bảo vệ, cải thiện môi trường tự nhiên Lối sống văn hoá biểu hiện ra ở sự ứng xử hài hoà của con người trong các mối quan hệ với

tự nhiên, xã hội và bản thân; cụ thể là mối quan hệ với Tổ quốc, với cộng đồng, với môi trường sống… Như vậy, những đặc điểm của lối sống văn hoá chính là những giá trị tốt đẹp của con người Việt Nam biểu hiện trong các quan hệ ứng xử hàng ngày, vốn được hình thành từ trong lịch sử đấu tranh dựng nước và giữ nước, có sự vận động và biến đổi để đáp ứng những yêu cầu cụ thể của thời đại

Những đặc điểm cơ bản của lối sống văn hoá là: Tinh thần yêu nước,

trong sáng, nghĩa tình, trung thực, tiết kiệm; có tinh thần tập thể, ý thức kỷ luật, không ngừng học tập để nâng cao trình độ về mọi mặt; có ý thức bảo vệ

và cải thiện môi trường sinh thái

1.2.TẦM QUAN TRỌNG CỦA LỐI SỐNG VĂN HOÁ VỚI VIỆC HÌNH THÀNH NHÂN CÁCH THANH NIÊN

1.2.1 Đặc điểm cơ bản của lứa tuổi thanh niên

Khái niệm “thanh niên”, với tư cách là một giai đoạn trong đời người, trước hết liên quan đến việc xác định lứa tuổi của thanh niên Hầu hết các quốc gia đều thống nhất tuổi thanh niên bắt đầu từ 14 hoặc 15 Tuổi kết thúc được quy định khác nhau ở nhiều nước Có nước giới hạn chỉ ở tuổi 25, có nước kéo dài đến 40 Xu hướng chung là nâng dần giới hạn tuổi thanh niên

Ở Việt Nam, Luật Thanh niên nêu rõ: “Thanh niên quy định trong Luật

này là công dân Việt Nam từ đủ mười sáu tuổi đến ba mươi tuổi” [50, tr.1]

Theo Điều lệ Hội Liên hiệp Thanh niên Việt Nam: “thanh niên” là một nhóm nhân khẩu - xã hội đặc thù có độ tuổi từ đủ mười sáu tuổi đến ba mươi tuổi [34, tr.1], đang trong quá trình phát triển, những năng lực thể chất và tinh thần

mà hoạt động của họ gắn liền với mọi lĩnh vực hoạt động của xã hội

Trẻ trung, năng động, dồi dào về sinh lực và nhiệt huyết, thanh niên là lực lượng quan trọng nhất trong nguồn lực con người Chủ tịch Hồ Chí Minh từng khẳng định: “Thanh niên là người chủ tương lai của nước nhà” [53, tr 185] Tổ chức cách mạng đầu tiên do Người sáng lập có tên “Việt Nam thanh niên cách mạng đồng chí hội” Trong lịch sử dân tộc ta biết bao thế hệ thanh niên đã làm rạng danh cho đất nước Những chiến công vĩ đại của dân tộc ta trong thế kỷ XX đều có sự đóng góp và hy sinh của thanh niên, từ chiến thắng Điện Biên Phủ đến chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử Thanh niên là nhân vật trung tâm trong chiến lược bồi dưỡng và phát huy nguồn lực của Đảng và Nhà nước

Ngay từ ngày khai trường năm học đầu tiên dưới chính quyền dân chủ nhân dân (9/1945), Chủ tịch Hồ Chí Minh đã gửi thư động viên, khích lệ thanh niên học sinh, đồng thời gửi gắm niềm tin, hy vọng vào vị trí vai trò to lớn của nguồn lực thanh niên đối với công cuộc xây dựng đất nước: “Non sông Việt Nam có trở nên tươi đẹp hay không, dân tộc Việt Nam có bước tới đài vinh quang để sánh vai với các cường quốc năm châu hay không, chính là nhờ một phần lớn ở công học tập của các em” [60, tr 3]

Thanh niên là lớp người đang phát triển về nhiều mặt Tâm sinh lý của thanh niên có những nét đặc thù so với các đối tượng khác So với người già thích sống trong môi trường yêu tĩnh, ít biến động, thanh niên tỏ ra thích hợp với quá trình và nhịp độ đô thị hoá Trẻ trung và sôi nổi, đây là lứa tuổi ham học hỏi, ham hiểu biết, ôm ấp nhiều khát vọng và hoài bão, sẵn sàng cống hiến tất cả sức lực và nhiệt huyết Họ có thể đi bất kỳ đâu, nhận bất cứ nhiệm

vụ nào nếu có một lý tưởng soi sáng

Trong giao lưu văn hoá, tiếp thu những thành tựu của văn minh nhân loại, thanh niên là lực lượng đặc biệt nhạy cảm Họ là lực lượng giàu tiềm năng để biến những nguồn lực ngoại sinh thành nguồn lực nội sinh cho sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước Bồi dưỡng nhân lực, đào tạo nhân tài chính là mục tiêu mà chúng ta đang hướng tới thanh niên Có thể nói, thanh niên là lứa tuổi đang cống hiến và giàu tiềm năng cống hiến với sức lực

có thể dời non lấp bể

Trong công cuộc đổi mới theo định hướng xã hội chủ nghĩa hiện nay, thanh niên đã và đang chứng tỏ mình ngày càng xứng đáng với niềm tin yêu của Đảng, Nhà nước và nhân dân Điều đáng tự hào là giới trẻ Việt Nam rất nhạy bén và năng động Những công nghệ mới chuyển giao từ các chuyên gia

nước ngoài đã được thanh niên Việt Nam nhanh chóng tiếp thu, làm chủ và vận dụng hiệu quả ngay trong công việc

Trong kinh doanh, rất nhiều doanh nhân dưới 30 tuổi, thành đạt bằng sự năng động, dám nghĩ, dám làm Các giải thưởng dành cho các doanh nhân trẻ hàng năm đã ghi nhận nhiều tấm gương phấn đấu vươn lên với ý thức thoát khỏi đói nghèo, khẳng định khả năng của người Việt Nam, khẳng định thương hiệu Việt Nam

Trong lĩnh vực học tập, nghiên cứu khoa học, nhiều tên tuổi thanh niên Việt Nam nổi lên như những tấm gương về nghị lực, trí thông minh và sự phấn đấu bền bỉ đáng khâm phục

Trong bảo vệ Tổ quốc, thanh niên là lực lượng chủ yếu Biết bao chiến

sỹ quân đội, công an đang hàng ngày canh giữ cho hoà bình và độc lập của Tổ quốc Họ chiến đấu thầm lặng, đối mặt với muôn vàn khó khăn, gian khổ, có lúc phải hy sinh cả tính mạng vì sự bình yên của non sông đất nước

Trong thể thao, cũng chính giới trẻ đã làm nên nhiều kỳ tích, đưa nước

ta nhanh chóng vươn lên một trong những nước có thế mạnh ở khu vực Đông Nam Á kể từ sau khi hội nhập trở lại

Trong các hoạt động xã hội, thanh niên cũng là lực lượng xung kích Tháng ba hàng năm được chọn là “Tháng Thanh niên” Tên gọi vừa như một

sự tổng động viên lực lượng, vừa như một sự tôn vinh sức trẻ; đó là một điểm hẹn cho thanh niên cả nước

Thanh niên là lực lượng xã hội to lớn, một trong những nhân tố quan trọng quyết định tương lai, vận mệnh dân tộc Trước yêu cầu của thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, quá trình hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, hội nghị lần thứ bảy, Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khóa

công tác thanh niên thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa'', xác

định xây dựng tổ chức Đoàn vững mạnh là xây dựng Đảng trước một bước

Tuy nhiên, hiện nay, quan niệm sống của một bộ phận thanh niên còn lệch lạc, có lối sống thực dụng, không có lý tưởng, coi trọng giá trị vật chất hơn giá trị văn hóa tinh thần, ý thức chấp hành pháp luật kém Tình hình tội phạm và mắc các tệ nạn xã hội trong thanh niên có chiều hướng gia tăng, đặc biệt là tệ nạn ma túy, mại dâm Một bộ phận thanh niên bản lĩnh chính trị non kém, dao động về lập trường, tư tưởng, thờ ơ chính trị, dễ bị kích động, lôi kéo tham gia các hoạt động trái pháp luật

Tóm lại, thanh niên là lứa tuổi giàu nhiệt huyết và giàu khả năng cống hiến nhất của đời người Thế hệ trước thường gửi gắm niềm tin vào thanh niên Nhiệm vụ xây dựng đất nước là nhiệm vụ của thanh niên “Đâu cần thanh niên có, đâu khó có thanh niên”[60, tr 43], đây vừa là lời dạy, cũng là niềm tin của Bác Hồ kính yêu đối với thanh niên Việt Nam

1.2.2 Vai trò của việc xây dựng lối sống văn hoá cho thanh niên

Thanh niên là một tầng lớp xã hội rộng lớn, có mặt ở tất cả các ngành các cấp, các lĩnh vực, của đời sống xã hội, giữ vai trò quan trọng trong xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Đảng và Nhà nước ta rất quan tâm đến việc bồi dưỡng, đào tạo tuổi trẻ thành người kế tục trung thành và xuất sắc sự nghiệp

mà Đảng và Bác Hồ đã lựa chọn

Sự nghiệp giáo dục và đào tạo thế hệ trẻ nước ta để họ có trình độ về mọi mặt, có sức khoẻ, có tri thức để không tụt hậu so với tuổi trẻ trong khu vực và thế giới, cũng như quá trình xoá dần sự bất cập đối với đà phát triển đi lên của đất nước, đang đòi hỏi cả xã hội phải quan tâm đến sự nghiệp giáo dục, đào tạo thế hệ trẻ Giáo dục và đào tạo thế hệ trẻ là một công việc đặc biệt, được Bác Hồ gọi tên là: “sự nghiệp trồng người”

Để xây dựng được lối sống văn hoá cho thanh niên trước hết cần phải xác định được vị trí, vai trò của thanh niên trong giai đoạn hiện nay Vị trí, vai trò của thanh niên hiện nay được xác định là vị trí của thế hệ thanh niên thời

kỳ xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, chủ động hội nhập sâu rộng với quốc tế Thanh niên hiện nay có những đặc điểm tiêu biểu là:

- Được thừa hưởng những thành quả của cách mạng Việt nam

- Được học tập và có quyền tham dự vào các bậc đào tạo khác nhau

- Quan hệ, giao lưu rộng rãi, tiếp thu nhiều luồng văn hoá đa dạng

- Định hướng giá trị có nhiều điểm mới, cần có những giá trị chuẩn

- Nhu cầu về cống hiến cũng như về hưởng thụ lớn hơn nhiều so với thế

hệ cha anh

Đạo đức, tư tưởng, lối sống của thanh niên là lĩnh vực nhạy cảm Hiện nay, các thế lực thù địch đang tìm mọi thủ đoạn nhằm tấn công và làm tha hoá thanh niên, từ đó làm băng hoại một nguồn lực to lớn cho công cuộc xây dựng

và bảo vệ Tổ quốc

Theo đó, lối sống văn hoá cần đạt đến sự hoàn thiện nhân cách của người thanh niên mới Bởi vì, đây là lực lượng đông đảo đầy sức trẻ, năng động, nhạy cảm với cái mới Xây dựng đức tính mới hay xây dựng lối sống, bản lĩnh văn hoá con người Việt Nam trước hết phải xây dựng từ lớp trẻ, trong đó có thanh niên

Cũng như văn hoá, lối sống đóng vai trò điều tiết sự phát triển thông qua điều tiết hành vi, ứng xử của con người Lối sống văn hoá của từng cá nhân hình thành nên một môi trường văn hoá tốt đẹp, nuôi dưỡng con người và những khả năng sáng tạo ra nó Môi trường văn hoá được xem là một tổng thể

bao gồm hệ thống những giá trị văn hoá, hệ thống những quan hệ văn hoá, hệ thống những hình thái hoạt động văn hoá, hệ thống những thiết chế văn hoá Môi trường văn hoá xác định các tiêu chí để con người tự định vị mình trong cộng đồng, tự điều chỉnh và phát huy một cách tốt nhất năng lực cá nhân

Xây dựng lối sống văn hoá của cộng đồng và từng cá nhân là một trong những nhiệm vụ để xây dựng và phát triển văn hoá Việt Nam tiên tiến, đậm

đà bản sắc dân tộc Đây là một yêu cầu đặt ra đối với công cuộc xây dựng đất nước hiện nay

Đối với thanh niên Việt Nam, những người chủ tương lai của đất nước, lối sống có văn hoá là đặc trưng không thể thiếu Xây dựng lối sống văn hoá của thanh niên là thống nhất nguồn lực văn hoá với nguồn lực con người, biến nguồn lực văn hoá thành nguồn lực mang tính tự giác

Mặc khác, ở lứa tuổi thanh niên, con người sinh lý phát triển và hoàn chỉnh hơn con người xã hội Con người sinh lý là con người của đam mê, nhiệt huyết, giàu cảm tính Con người xã hội là con người của chuẩn mực, của lý trí Trẻ trung, năng động nhưng lại xốc nổi, bồng bột, thiếu kinh nghiệm Ngọn lửa nhiệt tình dễ bùng phát nhưng cũng dễ vụt tắt Sự nhạy cảm của lứa tuổi đang lớn có thể khiến họ dễ bị tiêm nhiễm bởi những ảnh hưởng không lành mạnh

từ văn hoá và lối sống ngoại lai Xây dựng lối sống văn hoá của thanh niên là giúp họ tự định vị mình trong không gian văn hoá lành mạnh, từ đó mà định hướng đúng cho sự phát triển, hoàn thiện nhân cách của thanh niên

Thanh niên là lực lượng có thể “dời non lấp bể” [60, tr.58] Xây dựng

và huy động được nguồn lực này là chìa khoá vàng để giải bài toán phát triển Tài năng là cần thiết nhưng phẩm chất là yếu tố quyết định Lối sống văn hoá bao gồm cả hai mặt ấy Để có thể huy động một cách tối đa nguồn lực này, không thể không xây dựng một lối sống văn hoá của thanh niên với các giá trị

về năng lực cống hiến, nếp sống văn minh, lẽ sống cao đẹp, mức sống ngày càng được nâng cao, mà thanh niên vừa là đối tượng vừa là chủ thể

1.2.3 Nội dung xây dựng lối sống có văn hóa cho thanh niên

Xây dựng lối sống có văn hóa cho thanh niên chính là đưa những nội dung, giá trị chuẩn mực văn hóa vào hoạt động sống của thanh niên, làm cho các hoạt động đó vừa phù hợp với những đặc điểm chung vừa mang đặc điểm riêng của thanh niên Lối sống văn hóa của thanh niên được biểu hiện trong nhiều lĩnh vực, ở đây luận văn chỉ đề cập đến sự biểu hiện đó trong hoạt động chính trị, trong lao động sản xuất, hoạt động xã hội và sinh hoạt cá nhân

Một là, xây dựng lối sống văn hóa trong hoạt động chính trị, xã hội

Giáo dục, rèn luyện thanh niên thành những người có bản lĩnh chính trị vững vàng, giác ngộ lý tưởng xã hội chủ nghĩa là một trong những mục tiêu quan trọng trọng việc xây dựng lối sống văn hoá cho thanh niên Muốn đạt được mục tiêu đó, trước hết phải nâng cao nhận thức lý luận, ý thức chính trị cho thanh niên, làm cho họ nhạy bén với thực tiễn, xử lý tốt những vấn đề mà cuộc sống đặt ra theo đúng quan điểm đường lối của Đảng Cộng sản Việt Nam, pháp luật của Nhà nước

Trên cơ sở củng cố nhận thức chính trị, nâng cao tình cảm, niềm tin của thanh niên vào sự lãnh đạo của Đảng, vào sự nghiệp cách mạng xã hội chủ nghĩa chúng ta sẽ giúp thanh niên hình thành lý tưởng, hoài bão phấn đấu đúng đắn Từ đó họ sẽ tự giác hơn trong việc phấn đấu cho lý tưởng và hoài bão của mình Chỉ khi nào những nhận thức chính trị của thanh niên, thông qua hoạt động tập thể và sự phấn đấu rèn luyện lâu dài của cá nhân, biến thành tình cảm cách mạng trong sáng ở từng con người cụ thể, thì bản lĩnh chính trị của họ mới có thể vững vàng Bởi lẽ bản lĩnh chính trị không phải là nhận thức thuần tuý Những tri thức mà thanh niên đạt được qua các đợt sinh

hoạt chính trị chỉ là tiền đề cần để người thanh niên phấn đấu rèn luyện theo

lý tưởng và lối sống mới Vì vậy xây dựng, bồi dưỡng bản lĩnh chính trị cho thanh niên phải đặc biệt chú trọng đến việc tạo điều kiện để thanh niên tham gia vào các hoạt động thực tiễn xã hội, thông qua đó để họ rèn luyện nâng cao nhận thức, phẩm chất

Hai là, xây dựng lối sống văn hóa trong lao động, sản xuất

Lao động đã sáng tạo ra con người Lao động là điều kiện cơ bản đầu tiên của toàn bộ đời sống con người, hơn nữa là đến một mức mà trên ý nghĩa nào đó, chúng ta phải nói: lao động đã sáng tạo ra chính bản thân con người Nhờ lao động mà con người mới có thể gây ra những biến đổi trong thế giới

tự nhiên, thống trị thế giới tự nhiên Đây là chỗ khác nhau chủ yếu cuối cùng giữa con người với các loại vật khác

Lao động là hoạt động nền tảng để con người bồi dưỡng tính người và bản chất người Con người biểu hiện và khẳng định mình trong lao động Không có lao động thì không có sản xuất, nghĩa là không có tồn tại và phát triển Tình yêu lao động của con người mới phải được thể hiện ở sự chăm chỉ, hăng say lao động, lao động với tinh thần trách nhiệm, có kỷ luật, có kỹ thuật, sáng tạo và không ngừng nâng cao năng suất, vì lợi ích không chỉ của bản thân mà còn của toàn xã hội

Sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá thủ đô, đất nước cần đến khả năng lao động chuyên môn hoá cao, sáng tạo, không ngừng nâng cao năng suất Kinh tế tri thức đòi hỏi chất lượng lao động gắn với hàm lượng khoa học

- công nghệ cao, mỗi cá nhân phải không ngừng vươn lên để có thể đóng góp nhiều nhất cho xã hội Do đó, lao động trở thành thước đo giá trị con người và qui định vị trí của con người trong xã hội Tình yêu lao động trở thành biểu

hiện cụ thể của tình yêu Tổ quốc, của ý chí vươn lên đưa đất nước thoát khỏi nghèo nàn, lạc hậu

Ba là, xây dựng lối sống văn hóa trong hoạt động xã hội

Lối sống văn hoá được thể hiện trong ý thức tinh thần tập thể, ý thức tổ chức tôn trọng kỷ cương, kỷ luật Lối sống văn hoá hoàn toàn xa lạ và đối lập với lối sống cá nhân ích kỷ và chủ nghĩa cá nhân Lối sống hoà đồng trong tập thể, gắn bó lợi ích của cá nhân và lợi ích của tập thể, trong đó đề cao vai trò lợi ích tập thể theo phương châm “mình vì mọi người” thì “mọi người sẽ vì mình” Hoạt động xã hội là điều kiện hết sức quan trọng đối với việc hình thành và phát triển nhân cách của thanh niên Lối sống trong sinh hoạt tập thể

và hoạt động xã hội của thanh niên được thể hiện ở nhiều khía cạnh từ sinh hoạt Đoàn, Hội thường xuyên, tham gia các phong trào địa phương tổ chức, tham gia lễ hội truyền thống, tham quan du lịch Sinh hoạt đoàn thể vừa cung cấp cho thanh niên những hiểu biết về xã hội, nâng cao các nhu cầu văn hoá của họ, mặt khác góp phần củng cố tinh thần cộng đồng, giảm bớt lối sống vị kỷ và qua đó, các cá nhân cũng học tập được những cách ứng xử phù hợp với các chuẩn mực xã hội Bởi vậy, một nhiệm vụ đặt ra đối với các cấp, các ngành, các tổ chức đoàn thể là phải hết sức quan tâm và tạo ra những hoạt động xã hội với những nội dung phù hợp và hấp dẫn để thu hút thanh niên

Bốn là, xây dựng lối sống văn hóa trong sinh hoạt cá nhân

Nếu như các lối sống tập thể được đặt trong mối quan hệ liên nhân cách, thì lối sống cá nhân có thể coi như sự tồn tại một nhân cách riêng với những đặc điểm tâm lý riêng của mình Sự biểu hiện của lối sống cá nhân cũng đa dạng; từ nhận thức đến các hành vi trong sinh hoạt hàng ngày như hoạt động thể thao, thưởng thức nghệ thuật, quan niệm về tình yêu và hôn nhân Tuổi

trẻ năng động, thích hoạt động, tuỳ điều kiện sức khoẻ, điều kiện kinh tế, thậm chí là tâm lý, thị hiếu mà mỗi người có sở thích riêng

Lối sống văn hoá không chấp nhận kiểu sống buông thả, thiếu ý thức

kỷ luật Với những người có lối sống văn hoá thì ở họ bao giờ cũng tôn trọng

kỷ cương, phép nước, quy ước của cộng đồng Lối sống văn hoá vì vậy phải

có văn hoá pháp luật cao, nghĩa là người công dân phải nâng cao tri thức, hiểu biết về pháp luật và sống, lao động theo pháp luật Mặc khác, từ những tri thức, hiểu biết về pháp luật lại phải biến thành thói quen thực hiện pháp luật hay nếp sống theo pháp luật

Tiểu kết chương 1

Lối sống là một tổng thể những mặt ổn định trong hoạt động sống của các dân tộc, các giai cấp, các nhóm xã hội và các cá nhân trong những điều kiện của một hình thái kinh tế xã hội nhất định, được quy định bởi phương thức sản xuất và toàn bộ điều kiện sống của con người

Lối sống bao gồm cả những mặt tác động khách quan lẫn chủ quan (mặt nội dung lẫn hình thức) Mặt khách quan chủ yếu là phương thức sản xuất và toàn bộ điều kiện sống của con người Mặt chủ quan là sự lựa chọn của con người về một lối sống nhất định dựa vào nhận thức, tình cảm, mục đích sống… mà người đó đề ra

Như vậy lối sống văn hoá của thanh niên là một chỉnh thể thống nhất,

nó được thể hiện trong hoạt động học tập, xã hội, gia đình, cá nhân; các biện pháp này tác động lẫn nhau, đan xen vào nhau, bổ sung cho nhau và ảnh hưởng lẫn nhau Sẽ là khiếm khuyết nếu chúng ta chỉ nhìn nhận lối sống của thanh niên chỉ trên một lĩnh vực nào đó Đó phải là lối sống tiến bộ phù hợp với những giá trị văn hoá của cộng đồng (bao gồm cả những giá trị truyền thống lẫn hiện đại), đáp ứng được đòi hỏi của sự phát triển xã hội, biểu hiện

trong ứng xử với tự nhiên, với xã hội và với bản thân mình Ở Việt Nam, lối sống văn hoá đồng nghĩa với lối sống đẹp, thể hiện trong lẽ sống, nếp sống của con người Việt Nam

Thanh niên là người chủ tương lai của đất nước, là nguồn lực cơ bản trong nguồn lực con người ở Việt Nam Trong công cuộc xây dựng đất nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa hiện nay, thanh niên đóng một vai trò quan trọng Trên thực tế, họ đang giữ vị trí xung kích ở nhiều lĩnh vực hoạt động xã hội đóng góp tích cực vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Xây dựng lối sống văn hoá nhằm phát huy tối đa vai trò của nguồn lực này đối với sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước

Ở nước ta hiện nay, trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế và giao lưu văn hoá, cùng với việc tập trung xây dựng những giá trị mới của văn hoá Việt Nam đương đại, cần phải tiếp tục đẩy mạnh công tác bảo tồn, kế thừa, phát huy các giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc và tiếp nhận có chọn lọc những tinh hoa văn hoá thế giới Vấn đề bức xúc đặt ra là phải kết hợp những giá trị truyền thống và giá trị hiện đại trong xây dựng lối sống văn hoá của người dân Việt Nam, trước hết là thanh niên Việt Nam - lực lượng đông đảo,

đi đầu trên các lĩnh vực, lực lượng đại biểu cho tương lai đất nước Việt nam, đại biểu cho văn hoá Việt Nam

Trong xây dựng lối sống văn hoá cho thanh niên cũng cần có sự quan tâm đến đặc thù của các đối tượng thanh niên, đặc biệt là thanh niên các vùng ven đô - nơi đang chịu những ảnh hưởng rất lớn từ quá trình đô thị hoá phục

vụ công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước Tiêu biểu là xây dựng lối sống văn hoá cho thanh niên trên địa bàn huyện Từ Liêm, một huyện ven đô, ngoại thành Hà Nội là nội dung chính được đề cập trong luận văn

CHƯƠNG 2

THỰC TRẠNG XÂY DỰNG LỐI SỐNG VĂN HOÁ CHO

THANH NIÊN HUYỆN TỪ LIÊM, HÀ NỘI

2.1.NHỮNG YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN LỐI SỐNG HIỆN NAY CỦA THANH NIÊN HUYỆN TỪ LIÊM, HÀ NỘI

2.1.1 Điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội của huyện Từ Liêm, Hà Nội

Huyện Từ Liêm nằm ở cửa ngõ phía tây nội thành Hà Nội, là vùng đất

có bề dày lịch sử - văn hoá và truyền thống đấu tranh các mạng kiên cường

Gần hai nghìn năm trước, địa danh Từ Liêm xuất hiện và đã trở thành một đơn vị hành chính cấp huyện từ thế kỷ thứ VII cho đến ngày nay Trải qua thăng trầm của lịch sử dân tộc dưới các triều đại theo các thể chế quản lý Nhà nước khác nhau, địa giới hành chính của huyện tuy có thay đổi nhưng về

cơ bản vẫn tồn tại và giữ nguyên địa danh, địa giới cho đến Cách mạng tháng Tám năm 1945 Và cũng từ đó, tên gọi có lúc khác nhau, nhưng mảnh đất này phần lớn vẫn là vùng ngoại thành Hà Nội

Trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược, vùng đất huyện Từ Liêm bị chia cắt làm nhiều đơn vị hành chính khác nhau (cả khi chính quyền thuộc về ta cũng như trong thời gian bị tạm chiếm)

Ngày 20 tháng 4 năm 1961, Quốc hội khoá II kỳ họp thứ 2 phê chuẩn Nghị quyết của Chính phủ về mở rộng thành phố Hà Nội; ngày 31 tháng 5 năm 1961, Thủ tướng Chính phủ ra Quyết định về tổ chức hành chính của thành phố Hà Nội, chia các khu vực nội thành và ngoại thành của thành phố làm 4 khu và 4 huyện, trong đó có huyện Từ Liêm Huyện Từ Liêm mới được tái lập trên đất trung tâm của huyện Từ Liêm xưa kia gồm 26 xã

Ngày 9 tháng 8 năm 1973, theo Quyết định số 128/CP của Hội đồng Chính phủ, xã Yên Lãng đưa về trực thuộc khu phố Đống Đa quản lý - lúc này Từ Liêm còn 25 xã Đến năm 1982 thành lập 3 thị trấn Cầu Giấy, Cầu Diễn và Nghĩa Đô; đến năm 1990 thành lập thị trấn Mai Dịch; đến năm 1992 thành lập thị trấn Nghĩa Tân Lúc này Từ Liêm có 29 xã, thị trấn

Địa danh Từ Liêm vẫn còn nhưng địa giới thì qua nhiều lần tách, sát nhập ngày càng thu nhỏ lại Từ xưa đến nay, dù thuộc tỉnh nào nhưng phần lớn đất Từ Liêm vẫn là vùng ven Thăng Long, là huyện gắn bó nhiều nhất với

Hà Nội văn hiến ngàn năm Từ Liêm từ xưa vốn đã là cửa ngõ phía Tây nội thành Thăng Long, chẳng những là nơi cung cấp nhiều nhân tài cho đất nước, nhiều sản vật quý cho Kẻ Chợ - Kinh Kỳ, mà còn được tiếp nhận những tinh hoa của truyền thống thanh lịch đất Tràng An

Sau ngày thành lập quận Tây Hồ (28/10/1995), thực hiện Nghị định 74-

CP ngày 22/9/1997 của Chính phủ, quận Thành Xuân và Quận Cầu Giấy được thành lập Huyện Từ Liêm ngày nay còn 16 đơn vị hành chính là các xã: Mỹ Đình, Tây Tựu, Phú Diễn, Minh Khai, Thượng Cát, Liên Mạc, Thuỵ Phương, Đông Ngạc, Xuân Đỉnh, Cổ Nhuế, Trung Văn, Mễ Trì, Tây Mỗ, Đại Mỗ, Xuân Phương và thị trấn Cầu Diễn Diện tích tự nhiên là 7.499 ha và dân số là hơn 240.000 người Trên bản đồ địa lý huyện Từ Liêm nằm ở phía tây - tây bắc thủ

đô, ở vị trí 106 độ kinh đông và 21độ10 vĩ bắc Phía bắc giáp huyện Đông Anh (bên tả ngạn sông Hồng); phía đông giáp quận Cầu Giấy; phía tây giáp huyện Hoài Đức, Đan Phượng; phía Nam giáp quận Thanh Xuân

Từ Liêm hôm nay khởi sắc, đổi mới từng ngày, Đại hội Đảng bộ huyện

Từ Liêm lần thứ XX diễn ra từ ngày 9 đến 10 tháng 11 năm 2000 đã tiến hành tổng kết, đánh giá công tác tổ chức thực hiện nhiệm vụ trong nhiệm kỳ XIX

và định ra phương hướng nhiệm kỳ XX, giai đoạn 2000 – 2010 là: “Phát triển

toàn diện với cơ cấu kinh tế theo hướng: công nghiệp - thương mại - dịch vụ - nông nghiệp; từng bước hình thành nhiều khu công nghiệp, khu đô thị, khu vui chơi giải trí mới đan xen với các làng xã truyền thống; nông thôn công nghiệp, văn minh, hiện đại, đậm đà bản sắc văn hoá dân tộc; địa phương đảm bảo sự ổn định vững chắc về chính trị, an ninh quốc phòng” [62, tr 355]

Từ năm 2000 đến nay, cơ cấu kinh tế của huyện Từ Liêm đã có sự chuyển dịch rõ nét, tốc độ tăng trưởng ngành công nghiệp và thương mại năm sau cao hơn năm trước, ngành nông nghiệp giảm dần qua từng năm Cụ thể: tỷ trọng ngành công nghiệp tăng từ 39,5% năm 2000 lên 58,2% năm 2008, thương mại - dịch vụ chiếm 33,5% năm 2008 và ngành nông nghiệp từ 33,6% năm 2000 còn 8,3% năm 2008 Giá trị sản xuất các ngành kinh tế của huyện

có mức tăng trưởng bình quân 19,9%, vượt 5,4% chỉ tiêu Nghị quyết đại hội

và gấp 2,4 lần mức tăng bình quân của cả nước [62, tr 157]

Công tác văn hoá – xã hội được nâng cao về chất lượng và hiệu quả với các mục tiêu trọng tâm: tiếp tục đẩy mạnh sự nghiệp giáo dục đào tạo; điều chỉnh lại

cơ cấu lao động thông qua việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế, tích cực giải quyết việc làm, giảm tỷ lệ hộ nghèo; ngăn chặn và đẩy lùi các tệ nạn xã hội, đấu tranh có hiệu quả các loại tội phạm; giải quyết các vấn đề xã hội và môi trường

Công tác giáo dục - đào tạo tập trung nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện và có tiến bộ đáng kể Trong năm 2008, số học sinh tốt nghiệp trung học

cơ sở đạt 95,84%; 100% giáo viên đứng lớp đạt chuẩn và trên chuẩn; tỷ lệ trẻ

em đến lớp mẫu giáo đạt 93%, 100% trẻ em đến độ tuổi vào lớp 1; 86% trẻ

em khuyết tật được ra lớp học hoà nhập cộng đồng, hiện nay toàn huyện đã có

6 trường tiểu học và 3 trường trung học cơ sở đạt chuẩn quốc gia

Công tác chăm sóc sức khoẻ ban đầu cho nhân dân được triển khai kịp thời và có hiệu quả Đến năm 2008 đã có 14/16 xã, thị trấn trên địa bàn đạt

chuẩn quốc gia về y tế; tỷ lệ trẻ em suy dinh dưỡng giảm còn 12%, tỷ lệ sinh còn 12%; 100% trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt được chăm sóc thường xuyên

Công tác xây dựng đời sống văn hoá mà trọng tâm là cuộc vận động:

“Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hoá” phát triển sâu rộng, tỷ lệ hộ

gia đình đạt tiêu chuẩn “Gia đình văn hóa” là 84,5%, 12 làng được công nhận

là làng văn hoá cấp thành phố Các lễ hội truyền thống lành mạnh được khôi phục làm cho đời sống văn hoá tinh thần của nhân dân ngày càng phong phú

Về tạo việc làm cho người lao động, nhất là đối tượng thanh niên đang

là vấn đề bức xúc, huyện đã có nhiều chủ trương: mở rộng các ngành nghề thủ công, phát triển thương mại dịch vụ, xây dựng các trung tâm, các cụm công nghiệp vừa và nhỏ, mở rộng trung tâm dạy nghề của huyện và một số xã, đã thu hút hàng vạn lao động và thanh niên học nghề

Công tác đền ơn đáp nghĩa, trên cơ sở thực hiện nghiêm túc các chính sách của Nhà nước, huyện đã đẩy mạnh phong trào chăm lo các gia đình chính sách, người có công Trong những năm qua, đã xây mới được 57, sửa chữa 92 nhà tình nghĩa; tặng 2.594 sổ tiết kiệm trị giá 900 triệu đồng

Nghị quyết của Đại hội lần thứ XX, Đảng bộ huyện Từ Liêm cũng đã

đề ra định hướng phát triển kinh tế - xã hội của huyện thời kỳ 2005 - 2020:

“Xây dựng Từ Liêm trở thành vùng đô thị mới hiện đại, phát triển toàn diện, bền vững, văn minh; Phát triển kinh tế - xã hội của Từ Liêm phải phù hợp với định hướng và qui hoạch tổng thể của Hà Nội, là một bộ phận gắn bó hữu cơ trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của thủ đô, gắn bó với quá trình công nghiệp hoá và hiện đại hoá thủ đô và đất nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa, xây dựng kinh tế vững mạnh đi đôi đảm bảo với trật tự, văn minh, công bằng xã hội Phát triển kinh tế phải song song với phát triển văn hóa - xã hội và bảo vệ môi trường sinh thái Tích cực đầu tư cơ sở hạ tầng mạng lưới

thương mại, dịch vụ và đến năm 2020 Từ Liêm sẽ xây dựng được cơ cấu kinh

tế theo mô hình: dịch vụ - công nghiệp - nông nghiệp, trong đó hai ngành công nghiệp và dịch vụ chiếm tỷ trọng từ 90 – 95%” [62, tr 380]

Hơn hai mươi năm thực hiện công cuộc đổi mới, huyện Từ Liêm đã vượt lên những khó khăn thử thách, phát huy những thế mạnh của địa phương, không ngừng vươn lên và tự tin vững bước trong những năm đầu của thế kỷ XXI, cùng thủ đô và cả nước đẩy mạnh sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá, hướng tới kỷ niệm 1.000 năm Thăng Long - Hà Nội

2.1.2 Một số đặc điểm chung của thanh niên huyện Từ Liêm, Hà Nội

Huyện Từ Liêm hiện nay có 24.090 thanh niên, chiếm 9,96% tổng dân

số thường trú Đây là nguồn nhân lực dồi dào, nhưng mặt khác, cũng gây sức

ép rất lớn đối với huyện về vấn đề lao động và giải quyết việc làm, giáo dục đào tạo, chăm sóc và bảo vệ sức khoẻ, trật tự an toàn xã hội… Đây cũng là một vấn đề rất lớn đặt ra đối với công tác tổ chức tập hợp thanh niên và công tác định hướng, xây dựng lối sống lành mạnh, có văn hoá trong thanh niên của các cấp, các ngành trong huyện Trên cơ sở về địa lý, nghề nghiệp và việc làm, thanh niên Từ Liêm được phân bố thành các nhóm sau:

Thanh niên nông thôn có: 7.218 người (chiếm 29,96% tổng số thanh

niên), có hộ khẩu thường trú tại 15 xã trong huyện Thanh niên nông thôn ở

Từ Liêm chủ yếu là những người có trình độ học vấn trung học cơ sở, trung học phổ thông không thi đỗ vào các trường chuyên nghiệp và bộ đội sau khi xuất ngũ ở nhà làm nông nghiệp, một số ít làm kinh doanh, dịch vụ nhỏ lẻ Họ

có những ưu điểm lớn là lực lượng trẻ khoẻ, cần cù, chăm chỉ trong lao động,

tự tạo việc làm, tuy nhiên, do quá trình đô thị hoá nhanh nên thanh niên nông thôn luôn có những biến động, trình độ học vấn thấp hơn các đối tượng thanh niên khác Theo số liệu thống kê của Hội Liên hiệp thanh niên huyện Từ Liêm

năm 2008 thì: số thanh niên chưa tốt nghiệp tiểu học chiếm: 1,78%; chưa tốt nghiệp trung học cơ sở chiếm: 13,09%; chưa tổt nghiệp trung học phổ thông là: 17,24% Một bộ phận thanh niên nông thôn chưa có việc làm hoặc việc làm không ổn định Mối quan tâm lớn nhất của họ là có điều kiện thuận lợi để học tập nâng cao trình độ, nâng cao sự hiểu biết và có việc làm ổn định

Thanh niên khối trường học có 15.386 người (chiếm 63,86% tổng số

thanh niên), là học sinh của 11 trường trung học phổ thông (4 trường công lập

và 7 trường dân lập) và 03 trường trung học chuyên nghiệp trên địa bàn huyện Đây là lực lượng trẻ, nhiệt tình năng nổ trong học tập, tích cực tham gia các phong trào thi đua và hoạt động xã hội, sống có lý tưởng Luôn xác định động cơ phấn đấu, học tập rèn luyện vì ngày mai lập nghiệp Tuy nhiên, đây cũng là lực lượng “nhạy cảm” trong tiếp thu và lựa chọn những lối sống mới dưới sự tác động mặt trái của cơ chế thị trường thời mở cửa

Thanh niên khối công chức, viên chức có 1.362 người (chiếm 0,56%

tổng số thanh niên), bao gồm đoàn viên, thanh niên đang công tác tại các cơ quan hành chính đóng quân trên địa bàn huyện Từ Liêm Cũng theo số liệu thông kê của Hội liên hiệp thanh niên huyện Từ Liêm năm 2008, trong tổng

số 1.362 thanh niên công chức viên chức thì: 11,61% có trình độ cao đẳng; 81,76% có trình độ đại học; thạc sĩ chiếm 1,58%; tiến sĩ chiếm 0,232%; số còng lại là trình độ trung cấp Đây là lực lượng có trình độ học vấn, có trình

độ kỹ thuật khá cao, tích cực tham gia học tập, nghiên cứu khoa học nhằm nâng cao kiến thức, rèn luyện tay nghề, sử dụng thành thạo các trang thiết bị hiện đại; tích cực tham gia lao động sản xuất, sáng tạo tiếp thu và ứng dụng

có hiệu quả những tiến bộ khoa học công nghệ mới Tuy vậy, vẫn còn một bộ phận trí thức trẻ bàng quan, ít quan tâm đến chính trị, xã hội, cần bồi dưỡng bản lĩnh chính trị và tinh thần trách nhiệm

Thanh niên trong lực lượng vũ trang có: 124 người (chiếm 0,05% tổng

số thanh niên), đang công tác tại Ban chỉ huy Quân sự và Công an huyện Từ Liêm Thanh niên trong lực lượng vũ trang đa số được học tập và đào tạo có

hệ thống, có bản lĩnh chính trị rõ ràng, trung thành với sự nghiệp cách mạng của Đảng, có ý thức kỷ luật cao, luôn tích cực tham gia giữ gìn an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội, bảo vệ nhân dân Đối với những người đang thực hiện nghĩa vụ quân sự, họ mong muốn có điều kiện học tập thêm về văn hoá, học nghề để sau này khi xuất ngũ lập thân lập nghiệp

Thanh niên trong các đơn vị kinh tế tư nhân, công ty cổ phần, công ty liên doanh có vốn đầu tư nước ngoài có khoảng hơn 8.000 người (số thanh

niên này không nằm trong cơ cấu dân số của huyện), họ chủ yếu là người ở các địa phương khác tạm trú trên địa bàn huyện, luôn có sự biến động về số lượng, ít có các điều kiện tham gia các hoạt động xã hội, đời sống văn hoá tinh thần nghèo nàn Mối quan tâm nhất của đối tượng thanh niên này là việc làm và thu nhập

Biểu số 1: Số liệu đoàn viên, thanh niên huyện Từ Liêm

2.1.3 Những yếu tố chính tác động đến lối sống hiện nay của thanh niên huyện Từ Liêm, Hà Nội

2.1.3.1 Yếu tố văn hoá

Từ Liêm là vùng đất cổ, mang đặc trưng của nền nông nghiệp lúa

nước, văn hoá làng được khắc sâu và lưu truyền qua bao đời, văn hoá làng

chính là hồn của văn hoá Việt Trải qua bao thăng trầm của lịch sử, cuộc sống của người dân Từ Liêm gắn bó với quê hương, bản quán Văn hoá làng được thể hiện thông qua các biểu trưng văn hoá mang giá trị truyền thống: cây đa, bến sông, con đê, mái đình, giếng nước, đến các bản gia phả, hương ước, hội hè đình đám, những làn điệu dân ca, dân vũ Đó còn là phong tục tập quán, cách ứng xử, tâm lý, tín ngưỡng tôn giáo, phương thức hoạt động, nghề đặc trưng…Có thể xem văn hoá làng chính là những khuôn thước ứng

xử nằm sâu trong mỗi con người, những nhân tố tạo nên tính cộng đồng Và những ứng xử giữa con người với con người, con người với thiên nhiên, giữa các cộng đồng với nhau được tổng kết qua kinh nghiệm sống đã trở thành văn hoá Văn hóa làng như một dòng nước ngầm không thể nhìn thấy nhưng lại có sức mạnh chi phối, điều khiển mỗi người trong cộng đồng làng Tập tục làng, truyền thống và văn hoá làng là chất keo đặc thù gắn kết mọi thế hệ thành viên của làng.Văn hoá làng chính là cội nguồn nhân văn,

là điểm tựa truyền thống cho việc xây dựng cuộc sống mới, con người mới

Từ Liêm hôm nay

Từ Liêm vốn là vùng đất có bề dày lịch sử và truyền thống văn hóa lâu đời Thời kỳ nhà Nguyễn, đặc biệt vào năm triều Minh Mệnh (1820 – 1840), nhà vua căn cứ vào báo cáo của tổng lý: “một làng có nghề thủ công tốt,

nghĩa cử đạt, nhiều người đỗ đạt… thì được vua ban biển “Mĩ tục khả

phong” cho các làng như: Xuân Tảo, Đại Mỗ, Hoè Thị Sang đầu những năm

1920, triều vua Khải Định, theo chủ trương của tổng đốc Hà Đông muốn

khoe với nước Pháp văn minh, một số làng được xây dựng thành “Làng kiểu

mẫu” như Xuân Tảo, Thượng Cát, Đông Ngạc, Đại Mỗ” [54, tr.238]

Đóng góp với kho tàng văn hóa Thăng Long, văn hoá làng của vùng quê ven sông Tô, sông Nhuệ đã đi vào câu phương ngôn: Mỗ, La, Canh, Cót

tứ danh hương, Từ Liêm Tam Diễn: Phú Phù Phu (Phú Diễn, Phù Diễn, Phu Diễn) Văn hóa làng của Từ Liêm còn đậm đà bởi các lễ hội nổi tiếng ở Thăng Long như hội bơi Chèm, bơi Đăm, bơi Thượng Cát, hội thổi cơm thi Thị Cấm, hội cờ người Hoè Thị, hội vật Mễ Trì, hội thả chữ Đông Ngạc…

Nếu văn hoá làng mang tính truyền thống thì làng văn hoá là hình

thức có sự biến đổi Làng văn hoá như một giá trị mới, một thành quả của quá khứ, hiện tại và tương lai Làng văn hoá là một nội dung của công cuộc xây dựng đời sống mới ở cơ sở và cũng là sự kế thừa chọn lọc những tinh hoa, biết tiếp thu cái mới một cách sáng tạo có chọn lọc

Bên cạnh việc lo cách làm ăn, xoá đói giảm nghèo, phát triển “điện”,

“đường”, “trường”, “trạm”, làng văn hoá còn chăm lo đời sống tinh thần, phát triển dân trí Mọi dân làng, dòng họ được dân chủ thảo luận Qui ước làng văn hoá, truyền thống sản xuất, hiếu học, đánh giặc, buôn bán… của các gia đình, dòng họ được khơi dậy Các nghề truyền thống và dịch vụ chợ búa được phục hồi, nghĩa tình làng xóm được phát huy Trật tự an ninh được giữ gìn, môi trường xanh sạch đẹp được củng cố, các tệ nạn xã hội từng bước được đẩy lùi Ở 12 làng văn hoá được thành phố công nhận như Đông Ngạc, Đống Ba, Xuân Phương, Đức Diễn, Thôn Viên…thì việc xây dựng làng văn hoá đã tạo điều kiện thuận lợi để đưa nhanh tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất và cuộc sống Người nông dân, người thợ tại các làng nghề nhanh chóng được tiếp cận với nhịp sống của xã hội công nghiệp, văn minh

Di sản văn hoá dân gian Thăng Long Hà Nội, có thể giáo dục cách nói năng, ăn mặc, làm lụng, giao tiếp, định hướng lại tín ngưỡng, lễ nghi, lề lối ứng xử, góp phần vào gìn giữ bản sắc văn hoá dân tộc Di sản văn hoá làng

Từ Liêm chứa đựng những di sản của văn hoá Thăng Long đang được lữu giữ, bảo tồn và sáng tạo Cuộc vận động xây dựng nếp sống văn hoá mới và xây dựng làng văn hoá ở Từ Liêm hiện nay chính là sự kế thừa và phát huy những di sản văn hoá làng Từ Liêm xưa Làng văn hóa Từ Liêm hôm nay đang chuyển mình trước quá trình đô thị hoá, xây dựng lối sống công nghiệp trong thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá thủ đô

Những yếu tố văn hoá truyền thống kết hợp với yếu tố hiện đại trong công cuộc xây dựng đời sống văn hoá mới đã có tác động rất lớn đến lối sống cũng như công tác xây dựng lối sống văn hoá cho thanh niên huyện Từ Liêm

2.1.3.2 Yếu tố giáo dục

Từ Liêm từ xa xưa nổi tiếng là đất hiếu học Sách “Lịch triều hiến

chương loại chí” của Phan Huy Chú viết: “Phủ Quốc Oai, các huyện đều có

người đỗ đạt, nhưng huyện Từ Liêm nhiều hơn Tập tục trong một phủ đại khái khác nhau, huyện Từ Liêm thì phần nhiều văn nhã” [54, tr 128] Có được như vậy bởi người Từ Liêm: “Thuần hậu, phong tục chất phác, thấm nhuần những tư tưởng lớn của dân tộc, đó là hiền tài là nguyên khí của quốc gia, học thức là tài sản lớn nhất của đời người” [54, tr 128]

Người dân Từ Liêm có truyền thống hiếu học, nhiều người học giỏi,

đỗ cao, làm nên sự nghiệp, đóng góp nhiều công lao với đất nước, làm rạng danh cho quê hương xóm làng Truyền thống tôn sư trọng đạo đã trở thành nếp sống của mọi người, ở mọi thời kỳ Các bậc cha mẹ cũng kính trọng thầy giáo và coi thầy giáo như của chính mình và cả nhà Đối với thầy thì

“sống tết, chết giỗ” Các thế hệ đồng môn sinh đều theo giỗ thầy suốt đời

Đối với việc học thì chuyên cần vượt khó

Tiêu biểu như làng Đông Ngạc, không chỉ là một làng nổi tiếng khoa bảng, lắm quan sang mà còn lưu lại nhiều dấu tích văn hoá đậm đà

Cả làng có 22 tiến sĩ: “Từ khoa thi Thái học sinh khoa Quý Dậu, niên hiệu Quang Thái 6 (1393) đời Trần Thuận Tông, đến khoa thi tiến sĩ khoa Canh Tuất niên hiệu Duy Tân (1910) cả huyện Từ Liêm xưa đã có 114 vị

đỗ đại khoa từ Đình nguyên, Bảng nhãn đến Hoàng giáp, Tiến sĩ, chiếm 3,9% tổng số tiến sĩ cả nước ghi trong sách “Các nhà khoa bảng Việt Nam” (114/2898) [54, tr 131]

Đóng góp nhiều nhân tài cho đất nước như các tiến sĩ, cử nhân, tú tài khi trước cũng như ngày nay, người Từ Liêm tự hào về truyền thống hiếu học của mình từ đời này qua đời khác, và luôn ghi nhớ công lao của từng gia đình, của các bậc cha, mẹ đã dốc lòng nuôi dạy con cháu nên người Ngày nay, truyền thống hiếu học ấy lại được khơi nguồn, người dân cùng chăm lo cho sự học Người dân Từ Liêm hiểu rằng trong xã hội hiện nay, trong nền kinh tế tri thức, phải học thì mới tìm được việc làm, mới biết cách vươn lên xóa đói, giảm nghèo, làm giàu chính đáng Phần lớn các gia đình đều quan tâm đến chuyện học hành của con cháu Họ không chỉ quan tâm đến kết quả học tập mà còn quan tâm đến môi trường giáo dục của con em mình Công tác xã hội hóa giáo dục được nhân rộng

và có nhiều hoạt động đa dạng, phù hợp, thúc đẩy phong trào học tập, nâng cao chất lượng học tập của con em Với bất kỳ gia đình nào, khi con cháu đạt thành tích học tập cao họ đều coi đó là niềm tự hào, niềm vinh dự lớn lao Các buổi phát thưởng khuyến học có tác dụng cổ vũ lớn trong lòng mỗi gia đình, mỗi dòng họ

2.1.3.3 Quá trình đô thị hoá

Đô thị hoá là quá trình chuyển đổi một khu vực, một vùng nào đó từ chưa

"đô thị" thành "đô thị" Những vùng, khu vực có thể là vùng ven đô thị hay ngoại thành, đô thị hoá biểu hiện dễ thấy là sự mở rộng không gian đô thị, không gian kiến trúc và sự tăng lên của dân nhập cư từ nhiều luồng khác nhau tạo nên sự tập trung dân cư lớn trong một thời gian nhất định Như chúng ta đều biết, về mặt hình thức, đô thị hoá là sự hình thành các khu kinh tế công nghiệp, các khu dân cư mới, các khu thương mại - dịch vụ, các khu kiến trúc tập trung, kéo theo nó là hàng loạt các hệ thống phục vụ cao cấp như: đường sá, điện, nước, khu vui chơi giải trí, công viên…Về mặt nội dung, đó là sự chuyển đổi toàn bộ nền kinh tế nông nghiệp thành nền kinh tế công nghiệp, thương mại - dịch vụ, biến cảnh quan sinh thái nông nghiệp thành cảnh quan sinh thái đô thị, biến cơ cấu xã hội nông thôn thành cơ cấu

xã hội đô thị và chuyển đổi văn hoá nông thôn thành văn hoá đô thị

5 năm gần đây, Từ Liêm có khoảng 200 dự án đầu tư, trong đó phần lớn là phát triển các khu đô thị với tổng diện tích đất thu hồi lên tới hàng nghìn ha Trong

đó, có nhiều dự án lớn như khu liên hợp thể dục, thể thao Mỹ Ðình - Mễ Trì, trung tâm hội nghị quốc gia, các khu đô thị mới ở Mễ Trì, Mỹ Ðình, Trung Văn, Xuân Ðỉnh, Cổ Nhuế…Trong những năm tới khoảng 1.200 ha đất nông nghiệp của huyện Từ Liêm tiếp tục được chuyển đổi mục đích để dành cho phát triển các đô thị mới, nhà máy Ðất dành cho sản xuất nông nghiệp còn rất ít ở một số vùng chuyên canh và được quy hoạch để phát triển nông nghiệp du lịch đô thị sinh thái

Cuộc sống của người dân khu vực địa bàn Từ Liêm đã có sự thay đổi

Đô thị hoá đã mang lại một diện mạo mới cho cuộc sống người dân nơi đây

Về mặt kinh tế đời sống, những chuyển đổi trong quá trình đô thị hoá mang lại nhiều hiệu quả lớn, người dân đã được hưởng những thành quả tích cực do

đô thị hoá mang lại Tuy nhiên, những mặt trái của nó là xã hội đã và sẽ phát