Tìm hiểu thực trạng công tác quản lý nhà nước về gia đình trên địa bàn thủ đô hà nội trong giai đoạn hiện nay

Các quan điểm này được quán triệt tại Đại hội IX của Đảng năm 2001, rằng: Nêu cao trách nhiệm của gia đình trong việc xây dựng và bồi dưỡng các thành viên của mình có lối sống văn hoá, l

TRƯỜNG ĐẠI HỌC VĂN HểA HÀ NỘI KHOA QUẢN Lí VĂN HểA NGHỆ THUẬT

-

hoμng thị tuyết

tìm hiểu thực trạng công tác quản lý nhμ nước về gia đình trên địa bμn thủ đô

hμ nội trong giai đoạn hiện nay

CHUYấN NGÀNH: CHÍNH SÁCH VĂN HểA

khóa luận tốt nghiệp Ngμnh quản lý văn hóa

Người hướng dẫn khoa học: ThS Phạm Hoàng Yến

HÀ NỘI - 2014

LỜI CẢM ƠN

Em xin gửi lời cảm ơn chân thành và sâu sắc đến Trường Đại học văn hóa Hà Nội, khoa Quản lý văn hóa - nghệ thuật đã tạo điều kiện cho em thực hiện khóa luận tốt nghiệp này

Đặc biệt em xin gửi lời cảm ơn cảm ơn, sự tri ân sâu sắc đến giảng viên Phạm Hoàng Yến, người đã tận tình hướng dẫn và giúp đỡ em trong suốt quá trình làm bài để em hoàn thành bài khóa luận tốt nghiệp của mình

Cuối cùng, em xin gửi lời cảm ơn đến Sở Văn hóa thể thao và du lịch

Hà Nội đã cung cấp cho em những tài liệu thiết thực để hoàn thành tốt bài khóa luận này

Em xin chân thành cảm ơn!

Hà Nội, tháng 5 năm 2014

Sinh viên

Hoàng Thị Tuyết

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ GIA ĐÌNH VÀ KHÁI QUÁT VỀ THỦ ĐÔ HÀ NỘI 4

1.1 Cơ sở lý luận trong công tác quản lý nhà nước về gia đình 4

1.1.1 Khái quát về gia đình 4

1.1.1.1 Các khái niệm liên quan đến gia đình 4

1.1.1.2 Chức năng của của gia đình 7

1.1.1.3 Phân loại gia đình 10

1.1.2 Cơ sở lý luận quản lý nhà nước về gia đình 11

1.1.2.1 Quan điểm của Đảng, chính sách của Nhà nước về gia đình 11

1.1.2.2 Lý luận quản lý nhà nước về gia đình 16

1.1.2.3 Nội dung quản lý nhà nước về gia đình 19

1.1.2.4 Vai trò của gia đình trong giai đoạn hiện nay 22

1.2 Khái quát về Thủ đô Hà Nội 25

1.2.1 Vị trí địạ lý và điều kiện tự nhiên của Thủ đô Hà Nội 25

1.2.2 Đặc điểm xã hội 26

Chương 2 THỰC TRẠNG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ GIA ĐÌNH TRÊN ĐỊA BÀN THỦ ĐÔ HÀ NỘI TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY 28 2.1 Đặc điểm gia đình Hà Nội hiện nay 28

2.1.1 Đặc điểm gia đình Hà Nội hiện nay 28

2.1.2 Nguyên nhân về kinh tế, xã hội tạo nên sự biến đổi của gia đình Hà Nội 32

2.2 Thực trạng qủan lý nhà nước về gia đình trên địa bàn thủ đô Hà Nội 34

2.2.1 Tổ chức bộ máy làm công tác quản lý nhà nuớc về gia đình từ Thành phố đến cơ sở 34

2.2.2 Công tác điều tra bộ chỉ số chi tiết về gia đình 37

2.2.3 Công tác tuyên truyền, giáo dục đạo đức lối sống trong gia đình hiện

nay 38

2.2.4 Công tác phòng chống bạo lực gia đình 42

2.2.5 Công tác xây dựng Gia đình văn hóa 47

Chương 3 GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG QUẢN LÝ  NHÀ NƯỚC VỀ GIA ĐÌNH Ở THỦ ĐÔ HÀ NỘI 51 

3.1 Đánh giá về công tác quản lý nhà nước về gia đình trên địa bàn Thủ đô Hà Nội trong giai đoạn hiện nay 51

3.1.1 Ưu điểm 51

3.1.2 Hạn chế 54

3.2 Giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác quản lý nhà nước về gia đình trên địa bàn Thủ đô Hà Nội 57

3.2.1 Công tác lãnh đạo, bộ máy làm công tác quản lý nhà nước về gia đình từ Thành phố đến cơ sở 57

3.2.2 Điều tra bộ chỉ số chi tiết về gia đình 59

3.2.3 Công tác tuyên truyền, giáo dục đạo đức lối sống trong gia đình 60

3.2.4 Công tác phòng chống bạo lực gia đình 62

3.2.5 Phong trào xây dựng Gia đình văn hoá 65

KẾT LUẬN 68

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 69 PHỤ LỤC

1  

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Gia đình là tế bào của xã hội, là nơi mỗi người được sinh ra và lớn lên,

là môi trường quan trọng hình thành, nuôi dưỡng và giáo dục nhân cách cho mỗi cá nhân Đồng thời gia đình là nơi bảo tồn và phát huy truyền thống văn hoá tốt đẹp của dân tộc, chống lại các tệ nạn, tạo nguồn nhân lực tốt để xây dựng và phát triển đất nước Sự ổn định và phát triển của gia đình có vai trò hết sức quan trọng đối với sự ổn định và phát triển của xã hội Sinh thời Chủ

tịch Hồ Chí Minh đã nói: “ Rất quan tâm đến gia đình là đúng, vì nhiều gia

đình cộng lại mới thành xã hội, xã hội tốt thì gia đình càng tốt, gia đình tốt thì

xã hội mới tốt”

Thủ đô Hà Nội là trung tâm chính trị, văn hoá - nơi hội tụ tinh hoa của

cả nước Hà Nội hôm nay đang trên đà phát triển mạnh mẽ Trong những năm thực hiện công nghiệp hoá, hiện đại hoá và hội nhập quốc tế, Hà Nội đã có nhiều đổi mới trên các mặt của đời sống xã hội Nhờ đó, phần nào đời sống của các gia đình ở Hà Nội đuợc nâng cao nhiều mặt Bên cạnh những giá trị tốt đẹp của gia đình, quá trình toàn cầu hoá và hội nhập quốc tế đang tác động trực tiếp và làm chuyển đổi đến cấu trúc và chức năng cơ bản của gia đình Việt Nam nói chung và gia đình trên địa bàn thủ đô Hà Nội nói riêng Cùng với những thành quả tốt đẹp từ nền kinh tế thị trường mang lại, nhiều những bất cập gây ra sự bất ổn trong gia đình như: lối sống thực dụng, hưởng thụ, ích kỷ, đề cao sự phát triển của cá nhân, nhất là giới trẻ Đây đang là nguy cơ làm xói mòn nhiều giá trị đạo đức tốt đẹp của gia đình, tình trạng ly hôn, ly thân, sống thử, tình trạng tệ nạn xã hội xâm nhập vào gia đình ngày càng nhiều, tình trạng tảo hôn, bạo lực gia đình vẫn còn xảy với nhiều vấn đề phức tạp, những nét văn hoá tốt đẹp của người Tràng An xưa không những được nhân rộng mà ngược lại đang dần mất đi Vì vậy vấn đề quản lý nhà nước về

2  

gia đình trên địa bàn thủ đô Hà Nội đang đặt ra nhiều thách thức, chưa đạt được kết quả như mong đợi, nhất là khi Hà Nội mở rộng địa giới hành chính

Quản lý nhà nước về gia đình được xác định trên các mặt luật pháp, chính sách và các kế hoạch thực hiện ở các cấp Gia đình là đối tượng quản lý đặc biệt, bản thân gia đình có trách nhiệm quản lý các thành viên trong gia đình mình; gia đình và cộng đồng là hai đối tượng luôn gắn với nhau trong suốt quá trình tồn tại và phát triển Đồng thời gia đình cũng là đối tượng chịu

sự điều chỉnh của nhiều văn bản pháp luật và dưới luật, điều chỉnh chính sách của Bộ ngành, quy định của tổ chức chính trị xã hội Lĩnh vực quản lý nhà nước về gia đình và công tác gia đình đang được Đảng và Nhà nuớc ta đặc biệt quan tâm trong những năm gần đây bởi vị trí và vai trò đặc biệt của gia đình trong việc xây dựng và phát triển Đất nước

Việc xây dựng mô hình gia đình, bình đẳng, tiến bộ trong thời kỳ công nghệp hoá, hiện đại hoá đất nuớc là việc là việc làm cấp thiết của Thủ đô Hà

Nội trong giai đoạn hiên nay Vì vậy tôi đã lựa chọn đề tài :"Tìm hiểu thực trạng công tác quản lý nhà nước về gia đình trên địa bàn Thủ đô Hà Nội trong giai đoạn hiện nay "làm đề tài khoá luận tốt nghiệp của mình

2 Đối tượng nghiên cứu

Những văn bản pháp luật, những chính sách, kế hoạch, đề án, chương trình hành động nhằm thực hiện việc quản lý nhà nước về gia đình trên địa bàn Thủ đô Hà Nội

3  

Và quan trọng hơn là đề tài sẽ đưa ra được một số giải pháp mới mẻ, cụ thể nhằm nâng cao hiệu quả công tác quản lý nhà nước về gia đình trên địa bàn Thủ đô, góp phần xây dựng và phát triển gia đình của Thủ đô Hà Nội

6 Phương pháp

Bài viết sử dụng các phương pháp như thu thập thông tin, phương pháp phân tích và xử lý số liệu Bên cạnh đó tiến hành khảo sát thực địa trên đại bàn Thủ đô Hà Nội về trong lĩnh vực gia đình

8 Bố cục

Chương 1: Cơ sở lý luận quản lý nhà nước về gia đình và khái quát về Thủ đô Hà Nội

Chương 2: Thực trạng quản lý nhà nước về gia đình trên địa bàn Thủ

đô Hà Nội trong giai đoạn hiện nay

Chương3: Những giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác quản lý nhà nước về gia đình trên địa bàn Thủ đô Hà Nội

4  

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ GIA ĐÌNH

VÀ KHÁI QUÁT VỀ THỦ ĐÔ HÀ NỘI

1.1 Cơ sở lý luận trong công tác quản lý nhà nước về gia đình

1.1.1 Khái quát về gia đình

1.1.1.1 Các khái niệm liên quan đến gia đình

Hôn nhân chính là cơ sở để hình thành gia đình Hôn nhân: “Hôn nhân

là quan hệ giữa vợ và chồng sau khi đã kết hôn” Hôn nhân một vợ một

chồng được pháp luật Việt Nam quy định và bảo vệ

Khái niệm về gia đình có nhiều những quan điểm khác nhau Theo Cac.Mac trong tác phẩm “Hệ tư tưởng Đức” khi luận chứng về những tiền đề,

điều kiện cho sự tồn tại của con người, ông đã nói: “Hằng ngày tái tạo ra đời

sống của bản thân mình, con người tạo ra những người khác sinh sôi, nảy nở,

đó là quan hệ giữa vợ và chồng, cha mẹ và con cái đó là gia đình” Với quan

niệm này, khái niệm gia đình được hiểu với ba nội dung:

Thứ nhất: Gia đình ra đời cùng với sự phát triển của xã hội loài người, con người cùng với quá trình tạo ra xã hội cũng đã tái tạo ra gia đình

Thứ hai: Chức năng chính của con người là tái tạo ra con người, tái sản xuất sức lao động

Thứ ba: Gia đình được cấu thành bởi hai mối quan hệ chủ yếu là quan

hệ hôn nhân (vợ chồng) và quan hệ huyết thống (cha mẹ và con cái)

Tổ chức UNESCO đã đưa ra định nghĩa “ Gia đình là một nhóm người

có quan hệ họ hàng, cùng chung sống và có ngân sách chung Các thành viên trong gia đình gắn bó, với nhau về trách nhiệm và quyền lợi về mọi mặt, được pháp luật thừa nhận”

5  

Khái niệm về gia đình mang tính pháp lý ở Việt Nam được ghi nhận trong

Luật Hôn nhân và gia đình năm 2000 xác định “Gia đình là tập hợp những

người gắn bó với nhau theo hôn nhân, quan hệ huyết thống hoặc do quan hệ nuôi dưỡng, làm phát sinh các nghĩa vụ và quyền lợi giữa họ với nhau”

Các nhà xã hội học coi gia đình là một nhóm xã hội được hình thành trên cơ sở các quan hệ hôn nhân, quan hệ huyết thống Từ quan hệ hôn nhân

đó, thường chung sống, hợp tác kinh tế để thoả mãn các nhu cầu tâm lý, tình cảm, sinh đẻ, nuôi dạy con cái, chịu sự ràng buộc có tính pháp lý, được xã hội, Nhà nước thừa nhận và bảo vệ và có đặc điểm văn hoá riêng

Qua một số quan niệm về gia đình của các tác giả khác nhau chúng ta

có thể nhận diện gia đình trên các khía cạnh khác nhau như:

Một là: Gia đình là một thiết chế xã hội được hình thành trước hết trên cơ

sở của quan hệ hôn nhân Quan hệ hôn nhân là sự liên kết các cá nhân (nam- nữ) theo quy định của pháp luật nhằm để cùng sống với nhau và xây dựng gia đình hạnh phúc Quan hệ hôn nhân được biểu hiện là loại quan hệ xã hội gắn liền với thân nhân đó là quan hệ vợ chồng để sinh sản và nuôi dạy con cái

Hai là: Quan hệ huyết thống là quan hệ giữa cha mẹ và con cái, là sự tiếp tục và hệ quả tất yếu của quan hệ hôn nhân, nó chỉ phát triển tốt đẹp dựa trên quan hệ tình yêu và hôn nhân chính đáng, hợp pháp

Ba là: Quan hệ nuôi dưỡng là loại quan hệ hình thành giữa chủ thể và đối tượng được nuôi dưỡng, họ gắn bó với nhau về trách nhiệm, quyền lợi, nghĩa vụ, được pháp luật thừa nhận và bảo vệ Từ khi gia đình ra đời cho đến nay, dù ở thời đại nào gia đình cũng luôn gắn liền với các cá nhân và xã hội,

có vai trò đặc biệt đối với sự phát triển của cá nhân và xã hội

Hộ gia đình là bao gồm là bao gồm những người sống chung, có quan

hệ hôn nhân, ruột thịt hoặc nhận nuôi dưỡng và có quỹ thu chi chung, không phân biệt là đã hay chưa được tách khẩu thường trú

6  

Trên thực tế những người có chung huyết thống cũng thường là chủ thể đích thực của hộ, vì vậy khái niệm hộ đuợc hiểu đồng nghĩa với gia đình bao gồm những người có quan hệ hôn nhân và huyết tộc cùng ăn chung, ở chung Hai khái niệm gia đình và hộ gia đình đôi khi được sử dụng thay thế cho nhau, thường đan xen với nhau nên không phải lúc nào cũng phân biệt rạch ròi

Gia đình được thiết lập trên cơ sở hai yếu tố cơ bản là hôn nhân, từ đó hình thành các quan hệ huyết thống, thân tộc giữa các thành viên Còn hộ gia đình tồn tại trong hệ thống hành chính pháp lý, dùng để chỉ những người cùng sinh sống dưới một mái nhà và có kinh tế chung

Quy mô gia đình chỉ chế độ lớn nhỏ của gia đình - đó là một đơn vị đo lường để thấy được số lượng thành viên cùng chung sống trong một gia đình bao gồm ông bà, cha mẹ, con cháu và các thành viên khác

Quy mô gia đình còn phụ thuộc vào mức sinh của các cặp vợ chồng và

mô hình chung sống của giữa các thế hệ trong gia đình

Văn hoá gia đình theo nghĩa rộng, là nó bao gồm quan hệ đạo lý, chuẩn mực, khuôn phép trong sinh hoạt, ứng xử, các quan hệ về tình cảm, việc chăm sóc con cái, các tập quán về thờ phụng tổ tiên

Văn hoá gia đình là một dạng văn hoá cộng đồng đặc thù, một môi trường văn hoá đặc thù, trong đó các hệ giá trị, chuẩn mực trở thành định hướng mà mỗi thành viên trong gia đình chấp nhận, tuân theo và có nghĩa vụ thực hiện Văn hoá gia đình là một bộ phận, là cái “gốc” của văn hoá làng, văn hoá nước Vì vậy việc đẩy mạnh phong trào xây dựng gia đình văn hoá không thể tách rời việc xem xét, đánh giá từ góc độ văn hóa gia đình Cuộc vân động xây dựng gia đình văn hoá và các tiêu chí về gia đình văn hóa cần xem xét trên góc độ văn hoá gia đình Đồng thời trong quá trình xây dựng gia đình văn hoá cần giữ gìn và phát huy bản sắc văn hoá dân tộc Đó là cơ sở xây

7  

dựng tư tưởng, đạo đức, lối sống tốt đẹp, xây dựng đời sống văn hoá trong mỗi gia đình

Gia đình văn hoá đó là gia đình no ấm, hoà thuận và tiến bộ; nâng cao

ý thức và nghĩa vụ gia đình với mọi nguời, hay ngắn gọn hơn: Gia đình văn hoá là gia đình ấm no, bình đẳng, tiến bộ và hạnh phúc

+ Gia đình no ấm là gia đình: đủ ăn, đảm bảo dinh dưỡng hợp lý Đủ mặc, phù hợp với điều kiện sinh hoạt và làm việc Có nhà ở ổn định, vững chắc Có các tiện nghi thiết yếu phục vụ sinh hoạt gia đình

+ Gia đình bình đẳng là gia đình trong đó, mọi thành viên trong gia đình đều được chia sẻ, bàn bạc, cùng nhau quyết định mọi công việc Các thành viên đều được hưởng quyền lợi như nhau: học tập, nghỉ ngơi, chăm sóc sức khỏe, hưởng thụ văn hóa, tham gia các hoạt động ở cộng đồng và xã hội Các thành viên gia đình biết kính trên nhường dưới, quan tâm, giúp đỡ lẫn nhau trong cuộc sống Không phân biệt con gái hay con trai

+ Gia đình tiến bộ, là gia đình thực hiện tốt các yếu tố bình đẳng trong gia đình Các thành viên thực hiện tốt các đường lối, chính sách và pháp luật của Nhà nước không vi phạm tệ nạn xã hội, không vi phạm các quy ước của cộng đồng Tích cực học tập để nâng cao trình độ về mọi mặt, thực hiện tốt chăm sóc sức khỏe, kế hoạch hóa gia đình

+ Gia đình hạnh phúc là gia đình là gia đình mọi thành viên có ý thức chăm sóc sức khỏe Thấy hài lòng, toại nguyện với tổ ấm Khi một gia đình đạt cả ba tiêu chí: No ấm, bình đẳng, tiến bộ thì đó là điều kiện cần để có một gia đình hạnh phúc

1.1.1.2 Chức năng của của gia đình

Gia đình Việt Nam đã trải qua nhều thế hệ trong quá trình phát triển với những chuẩn mực giá trị tốt đẹp, góp phần xây dựng bản sắc văn hoá của dân tộc ta Nhiều giá trị truyền thống quý báu đã được gia đình gìn giữ, vun đắp

8  

và phát huy giá trị trong suốt quá trình dựng nước và giữ nước của dân tộc Qua các thời kỳ phát triển khác nhau , cấu trúc và quan hệ gia đình Việt Nam

đã có những thay đổi nhất định, nhưng chức năng cơ bản của gia đình vẫn tồn tại và gia đình vẫn luôn là nhân tố quan trọng, không thể thiếu được trong sự phát triển, phồn vinh của dân tộc

Giá trị chức năng của gia đình là thành tố cơ bản tạo nên hệ giá trị cơ bản của văn hoá gia đình Các nhà xã hội học đã đưa ra nhiều ý kiến khác nhau

về các chức năng chính của gia đình Tuy nhiên, các ý kiến đó đều cho rằng cùng với sự phát triển của lịch sử, các chức năng của gia đình có thể biến đổi, giảm sút hoặc mất đi và có chức năng khác nổi trội hơn Từ khi xuất hiện gia đình, trải qua mọi thời đại, gia đình bao giờ cũng có hai chức năng cơ bản là chức năng sinh sản và chức năng nuôi dạy con cái Nhưng cùng với sự biến thiên của lịch sử và hoàn cảnh khác nhau của mỗi quốc gia, vùng miền, các chức năng chính của gia đình có sự biến đổi Các chức năng cơ bản này có mối liên hệ, tác động và cùng bổ trợ với nhau giúp gia đình tồn tại và phát triển

Từ thực tiễn phát triển của xã hội và dưới góc độ văn hoá gia đình có thể đề cập đến các chức năng cơ bản của gia đình như sau:

Chức năng sinh sản, duy trì nòi giống: Đây là chức năng quan trọng

của gia đình bởi nó tạo nên con người- sản phẩm quý giá của xã hội Sinh sản

để duy trì nòi giống của gia đình Không những thế, gia đình tái sản xuất ra con người là tái sản xuất ra sức lao động, đây là nhân tố quan trọng góp phần xây dựng và phát triển đất nước Nếu không có chức năng sinh sản và tái sản xuất sức lao động thì xã hội của chúng ta không thể tiến lên phía trước, thậm chí là bị tụt lùi Với chức năng sinh sản nó còn góp phần thõa mãn nhu cầu tình cảm của các thành viên, khi những đứa con ra đời, đó là sợi dây gắn kết tình cảm vợ chồng và các thành viên khác trong gia đình khi cùng nhau nuôi dưỡng, chăm sóc những đứa trẻ

9  

Chức năng kinh tế: Gia đình có trách nhiệm tổ chức cuộc sống cho con

người xã hội, đảm bảo cho sự hoạt động bình thường của họ Chức năng kinh

tế của gia đình có hai mặt, vừa là sản xuất, vừa là tiêu dùng Kinh tế trong gia đình giúp duy trì các hoạt động sống bình thường của các thành viên Đồng thời, gia đình cũng góp phần phát triển kinh tế đất nước Chính gia đình là một đơn vị sản xuất, các thành viên trong gia đình sống và làm việc, tạo ra của cải vật chất đã không chỉ ổn định cuộc sống gia đình mà còn giúp phát triển nền kinh tế chung của đất nước

Chức năng đáp ứng nhu cầu tình cảm: Gia đình không chỉ đáp ứng nhu

cầu vật chất, mà còn đáp ứng nhu cầu tinh thần của mỗi thành viên Gia đình đem lại cho các thành viên cảm giác an toàn và họ được sẻ chia những nhọc nhằn, khó khăn trong cuộc sống Tình yêu thương giữa các thành viên trong gia đình tạo nên môi trường văn hoá gia đình giúp mỗi cá nhân cân bằng tâm - sinh lý, phát huy khả năng thực hiện các chức năng khác của gia đình Gia đình trở thành chỗ dựa tình cảm, tinh thần cho mỗi thành viên, là nơi con người được thể hiện cá tính của mình, đồng thời cũng nhận được sự quan tâm khích lệ, đùm bọc và yêu thương từ cộng đồng đặc biệt này

Chức năng giáo dục: gia đình chính là môi trường giáo dục đầu tiên

của mỗi thành viên, là trường học sớm nhất của mỗi người Cha mẹ là những người thầy đầu tiên dạy cho con những đức tính tình cảm tốt đẹp theo truyền thống văn hoá của dân tộc Sự hình thành nhân cách của mỗi người do nhiều yếu tố quy định, nhưng trong đó sự giáo dục của gia đình là yếu tố quyết định

Sự giáo dục của giúp cho các cá nhân định hướng được các hành động và đạt được những đòi hỏi của xã hội Từ môi trường giáo dục là gia đình mà con người dần hoàn thiện nhân cách của mỗi người Ngày nay khi gia đình có sự chia sẻ chức năng này với trường học nhưng không vì thế mà chức năng này của gia đình mất đi

10  

Ngoài bốn chức năng cơ bản trên, một số nhà nghiên cứu còn đề cập đến chức năng chăm sóc người già của gia đình Dân tộc ta vốn có đạo lý tôn trọng người cao tuổi, tục ngữ có câu “Kính lão đắc thọ” Nuôi dưỡng chăm sóc ông bà, bố mẹ già là thể hiện đạo hiếu của con cháu trong gia đình, là thể hiện lòng biết ơn đối với những người đã chịu đựng biết bao vất vả, gian khổ

để chắt chiu làm ra miếng cơm, manh áo để nuôi dạy con cháu trưởng thành

và tạo nên cơ nghiệp gia đình, góp phần xây dựng đất nước hôm nay Đến tuổi già, sức khoẻ giảm sút theo quy luật sinh, lão, bệnh, tử Người già cần sự chăm sóc của thế hệ con cháu Những việc làm đó không những để đền đáp công ơn của ông bà, cha mẹ mà còn nhằm tiếp thu kho tàng tri thức, kinh nghiệm đã tích luỹ được qua năm tháng của thế hệ trước

1.1.1.3 Phân loại gia đình

Ở nước ta hiện nay tồn tại hai loại gia đình Đó là:

Gia đình truyền thống), (đại gia đình) thường có ba, bốn thế hệ cùng

chung sống với nhau trong một ngôi nhà, trong đó có những chồng và con cái của họ Các thành viên bị ràng buộc trong tình sâu nghĩa nặng và trong khuôn phép chặt chẽ của gia đình Đồng thời, hình thức gia đình này luôn đề cao việc gìn giữ các giá trị văn hoá truyền thống, nghi lễ, tập tục, đạo đức, gia phong Mọi thành viên trong gia đình sống có tôn ti trật tự chặt chẽ

Hình thức gia đình hạt nhân, bao gồm hai thế hệ (cha mẹ và con cái

chưa lập gia đình) Ở gia đình hạt nhân, sự hình thành lứa đôi dựa trên cơ sở tình yêu và tự nguyện, và do đó quan hệ vợ chồng là bình đẳng, dân chủ, cùng

có nghĩa vụ và trách nhiệm giúp đỡ nhau nuôi dạy con cái và tham gia các hoạt động vì lợi ích xã hội Đây là kiểu gia đình phù hợp và phổ biến khi đất nước bước vào nền kinh tế thị trường và công cuộc hiện đại hoá đất nước Nhưng truớc những biến đổi của xã hội, thách thức gay gắt của kinh tế thị trường và những tác động xấu từ bên ngoài, cơ cấu gia đình hạt nhân đòi hỏi

11  

không ngừng củng cố, các thành viên trong gia đình cùng chung sức tạo lập cuộc sống gia đình hạnh phúc

1.1.2 Cơ sở lý luận quản lý nhà nước về gia đình

1.1.2.1 Quan điểm của Đảng, chính sách của Nhà nước về gia đình

Đối với mỗi người, gia đình là cái nôi sinh thành, là môi trường cho sự phát triển của con người Đây là môi trường xã hội đầu tiên và cũng là trường học đầu tiên của mỗi người Với quan điểm coi phát huy mọi khả năng của con người, phục vụ con người là mục tiêu trung tâm của sự phát triển, ngay từ Đại hội VI năm 1986 đến các đại hội và nghị quyết hội nghị Trung Ương về sau, gia đình được đề cập như là thành tố đảm bảo thành công của các nhiệm

vụ cách mạng Trong văn kiện Đại hội VI Đảng ta đã khẳng định:

Gia đình là tế bào của xã hội, có vai trò rất quan trọng trong việc xây dựng chế độ mới, nền kinh tế mới, con người mới Đảng, Nhà nước và các đoàn thể quần chúng cần đề ra phương hướng, chính sách và có biện pháp tổ chức thực hiện về xây dựng gia đình văn hoá mới, đảm bảo hạnh phúc gia đình Nâng cao trình độ tự giác xây dựng những quan hệ tình cảm, đạo đức trong từng gia đình, bảo đảm sinh đẻ có kế hoạch và nuôi dạy con ngoan, tổ chức tốt cuộc sống vật chất, văn hoá gia đình

Trong Luật Hôn nhân và gia đình năm 2000 quy định rõ : “Gia đình là

tế bào của xã hội, nhà cái nôi nuôi dưỡng mỗi người, góp phần vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc” Trong Chiến luợc xây dựng gia đình Việt Nam

giai đoạn 2005 - 2010 nêu rõ : “Gia đình là một trong những nhân tố quan

trọng quyết định sự phát triển bền vững của xã hội, sự thành công của sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước.”

Như vậy có thể thấy Đảng ta rất quan trọng đến vấn đề xây dựng gia đình Không chỉ coi gia đình là nơi con người được sinh ra, chức năng của gia đình không chỉ là sinh đẻ duy trì nòi giống - mà hơn thế gia đình là một tế bào

12  

cấu thành nên xã hội và mang đặc trưng của xã hội Việt Nam theo định hướng

bộ Nâng cao ý thức về nghĩa vụ về gia đình đối với mọi người

Hội nghị đại biểu toàn quốc giữa nhiệm kỳ 9 (khoá VII) của Đảng, năm

1994, tiếp tục bổ sung các quan điểm, chủ trương của Đảng về tăng cường vai trò của gia đình đối với việc xây dựng lối sống cho thế hệ trẻ Hội nghị khẳng định:

Tăng cường các phương tiện truyền thông đại chúng để kịp thời phổ biến, tuyên truyền về đường lối, chính sách và pháp luật; đưa đến từng gia đình các giá trị văn hoá, văn học và nghệ thuật, giáo dục cái tốt, cái đẹp, nâng cao hiểu biết và trình độ thẩm mỹ của nhân dân, ngăn chặn sự xâm nhập của những nọc độc văn hoá, những ấn phẩm phản động, đồi truỵ Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, chấn chỉnh và nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước đối với hoạt động văn hoá, văn nghệ; bổ sung các chính sách , luật lệ cần thiết và thi hành nghiêm minh

13  

Nghị quyết Trung ương 5 (khoá VIII) về xây dựng nền văn hoá Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc cũng xác định, phải:

Tạo ra ở các đơn vị cơ sở (gia đình, làng bản xã phường, khu tập thể,

cơ quan xí nghiệp nông trường lâm trường, truờng học đơn vị bộ đội, các vùng dân cư (đô thị nông thôn vùng núi) đời sống văn hoá lành mạnh, đáp ứng nhu cầu văn hoá phong phú và đa dạng và không ngừng tăng lên của các tầng lớp nhân dân Giữ gìn và phát huy đạo lý tốt đẹp của gia đình Việt Nam Nêu cao vai trò gương mẫu của các bậc cha mẹ Coi trọng xây dựng gia đình văn hoá Xây dựng mối quan hệ khăng khít giữa gia đình, nhà trường và

xã hội

Các quan điểm này được quán triệt tại Đại hội IX của Đảng năm 2001, rằng:

Nêu cao trách nhiệm của gia đình trong việc xây dựng và bồi dưỡng các thành viên của mình có lối sống văn hoá, làm cho gia đình của mình thực

sự là tổ ấm của mỗi người và là tế bào lành mạnh của xã hội Đẩy mạnh phong trào toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hoá, ngăn chặn việc phục hồi các hủ tục, khắc phục tình trạng mê tín đang có xu hướng lan rộng

ra xã hội

Đại hội X của Đảng năm 2006 tiếp tục khẳng định:

Phát huy những giá trị truyền thống tốt đẹp của gia đình Việt Nam, thích ứng với những đòi hỏi của quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá Xây dựng gia đình no ấm, bình đẳng, tiến bộ, hạnh phúc, thật sự là tổ ấm của mỗi người, tế bào lành mạnh của xã hội, là môi trường quan trọng hình thành, nuôi dưỡng và giáo dục nhân cách con nguời, bảo tồn và phát huy văn hoá truyền thống tốt đẹp, tạo nguồn nhân lực phục vụ sự nghiệp xây dựng và bảo

vệ Tổ quốc

14  

Đến Đại hội XI của Đảng năm 2011, tiếp tục có những bổ sung, cụ thể hoá các quan điểm, chủ trương của Đảng về vai trò của gia đình đối với việc xây dựng nếp sống, lối sống cho thế hệ trẻ Văn kiện Đại hôi XI viết:

Con người là trung tâm của chiến lược phát triển, đồng thời là chủ thể phát triển Tôn trọng và bảo vệ quyền con người với quyền và lợi ích của dân tộc, đất nước và quyền làm chủ của nhân dân Kết hợp và phát huy đầy đủ vai trò của xã hội, gia đình, nhà trường, từng tập thể lao động, các đoàn thể và cộng đồng dân cư trong việc chăm lo xây dựng con người Việt Nam giàu lòng yêu nước, có ý thức làm chủ, trách nhiệm công dân; có tri thức, sức khoẻ, lao động giỏi; sống có văn hoá, nghĩa tình; có tinh thần quốc tế chân chính Xây dựng gia đình no ấm, tiến bộ, hạnh phúc, thật sự là tế bào lành mạnh của xã hội, là môi trường quan trọng, trực tiếp giáo dục nếp sống và hình thành nhân cách

Công tác gia đình là lĩnh vực đang được Đảng và Nhà nuớc ta đề cao, đánh giá đúng mức vị trí, vai trò và tầm quan trọng của gia đình đối với cá nhân và đối với sự nghiệp bảo vệ, xây dựng phát triển đất nước và hội nhập quốc tế Ngày21/ 02/2 005, Ban Bí thư Trung ương Đảng đã ban hành chỉ thị

số 49/CT- TW về xây dựng gia đình thời kỳ công nghiệp hoá hiện đại hoá đất nước Sự ổn định kinh tế và tiến bộ mọi mặt của gia đình là nhân tố thúc đẩy

sự phát triển của xã hội, góp phần không nhỏ nâng tầm vị thế của đất nước với thế giới Sau chỉ thị số 49 của Ban Bí thư Trung ương, Nhà nước ta tiếp tục những phương hướng, chủ trương, biện pháp mới bằng việc ban hành một

số văn bản chỉ đạo về công tác gia đình như: Quyết định số 106/2005/ TTg ngày 16 tháng 5 năm 2005 của Thủ Tướng chính phủ về việc phê duyệt chiến lược gia đình Việt Nam giai đoạn 2005- 2010; Luật phòng chống bạo lực gia đình; Luật bình đẳng giới

Vào năm 2011, Thông báo kết luận của Ban Bí thư Trung ương số TB/TW ngày 09/05/2011 về việc sơ kết 05 năm thực hiện Chỉ thị số 49/CT-

26-15  

TW của Ban Bí thư ( khoá IX) về việc xây dựng gia đình thời kỳ công nghiệp

hoá , hiện đại hoá lại một lần nữa khẳng định: “ Xây dựng gia đình là vấn đề

lớn, hết sức hệ trọng của dân tộc và thời đại” và quán triệt tiếp: “Nghiên cứu xây dựng, hoàn thiện bộ máy tổ chức quản lý Nhà nước về công tác gia đình; kiện toàn cơ quan chuyên trách làm công tác gia đình; thành lập ban chỉ đạo công tác gia đình cấp tỉnh, huyện và xã; nâng cao năng lực hoạt động, vai trò phối hợp liên nghành.”

Đặc biệt gần đây nhất, ngày 29/5/2012, Quyết định 629/QĐ- TTg của Thủ Tướng Chính phủ đã phê duyệt Chiến lược phát triển Gia đình Việt Nam đến năm 2020, tầm nhìn 2030 nhằm xây dựng gia đình Việt Nam no ấm, tiến

bộ, hạnh phúc

Gia đình Việt Nam có truyền thống đạo lý từ mấy ngàn năm văn hiến cho đến nay Tên tuổi các vị anh hùng, các danh nhân, các bậc kỳ tài, các nhà cách mạng lỗi lạc đều xuất phát từ những gia đình có tính chất đặc biệt, tiềm

ẩn trong những gia đình đó là sự giáo dục, chăm sóc của những người cha, người mẹ đã tảo tần nuôi con ăn học thành tài để ra giúp dân giúp nước Gia đình có vai trò rất lớn trong việc hình thành và phát triển của xã hội, góp phần xây dựng, tô thắm, làm rạng rỡ thêm bản sắc văn hoá dân tộc; là nơi giữ gìn, vun đắp, phát huy những giá trị truyền thống quý báu của con người Việt Nam, dân tộc Việt Nam đã được hình thành trong quá trình lịch sử là lòng yêu nước, yêu quê hương, yêu thương đùm bọc lẫn nhau, thủy chung, hiếu nghĩa, hiếu học, cần cù, sáng tạo trong lao động, bất khuất kiên cường vượt qua mọi khó khăn thử thách Với ý nghĩa vô cùng to lớn của Gia đình, vào ngày 4/5/2001 Thủ tướng Chính phủ ký ban hành Quyết định 72/2001/QĐ-TTG về việc chọn ngày 28/6 hàng năm là Ngày Gia đình Việt Nam

Việc thành lập ngày Gia đình Việt Nam nhằm đề cao trách nhiệm của lãnh đạo các ngành, các cấp, các đoàn thể, các tổ chức xã hội cùng các gia

16  

đình để góp phần từng bước ổn định, củng cố, xây dựng gia đình theo tiêu chí

ít con (mỗi cặp vợ chồng có một hoặc hai con), no ấm, tiến bộ, bình đẳng, hạnh phúc Hàng loạt các văn bản của Đảng, Nhà nước từ Trung ương đến các địa phương được ban hành nhằm tạo điều kiện mỗi gia đình Việt Nam thực sự

là tổ ấm của mỗi người và là tế bào lành mạnh của xã hội

Như vậy ta có thể thấy Đảng và Nhà nuớc ta rất quan tâm và chú trọng đến vấn đề gia đình và nhấn mạnh vai trò của gia đình đối sự phát triển chung của Đất nước đồng thời tạo điều kiện thuận lợi để các gia đình Việt Nam phát huy tốt vai trò và chức năng của mình

1.1.2.2 Lý luận quản lý nhà nước về gia đình

Khái niệm quản lý:

Có nhiều học giả cũng như nhà nghiên cứu đưa ra các khái niệm khác nhau về quản lý Ở các nước phương Tây, xuất phát từ ngôn ngữ la tinh cổ

đại, khái niệm quản lý “manus” có nghĩa là “bàn tay”, còn thực hiện quản lý

là “nắm trong bàn tay” Trong chữ Hán quản lý là sắp xếp, xử lý và chỉ đạo

Quản lý là một khoa học dựa trên cơ sở vận dụng các quy luật phát triển của các đối tượng khác nhau Những hình thức quản lý có ý thức luôn gắn với hoạt động có mục tiêu, có kế hoạch của một tập thể dù lớn hay nhỏ của con nguời Ở Việt Nam, học giả Mai Hữu Khê trong cuốn Lý luận quản lý nhà

nước đã xác định:“Quản lý là hoạt động nhằm tác động có tổ chức của chủ

thể vào đối tượng nhất định để điều chỉnh quá trình xã hội và các hành vi của con người, nhằm duy trì sự ổn định và sự phát triển của đối tượng theo những mục đích nhất định”

Với cái nhìn rộng rãi và bao quát hơn, Tiến sỹ Cao Đức Hải trong cuốn Quản lý lễ hội và sự kiện đã đưa ra khái niệm “Quản lý là sự huy động - tổ chức và điều hành các nguồn lực nhằm đạt được mục tiêu đã đặt ra từ trước”

17  

Tựu chung lại về khái niệm quản lý có hai vấn đề:

Thứ nhất, quản lý là hoạt động có hướng đích của chủ thể quản lý đến đối tượng quản lý nhằm đạt được mục tiêu của tổ chức

Thứ hai, quản lý là phương thức làm cho những hoạt động hoàn thành

có hiệu quả cao thông qua người khác Chủ thể quản lý có thể là một cá nhân, một nhóm người hay một tổ chức Đối tượng quản lý cũng là một cá nhân, một nhóm người hay một tổ chức

Quản lý là một quá trình liên tục, có tổ chức, có kế hoạch, có hướng đích của chủ thể quản lý đối với đối tượng quản lý sao cho sử dụng nguồn lực một cách tốt nhất các tiềm năng và cơ hội, nhằm đạt được mục tiêu đề ra theo đúng luật định và thông lệ hiện hành Với ý nghĩa đó có thể đưa ra khái niệm

quản lý như sau “Quản lý là quá trình tác động có mục đích của chủ thể quản

lý đến đối tượng quản lý để đạt được mục tiêu nhất định thông qua hệ thống luật pháp và các quy định có tính pháp lý”

Khái niệm Quản lý nhà nước theo nghĩa rộng: Là hoạt động tổ chức,

điều hành của cả bộ máy nhà nước, nghĩa là bao hàm cả sự tác động, tổ chức của quyền lực nhà nước trên các phương tiện lập pháp, hành pháp và tư pháp Theo nghĩa hẹp: quản lý nhà nước là quá trình tổ chức, điều hành của

hệ thống cơ quan hành chính nhà nước đối với các quá trình xã hội và hành

vi hoạt động xã hội của con người theo pháp luật, nhằm đạt được những mục tiêu yêu cầu quản lý nhà nước Đồng thời các cơ quan nhà nước nói chung

còn thực hiện các hoạt động có tính chất chấp hành, điều hành, tính chất hành chính nhà nước nhằm xây dựng tổ chức bộ máy và củng cố chế độ công tác nội bộ mình

Khái niệm quản lý nhà nước về văn hóa là hoạt động mang tính định hướng, cơ bản và quan trong nhất trong quản lý văn hóa:

18  

Quản lý nhà nước về văn hóa được hiểu là họat động quản lý của các

cơ quan hành chính nhà nước từ Trung ương đến địa phương đối với lĩnh vực văn hóa, là hoạt động thực thi quan điểm, đường lối văn hóa của Đảng và các văn bản pháp luật về lĩnh vực này do cơ quan lập pháp ban hành để điều chỉnh các quan hệ xã hội phát sinh trong lĩnh vực văn hóa Đồng thời bằng việc xây dựng và ban hành các văn bản pháp quy, các cơ quan hành chính Nhà nước từ Trung ương đến địa phương tác động có tổ chức và điều chỉnh trên cơ sở quyền lực Nhà nước đối với các quá trình xã hội, hành vi hoạt động của con người, nhằm thực hiện chức năng và nhiệm vụ quản lý hoạt động văn hóa của Nhà nước trong công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội và bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa

Quản lý nhà nước về gia đình là hoạt động của bộ máy nhà nước trong lĩnh vực hành pháp nhằm giữ gìn và phát triển nền văn hóa Việt Nam Hay nói cách khác, quản lý nhà nước về văn hóa là quản lý các hoạt động văn hóa bằng chính sách và pháp luật

Quản lý nhà nước về gia đình là sự tác động và điều chỉnh mang tính quyền lực nhà nước đối với các quá trình hình thành, tồn tại, phát triển của gia đình và hành vi của các hành vi trong gia đình nhằm đảm bảo để gia đình thực hiện đầy đủ các chức năng của mình và vận hành theo dung mục tiêu, định hướng mong muốn đạt đến

Quản lý nhà nước về gia đình là việc các cơ quan nhà nước thông qua

hệ thống chính sách, pháp luật và cơ chế tổ chức quản lý để điều khiển, tác động đến cơ quan, tổ chức được giao nhiệm vụ công tác gia đình và các đối tượng là thành viên gia đình nhằm động viên, hỗ trợ thực hiện các mục tiêu đã được đặt ra trong các chính sách, kế hoạch liên quan đến gia đình

Chủ thể thực hiện quản lý Nhà nước về gia đình ở cấp tỉnh/ thành phố

là Sở Văn hóa thể thao và du lịch

19  

1.1.2.3 Nội dung quản lý nhà nước về gia đình

* Đối tượng quản lý nhà nước về gia đình

Quản lý gia đình với tư cách là đối tượng quản lý Bao gồm các nội

dung là:

+ Quản lý việc hình thành gia đình (Kết hôn, li hôn, sinh đẻ) Đó là việc cấp quản lý tổ chức cho nam nữ thanh niên đăng kí kết hôn, đưa ra những chính sách, biện pháp về hôn nhân tự nguyện, tiến bộ Đồng thời giải quyết li hôn khi các cặp vợ chồng có yêu cầu li hôn Tiến hành hòa giải và việc phân chia tài sản khi kết hôn nếu như việc hòa giải không đạt kết quả Các quy định

về việc sinh đẻ có kế hoạch và đảm bảo chất lượng dân số

+ Quản lý gia đình với tư cách là một đơn vị xã hội Bao gồm các nội dung về chỗ ở, đất ở, nhà ở, các hoạt động văn hóa, tinh thần của gia đình, nuôi dạy con, hành vi của các thành viên trong gia đình, quan hệ gia đình với các tổ chức xã hội, quan hệ giữa gia đình với các tổ chức cộng đồng

+ Quản lý gia đình với tư cách là một đơn vị kinh tế: Đó là việc tạo điều kiện, các chính sách để nhân dân làm ra của cải vật chất, quản lý tư liệu sản xuất, lao động sản xuất

+ Quản lý các vấn đề nổi cộm: phòng chống các biểu hiện lạc hậu, tiêu cực trong gia đình, phòng chống bạo lực gia đình, phòng chống các tệ nạn xâm nhập vào gia đình) Đó là việc tuyên truyền, giáo dục về các vấn đề bất cập trong gia đình, đưa ra các giải pháp để giải quyết vấn đề, giám sát việc thực hiện ở các cấp và trong gia đình, tổ chức thực hiện các hoạt động để nhân dân tham gia Ngăn chặn các sản phẩm văn hóa độc hại xâm nhập vào gia đình Nhằm đảm bảo để gia đình thực hiện đầy đủ các chức năng của mình, vận hành theo đúng mục tiêu, định hướng cần đạt đến

Quản lý các hoạt động do chủ thể đại diện nhà nước thực hiện, bao

gồm: Việc xây dựng luật pháp, chính sách, chiến lược, quy hoạch, kế hoạch

20  

liên quan đến gia đình Việc tổ chức và chỉ đạo và hướng dẫn thực hiện luật pháp, chính sách, chiến lược, quy hoạch, kế hoạch liên quan đến gia đình Việc ban hành các định mức kinh tế, kỹ thuật liên quan đến gia đình Kiểm soát các hoạt động (kiểm tra, giám sát, thanh tra) liên quan đến quá trình thực hiện các luật pháp, chính sách, chiến lược, quy hoạch liên quan đến gia đình

Quản lý các hoạt động do các chủ thể khác thực hiện Bao gồm việc

triển khai các dự án về gia đình và việc tổ chức các hoạt động có liển quan tới gia đình

* Nội dung quản lý nhà nước về gia đình

Xây dựng, trình Ủy ban nhân dân Thành phố ban hành các chính sách, các văn bản qui phạm pháp luật về gia đình và tổ chức thực hiện các chính sách pháp luật đó

Xây dựng, trình Ủy ban nhân dân Thành phố ban hành các đề án, kế hoạch 5 năm và hàng năm, chương trình hành động của Thành phố… nhằm xây dựng, củng cố, phát triển gia đình và tổ chức thực hiện các đề án, kế hoạch, chương trình hành động đó

Xây dựng, trình Ủy ban nhân dân Thành phố ban hành các tiêu chuẩn, định mức, chế độ, hướng dẫn về xây dựng, củng cố phát triển gia đình và trợ giúp gia đình có hoàn cảnh đặc biệt; điều kiện thành lập, trình tự, thủ tục thành lập các cơ sở dịch vụ gia đình; các chính sách khuyến khích phát triển các cơ sở dịch vụ gia đình

Chủ trì, phối hợp với các cơ quan, ban, ngành, đoàn thể có liên quan, Uỷ ban Mặt trận tổ quốc và các tổ chức thành viên, các tổ chức xã hội, … tham gia công tác gia đình, xây dựng và tổ chức thực hiện nội dung gia đình văn hóa;

Tuyên truyền, giáo dục đạo đức, lối sống, cách ứng xử trong gia đình truyền thống Việt Nam Xây dựng quan hệ vợ chồng: tình nghĩa, thủy chung, tôn trọng, quan tâm chăm sóc lẫn nhau và cùng có trách nhiệm đối với các

21  

thành viên trong gia đình Hướng dẫn, kiểm tra, giám sát hoạt động của các tổ chức có liên quan đến gia đình

Phổ biến, giáo dục pháp luật về gia đình Chủ trì, phối hợp với các ngành liên quan hướng dẫn thực hiện các quy định của pháp luật về đảm bảo quyền bình đẳng và phòng, chống bạo lực trong gia đình Tuyên truyền vận động mọi người không được lạm dụng, xâm phạm thân thể, danh dự, uy tín, tình cảm, tinh thần của các thành viên trong gia đình Vận động dư luận xã hội ủng hộ việc phòng chống bao lực gia đình Tư vấn cho các nhóm đối tượng có nguy cơ cao và có biệp pháp giúp đỡ thích hợp, kịp thời

Phòng, chống các hành vi ngược đãi, hành hạ, xúc phạm thân thể, danh

dự, nhân phẩm, tình cảm, uy tín của các thành viên trong gia đình Thực hiện các biện pháp khẩn cấp nhằm chấm dứt hành vi bạo lực, cách ly, cấp cứu nạn nhân kịp thời nhằm bảo vệ, chăm sóc nạn nhân bị bạo lực gia đình

Hướng dẫn nghiệp vụ về tổ chức bộ máy và cán bộ quản lý nhà nước về gia đình Theo dõi công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, công chức làm công tác gia đình Hằng năm, Sở Văn hóa có nhiệm vụ tổ chức các buổi tập huấn về việc quản lý nhà nước về gia đình, các vấn đề về bình đẳng giới, phòng chống bạo lực gia đình

Tổ chức và hướng dẫn việc thu thập, lưu trữ thông tin về gia đình; chỉ đạo, tổng kết kinh nghiệm thực tiễn, nhân rộng các mô hình gia đình văn hóa Tổ chức việc điều tra, nghiên cứu và thu thập các thông tin liên quan đến gia đình Đồng thời

có văn bản chỉ đạo việc thực hiện xuống cấp quận/huyện, xã/ phường

Quản lý tài chính, tài sản được giao theo qui định của pháp luật Quản

lý những trang thiết bị được nhà nước giao nhằm phục vụ cho việc quản lý nhà nước về gia đình trên đại bàn thành phố

22  

1.1.2.4 Vai trò của gia đình trong giai đoạn hiện nay

Gần đây, gia đình không chỉ nổi lên như một vấn đề quan trọng và cấp thiết không chỉ của riêng Việt Nam mà còn là vấn đề đang được đặt ra với các dân tộc trên toàn thế giới Gia đình có vai trò duy trì những giá trị văn hóa, đạo đức của mỗi cộng đồng, góp phần xây nền văn hóa, đạo đức cả xã hội Trong thời lỳ hiện nay, gia đình có các vai trò như sau:

Thứ nhất: Trong công cuộc đổi mới, con người vừa là mục tiêu vừa là động lực của sự phát triển; gia đình vừa là điểm xuất phát vừa là điểm trở về của mọi chính sách, pháp luật; do vậy, việc các thành viên trong gia đình nắm được đầy đủ chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của nhà nước sẽ là một trong những điều kiện giúp cho việc thực hiện chính sách, pháp luật của Đảng và nhà nước có hiệu quả cao, đảm bảo sự ổn định chính trị, xã hội, giữ vững an ninh trật tự, an toàn cho xã hội Muốn vậy, trước hết gia đình cần phát huy được vài trò của mình trong việc giáo dục các thành viên ý thức và trách nhiệm thực hiện đúng chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của nhà nước; đồng thời các gia đình cần phải xâyđược thiết chế, những giá trị đạo đức và truyền thống của từng gia đình nhằm tăng cường mối quan hệ và sự giám sát chặt chẽ giữa các thành viên trong gia đình với nhau có như vậy gia đình mới tránh được mầm mống của tệ nạn xã hội

Thứ hai: Phát triển con người, nguồn nhân lực cho quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đòi hỏi phải gấp rút nâng cao kiến thức và kỹ năng cho người lao động để họ làm chủ được quá trình sản xuất, có khả năng vận dụng khoa học - công nghệ vào sản xuất và đời sống Nhưng để công nghiệp hóa, hiện đại hóa đi đúng mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh, thì cái cơ bản nhất lại là tư tưởng, đạo đức, lối sống - những yếu tố thuộc tinh hoa của truyền thống dân tộc, của dòng họ, của gia đình những giá trị cơ bản của văn hóa Việt Nam

23  

Vì vậy, sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa nước ta phải được tiến hành song song với quá trình xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc; mà gia đình đóng vai trò quan trong nhất trong việc hướng dẫn các thành viên thực hiện tốt hương ước, quy ước làng, xã, tích cực tham gia phong trào xây dựng gia đình văn hóa, khu dân cư văn hóa, giáo dục xã hội hoá các thế hệ trong gia đình thông qua lời ăn tiếng nói, đi đứng, ăn mặc, lối sống, đối nhân xử thế và những hoạt động khác trong gia đình

Thứ ba: Cùng với sự phát triển của kinh tế - xã hội trong những năm qua, chúng ta cũng phải đối mặt với những thách thức, với những ảnh hưởng tiêu cực của nền kinh tế thị trường Sự mở cửa giúp chúng ta tiếp nhận những thành tựu của khoa học, công nghệ thông tin, tạo cơ hội cho mỗi cá nhân, gia đình, xã hội cùng phát triển nhưng chúng ta cũng phải đối mặt với hàng loạt các tệ nạn xã hội, mà một trong những nguyên nhân dẫn đến các thành viên trong gia đình mắc phải các tệ nạn xã hội đó là sự thiếu kiểm tra, giám sát, thiếu quan tâm chăm sóc lẫn nhau trong gia đình

Do vậy, để giữ gìn trật tự, an toàn xã hội và phòng chống tệ nạn; ngoài

sự cố gắng của các cơ quan chức năng, thì gia đình đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ thành viên của mình trước các tệ nạn xã hội, góp phần to lớn vào việc đảm bảo an ninh, giữ gìn trật tự xã hội bằng việc tăng cường hoạt động kiểm tra, giám sát các thành viên, quan tâm chăm sóc lẫn nhau để sớm phát hiện ra những biểu hiện, triệu chứng bất thường trong tâm lý, hành vi liên quan tới tệ nạn xã hội, kịp thời ngăn chặn và bảo vệ hành phúc gia đình Đồng thời, phối hợp chặt chẽ với các cơ quan chức năng, các tổ chức, đoàn thể xã hội trong việc tăng cường phát hiện, tố giác tội phạm nhằm đảm bảo an ninh, trật tự an toàn xã hội

Thứ tư: Hành vi bạo lực gia đình đã và đang diễn ra ở nhiều cấp độ khác nhau, là nguyên nhân khiến nhiều gia đình tan vỡ, nhiều phụ nữ và trẻ

24  

em phải bỏ nhà lang thang, người già rơi vào trạng thái cô đơn, u sầu, ảnh hưởng đến sức khỏe của các thành viên trong gia đình, làm tăng tình trạng bệnh tật, mất viêc làm, tăng chi phí chăm sóc, phục hồi sức khỏe và nhiều chi phí gián tiếp khác về kinh tế - xã hội Việc phòng, ngừa hành vi bạo lực gia đình có hiệu quả phải được bắt đầu từ mỗi cá nhân trong gia đình Muốn vậy, trong mỗi gia đình cần xác định những nguyên tắc ứng xử thích hợp nhằm đảm bảo việc thực hiện quyền của mỗi cá nhân, sự bình đẳng giữa các thành viên trong gia đình, các thành viên luôn tôn trọng, quan tâm, chia sẻ lẫn nhau Đồng thời biết tạo điều kiện cho các thành viên học tập, nâng cao nhận thức, hiểu biết về các chính sách, văn bản, pháp luật liên quan đến đời sống gia đình như: Luật Hôn nhân và gia đình; Luật Bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em; Luật Phòng, chống bạo lực gia đình; Luật Bình đẳng giới, … có như vậy mới đảm bảo được quyền và trách nhiệm của các thành viên trong gia đình chống tư tưởng gia trưởng, lạc hậu mà đó chính là nguyên nhân sâu xa nhất của hành vi bạo lực gia đình

Thứ năm: Trong điều kiện hiện nay, sự phát triển nền kinh tế thị trường

có ảnh hưởng không nhỏ tới thiết chế gia đình và vấn đề giáo dục gia đình Vì vậy, nhằm từng bước kiến tạo sự ổn định xã hội và phát triển bền vững, vấn đề giáo dục gia đình phải được các gia đình coi trọng Đặc biệt, nội dung giáo dục đạo đức, bởi trong bất kỳ hoàn cảnh nào đạo đức đều giữ một vị trí đặc biệt quan trọng trong cuộc sống con người, hơn tất cả các phẩm chất con người khác Thiếu đạo đức, con người dễ mất phương hướng của hành động, dễ dàng

vi phạm những chuẩn mực của xã hội Song song với giáo dục đạo đức, gia đình cũng cần phát huy vài trò của mình trong việc, giáo dục kỹ năng lao động

và định hướng nghề nghiệp cho con trẻ bởi với sự phát triển của nền kinh tế thị trường đã tạo những thay đổi tích cực cho kinh tế - xã hội đất nước, đời sống nhân dân được cải thiện rõ rệt, sức sản xuất phát triển mạnh mẽ, xã hội xuất

25  

hiện nhiều nghề mới có thu nhập cao, ổn định và đòi hỏi con người bên cạnh sức khỏe, tính cần cù phải có kiến thức và kỹ năng lao động hiện đại

Trong tiến trình công nghiệp hóa – hiện đại hóa đất nước và hội nhập kinh

tế quốc tế cùng với việc phát huy vai trò của toàn xã hội thì ngay chính bản thân mỗi gia đình cũng cần phải biết phát huy sức mạnh vốn có của mình thông qua việc nhận thức và thể hiện có hiệu quả 5 vai trò được xem là cốt lõi nhất của gia đình đối với sự phát triển bền vững của gia đình, cộng đồng và xã hội

1.2 Khái quát về thủ đô Hà Nội

Hà Nội là Thủ đô của nước ta từ năm 19946 đến nay Là trung tâm chính trị, kinh tế, văn hoá xã hội của đất nước Hà Nội nằm giữa đồng bằng sông Hồng trù phú, nơi đây đã sớm trở thành trung tâm chính trị, tôn giáo ngay từ buổi đầu của lịch sử Việt Nam Năm 1010, vua Lý Công Uẩn đã dời

đô và xây dựng kinh đô mới tới nơi đây với tên Thăng Long Trong suốt thời

kỳ nhà Lý, Trần, Lê, Mạc Kinh thành Thăng Long là trung tâm buôn bán, văn hoá, giáo dục của cả nước Sau đợt mở rộng địa giới hành chính, Hà Nội trở thành địa phương có diên tích lớn nhất cả nuớc và dân số đứng thứ hai

1.2.1 Vị trí địạ lý và điều kiện tự nhiên của Thủ đô Hà Nội

Hà Nội - Thủ đô ngàn năm tuổi của cả nuớc, có thế “ rộng cuộn hổ ngồi” nằm chếch về phía Tây Bắc của vùng đồng bằng sông Hồng Hà Nội tiếp giáp với các tỉnh Thái Nguyên, Vĩnh Phúc ở phía Bắc; Hà Nam, Hoà Bình ở phía Nam; Bắc Giang, Bắc Ninh, Hưng Yên ở phía Đông; Hoà Bình cùng Phú Thọ ở phía Tây Sau đợt mở rộng địa giới hành chính năm 2008 lãnh thổ nằm cả hai bên bờ sông Hồng nhưng tập trung chủ yếu ở hữu ngạn

Hà Nội có nhiều lợi thế về tự nhiên, tài nguyên cho phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội Hà Nội có vị trí địa lý, chính trị quan trọng, là đầu não chính trị hành chính quốc gia, trung tâm lớn về văn hoá, khoa học, giáo lưu quốc tế, là

26  

đầu mối giao thương về đường bộ, đường sắt, đường hàng không toả đi khắp các vùng miền trên cả nước và quốc tế

Địa hình Hà Nội thấp dần từ Bắc xuống Nam và từ Tây sang Đông Nhờ phù sa bồi đắp nên địa hình chủ yếu là đồng bằng phẳng, đều có núi có sông Dòng sông Hồng là lớn nhất, bên cạnh đó còn có các con sông khác như sông Đáy, sông Đuống, sông Cầu, sông Nhuệ…và một số con sông nhỏ nằm trong nội thành như sông Tô Lịch, sông Kim Ngưu Về tài nguyên sinh vật

Hà Nội có hệ sinh thái khá phong phú và đa dạng ở vùng ngoại thành

Khí hậu Hà Nội là đặc trưng tiêu biểu của khí hậu Bắc Bộ với đặc điểm của khí hậu cận nhiệt đới ẩm, mùa hè nóng, mưa nhiều, mùa đông lạnh Hà Nội cũng là một thành phố đặc biệt với nhiều đầm hồ, dấu vết của các dòng sông cổ Trong khu vực nội thành Hồ Tây có diện tích lớn nhất đóng vai trò quan trọng trong việc tạo khung cảnh đô thị Ở khu vực ngoại thành, thiên nhiên giàu có mang lại nguồn nguyên liệu dồi dào cho các làng nghề

1.2.2 Đặc điểm xã hội

Sau khi mở rộng địa giới hành chính vào ngày 1/8/2008 thì tính đến năm 2013, Hà Nội có 29 quận, huyện, thị xã với 577 phường, xã, thị trấn

Về dân số, dân số Hà Nội ước năm 2013 là 7146,2 nghìn người, tăng 2,7%

so với năm 2012, trong đó dân số thành thị là 3089,2 nghìn người chiếm 43,2% tổng số dân và tăng 4,4%; dân số nông thôn là 4057 nghìn người tăng 1,4%

Về kinh tế, Hà Nội là trung tâm kinh tế có sức hút và sức lan toả rộng lớn của cả nước nằm trong vùng kinh tế trọng điểm của của Bắc Bộ, tác động trực tiếp đến quá trình phát trỉên kinh tế của vùng đồng bằng sông Hồng cũng như cả nước hiện nay Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh là hai trung tâm kinh tế - xã hội đặc biệt quan trọng của Việt Nam Kinh tế Hà Nội trong năm

2013 duy trì tăng trưởng so của cùng kỳ năm trước: Tổng sản phẩm trên địa

bàn (GRDP tăng 8,25% so cùng kỳ năm trước Trong đó: Giá trị tăng thêm

27  

ngành nông lâm nghiệp thuỷ sản tăng 2,46%; Giá trị tăng thêm ngành công nghiệp, xây dựng tăng 7,57%; Giá trị tăng thêm ngành dịch vụ tăng 9,42% Kết quả này có ý nghĩa quan trọng, không chỉ duy trì tố độ tăng trưởng kinh

tế, bảo đảm an sinh xã hội của Thủ đô, mà còn đóng góp vào thành tựu phát triển kinh tế - xã hội chung của nước

Hà Nội đã được UNESCO trao danh hiệu "Thành phố vì hòa bình" vào ngày 17 tháng 6 năm 1999 Năm 2000, Chủ tịch nước Trần Đức Lương đã tặng thưởng thành phố Hà Nội danh hiệu "Thủ đô anh hùng" vào ngày 4 tháng 10

Có thể nói, dưới sự lãnh đạo Đảng bộ Thành phố, sự quản lý của các cấp, các ngành trong những năm qua đã đưa Thủ đô ngày càng phát triển về mọi mặt của đời sống xã hội Hà Nội có vị trí đặc biệt quan trọng trong sự phát triển chung của đất nước với những đóng góp trong trong các lĩnh vực cuả đời sống xã hội Hà Nội luôn xứng đáng là mảnh đất nghìn năm văn hiến

và Thủ đô anh hùng

28  

Chương 2 THỰC TRẠNG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ GIA ĐÌNH TRÊN ĐỊA BÀN THỦ ĐÔ HÀ NỘI HIỆN NAY

2.1 Đặc điểm gia đình Hà Nội hiện nay

Gia đình ở Hà Nội trước đây chủ yếu là gia đình truyền thống với nhiều thế hệ cùng sinh sống trong một gia đình, gọi là tam đại đồng đường hay tứ đại đồng đường, loại gia đình này tồn tại chủ yếu cả ở khu vực nội và ngoại thành Việc thực hiện các chức năng của gia đình được thể hiện rất rõ nét trong sinh hoạt hằng ngày của gia đình và sự đóng góp cho xã hội Việc thực hiện tốt các chức năng của gia đình được các gia đình chú trọng Gia đình thực sự là tổ ấm của mỗi người, là nơi mọi người có thể chia sẻ mọi khó khăn trong cuộc sống, các thành viên về mặt tình cảm Chức năng giáo dục được các gia đình Hà Nội xưa đặc biệt chú trọng Con cháu chịu sự giáo dục, chỉ bảo của ông bà, cha mẹ Ông bà cha mẹ không chỉ dạy con cái những nét văn hoá ứng xử thường ngày mà còn những nét văn hoá đặc trưng của người Tràng An xưa, đó là nét thanh lịch của người Tràng An xưa, thanh lịch trong giao tiếp ứng xử, trong ăn uống và trong trang phục Và đặc biệt chữ Hiếu rất được coi trọng Gia đình Hà Nội ngày nay có nhiều đặc điểm khác biệt và có

sự thay đổi nhiều so với trước đây, một phần do hoàn cảnh xã hội và sự biến đổi trong tự thân của các gia đình để thích ứng với xã hội

2.1.1 Đặc điểm gia đình Hà Nội hiện nay

Gia đình Hà Nội ngày nay có những đặc điểm sau:

Thứ nhất, về quy mô, cơ cấu gia đình Theo điều tra mới nhất của Sở Văn hóa thể thao và du lịch Hà Nội thì gia đình trên địa bàn Hà Nội chủ yếu

là gia đình có từ 3 đến 4 người Về loại hình gia đình, 92,8% có cả vợ chồng

29  

cùng chung sống và 7,2 % số hộ gia đình góa, li hôn, li thân hoặc chưa kết hôn nhưng có con

Kết quả điều tra cho thấy số hộ gia đình hạt nhân (một hoặc hai thế hệ)

là loại gia đình phổ biến trên địa bàn thành phố Hà Nội với 63,0 % Trong đó phần lớn gia đình 3 thế hệ gồm ông bà bố mẹ và các cháu cùng chung sống là 34,4% Loại gia đình gồm bốn thế hệ vẫn còn nhưng tỉ lệ không cao (2,6%) Gia đình hạt nhân là mô hình gia đình chủ yếu trên địa bàn Hà Nôi hiện nay Đây cũng là điều dễ hiểu bởi gia đình hạt nhân đã phát huy được những mặt tích cực trong xã hội hiện đại Trước hết loại gia đình này tồn tại như một đơn

vị độc lập, gọn nhẹ, linh hoạt, có khả năng thích ứng nhanh với sự biến đổi của xã hội, gia đình hạt nhân có sự độc lập về kinh tế Hình thức gia đình này tạo cho các thành viên khoảng không gian tự do tương đối lớn để phát triển tự

do cá nhân, cá tính của mỗi thành viên được tôn trọng và đề cao Trong xã hội hiện đại, mức độ độc lập cá nhân được coi là biểu hiện mức độ cuộc sống gia đình, tính độc lập cá nhân sẽ được mọi người tạo điều kiện phát huy năng lực sáng tạo riêng, phong cách riêng và đó cũng chính lầ con người mà sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá mà Đảng ta đang cần Theo phân tích của một

số nhà xã hội học thì mô hình gia đình hạt nhân đang tạo thêm nhiều điều kiện

để thúc đẩy sự bình đẳng giới, đời sống riêng tư của các thành viên được coi trọng hơn, giảm bớt những mâu thuẫn, xung đột phát sinh từ việc nhiều thế hệ chung sống trong một gia đình Việc sinh con ít trong các gia đình đã giúp phụ nữ có điều kiện học hỏi nâng cao trình độ bản thân và có cơ hội để thể hiện nâng lực cá nhân ngoài xã hội Bình đẳng giới trong gia đình là một nét mới trong sự biến đổi gia đình Việt Nam hiện nay được nhiều người quan tâm, đồng tình thực hiện của toàn xã hội Đó là người phụ nữ ngày càng có vai trò quan trọng trong việc sản xuất và tái sản xuất, tiếp cận các nguồn lực phát triển, các quyết định, các sinh hoạt cộng đồng và các phúc lợi xã hội,

30  

đồng thời được thụ hưởng các lợi ích, phúc lợi gia đình, được các thành viên trong gia đình chia sẻ bớt gánh nặng công việc nội trợ để họ có cơ hội thể hiện và phát huy mọi tiềm năng của mình trong hội nhập và phát triển

Thứ hai, thay đổi về chức năng của gia đình Gia đình được coi là một đơn vị quan trọng và thực hiện các chức năng cơ bản, then chốt đối với xã hội Gia đình chính là yếu tố cấu thành xã hội và cơ cấu của xã hội tạo nên một bối cảnh chung về văn hóa, tổ chức xã hội Đến lượt mình, bối cảnh xã hội cũng ảnh hưởng đến đời sống gia đình Vì lẽ đó, sự biến đổi của xã hội sẽ kéo theo sự biến đổi chức năng của gia đình Chức năng sinh sản, chức năng

cơ bản nhất vẫn được duy trì ở hầu hết các gia đình Chức năng này đang được điều chỉnh gắn liền với chức năng thỏa mãn nhu cầu tình cảm của gia đình với việc tạo điều kiện để thực hiện tốt hơn chức năng giáo dục chứ không thiên về việc phát triển kinh tế Và một số vợ chồng trẻ có quan niệm không cần sinh con, việc sinh con ảnh hưởng đến sự nghiệp và cuộc sống tự

do của họ Sang chức năng giáo dục, gia đình Hà Nội ngày nay vẫn được duy trì nhưng có sự thay đổi Ngày nay, gia đình ở Hà Nội đang chia sẻ chức năng này với nhiều lực lượng khác và chức năng này đang dần chuyển sang nhà trường là chủ yếu Nếu như trước đây, ông bà, cha mẹ dành nhiều thời gian để dạy dỗ, chỉ bảo con cháu thì giờ đây thời gian đó đang dần rút ngắn lại Và đặc biệt những mâu thuẫn về tư tưởng, quan niệm sống giữa các thế hệ nên việc giáo dục trẻ gặp khó khăn Chức năng tâm lý, tình cảm thì trong bối cảnh nền kinh tế cạnh tranh con người rơi vào vòng xoáy của đồng tiền và vị thế xã hội, đã vô tình làm mất đi tình cảm gia đình Các thành viên ít quan tâm lo lắng đến nhau và giao tiếp với nhau hơn, làm cho mối quan hệ gia đình trở nên lỏng lẻo Cũng bởi như vậy nên không có sợi dây liên kết giữa bố mẹ và con cái, bố mẹ không quan tâm đến tâm tư tình cảm của con cái dẫn đến tình trạng trẻ hư hỏng, nghiện ngập, bỏ học, và số trẻ mắc bệnh tự kỷ ngày càng

31  

tăng, điều này không chỉ xuất hiện ở thành thị mà cả vùng nông thôn Trong truyền thống đạo Hiếu, với thực tế đầy biến động như hiện nay, bên cạnh nhiều tấm gương hiếu thảo, những tấm lòng nhân nghĩa với cha mẹ thì vẫn còn đó nhiều người con bất nhân bất nghĩa, thiếu tôn trọng, hỗn láo, vô đạo đức với cha mẹ Một số người coi việc chăm sóc cha mẹ về già là một gánh nặng Một số người nghĩ rằng chỉ cần đóng góp cho cha mẹ ít tiền là đã hoàn thành bổn phận của người làm con Có những gia đình kinh tế khó khăn nên lảng tránh việc chăm sóc cha mẹ, nhưng có những người rất giàu có thì lại báo hiếu bằng cách thuê người xa lạ về chăm sóc hay đưa cha mẹ vào các viện dưõng lão để cha mẹ sống trong cô đơn, buồn thủi Những hiện tượng tích cực và tiêu cực trong đạo Hiếu của gia đình Hà Nội hiện nay đã và đang đặt ra rất nhiều vấn đề mà chúng ta cần giải quyết Bên cạnh việc phát huy, nêu gương những tấm gương hiếu thảo của con cháu đối với cha mẹ, bên cạnh

đó thì cần lên án, phê phán lên án các hiện tượng ngược đãi cha mẹ

Về bản chất, gia đình giờ không còn là tổ ấm duy nhất của mỗi người Ngày nay các mối quan hệ xã hội phát triển mạnh mẽ, mỗi cá nhân đóng nhiều vai trò khác nhau, các thành viên của gia đình tham gia nhiều hơn vào các hoạt động xã hội Người lớn có mối qun hệ đồng nghiệp, bạn bèn, thậm chí quan hệ trong một nhóm có cùng quyền lợi hoặc sở thích riêng Còn trẻ

em đi học cũng có những mối quan hệ bạn bè đồng lứa khác Mối quan hệ ràng buộc thân thiết trong gia đình bị suy giảm Việc phát triển của khoa học công nghệ mà rõ nét nhất là internet cũng có thể xét đến là một nguyên nhân khách quan bên cạnh ảnh hưởng của nền kinh tế thị trường Giờ đây với các sản phẩm của khoa học công nghệ, các thành viên có thêm nhiều phương tiện

để chia sẻ cảm xúc, để tâm sự và giải quyết các vấn đề của mình nên đã hạn chế sự chia sẻ giữa bố mẹ và con cái, anh chị em trong gia đình với nhau

32  

2.1.2 Nguyên nhân về kinh tế, xã hội tạo nên sự biến đổi của gia đình Hà Nội

Thứ nhất, biến đổi cơ sở kinh tế Đất nước ta đã chuyển sang nền kinh

tế thị trường, định hướng xã hội chủ nghĩa dưới sự quản lý của nhà nước, đã

mở ra một giai đoạn mới cho phát triển Đất nước Những tác động từ nền kinh

tế thị trường đã ảnh hưởng không nhỏ đến gia đình trên cả nước nói chung và

Hà Nội nói riêng với với tính hai mặt của nó Kinh tế thị trường đã kích thích

sự phát triển nền kinh tế, chất lượng cuộc sống được cải thiện Cơ chế thị trường đã cải biến những quan niệm cũ gắn liền với nền sản xuất nhỏ, tự cấp,

tự túc; làm tăng thêm một bước tự ý thức chủ thể của con người, thúc đẩy hình thành cá nhân độc lập, đưa xã hội phát triển lên một trình độ mới, tạo ra

cơ sở vật chất bảo đảm cho sự ổn định đời sống gia đình và xã hội; tạo điều kiện cho các thành viên trong gia đình thực hiện tốt hơn những nguyên tắc, chuẩn mực đạo đức, hình thành những giá trị đạo đức của gia đình hiện đại trong bối cảnh mới

Bên cạnh những tác động tích cực thì nền kinh tế thị trường và quá trình hội nhập quốc tế đã ảnh hưởng sâu sắc đến gia đình Việt Nam, nhiều giá trị đạo đức của gia đình truyền thống bị mai một Nhu cầu hưởng thụ tăng lên

và mang những nét cá nhân hơn Sự biến đổi trong quan hệ gia đình và việc thực hiện các chức năng của gia đình đang đặt gia đình Việt Nam đứng trước nhiều thách thức lớn

Thứ hai, nhân tố xã hội: Dòng người đang đua nhau ra các thành phố lớn ngày càng mạnh mẽ và có quy mô lớn, nó không chỉ tác động đến từng gia đình mà cả của quốc gia Đây là vấn đề lớn mà các đô thị lớn như Hà Nội đặc biệt quan tâm, nó đang có nhiều ảnh hưởng đến đời sống xã hội của Thủ

đô, trong đó có lĩnh vực gia đình Họ đến học tập, làm việc, mưu cầu cuộc sống tốt đẹp hơn và đưa cả gia đình đoàn tụ và nhập cư vào Hà Nội Mỗi người ở mỗi địa phương lại có những phong tục, lối sống khác nhau của nơi

33  

mình sinh ra Bởi vậy mà giờ đây gia đình ở Hà Nội có nhiều lối sống và sự ứng xử khác nhau trong các gia đình

Thứ ba, sự thay đổi trong cơ sở tư tưởng và tôn giáo tín ngưỡng Trước đây cơ sở Nho giáo đã hình thành nên những chuẩn mực giá trị trong gia đình truyền thống Mọi thành viên trong gia đình sống có tôn ti trật tự chặt chẽ và chữ “Hiếu” trong gia đình rất được coi trọng Nhưng giờ đây tư tưởng Nhon giáo không còn được coi trọng như trước Trong tư tưởng, bình đẳng giới đã được coi trọng, người phụ đã được giải phóng mình khỏi những lễ nghi tôn giáo hà khắc, thay vào đó họ có cơ hội để thể hiện, khẳng định vai trò của mình trong gia đình và ngoài xã hội

Ngày nay công cuộc xây dựng mô hình gia đình văn hoá do Đảng đề xướng, mỗi gia đình Việt Nam nói chung và gia đình ở Hà Nội nói riêng đang

có những đổi thay cơ bản so với gia đình truyền thống trước đây Trong mỗi gia đình thời hiện đại, vợ chồng được bình đẳng với nhau Cha mẹ và con cái

có trách nhiệm, nghĩa vụ và quyền lợi trên cơ sở ràng buộc về luật pháp của Nhà Nuớc Không còn tồn tại cơ chế gia truởng, con cái phải tôn trọng cha

mẹ, mọi người trong gia đình đều có nghĩa vụ ngang hàng nhau đối với gia đình và xã hội

Gia đình truyền thống có các ưu điểm về sự gắn bó cao về tình cảm huyết thống, bảo lưu được các truyền thống văn hóa, nghi lễ, tập tục, phát huy tốt các gia phong, gia lễ, gia đạo Các thành viên trong gia đình có điều kiện

để giúp đỡ nhau về vật chất và tinh thần, chăm sóc người già và giáo dưỡng thế hệ trẻ Đó là những giá trị rất căn bản và tốt đẹp của gia đình truyền thống

mà chúng ta cần kế thừa và phát huy Có thể thấy mỗi hình thức gia đình có những ưu và nhược điểm của nó, điều quan trọng là các cơ quan quản lý nhà nước cần có các chính sách và biện pháp kịp thời và phù hợp để các gia đình trên đại bàn phát huy được những giá trị tốt đẹp từ ngàn đời của gia đình

34  

truyền thống và tiếp tục hoàn thiện và phát triển các giá trị mới của gia đình hiện đại

2.2 Thực trạng qủan lý nhà nước về gia đình trên địa bàn thủ đô Hà Nội

2.2.1 Tổ chức bộ máy làm công tác quản lý nhà nuớc về gia đình từ Thành phố đến cơ sở

Việc thực hiện tiến hành quản lý nhà nước về gia đình trên địa bàn thủ

đô Hà Nội do Sở Văn hóa thể thao và du lịch chịu trách nhiệm chính Sở Văn hóa thể thao và du lịch Hà Nội chịu trách nhiệm:

Tổ chức thực hiện và kiểm tra việc thực hiện các quy định của pháp luật liên quan đến gia đình, đảm bảo quyền bình đẳng và chống bạo lực gia đình Tuyên truyền, giáo dục đạo đức, lối sống, cách ứng xử trong gia đình và lối sống người Hà Nội Tổ chức, thu thập và lưu trữ thông tin về gia đình

Sở Văn hóa, thể thao và du lịch là cơ quan thường trực, chịu trách nhiệm toàn diện, là đầu mối phối hợp với các sở ban nghành, đoàn thể, tham mưu cho Uỷ ban nhân dân thành phố những vấn đề liên quan đến công tác quản lý nhà nước về gia đình trên địa bàn Thành phố

Ở cấp quận/ huyện, việc quản lý nhà nước về gia đình do Phòng Văn hóa thông tin chịu trách nhiệm Phòng Văn hóa có nhiệm vụ trình Chủ tịch quận/huyện dự thảo các văn bản về lĩnh vực gia đình, tổ chức thực hiện các văn bản quy phạm pháp luật, kế hoạch, đề án, chương trình về lĩnh vực gia đình đã được phê duyêt Tổ chức thông tin tuyên truyền, phổ biến, giáo dục

về gia đình Tổ chức phòng chống bạo lực gia đình trong địa bàn quận huyện Ở cấp xã, Ban Văn hóa xã là bộ phận chịu trách nhiệm chính trong công tác gia đình

Các Sở, Ban ngành được Uỷ ban nhân dân Thành phố phân công trách nhiệm cụ thể về việc thực hiện kế hoạch về công tác gia đình trên địa bàn thủ

đô Cụ thể như sau:

35  

Sở Lao động Thương binh và xã hội: Có trách niệm trong việc lồng ghép các chương trình xó đói giảm nghèo, đào tạo nghề, giải quyết việc làm, phòng chống tệ nạn xã hội của Thành phố

Sở giáo dục và đào tạo: Chủ trì việc chỉ đạo việc lồng ghép giáo dục tri thức với việc giáo dục sức khỏe sinh sản, giáo dục thể chất cho học sinh, xây dựng gia đình hiếu học, thực hiện mục tiêu giáo dục cho mọi trẻ em, giáo dục các giá trị văn hóa tốt đẹp của gia đình Lồng ghép chương trình phòng chống bạo lực gia đình ở các cấp học sao cho phù hợp

Sở Thông tin Truyền thông: Chủ trì phối hợp với Sở Văn hóa, thể thao và du lịch, Sở Tư pháp và các cơ quan liên quan hướng dẫn, chỉ đạo cơ quan thông tin đại chúng phổ biến, tuyên truyền những chủ trương, chính sách, pháp luật của Nhà nước về vấn đề gia đình trên các phương tiện thông tin đại chúng

Công an thành phố Hà Nội: Chủ động phòng ngừa, phát hiện và ngăn chặn, xử lý các hành vi vi phạm pháp luật về gia đình Lồng ghép xây dựng gia đình văn hóa với phong trào phòng chống tệ nạn xã hội từ gia đình

Sở Tư pháp: Phụ trách công tác pháp lý theo quy định của pháp luật; hướng dẫn hòa giải, kiểm tra hoạt động hòa giải khi các cặp vợ chồng có yêu cầu ly hôn

Sở Nông nghiệp nông thôn: Phụ trách việc phổ biến kiến thức về khoa học kỹ thuật sản xuất, phát triển kinh tế hộ ở vùng ngoại thành nhằm nâng cao mức sống cho người dân

Sở Kế hoạch và đầu tư: Xây dựng kế hoạch phân bổ ngân sách cho các

sở ban nghành, quận huyện, thị xã

Sở Tài chính đề xuất nguồn kinh phí, xem xét và chi ngân sách để thực hiện các hoạt động về công tác gia đình để thực hiện

36  

Hội Liên hiệp Phụ nữ Thành phố: Tiến hành thực hiện, xây dựng gia đình hạnh phúc, phối hợp với ngành y ế chăm sóc sức khỏe cho phụ nữ, phòng chống bạo lực gia đình và bất bình đẳng giới

Liên đoàn Lao động thành phố: Đưa ra những quy định về dân số, gia đình trong tập thể công nhân

Đoàn TNCS Hồ Chí Minh thành phố Tuyên truyền phòng chống bạo lực gia đình, phòng tệ nạn xã hội, nâng cao nhận thức cho thanh niên về việc xây dựng gia đình hạnh phúc

Các cơ quan truyền thông của thành phố: Tuyên truyền nhằm nâng cao nhận thức cho nhân dân trên địa bàn thành phố về xây dựng gia đình no ấm, hạnh phúc

Bên cạnh đó, Ủy ban nhân dân Thành phố Hà Nội và Sở Văn hóa thể thao và du lịch Hà Nội đặc biệt quan tâm đến chất lượng của đội ngũ cán bộ làm công tác quản lý nhà nước về gia đình Bởi nó quyết định phần lớn chất lượng của các dự án, kế hoạch, chương trình hành động về gia đình

Việc kiện toàn bộ máy nhân sự thực hiện việc quản lý gia đình được Thành phố quan tâm, chỉ đạo thực hiện tuyển chọn nghiêm túc và phải có trình độ chuyên môn phù hợp, đáp ứng được nhu cầu công việc Bộ máy nhân

sự làm công tác gia đình từ cơ sở đã được kiện toàn, đa số các cán bộ đều có trình độ đại học, đáp ứng việc chỉ đạo, triển khai và tham mưu thực hiện các nội dung đối với công tác quản lý nhà nước về gia đình ở cấp thành phố và quận, huyện và các thị xã

Để đáp ứng nhiệm vụ công tác gia đình trong tình hình mới, Thủ đô Hà Nội đã quan tâm đến việc nâng cao trình độ chuyên môn cho đội ngũ cán bộ chuyên trách từ Thành phố đến cơ sở bằng việc liên tục cử các đoàn cán bộ đi tham gia các buổi tập huấn do Bộ Văn hoá thể thao và du lịch tổ chức Đồng thời, Thủ đô cũng đã chủ động trong việc tổ chức các đợt tập huấn nghiệp vụ